ئەم پوختەی بەشە دانیال ١١:١-٣٥ دەناسێنێت، جەخت لەسەر گرنگی لێکۆڵینەوە لە جێبەجێبوونی مێژوویی پێشبینی دەکات. ڕوونی دەکاتەوە کە ئەم دەقە وردەکاری ٢٠٠ ساڵ شەڕی نێوان بتلیمۆسەکان و سەلوکییەکان دەخاتەڕوو دوای مردنی ئەلێکساندەری گەورە، بە تایبەتی کاریگەرییان لەسەر فەلەستین. دەقەکە جەخت لەسەر جێبەجێبوونی وردی پێشبینییەکان دەکاتەوە سەبارەت بە پاشاکانی فارس، سەرکەوتنی ئەلێکساندەر و شانشینە دابەشبووەکەی، و ململانێی دواتری نێوان "پاشای باکوور" و "پاشای باشوور".
لە باسکردنی بەشی یەکەمی دانیال ١١:٠ (ئایەتەکانی ١-٣٥)، دەمەوێت دووبارە جەخت بکەمەوە لەسەر وشەکانی پۆڵسی نێردراو کە
"هەموو نووسراوێک بە ئیلهامی خودا دراوە و سوودبەخشە" (2 تیمۆساوس 3:16، بە خەتی لار زیادکراوە).
چونکە لە هەوڵی فراوانکردنی ئەم بەشە تایبەتەدا، پێویستە نزیکەی بە تەواوی مامەڵە لەگەڵ قۆناغێکی مێژوویی بکەم کە نزیکەی 200 ساڵ دەگرێتەوە، پەیوەست بەو جەنگانەی کە خاکی فەلەستینیان وێران کرد دوای مردنی ئەسکەندەری مەزن. ڕەنگە ئەمە بۆ هەندێک کەس زۆر وشک و ناڕۆحی دەربکەوێت، بەڵام بابەتەکە ئەم جۆرە مامەڵەکردنەی پێویستە بۆ ئەوەی ڕوون بکرێتەوە. دڵنیام ئەگەر ئەم مێژووە بە وریاییەوە تێبینی بکرێت، یارمەتی زۆر کەس دەدات وەک پێشتر نەبینراوە وردبینیی بێ هەڵەی ڕەهای وشەی پیرۆزی خودا ببینن.
تۆمارێکمان پێدراوە کە یەکەمجار لە ئاسمان دروستکراوە؛ خودا مەبەستی بووە لێی بکۆڵینەوە و لێی تێبگەین، ئەگینا لە کتێبی پیرۆزدا جێگەی نەدەکردەوە. بۆ ئەوەی لێی تێبگەین دەبێت کەمێک ماندووبین، چونکە بەشێکە لە ووشە کە ناتوانین بە ڕوونی لێی تێبگەین مەگەر خۆمان ماندوو بکەین بۆ لێکۆڵینەوە و ببینین چۆن هاتووەتە دی. بۆ ئەوانەی کە ڕەخنە لە خوێندنی بابەتە مێژوویی و دیکەکان دەگرن لە پەیوەندیدا لەگەڵ ووشەی خودا، دیسانەوە ئەو ڕستە پڕ واتایە باس دەکەم کە
هەموو مێژوو چیرۆکی خودایە.
بێگومان پیاوی خودا دەتوانێت زۆر شت بەدەست بهێنێت بە چاودێریکردنی ئەوەی کە چۆن مێژوو بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش پێشبینی پشتڕاست دەکاتەوە و مۆری خۆی لەسەر ئیلهامی خودایی کتێبی پیرۆز دەدات. ڕۆحی پیرۆز هەرگیز سەرزەنشت ناکات لەسەر بەدەستهێنانی زانستی ئەم جیهانەمان. حیکمەتی ئەم جیهانەیە کە وەک بێ متمانە وەلادەنرێت و دەبێتە هۆی ناکۆکی و گومان. ئێمە ئاگادار کراوینەتەوە لە دژی فەلسەفەی مرۆڤ، لە دژی لۆژیکی مێشکی مرۆڤ کە بە ڕووناکیی خودایی فێر نەکراوە. بەڵام ئاگادار نەکراوینەتەوە لە دژی بەدەستهێنانی زانستی ڕاستەقینە ئەگەر تێکەڵی بکەین لەگەڵ ترسی خودا و خۆشەویستی ڕۆح.
خودا بەهایەک نادات بە نەزانی. هەندێک مەسیحی زۆر کورت بین، بیرتەسک و توندڕەون؛ ئەوان لێبووردە نین بەرامبەر بۆچوونی خەڵکی تر یان هیچ شتێک لە دەرەوەی سنووری بینینی خۆیان. بێگومان باشترین چارەسەر بۆ ئەم ڕۆحە نامەسیحییە ئەوەیە کە کاتی زیاتر لەگەڵ پەروەردگاری پیرۆز خۆی بەسەر بەرین. بەڵام دەکرێت زانیارییەکی بەسوود و فراوانکەر دەربارەی ڕاستییەکان و ڕووداوەکان، بەتایبەتی لە پەیوەندیدا لەگەڵ کتێبی پیرۆز، بۆ ئەمە زیاد بکرێت.
فریشتەکە کە بۆ دانیال دەرکەوتبوو، پێی گوتبوو کە لە یەکەم ساڵی داریوشی میدیدا، دوای ڕووخانی بابل، ئەو وەستابوو بۆ بەهێزکردنی. لە ئایەتی دووەمی دانیال 11:0دا، ئەو دەستی کرد، وەک بڵێی، بە کردنەوەی پەڕتووکی نووسراوی ڕاستی:
وا، هێشتا سێ پاشا لە فارس هەڵدەستن؛ و چوارەمینیان زۆر دەوڵەمەندتر دەبێت لە هەموویان: و بە هێزی خۆی لە ڕێگەی دەوڵەمەندییەکەیەوە هەمووان دژی شانشینی یۆنان هان دەدات.
لە بەشی دەیەمدا بینیمان کە ئەم بینینە لە سێیەمین ساڵی کورشدا بە دانیال درا. یەکەم لەو سێ پاشایەی کە دەبوو دوای ئەو بێن، کوڕەکەی بوو، کەمبیس؛ ئەو جێگەی گیرایەوە، نەک لەلایەن کوڕەکەی خۆی سمێردیسەوە، بەڵکوو لەلایەن ساختەکارێکی بەدبەختەوە کە بە گشتی پێی دەوترا سمێردیسی ساختە. ئەو زۆر لە کوڕەکەی کەمبیس دەچوو، و بە فێڵ خۆی وەک ئیمپراتۆر ڕاگەیاند و بە ناوی سمێردیسەوە فەرمانڕەوایی کرد. داریووشی هیستاسپیس جێگەی ئەوی گرتەوە، و ئەویش بە نۆرەی خۆی لەلایەن خەرخیسی گەورەوە جێگەی گیرایەوە.
ئەم خشایارشایە دوا پاشای فارس نەبوو، و لێرەشدا ئەوە باس نەکراوە، هەرچەندە لە یەکەم نیگادا ڕەنگە وا دەربکەوێت کە مەبەست لێی ئەوە بێت. بەڵام ئەو چوارەم بوو و وەک پێشبینی کرابوو، "زۆر دەوڵەمەندتر بوو لە هەموویان." ئەو ئاسیای دژی شانشینی یۆنان هاندا، و بە سوپایەکی زۆر گەورە کە ژمارەیان زیاتر لە دوو ملیۆن و نیو بوو (ئەگەر بتوانین متمانە بە ژماردنی مێژوونووسانی ئەو سەردەمە بکەین)، هێلێسپۆنتی بڕی و یۆنانی داگیر کرد. بەڵام قەبارەی زۆر گەورەی سوپاکەی ئامانجەکەی خۆی پووچەڵ کردەوە، و سەربازەکانی ناچار کران بگەڕێنەوە بۆ ئاسیا. یۆنانییەکان هەرگیز ئەم سووکایەتییەیان بە ڕەگەزەکەیان نەبەخشی. ئەوان ئارەزووی تۆڵەسەندنەوەیان لە دڵدا گرت تا سەردەمی ئەسکەندەری گەورە، کە ئەو "پاشا بەهێزە"یە کە لە ئایەتی 3دا ئاماژەی پێکراوە.
هەندێک ماوەی بەرچاو هەیە لە نێوان ئایەتەکانی ٤ و ٥؛ بە بێدەنگی تێپەڕێنراوە بۆ ئەوەی داگیرکردنی ئەسکەندەر ببەستێتەوە بە هەوڵی خەرخەس بۆ داگیرکردنی یۆنان. دوای ئەوەی ئەسکەندەر دەسەڵاتی خۆی بەسەر هەموو یۆناندا دامەزراند، بڕیاری دا بەردەوام بێت بۆ ئاسیا بە ئامانجی تایبەتی سڕینەوەی شەرمەزاری پێشوو. ئەو ڕووبەڕووی هێزەکانی داریووش کۆدۆمانۆس بووەوە، بە تەواوی شکستی پێهێنان، و دەستی گرت بەسەر هەموو دەسەڵاتی فارسدا. بەڵام زۆر کەمێک دواتر لە ئاهەنگێکی سەرخۆشیدا کۆچی دوایی کرد. ئەو لە گەنجترین قۆناغی ژیانیدا مرد، قوربانییەکی بەدبەختی ژیانێکی خراپ. ئەمە وشەکەی بەدیهێنا،
و کاتێک هەڵسێت، شانشینەکەی تێکدەشکێت.
ئایەتی ٤ بەردەوام دەبێت لەوەی پێمان بڵێت کە ئەوە
"دابەش دەکرێت بەسەر چوار بای ئاسماندا؛ و نەک بۆ نەوەکانی، و نەک بەپێی دەسەڵاتەکەی کە حوکمی دەکرد: چونکە شانشینەکەی هەڵدەکێشرێتەوە، تەنانەت بۆ کەسانی تر جگە لەوان."
ئێستا هەموو ئەمانە بە تەواوی جێبەجێ کران. ئەسکەندەر دوو کوڕی هەبوو، هێرکولیس و ئەسکەندەر، بەڵام یەکێکیان پێش مردنی باوکی و ئەوی دیکەیان دوای مردنی باوکی کوژرا. پاشان شانشینەکەی دابەش کرا، وەک خودا فەرمووبووی. بەم شێوەیە ئیمپراتۆرییە گەورەکەی جیهان کە ئەسکەندەر بەو تێچووە زۆرە دامەزراندبووی، پارچە پارچە بوو بۆ بەشە شەڕکەرەکان؛ هیچ کامیان هەرگیز نەگەیشتنە شکۆمەندی یان هێزی شانشینەکەی. دوای شەڕی ئیپسوس لە ساڵی 301 پ.ز، دەسەڵاتەکانی لە نێوان چوار لە ژەنەڕاڵەکانی دابەش کران، وەک لە بەشەکانی 7-8 بینیمان. لەم خاڵەوە بەدواوە، بەشەکەمان تەنها باس لە دوو لەوان و جێنشینەکانیان دەکات: واتە پۆتۆلۆمی لاگوس، فەرمانڕەوای میسر و سێلۆکاس، ساتراپی سوریا. فریشتەکە بە دانیالی گوتبوو کە نیشانی دەدات چی بەسەر گەلەکەیدا دێت (10:14). دوو شانشینەکەی دیکە هیچ پەیوەندییەکیان بە ئیسرائیل یان خاکەکەیانەوە نەبوو.
ئایەتەکانی 5-35 باس لە جەنگەکانی سێلوکییەکان و بتلیمۆسەکان دەکەن بۆ ماوەی نزیکەی دوو سەدە. ئەم فەرمانڕەوایانە بە ڕێککەوت پێیان دەوترێت پاشای باکوور و پاشای باشوور – ئاڕاستەکان پەیوەستن بە خاکی فەلەستینەوە، کە لە چاوی خوداوە ناوەندی زەوییە.
"کاتێک خودای هەرە بەرز میراتی نەتەوەکانی دابەش کرد، کاتێک کوڕانی ئادەمی لە یەکتر جیا کردەوە، سنووری گەلانی دیاری کرد بەپێی ژمارەی نەوەکانی ئیسرائیل. چونکە بەشی یەزدان گەلەکەی خۆیەتی؛ یەعقوب پشکی میراتەکەیەتی" (دێوتێرۆنۆمی 32:8-9).
نزیکە پێویست دەبێت ئایەت بە ئایەت دانیال ١١:٥-٣٥ هەڵبگرینەوە. نوێژ دەکەم با کاریگەری لەسەر هەموو دڵێک دروست بکات بە تەواوی بێ کەموکوڕی کتێبی پیرۆز و ڕاستییەکانیان تا بچووکترین وردەکاری. پاشای باشوور کە لە ئایەتی ٥دا باس کراوە، بتلیمۆس لاگۆس بوو. دەستەواژەی "یەکێک لە میرەکانی" ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ ئەوەی کە بتلیمۆس یەکێک بووە لە میرەکانی ئەسکەندەر؛ یان، وەک ئەوانی تر بە ئەگەری زیاتری دەزانن، بەو واتایە دێت کە سێلۆکاس نیکاتۆر، حاکمی سوریا، لە سەرەتادا ملکەچی بتلیمۆس بووە، کە بەهێزتر بووە و گەورەترین دەسەڵاتی هەبووە لەو چوار بەشەی کە ئیمپراتۆرییەتەکە دابەش کرابوو. بەڵام بە مردنی لاگۆس، کاتێک بتلیمۆس سۆتەر جێگەی گرتەوە، بارودۆخەکە پێچەوانە بووەوە.
دەسەڵاتی سەلوکاس بە لکاندنی بابل، ماد، و نەتەوەکانی دەوروبەری فراوان کرا. ئەو وازی لە پابەندبوون بە میسرەوە هێنا و بە سەربەخۆیی فەرمانڕەوایی کرد. بە سروشتی، ئەمە بووە هۆی دروستبوونی دۆخێکی جەنگ و دوژمنایەتی لە نێوان هەردوو شانشینەکەدا، بەڵام وەک لە ئایەتی ٦دا دەخوێنین،
“لە کۆتایی ساڵەکاندا ئەوان پێکەوە یەکدەگرن.”
ئەمە لە سەردەمی فەرمانڕەوایی نەوەی نیکاتۆر، ئەنتیۆخۆس تیۆس بوو، کە پەیماننامەیەکی ئاشتی لەگەڵ پۆتۆلێمی فیلادێلفۆس ڕێکخست. پەیماننامەکە لەلایەن کچی پاشای باشوور، بێرێنیس، پشتڕاست کرایەوە، کە درا بە ئەنتیۆخۆس بۆ هاوسەرگیری، ئەویش ژنەکەی خۆی، لاودیس، تەڵاق دا بۆ ئەم مەبەستە. بەڵام خودا ڕایگەیاندبوو کە
“ئەو هێزی بازووی نامێنێت؛ نە ئەو دەوەستێت، نە بازووی ئەویش: بەڵام ئەو ڕادەست دەکرێت، و ئەوانەی هێنایان، و ئەوەی لێی بوو، و ئەوەی لەم کاتانەدا بەهێزی کرد” (6).
هەموو ئەمانە وەک پێشبینی کرابوو جێبەجێ کران. لاودیس توانی هاوڕێکانی لە دژی پاشا هان بدات؛ لە ئەنجامدا بێرێنیس و هەموو خزمەتکارەکانی کوژران. ئینجا ئەنتیۆخۆس شاژنی تەڵاقدراوی خۆی گەڕاندەوە، کە ماوەیەکی کەم دواتر ژەهراوی کرد و کوڕەکەی سێلۆکاس کالینیکۆسی لە شوێنی خۆی کردە پاشا.
"لە لقێکی ڕەگەکانییەوە"
واتە، لە بنەماڵەی بێرێنیس، یەکێک لە شوێنی ئەودا بۆ پۆستێک هەڵدەستایە سەرپێ؛ ئەو بە سوپایەکەوە دەهاتە ناو قەڵای پاشای باکوور و بەسەریدا زاڵ دەبوو (ئایەتی ٧). ئەمە ئاماژەیە بۆ براکەی، پتۆڵمی یۆئێرگێتس، کە بە سوپایەکی گەورەوە ڕێگەی خۆی بە زەویی فەلەستیندا کردەوە، و وێرانیی بە هەموو شوێنێکدا بڵاوکردەوە. ئەو بە ئارەزووی تۆڵەسەندنەوەی کوشتنی خوشکەکەی و سڕینەوەی ئەو بێڕێزییەی کە بەسەر میسردا هاتبوو، هاندرابوو. ئەو بە تەواوی سەرکەوتوو بوو، بە تەواوی کالینیکۆسی تێکشکاند و دەستکەوتێکی زۆری بەدەستهێنا. بەڵام هەواڵی یاخیبوونێک لە میسر وای لێکرد بە پەلە بگەڕێتەوە، و ژمارەیەکی زۆر لە دیلەکانی لەگەڵ خۆیدا برد.
"خواکانیان، لەگەڵ میرەکانیان، و لەگەڵ دەفرە بەنرخەکانیان لە زیو و لە زێڕ" (8).
ئەو نەگەڕایەوە سووریا، و کالینیکۆس خۆی ماوەیەکی کەم دواتر بە کەوتنەخوارەوە لە ئەسپەکەی مرد. بتۆلمی چوار ساڵی دیکە فەرمانڕەوایی کرد، بەم شێوەیە بەردەوام بوو
"زیاتر لە ساڵانی پاشای باکوور" (٨)
لە ئایەتی دەیەمدا کوڕەکانی کالینیکوس لەبەرچاو دەگیرێن. ئەمانە لە مێژوودا بە سێلۆکۆس سێراونۆس و ئەنتیۆخۆسی گەورە ناسراون. هێزێکی گەورەیان کۆکردەوە بۆ تۆڵەسەندنەوە لە میسرییەکان. بەڵام سێراونۆس لە کەمتر لە دوو ساڵدا مرد، براکەی بە تەنیا حاکم هێشتەوە. ئەو یەکێک بوو لە دیارترین پاشاکانی ئەو سەردەمە و کاتی لەدەست نەدا لە دەستپێکردنی داگیرکردنی میسر. سوپایەکی حەفتا و پێنج هەزار کەسیی بەسەر دوژمنە میراتگرەکانی ماڵەکەیدا برد. بەڵام دەرکەوت کە ئەو لە ئاستی پاشای تەمەڵ و سووککراوی باشوور، پتۆلۆمی فیلۆپاتۆردا نییە، کە بە زەحمەت دەتوانرا لە خۆشی و گەمژەییەکانی دوور بخرێتەوە بۆ ئەوەی سوپایەک بەسەر داگیرکەراندا ببات. لە شەڕی ڕافیادا، ئەنتیۆخۆسی بە کوشتارێکی زۆرەوە تێکشکاند و هەموو ئەو خاکەی کە پێشتر لێی سەندرابوو، دووبارە داگیرکردەوە. ئەنتیۆخۆسی خستە ژێر باجەوە و بە تاجێکی سەربازییەوە گەڕایەوە میسر. بەڵام وەک ئەسکەندەرێکی تر، دواتر خۆی دایە دەست خراپەکاری و بێڕەوشتی. دوای ئەوەی زۆری نەخایاند شۆڕشێک لە سوریا ڕوویدا، پتۆلۆمی فیلۆپاتۆر ئاشتییەکی بێشەرەفانەی لەگەڵ ئەنتیۆخۆسدا بەست، چونکە زۆر گەندەڵ و تەمەڵ بوو بۆ ئەوەی بەدوای سەرکەوتنەکانیدا بچێت. دوای مردنی، میسر نزمتر بووەوە لەوەی کە بۆ چەندین ساڵ بوو. هەموو ئەمانە بە کورتی لە ئایەتەکانی 11-12دا باسکراون.
لەگەڵ سەرکەوتنی کوڕی فیلوپاتۆر، پۆتۆلمی ئیپیفانێس، کە تەنها منداڵێک بوو، بۆ سەر تەخت، ئەنتیۆخۆسی گەورە هاوپەیمانییەکی لەگەڵ فیلیپی سێیەمی مەقدۆنیا پێکهێنا. هەروەها هەوڵی دا جوولەکەکان بۆ لای خۆی کۆبکاتەوە. باوەڕدارەکانیان ڕەتیان کردەوە لە سوپاکەیدا خزمەت بکەن؛ بەڵام هەڵگەڕاوەکان،
“تاڵانکەرانی گەلەکەت،” (14)
بە ئاسانی پەیمانی لەگەڵدا بەست و لە چەندین بۆنەدا یارمەتییەکی زۆر گەورەی سەلماند. بە سوپا یەکگرتووەکانییەوە گەمارۆی گاریسۆنی میسری دا کە لە ئۆرشەلیم مابووەوە و بە شمشێر لەناوی برد. سکۆپیاس، ژەنەڕاڵی میسری،ی لە پانییاس تێکشکاند، کە هەڵات بۆ شاری سەیدای قەڵابەند بەڵام لەوێ لەناو برا. سوپا میسرییەکان، کە بۆ ڕزگارکردنی پانییاس نێردرابوون، بە هەمان شێوە تێکشکێنران، و ئەنتیۆخۆس خۆی بە تەواوی باڵادەست بینی. لە گەڕانەوەیدا لە جەنگەکانی میسر، چووە ناو
وڵاتی شکۆمەند
-ئەوە فەلەستینە. لەوێ، بەهۆی ئەو یارمەتییەی کە لەلایەن سەربازە جوولەکەکانییەوە پێشکەش کرا، چەندین بەڵگەی چاکەی خۆی بەسەر خەڵکەکەدا بەخشی. دوا بڕگەی ئایەتی 16 دەبێت بخوێنرێتەوە،
“کە بە دەستی خودا کامڵ دەکرێت.”
بێگومان ئاماژە بەو ڕاستییە دەکات کە لە سەردەمی ئەودا فەلەستین بوو بە وڵاتێکی ئارامتر و بەپیتتر لە چاو نیو سەدەی پێشوویدا.
ئایەتی ١٧ جێبەجێ کرا لە هەوڵی ئەنتیۆخۆسدا بۆ لاوازکردنی کاریگەری و دەسەڵاتی ماوەی پتۆلێمی ئیپیفانێس، بە پێدانی کچەکەی کلیۆپاترا بە هاوسەرگیری. ئەو پێشتر ڕاسپاردبووی کە دەبێت، دوای هاوسەرگیرییەکەی، لە هەموو شتێکدا بۆ بەرژەوەندییەکانی باوکی کار بکات. بەڵام نووسرابوو،
"ئەو لە لای ئەودا ناوەستێت، و نە بۆ ئەو دەبێت" (17).
کلێۆپاترا ژنێکی دڵسۆز بوو بۆ ئەپیفانیس، پشتیوانی لێ دەکرد دژی باوکی، کە بە سروشتی خۆی نائومێد بوو لەوەی پلانە باش داڕێژراوەکانی بە تەواوی شکستیان هێنابوو.
ئەنتیۆخۆس ئێستا بڕیاری دا شکۆمەندیی دەسەڵاتەکەی فراوان بکات بە داگیرکردنی یۆنان. سەرەتا دوورگەکانی دەریای ئیجە خرایە ژێر دەسەڵاتییەوە، پاشان بە سوپاکەیەوە پەڕییەوە بۆ یۆنان. لەو خاڵەدا ڕووداوێکی زۆر چاوەڕواننەکراو ڕوویدا. شانشینی ئاسنین (ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی) لەم کاتەدا تەنها دەستی دەکرد بە دەرخستنی بوونی خۆی. مەبەست لێی ئەوە بوو کە چوارەم و کۆتا شانشین بێت لەسەر زەوی، پێش دامەزراندنی شانشینی کوڕی مرۆڤ. یۆنانییەکان پەیمانی هاوپەیمانییان لەگەڵ ڕۆمەکان بەستبوو، بۆیە دەستبەجێ هاوپەیمانە بەهێزەکانیان لەو مەترسییە ئاگادار کردەوە کە تێیدا بوون. ئەنجومەنی پیرانی ڕۆما لوسیۆس سکیپیۆ ئاسیاتیکۆسی ڕاسپارد کە بە سوپایەک لە جەنگاوەرە تاقیکراوەکانەوە بچێت بە هانایانەوە. لە شەڕدا ڕووبەڕووی ئەنتیۆخۆس بووەوە و بە تەواوی شکستی پێهێنا، و بە شەرمەزارترین مەرجەکان ناردییەوە بۆ ماڵەکەی. سکیپیۆ بێ گومان
شازادەکە
یان وەک هەندێک وەشانی لێی دەکەنەوە،
"فەرماندە،"
کە لە ئایەتی 18دا ئاماژەی پێکراوە. بەم شێوەیە ئەنتیۆخۆس، سەرشۆڕ و لە خەمێکی قووڵدا، ڕووی وەرگێڕا بەرەو
“قەڵای وڵاتی خۆی،”
بەڵام بەپێی نووسراوی ڕاستی، ئەو بوو
"بۆ ئەوەی هەڵبخلیسکێ و بکەوێ و نەدۆزرێتەوە" (19).
ئەمە جێبەجێ کرا کاتێک، لە پێویستی و نائومێدیدا، هەوڵی دا لەگەڵ دەستەیەک سەرباز پەرستگای جوپیتەر لە ئیلیمایس تاڵان بکات. ئەو و جەنگاوەرەکانی لەلایەن خەڵکی تووڕەوە کوژران، کە تووڕە ببوون لەوەی بە کارێکی گەورەی بێڕێزی کردن بە پیرۆزییەکان دایاننا.
لە ئایەتی 20 دەخوێنینەوە،
پاشان لە جێگەی ئەودا باج کۆکەرەوەیەک هەڵدەستێت، لە شکۆمەندیی شانشینەکەدا: بەڵام لە ماوەیەکی کەمدا لەناو دەبرێت، نە بە تووڕەیی، نە بە جەنگ.
ئەمە کوڕی ئەنتیۆخۆس، سێلۆکۆس فیلوپاتۆر بوو. بەهۆی ئەو بارودۆخە خراپەی کە باوکی شانشینەکەی تێدا بەجێهێشتبوو، بە شێوەیەکی سەخت پێویستی بە پارە بوو، هیلیۆدۆرۆسی نارد بۆ تاڵانکردنی پەرستگای یەهوڤا لە ئۆرشەلیم. لەگەڵ گەڕانەوەی بە تاڵانییەکە، هیلیۆدۆرۆس بە فێڵ و ناپاکانە گەورەکەی خۆی تیرۆر کرد دوای ئەوەی دوازدە ساڵ حوکمڕانی کرد؛ ئەمە تەنها ا
چەند ڕۆژ
بە بەراورد لەگەڵ فەرمانڕەوایی درێژی ئەنتیۆخۆس کە نزیکەی چل ساڵی خایاند.
لە ئایەتەکانی 21-35دا، ئێمە پڕۆفایلێکی دڕندە ترسناکەکە دەخوێنینەوە کە بە باشی پێی وتراوە
دژە-مەسیحی پەیمانی کۆن،
لەبەر ڕقی نەپساوەی لە خەڵکەکە و پەرستنی یەهوڤا. ئەو کەسەیە کە لە بەشی ٨دا وەک ناوبانگخراپ و کفرکەر وەسف کراوە
قۆچی بچووک
کە لە یەکێک لە چوار قۆچەکەی سەر سەری بزنە یۆنانییەکە دەرکەوت. ناوی تا ئەمڕۆش لەلایەن هەموو جوولەکەکانەوە لە هەموو وڵاتێکدا نەفرەت لێکراوە. لەلایەن دەربارە چاپڵووسەکانییەوە پێی دەگوترا ئەنتیۆخۆس ئەپیفانێس- واتە،
گەشاوە یان شکۆدار.
بەڵام یەکێک لە سەردەمی ئەودا پیتێکی ناوی گۆڕی و ناوی لێنا ئەنتیۆخۆس ئەپیماینێس، بە واتای
پیاوە شێتەکە،
لەبەر کردەوە کێوییەکانی و گەمژەیی و کارە نزیک لە شێتانەکانی و دڕندەییەکانی. ڕقێکی وای دژی یەهوودییەکان و ئایینەکەیان هەبوو کە هیچ دڕندەییەک ئەوەندە گەورە نەبوو بۆ ئەم پاشا بەدبەختە کە ئەنجامی نەدات. بە باشی وەسف کراوە وەک کەسێکی گڵاو کە بە ئاشتییانە هاتە ناوەوە و شانشینەکەی بە پیاهەڵدان بەدەست هێنا. لە سەرەتادا پەیمانێکی بەست هەم لەگەڵ یەهوودییەکان و هەم لەگەڵ پتۆلمی فیلۆمیتەر، بەڵام ناپاکیی لەگەڵ هەردووکیان کرد وەک خودا ڕایگەیاندبوو کە وای دەکات (٢٢-٢٤). من وادادەنێم کە
شازادەی پەیمان
لە ئیسرائیل نازناوێک بوو کە لێرە بە سەرۆکی کاهینان درابوو. ڕاستییەکی ناسراوە کە ئەپیفانیس پۆستەکەی سووک کرد بە فرۆشتنی سەرۆکایەتی کاهینان بە خراپترین پیاو کە لە نێو بەشی هەڵگەڕاوەی گەلی جوودا دەدۆزرایەوە.
بەپێی ئایەتی 25، ئەو
هێز و ئازایەتیی خۆی خستەگەڕ دژی پاشای باشوور بە سوپایەکی گەورە.
پاشای باشوور، فیڵۆمیتەر، هاتە دژی بۆ شەڕ.
بە سوپایەکی زۆر گەورە و بەهێز،
بەڵام نەیتوانی خۆی ڕابگرێت بەهۆی ناپاکیی کوڕەکانی خۆی و خزمەتکارانی ناوماڵەوە کە خیانەتیان لێکرد بۆ ئەنتیۆخۆس. ئەمە ئایەتی 26ی بەدیهێنا:
“بەڵێ، ئەوانەی لە بەشە خۆراکەکەی دەخۆن، لەناوی دەبەن، و سوپاکەی لێشاوی دەبێت: و زۆر کەس بە کوژراوی دەکەون.”
بە بانگەشەکردنی دڵفراوانییەکی زۆر، ئەنتیۆخۆس ئاگربەستێکی پێشنیار کرد، و دوو پاشاکە کۆبوونەوە
لە یەک مێزدا.
لەوەێ بەڵێنیاندا کە هەرگیز نیازیان نەبوو جێبەجێی بکەن، بۆیە
“درۆکردن” (27).
ئەنتیۆخۆس، کە تووڕە ببوو بەهۆی خۆشیی جوولەکەکانەوە کە بیستبوویان لە میسر کوژراوە، سوپاکانی بەرەو ئۆرشەلیم بەڕێکرد. هەموو ترس و تۆقاندنی گەمارۆدان و تاڵانکردنی بەسەردا سەپاند، نە تەمەن، نە ڕەگەز، نە بارودۆخی کەسی نەپاراست. لە بێئومێدیدا جوولەکەکان داوای یارمەتییان لە ڕۆمەکان کرد، کە پێشتر لەسەر ناوی یۆنانییەکان دەستێوەردانیان کردبوو؛ داوای یارمەتییان کرد لەوەی کە بۆ ئەوان خەباتێکی ژیان و مەرگ بوو بۆ ئایین و ئازادییان. لە کاتی ڕێپێوانکردن دژی مەکابییەکان، ئەنتیۆخۆس لەلایەن پۆپیلیۆس لۆینۆس و نوێنەرانی تری ڕۆماوە لەسەرکردایەتی سوپایەکدا پێشوازی لێکرا. پۆپیلیۆس داوای کرد کە ئەنتیۆخۆس دەستبەجێ دەست لە دەستێوەردانی لە کاروباری جوولەکەکان هەڵبگرێت، خۆی پابەند بکات بە قبوڵکردنی بڕیاری ئەنجومەنی پیرانی ڕۆما، ئاشتی بپارێزێت، و دەسەڵاتی ڕۆما بناسێت. ئیپیفانێس داوای کاتی کرد بۆ بیرکردنەوە لە مەرجەکانی پێشنیارکراو بۆ قبوڵکردنی. بەڵام پۆپیلیۆس بازنەیەکی بە دەوری ئەنتیۆخۆسدا کێشا بە شمشێر یان گۆچانەکەی و داوای کرد کە پێش ئەوەی لە بازنەکە بێتە دەرەوە بڕیار بدات. هیچ بژاردەیەکی تری نەبوو، ملکەچ بوو، بە ڕوونی بەبێ هیچ نیازێک بۆ جێبەجێکردنی بەڵێنەکانی کە دابووی. ئەو
“کەشتییەکانی قوبرس” (30)
ئاماژە بە کەشتییە جەنگییە ڕۆمانییەکان دەکات کە لە وەڵامی داواکارییە دڵتەزێنەکەی جوولەکەکاندا نێردران.
دوای ئەوەی ڕۆمانەکان ڕۆیشتن، ئەنتیۆخۆس پەیمانەکەی شکاند و جارێکی تر ڕووی لە کوڕە دڵسۆزەکانی ئیسرائیل کردەوە،
“هەبوونی تووڕەیی دژ بە پەیمانی پیرۆز.”
هەندێک جوولەکەی خائین، کە وەسفکراون بە
"ئەوانەی دەستبەردار دەبن لە پەیمانی پیرۆز،" (30)
پەیمانی لەگەڵدا بەست و هاونیشتمانییەکانی خۆیانیان ناپاکییان لێکرد بۆ ئەو ستەمکارەی کە ڕقی لێیان بوو. پەیکەرێکی ژوپیتەر ئۆلیمپسی دانا، کە خۆی بەو دەناساند، لە پەرستگاکەی قودس. بەرازێکی لەسەر قوربانگا سەربڕی و کۆتایی بە قوربانییەکانی یەهوە هێنا، ڕایگەیاند کە تەنها خۆی دەبێت ببێتە جێگەی پەرستن. دڵسۆزانی یەهودا، لە تاوانە بێوێنەکەی زۆر تۆقێنرابوون، چەکیان لە دژی هەڵگرت، بە سەرۆکایەتی خێزانە قارەمانەکەی مەکابیز و بە هەزاران سەربڕدران.
ئەمە دانانی بوو
قێزەونییەکە کە وێرانی دەکات،
پێشبینیکراوە لە ئایەتی 31دا، بە پەیوەندی لەگەڵ پیسکردنی پەرستگا و لابردنی قوربانی ڕۆژانە. 2300 ڕۆژەکەی دانیال 8:0 بەم کردەوەیەی گڵاوکردنە لەلایەن ئەنتیۆخۆسەوە دەستیپێکرد. لە کۆتایی ئەو ماوەیەدا، پەرستگاکە پاککرایەوە و قوربانییەکان بۆ یەهۆڤا دووبارە دامەزرێنرانەوە.
ئایەتەکانی ٣٢-٣٥ بارودۆخە باوەکانی نێو جولەکەکان لەو کاتە ترسناکەی ئازاردا وەسف دەکەن، کە هەرگیز هاوشێوەی نەبووە تاوەکو تەنگانە گەورەکەی ڕۆژانی کۆتایی. لە ڕاستیدا ئەوان تەواوی مێژووی گەلی یەهودا نیشان دەدەن، لەو کاتەوەی کە پەیوەست بوون بە ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانییەوە، ڕاستەوخۆ تا کاتی کۆتایی، یان حەفتەی حەفتاهەم کە پێشتر باسمان لێوە کردووە.
دوا بەشی دانیال قێزەونێکی دیکەی وێرانی ئاشکرای دەکات. ئەمەش لەلایەن خوداوەندمان عیسای مەسیحەوە باسی لێوە کراوە، کاتێک لەسەر زەوی بوو، وەک شتێک کە هێشتا لە داهاتوودا دێت (مەتتا ٢٤:٠). ئێمە دەربارەی ئەو قێزەونە لە دوا بەشدا دەخوێنینەوە.
لەم کۆتاییهێنانەدا بەم پوختە مێژووییەی شەڕەکانی پاشاکانی باکوور و باشوور، دەمەوێت جەخت لەوە بکەمەوە کە پێشبینی تەنها مێژوویەکی پێشوەخت نووسراوە. لەم حاڵەتەدا، تەنانەت لە وردترین وردەکارییەکانیشدا، مێژوو وەک پێشبینییەکی جێبەجێکراو دەبینرێت. خۆبەزلزانینێکی ترسناکە کە ڕەت بکرێتەوە گوێ بە وانە گرنگەکانی ئەو تۆمارە بدرێت و بە ئەنقەست شایەتی ووشەی ئیلهامبەخشی خودا ڕەت بکرێتەوە. تەنانەت مێشکی سروشتیش، ئەگەر بێلایەن بێت و ئامادە نەبێت بۆ فێربوونیش، دەبێت سەرسام بێت بەم هاوتاییە سەرنجڕاکێشەی نێوان مێژوو و پێشبینی؛ دەبێت هەر ڕۆحێکی ڕاستگۆیی ڕاستەقینە بەرەو ئەوە ببات کە هاوار بکات، "خودا هەموو ئەم ووشانەی فەرموو!"
لەبیرت بێت کە ئەو کەسەی ئەم وشانەی وت خودایەکە کە هەموو کتێبی پیرۆزی ئیلهام بەخشیوە. ئەو هەموو مرۆڤێک بەرپرسیار دەکات بۆ قبوڵکردنی ئەو شایەتییەی کە پێیان دەدات، یان بۆ هەمیشە لە ئامادەبوونی پیرۆزییەکەی دوور دەخرێنەوە ئەگەر بەردەوام بن لە یاخیبوون دژی دەسەڵاتەکەی و ڕەتکردنەوەی وشەکەی. ئەو وشەیە ئێستا بە تۆ دراوە بۆ ئەوەی ئاگادارت بکاتەوە لە مەترسییەکەت و ڕێگای ڕزگاریت نیشان بدات. ئەو وشەیە لە ڕۆژی حوکمدا دەکرێتەوە؛ ئەگەر تۆ لەوێ دەرکەوتیت و ڕزگارنەبووبیت، دەبێت بەپێی ئەوەی لەوێ نووسراوە حوکم بدرێیت. لە سەردەمەکانی داهاتوودا، کاتێک ڕزگاربووان سەیری ڕێچکەی خۆیان دەکەنەوە لێرە لەسەر زەوی، هاوار دەکەن وەک ئیسرائیل لە خاکی کەنعان،
“هیچ وشەیەک لە هەموو بەڵێنە چاکەکانی شکستی نەهێناوە” (پاشایانی یەکەم ٨:٥٦)؛
بۆیە هەر ڕۆحێکی ونبوو بە ئازارێکی تاڵەوە هاوار دەکات،
هیچ وشەیەک شکستی نەهێناوە لە هەموو ئەوەی خودا ڕایگەیاندووە سەبارەت بە سزای ئەوانەی تۆبە ناکەن و ئەوانەی مەسیح ڕەت دەکەنەوە!
گرنگە مامەڵە لەگەڵ خودا بکرێت لەسەر بنەمای کاری کەفارەتکردنی کوڕە پیرۆزەکەی، بۆ ئەوەی وەک ڕزگارکەری تایبەتی خۆت بیناسیت. با ئەوانەی لە جیهاندا هیچ هیوایەکیان نییە و بێ خودان، بە خوێندنەوەی پەرتووکی دانیال هان بدرێن بۆ ئەوەی ئەو مەترسییە ببینن کە تێیدان. پێویستە ڕوو بکەنە ئەو، کە جارێک بە نیعمەتی بێسنوور خۆی بەخشی لە پێناوی گوناهەکانمان لەسەر خاچی شەرمەزاریی گۆلگۆسە.
مەکابیزەکان، لە ڕۆژگاری ئەنتیۆخۆسدا، پێیان دەگوترا چەکوشەکانی خودا، و خودا پرسیویەتی،
"ئایا وشەکەم وەک ئاگر نییە؟" یەزدان دەفەرموێت؛ "وەک چەکوشێک کە بەرد وردوخاش دەکات؟" (یەرمیا ٢٣:٢٩)
ڕاگەیاندنی مزگێنی وەک لێدانی بەردەوامە لە دڵە ڕەقەکان. بەداخەوە وەڵامێکی کەم هەیە! گوێم لە پیاوێکی گەڕیدە بوو کە دەچووە شارێک کە چەندین کارگە و حەدادی تێدابوو. لەو شارەدا دەیان چەکوشە پۆڵایینە زەبەلاحەکان بە بەردەوامی کاریان دەکرد. دەنگەکە کەڕکەر بوو و ئەم بەڕێزە نەی دەتوانی لەو شارەدا بخەوێت، چونکە دەنگەکە شەو و ڕۆژ دەهات. خەڵکی شارەکە ئەوەندە بە تەواوی پێی ڕاهاتبوون کە دەیانتوانی بەناو هەموو ئەوەدا بخەون. بەڵام شەوەیەک شتێک لە وێستگەی کارەبا هەڵە بوو، و هەموو چەکوشەکان وەستان. دەستبەجێ هەموو شارەکە خەبەریان بۆوە. چی خەبەری کردنەوە؟ بێدەنگی و ئارامییە نائاساییەکە بوو دوای ساڵانێک لە دەنگی کەڕکەر.
هاوڕێ خۆشەویستەکانم، ڕۆژ نزیک دەبێتەوە کاتێک هەموو چەکوشەکانی خودا لە لێدان دەوەستن. بەم زووانە ڕۆژانی مزگێنی کۆتایی دێت و پەیامی خۆشەویستی و نیعمەت، کە ئێوە زۆر درەنگ ڕەتتان کردووەتەوە، کۆتایی دێت. ئینجا بەڕاستی بێداربوونەوەیەکی گەورە ڕوودەدات – بێداربوونەوەیەک کاتێک کە زۆر درەنگە بۆ ڕزگاربوون.
پاشاکانی زەوی، پیاوە گەورەکان، دەوڵەمەندەکان، فەرماندە سەرەکییەکان، پیاوە بەهێزەکان، هەموو کۆیلەیەک و هەموو ئازادێک، خۆیان لە ئەشکەوتەکان و لە بەردەکانی چیاکاندا دەشارنەوە؛ و بە چیا و بەردەکان دەڵێن: بەسەرماندا بکەون و بمانشارنەوە لە ڕووی ئەوەی لەسەر تەخت دانیشتووە و لە تووڕەیی بەرخەکە؛ چونکە ڕۆژی گەورەی تووڕەییەکەی هاتووە؛ و کێ دەتوانێت خۆی ڕابگرێت؟ (وهحی ٦:١٦-١٧)
بەڵام هیچ شوێنێک بۆ خۆشاردنەوە لەو ڕۆژەدا سوودی نابێت. خودا چیتر بە میهرەبانی مامەڵە ناکات، بەڵکو بە دادپەروەرییەکی توند و بنەڕەتی لەگەڵ ئەوانەی کە خۆشەویستی ڕاستییان وەرنەگرتووە بۆ ئەوەی ڕزگاریان بێت. هاواری دڵتەزێنیان دەبێتە،
"دروو تەواو بوو، هاوین کۆتایی هات، بەڵام ئێمە ڕزگار نەکراین" (یەرمیا ٨:٢٠).
ئەی ئازیزەکەی ڕزگارنەکراو، باش ئەم شتانە بپێوە و چیتر گاڵتە مەکە بە پرسی چارەنووسی هەتاهەتایی ڕۆحە بەنرخەکەت کە هێشتا یەکلایی نەکراوەتەوە. ئەگەر بەردەوام بیت لە ڕەتکردنەوەی ڕۆحی نیعمەت،
“چی دەڵێیت کاتێک سزات دەدات؟” (یەرمیا ١٣:٢١)
لە نێوان دانیال ١١:٣٥ و ٣٦دا ماوەی چەندین سەدە هەیە. مێژووی پاشاکانی باکوور و باشوور ئێستا کۆتایی هاتووە. کەسایەتییەکی دیکەی ترسناک، کە ئەنتیۆخۆس ئەپیفانس تەنها پێشەنگێک یان نموونەیەک بوو بۆی، دەستبەجێ دەناسێنرێتەوە – پاشا خۆسەرەکە، دژە-مەسیحی گەورەی کەسیی ڕۆژانی کۆتایی.
"بیستووتانە،" نێردراو یۆحەننا فەرمووی، "کە دژە مەسیح دێت" (1 یۆحەننا 2:18).
یەکسەر درێژە دەدات بە گوتن کە پێشتر زۆر دژەمەسیح هەن. بەڵام ئەو بە ڕوونی جیاوازی دەکات لە نێوان ئەم پێشڕەوانی بچووکترەی هەڵگەڕانەوەی کۆتایی و کەسایەتییە بێدینەکەی داهاتوو. ئەو زۆر جار لە پێشبینیدا باس کراوە وەک خودی بەرجەستەکردنی بێ یاسایی و کوفری، بەڵام تەنها لە یەکەم نامەی یۆحەننادا بە ڕوونی بە ناوی خۆی بانگ کراوە.
پێم وایه زۆر کهم مامۆستای پێغهمبهرایهتی، له ههر تێگهیشتنێکی نووسراوه پیرۆزهکانهوه، گومان له جێبهجێکردنی ئهم دهقهی ئێستا بۆ دژهمهسیح بکهن. تهنها پرسیار لهسهر ناسنامهکهی دهبێت؛ زۆر شیکاری جیاواز بۆ کێشهکه پێشنیار کراوه. بهپێی زۆربهیان، ئهنتیۆخۆس ئهپیفانێس ههموو ئهوهی لێرهدا پێشبینی کراوه دهربارهی پاشای سهرهڕۆ، له خۆیدا جێبهجێ کرد. ههندێکی تر، به لهبهرچاوگرتنی ماوهی نێوان ئایهتهکانی ٣٥ و ٣٦، ئهم دهقه به هاوشێوهی وهحی ١٣:٠ دادهنێن و بۆ ئیمپراتۆر نێرۆ، یهکهم چهوسێنهری ڕۆمانیی مهسیحییهکان، بهکاری دههێنن. بۆ زۆربهیان، سیمۆن ماگۆس، فێڵبازهکهی کردار ٨:٠، دژهمهسیح بوو. ههندێک زانای کاسۆلیکی دهقهکهیان بۆ محهمهد، پێغهمبهری درۆزنی عهرهبستان، بهکار هێنا؛ له کاتێکدا زۆرێک له لێکدهرهوه پرۆتێستانتهکان له سهردهمی لوتەر تا ئێستا، لهم وشانهدا وهسفێکی پاپایهتییان دۆزیوهتهوه. ههندێکی تر ههن – و بڕیاری ئهوان بهلای منهوه ڕاستترینه – که پێیان وایه هیچ کام لهم کهسایهتییانه به تهواوی مهرجهکانی حاڵهتهکه جێبهجێ ناکهن؛ له ئهنجامدا دژهمهسیح هێشتا له داهاتوودا سهرههڵدهدات و تهنها له کاتی کۆتاییدا دهردهکهوێت.
لەم بەشەدا هیوادارم هۆکارەکانم ڕوون بکەمەوە بۆ ڕەتکردنەوەی ئەو گریمانەیەی کە پاپایەت، لە کاتێکدا بە ئاشکرا سروشتێکی دژە مەسیحی هەیە، دژە مەسیحەکەیە. بۆ ئێستا تەنها هەوڵ دەدەم ئەوە دەربخەم کە بەلای منەوە فێرکردنە ڕوونەکەی دەقەکەیە.
سەرەتا، بۆ تێگەیشتن لەو ڕۆڵەی کە دژە-مەسیح لە قەیرانە گەورەکەی جیهاندا دەیگێڕێت، هەوڵ دەدەم ئاماژە بە سەرکردە جیاوازەکان بکەم کە لە ڕۆژانی داهاتوودا پۆستی دیار داگیر دەکەن. پێشتر بینیمان کە لە کاتەکانی کۆتاییدا، کاتێک سەرپێچیکاران دەگەنە لووتکەی هێزیان، ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی لە دۆخێکی دە-شانشینیدا زیندوو دەکرێتەوە (دانیال ٧:٠). دە هێزی ئەوروپی لە یەک فیدراسیۆندا یەکدەگرن. بۆ هێنانەدی ئەمە، یەکگرتنێکی سیاسەتە سۆسیالیستی و ئیمپریالیستییەکان دەبێت. یەکێک لەم دە پاشایە دەبێتە ناوبژیوانی ئەوروپا. ئەم فەرمانڕەوا سەرەکییە ئەوەیە کە لە وهحی ١٣:١-٨ و بەشەکانی تردا، بە شێوەیەکی جەختلێکراو پێی دەوترێت
دڕندەکە.
لە بەشی حەوتەمی دانیالدا ئەو وەک قۆچە بچووکەکەی ڕۆژاوا دەبینرێت. لە کاتی کۆتاییدا ئەم قۆچە بچووکە، دڕندەکە، کورسییەکەی لە ڕۆما دەبێت. ئەو بە تەواوی بێباوەڕ دەبێت، هەموو بانگەشەیەکی ترس لە خودا فڕێدەدات، و خۆی وەک تاکە خودای شایستەی پەرستن دادەنێت. مەسیحییەتی لادەر دوای وێرانکردنی کڵێسای گەورەی دژە-کڵێسا، پەرستنی گشتگیرانەی پێشکەش دەکات.
"بابلی گەورە، دایکی لەشفرۆشان و قێزەونەکانی زەوی" (بینین ١٧:٥).
ئەم پەرستنە بە ئاشکرا تەنها داننان نابێت بەوەی کە خوداوەند لەم پیاوەدا نیشتەجێیە، بەڵکو داننان دەبێت بەو بنەمایە کوفرئامێزەی کە خودا و مرۆڤ یەکن (بنەمایەک کە لە ئێستادا لەلایەن زانستی مەسیحی و بزووتنەوەی سەردەمی نوێوە قبوڵکراوە). دڕندەکە بەرجەستەکردنی هێزی فیکری و بریقەدار دەبێت، ئەو پیاوە بێهاوتایەی کە نەتەوەکان ماوەیەکی زۆرە چاوەڕێی دەکەن. وەک ناپلیۆن بۆناپارت، ئەو نەتەوەکان سەرسام دەکات بە تواناکانی کە نزیکەی سەروو مرۆیین و سەرکەوتنە بێوێنەکەی. پیاوان بە خۆشحاڵییەوە ئەو نازناوەی پێدەبەخشن کە ناپلیۆن بۆ خۆی قۆرخ کردبوو،
"پیاوەکەی چارەنووس."
لە ڕۆژهەڵات، وەک لە بەشی ٨دا بینیمان، هێزێکی تر بۆ ماوەیەک ناکۆکی دەکات لەسەر باڵادەستیی دڕندەکە. ئەمە دەبێتە قۆچە بچووکەکەی ئاسیا. دوایین فەرمانڕەوای ناجوولەکە لەو خاکانەی ئێستا تورکیا زاڵە بەسەریاندا، ئەو کەسە دەبێت کە ئەم پێشبینییە تێیدا بەدی دێت. بە هیچ شێوەیەک نابێت تێکەڵ بکرێت لەگەڵ قۆچە بچووکەکەی بەشی حەوتەم کە لە ئیمپراتۆریەتی ڕۆماوە سەرهەڵدەدات. قۆچە بچووکەکەی بەشی هەشتەم لە یەکێک لە دابەشبوونەکانی ئیمپراتۆریەتی ئەلێکساندەری گەورە سەرهەڵدەدات. من پێموایە، ئەو دەناسرێتەوە بە ئاشوورییەکەی ئیشایا ١٠:٢٤-٢٥ و دەبێتە دوژمنی تایبەتی جوولەکەکان لە کاتی کۆتاییدا. لە ئیشایادا دەخوێنینەوە، دوای پێشبینیی گەڕانەوەی پاشماوەکە بۆ خاکەکەیان:
کەواتە یەزدانی سوپاسالار وا دەفەرموێت: ئەی گەلەکەم کە لە سییۆن نیشتەجێیت، لە ئاشووری مەترسە: بە گۆچان لێت دەدات و گۆچانەکەی بەرز دەکاتەوە دژت، وەک میسر. چونکە کەمێکی تر، و تووڕەیی کۆتایی دێت، و تووڕەیی منیش بە لەناوچوونی ئەوان کۆتایی دێت.
شێوازی ئەم لەناوبردنە لە ئیشایا ١٤:٢٤-٢٥ وەردەگرین:
یەزدانی سوپاسالاران سوێندی خواردووە و دەڵێت: بێگومان وەک چۆن بیرم لێکردووەتەوە، ئاواش دەبێت؛ وەک چۆن بڕیارم داوە، ئاواش جێبەجێ دەبێت. کە ئاشووری لە خاکەکەمدا دەشکێنم و لەسەر کێوەکانم پێی لەسەر دادەنێم. ئینجا نیرەی ئەو لەسەریان لادەچێت و بارەکەی لەسەر شانیان لادەچێت.
ئەم وشانە ئاماژە بە هیچ وێرانکارییەکی ڕابردووی ئاشوور ناکەن؛ چونکە ئەم شکستە دوای گەڕانەوەی ئیسرائیل بۆ فەلەستین لە ڕۆژانی کۆتاییدا ڕوودەدات. ئەوە دەبێتە یەکلاییکردنەوەی خودا بۆ پرسی بەناو ڕۆژهەڵات.
فێربووین کە ئەم قۆچە بچووکە بە تووڕەییەکی گەورە دژی جوولەکەکان هەڵدەستێت،
بەڵام نە بە هێزی خۆی.
دیارە پشتگیریی نەتەوەیەکی بەهێزتر وەردەگرێت، کە بۆ مەبەستی خۆپەرستانە یارمەتی دەدەن لە هەوڵە خراپەکەیدا بۆ لەناوبردنی گەلی خودا لەو ڕۆژەدا. لە حزقیال 38-39دا، بێ گومان، باسێکی تەواوی ئەو هێزە دەدۆزینەوە کە ئاماژەی پێکراوە. لەوێ دەخوێنینەوە دەربارەی
گۆگ، سەرۆکی میری مەشەک و توبال.
زانایان بەگشتی هاوڕان کە لە جیاتی "سەرۆک میر،" دەبێت بخوێنینەوە،
“شازادەی ڕۆش”;
و کەم گومان دەمێنێتەوە کە ڕۆش واتای ڕووسیا بێت.
گۆگ، میری ڕۆش و مەشەک و توبال،
بە ڕوونی دەبێتە دوا قەیسەری هەموو ڕووسیاکان. هەندێک پێیان وایە مەشەخ و تووبال وەک یەک بن لەگەڵ مۆسکۆ و تۆبۆلسک، پایتەختە کۆنەکانی ئەوروپی و ئاسیایی ئیمپراتۆریەتی سلاڤی. پێدەچێت ئەم فەرمانڕەوایە پەیوەست بێت بە سوڵتانی تورکییەوە لە دژایەتیکردنی بانگەشەکانی دڕندەکە. ئێمە دەتوانین لە ئێستاوە ڕووداوەکانی ئەوروپا ببینین کە بەرەو ئەمە دەڕۆن. کۆنفیدراسیۆنێکی ڕۆژئاوایی و ڕۆژهەڵاتی دەبێت، و فەلەستین دەبێتە هۆکاری ناکۆکی لە نێوانیاندا.
کەسایەتییەکی چوارەم، کە بڕیارە سەرنجێکی بەرچاو لە قەیرانەکەدا ڕابکێشێت، دەبێتە پاشای باشوور، فەرمانڕەوایەکی داهاتووی میسرێکی بەڕواڵەت سەربەخۆ. هەرچەندە ئەو دژایەتی دژە مەسیح دەکات، بەڵام لەگەڵ دڕندەکەدا کار دەکات لە دژایەتیکردنی دوژمنە میراتگرییەکانی، تورکەکان.
لە پەرتووکی بینیندا نێردراوەکە باس دەکات لە وشکبوونەوەی فورات،
دا ڕێگای پاشایانی ڕۆژهەڵات [یان، ژ هەڵهاتنا خۆرێ] بهێتە ئامادەکرن (پەرتووکا یۆحەننا 16:12).
وشکبوونی فورات پێدەچێت واتای هەڵوەشاندنەوەی دەسەڵاتی تورکی بێت؛ چونکە وەک چۆن نیل هێمای میسرە، بە هەمان شێوە فوراتیش هێمای ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییە.
“پاشاکانی ڕۆژهەڵات”
دەکرێت زۆر بە ئەگەرێکی زۆرەوە زاراوەیەکی وەسفکردن بێت کە ئاماژە بە نەتەوەکانی ڕۆژهەڵاتی دوور دەکات.
ئەگەر تا ئێستا لە هەوڵەکانماندا بۆ پێشبینیکردن لە نووسینە پیرۆزەکانەوە سەبارەت بە کەسایەتییە سەرەکییەکانی دوا گەورەترین درامای دەسەڵاتی نەتەوەکان ڕاست بووبین، ئەوا پاشا-ئیمپراتۆرێکی ڕۆژئاوا، پاشایەکی باکوور، پاشایەکی باشوور، و هاوپەیمانییەکی پاشاکانی ڕۆژهەڵاتمان دیاریکردووە، کە هەموویان سوپاکانیان نزیکەی لە هەمان کاتدا بەرەو فەلەستین دەڕۆن. خاکی یەهوە دەبێتە گۆڕەپانی جەنگ بۆ ململانێی ترسناکی هەرمەگەدۆن. بەو شێوەیە فەلەستین ڕووبەڕووی هەموو ئەو ترس و وێرانکارییانە دەبێتەوە کە لەگەڵ دوا جەنگی پێش هەزار ساڵیدا دێن. بۆ ئەم کاتی ترسناکەیە، هەرچەندە کەمێکیش لێی تێدەگەن، کە جوولەکەکان لە ڕۆژهەڵات و باشووری ئەوروپاوە ئێستا بە ژمارەیەکی زۆر دەگەڕێنەوە بۆ نیشتمانی کۆنی خۆیان. ئەوان دەگەڕێنەوە بۆ ئەوەی نوێژە ترسناکەکەی باوباپیرانیان بە تەواوی وەڵام بدرێتەوە،
"خوێنی ئەو بەسەر ئێمەدا بێت، و بەسەر منداڵەکانماندا." (مەتتا ٢٧:٢٥)
خەڵکی داماو و گومڕا – گەلی سەرگەردان – ئەوان وا گومان دەبەن کە لە کۆتاییدا پەناگەیەک بۆیان دابین دەکرێت کە لەوێ لە چەوساندنەوە پارێزراو دەبن و لە مەترسی دوور دەبن؛ بەڵام ئەوان بەڕاستی بەبێ ئاگایی خۆیان ئامادە دەکەن بۆ گۆشەرەی تووڕەیی خودا، کە خوێن لێی دەڕژێت تا لغاوەکانی ئەسپەکان بە درێژایی هەزار و شەش سەد فێرڵۆنگ – کە تەواوی درێژایی ڕاستەقینەی فەلەستینە (بینین ١٤:١٨-٢٠).
دوای ئەوەی کڵێسا بۆ ئاسمان بانگ دەکرێتەوە، پیاوێک لە شاری ئۆرشەلیم سەرهەڵدەدات کە خۆی وەک مەسیحی درێژخایەن بە جوولەکەکان دەناسێنێت کە لە ڕێگەی پێغەمبەرانەوە بەڵێنی پێدرابوو. بەشی لادەری نەتەوەکە دەستبەجێ داواکارییەکانی قبوڵ دەکەن؛ ئەوان دەربارەی ئەو دەڵێن: "ئەمە بەڕاستی ئەو مەسیحەیە کە ئێمە ماوەیەکی زۆر چاوەڕێمان کردووە؛ ئەمە ئەو کەسەیە کە نووسینە پیرۆزەکانمان باسی دەکەن." من پێم وایە ئەو لە سەرەتادا بە شێوەیەکی بەرچاو یارمەتیدەر دەبێت لە دابینکردنی سازش بۆیان لە حکومەتی تورکی، بۆ ئەوەی لە خاکەکەی خۆیان جێگیر ببن. دواتر ئەو پەیمانێک لەگەڵ دڕندەی ڕۆمانی دەبەستێت، پەیمانێک لە نێوان خۆی و نەتەوەکە بۆ ماوەی حەوت ساڵ دادەمەزرێنێت، کە پاراستنی خۆی و یەکپارچەیی دەوڵەتی نوێی جوولەکە مسۆگەر دەکات. ئەمە ئەو بەرنامەیە بوو کە لەلایەن سەرکردەی گەورەی زایۆنیست زانگویلەوە خستەڕوو. هاندەری جوولەکە، ماکس نۆردۆ، ماوەیەک لەمەوبەر گوتی: "ئێمە ئامادەین هەر پیاوێک وەک مەسیحی خۆمان قبوڵ بکەین کە دووبارە لە خاکی باوباپیرانماندا جێگیرمان بکاتەوە."
ئەمە، گومانم نییە، بەتەواوی ئەوە دەبێت کە لە ڕۆژی داهاتوودا ڕوودەدات. جولەکەیەکی گەورە - ڕەنگە ئێستا لە ژیاندا بێت - دێتە پێشەوە کە زۆر کاری دەبێت لە هێنانەدی ئەم گەڕانەوەیەدا. لەلایەن زلهێزەکانی ڕۆژاواوە وەک سەرۆکی سیاسیی فەلەستین دەناسرێت. ئەو
پاشا
لە دانیال 11:36-39:
پاشا بەپێی ویستی خۆی دەکات؛ و خۆی بەرز دەکاتەوە، و خۆی لەسەرووی هەموو خودایەکەوە گەورە دەکات، و قسەی سەرسوڕهێنەر دژی خودای خوداکان دەکات، و سەرکەوتوو دەبێت هەتا تووڕەییەکە تەواو دەبێت: چونکە ئەوەی بڕیاری لەسەر دراوە دەکرێت. نە خودای باوکانی ڕەچاو دەکات، نە ئارەزووی ژنان، نە هیچ خودایەک ڕەچاو دەکات: چونکە خۆی لەسەرووی هەمووانەوە گەورە دەکات. بەڵام لە جێگەی خۆیدا ڕێز لە خودای هێزەکان دەگرێت: و خودایەک کە باوکانی نەیانناسیوە، بە زێڕ و زیو و بە بەردی بەنرخ و شتی خۆش ڕێزی لێ دەگرێت. بەم شێوەیە لە قەڵا هەرە بەهێزەکاندا لەگەڵ خودایەکی نامۆ دەکات، کە دانی پێدا دەنێت و بە شکۆمەندی گەشەی پێ دەدات: و وایان لێ دەکات بەسەر زۆر کەسدا فەرمانڕەوایی بکەن، و زەوییەکە بۆ قازانج دابەش دەکات.
ئێستا دەمەوێت نیشان بدەم بۆچی دژەمەسیح جووێک دەبێت کە لە خاکی فەلەستین دەژی؛ تەختی ئەو لە قودس دەبێت، و لەلایەن نەتەوەی ئیسرائیلەوە وەک مەسیحی خۆیان دەناسرێتەوە. بە ئەنجامدانی ئەمە، دەمەوێت نیشان بدەم بۆچی پاپای کاسۆلیکی ڕۆمانی ناتوانێت ئەو کەسە بێت کە لێرە پێشبینی کراوە؛ هیچ پاپایەک هەرگیز ئەم مەرجە پێویستانەی بەجێ نەهێناوە، و نە ئەگەری ئەوە هەیە کە هەرگیز یەکێک بەجێی بهێنێت. لە پلەی یەکەمدا، گرنگە سەرنج بدەین کە ناوی دژەمەسیح بە سادەیی واتای مەسیحی درۆزن دەگەیەنێت؛ ئەو کەسەیە کە یەسووعی مەسیحی گەورەمان ئاماژەی پێدا کاتێک فەرمووی،
“من بە ناوی باوکمەوە هاتووم، و ئێوە من وەرناگرن: ئەگەر یەکێکی تر بە ناوی خۆیەوە بێت، ئەوا ئێوە وەری دەگرن” (یۆحەننا ٥:٤٣).
کەواتە دژەمەسیح دەبێت لەلایەن جوولەکەکانەوە پێشوازی لێ بکرێت. ئایا ئەمە هەرگیز لەگەڵ پاپاکان ڕوویداوە؟ ئایا هیچ ئەگەرێکی دیار هەیە کە گەلی جوولەکە هەرگیز دان بە پاپایەتیدا بنێن (کە بۆ چەندین سەدەیە بوونی هەیە) وەک مەسیحی خۆیان، هیوای نەتەوەکەیان؟ مەسیح بە جوولەکەکان بەڵێنی پێدرابوو. ئەو بە نیعمەت هات بۆ لایان، تەنها بۆ ئەوەی ڕەت بکرێتەوە. کاتێک مەسیحی درۆزن دێت، ئەوان بانگەشەکانی قبوڵ دەکەن و بە خۆشییەوە پێشوازی لە هاتنی دەکەن.
نابێت لەمەوە وا لێکبدەیتەوە کە تەنها ئیسرائیل لەلایەن ئەوەوە فریو دەدرێت. لە بەشی دووەمی 2 تەسەلۆنیکییەوە (بەشێکە کە دواتر تاوتوێی دەکەین)، ڕوونە کە جیهانی مەسیحیەتی گومڕاش دەکەوێتە داوەکەیەوە. دڕندەی ڕۆمانی دەبێتە فەرمانڕەوای مەدەنی ڕۆژاوا، لە کاتێکدا دژە مەسیح دەبێتە فەرمانڕەوای ئایینی. هێزی پشت هەردووکیان دەبێتە
ئەو مارە کۆنە، کە شەیتان و سەیتانە (بینین ٢٠:٢).
ئەمە دەبێتە دژە-سیانە - شەیتان، دڕندەکە، و پێغەمبەرە درۆزنەکە (٢٠:١٠). هەموو گەلانی زەوی لەلایەن ئەوانەوە فریو دەدرێن.
جولەکەکان هەرگیز پاپایان وەک مەسیح قبوڵ نەکردووە. هیچ پاپایەک پەیمانێکی حەوت ساڵەی لەگەڵیان نەبەستووە. هەروەها هیچ پاپایەک تەختی پاشایەتییەکەی لە ئۆرشەلیم نەبووە یان لە خاکی فەلەستین نیشتەجێ نەبووە. کەواتە، دیارە کە بە کردەوە هیچ شتێک لە کتێبی پیرۆزدا نییە بۆ ئەوەی پاپایەتی وەک دژە مەسیح بناسێنێت. هەڵە تێمەگەن و وامەزانن کە من بەرگری لە پاپایەتی دەکەم. من پێموایە شتێکی خراپە، بەڵام دژە مەسیح نییە.
کاتێک دژە مەسیح دێت، ئەو بەپێی ویستی خۆی دەکات و خۆی بەرز دەکاتەوە و خۆی لەسەرووی هەموو خوداوەندێک گەورە دەکات. ئەم خوداوەندانە بێگومان بتەکانی بتپەرستەکانن. بەڵام ئەویش دەبێت
"قسەی زۆر گەورە دژی خودای خوداکان دەکات.. .نە ڕێز لە خودای باوکانی دەگرێت" (دانیال ١١:٣٦-٣٧).
ئێستا من پێم وایە کە تەنها لە زۆرترین زیادەڕۆیی قسەکردندا دەتوانرێت ئەو وشانە بەسەر خراپترین پاپەکاندا بسەپێنرێت. ڕاستە کە هەندێک ڕێگەیان بە خۆیان داوە بە شێوەیەکی زۆر کوفرئامێز ناویان لێببرێت. ڕاستە کە نووسەرێکی یەسووعی تەنانەت جورئەتی کردووە قسە بکات لەسەر
خوداوەند خودای ئێمە پاپا
هەروەها ڕاستە کە دەوترێت پاپا نزیکییەک لەگەڵ باوک هەیە کە تەنانەت گەورە عیسای مەسیحیش بەشداری تێدا ناکات. ئەمە لەسەر بنەمای قسەکانی گەورەیە بۆ پەترۆس سەبارەت بە دانپێدانانەکەی:
گۆشت و خوێن ئەمەی پێت ئاشکرا نەکردووە، بەڵکو باوکم کە لە ئاسمانە" (مەتتا ١٦:١٧).
لەمەوە، یەسوعییەکان مشتومڕ دەکەن کە
پاپای یەکەم
(پیتەر) ئیلهاماتی تایبەت و نهێنییەکانی لەگەڵ باوکدا هەبوو کە کوڕ بەشداری تێدا نەکردبوو. ئەوان ڕایانگەیاندووە کە هەمان ئیمتیاز هی جێنشینەکانی ئەوە؛ بۆیە پێیان وایە لە هەندێک حاڵەتدا سەلامەتترە بچیتە لای پاپا نەک مەسیح!
هەموو ئەم شتانە کوفرن و دەبێت هەموو گیانێکی خوداپەرستی ڕاستەقینە لەو جۆرە فێرکردنە دوور بکەوێتەوە. بەڵام کاتێک دژەمەسیحی گەورەی کۆتایی سەرهەڵدەدات، ئەوا لەمەش خراپتر دەبێت. پاپا، لانیکەم، هەرگیز بانگەشەی ئەوەی نەکردووە کە لەسەرووی هەموو خودایەکەوە بێت. خودی نازناوەکەی ئەمە ڕەتدەکاتەوە. پێی دەوترێت جێگری مەسیح؛ ئەو شوێنی ئەوە دەگرێتەوە، بە واتایەکی زۆر تایبەت، کە نوێنەری خودا بێت لەسەر زەوی. بەڵام لەگەڵ دژەمەسیحدا جیاواز دەبێت. ئەو ڕەتیدەکاتەوە دان بە هیچ خودایەکدا بنێت. ئەو بە ناوی خۆیەوە دێت و بە تەواوی "خودای باوباپیرانی" ڕەتدەکاتەوە. دەبێت چی لەم دەربڕینەی کۆتایی تێبگەین؟ دەبێت واتای ئەوە بێت کە ئەو جوولەکەیە و باوباپیرانی لە ڕووی جەستەییەوە ئیبراهیم، ئیسحاق، و یەعقوب بوون. ئەمە بەکارهێنانی نەگۆڕی ئەم دەربڕینەیە لە پەیمانی کۆندا. من ئەمە وەک بەڵگە وەردەگرم کە دژەمەسیح لەدایکبوونەوە جوولەکەیە، بەڵام جوولەکەیەک کە لە خودای باوباپیرانی گەڕاوەتەوە. چۆن دەکرێت کەسێک جگە لە جوولەکە خۆی بە مەسیح بەسەر نەتەوەکەیدا بسەپێنێت؟ بە ڕوونی لە نووسینەکانیاندا پێشبینی کراوە کە هیوای ئیسرائیل لە نەتەوەی هەڵبژێردراو سەرچاوە دەگرێت.
هەروەها لە ئایەتی 37 دا پێمان گوتراوە کە ئەو گرنگی نادات بە
ئارەزووی ژنان،
نە هیچ خودایەک؛ خۆی لە سەرووی هەمووانەوە گەورە دەکات. ئێستا دیارە کە "ئارەزووی ژنان" ئاماژەیە بۆ ئەو ڕاستییەی کە هەموو ژنێکی جوو هیوای دەخواست ڕەنگە ویستی خودا بێت کە لە ڕێگەی ئەوەوە مەسیح بێتە دنیاوە. ئەو بە دڵنیاییەوە ئارەزووی ژنان بوو. دژەمەسیح بە تەواوی پشتگوێی دەخات، وا خۆی نیشان دەدات کە خۆی ئەو کەسە پێشبینیکراوەیە.
بەڵام خودایەک هەیە کە ئەو دانی پێدا دەنێت، هەرچەندە بە ئاشکرا کەسایەتییەکی تەنها سروشتی و مرۆییە. ئەو دەبێت
"ڕێز لە خودای هێزەکان بگرێت: و خودایەک کە باوکانی نەیانناسیبوو، بە زێڕ و زیو و بە بەردە گرانبەهاکان و شتە دڵخوازەکان ڕێزی لێ بگرێت" (38).
ئەم خودایە ناتوانێت کەسێکی تر بێت جگە لە قۆچە بچووکەکە، دڕندە ڕۆمانییەکە. وەک بینیمان، دژە مەسیح بۆ یارمەتی و پشتگیری ڕوو لەو دەکات. لە لای خۆیەوە، دڕندەکە شکۆمەندیی ئەم سەرۆکە مەدەنییەی ئیمپراتۆرییەتەکە دەناسێت و زیاد دەکات، وای لێدەکات
حوکمڕانی کردن بەسەر زۆردا
ئەوانەی ڕەنگە بە شێوەیەکی تر قبووڵی دەسەڵاتی ئەویان نەکردبێت. ئەو و دژە مەسیحەکە خاکی فەلەستین بۆ قازانج دابەش دەکەن. من پێداگری دەکەم لەسەر ئەوەی بە تەواوی ناتەبایە هەوڵ بدرێت هەموو ئەمانە بەسەر پاپادا جێبەجێ بکرێت؛ بەڵام کاتێک بە واتای سروشتی خۆی وەربگیرێت، هەموو شتێک ڕوون و سادەیە.
لە ئایەتی ٤٠ەوە تا کۆتایی بەشەکە، گێڕانەوەیەکی ڕوونمان هەیە دەربارەی سەرەتای ململانێی ڕۆژانی کۆتایی. پاشای باشوور بەرەو قودس پێشڕەوی دەکات، و پاشای باکوور وەک گەردەلوولێک بە سوپا و هێزی دەریاییەکی زۆر گەورەوە دادەبەزێت. ئەو دەچێتە ناو خاکی شکۆمەند و وڵاتە دراوسێکانەوە، جگە لەو خاکانەی کە لە کۆنەوە لەلایەن ئیدۆم، مۆئاب و عەمۆنەوە داگیرکراون. لە سەرەتادا لە هەموو شوێنێک سەرکەوتوو دەبێت. میسر ناتوانێت بەرگری بکات لە دژی سوپا سەرکەوتووەکانی، و ئەو دەسەڵاتی خۆی بەسەر خاکی فیرعەونەکان، لیبیا و ئیتیۆپیادا دەسەپێنێت. بەڵام بەهۆی هەواڵێکەوە لە ڕۆژهەڵات و باکوورەوە نیگەران دەبێت، بە توڕەییەکی زۆرەوە دەگەڕێتەوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هێزەکان – بێگومان هی دڕندەکە و پاشاکانی ڕۆژهەڵات. بەڵام لەسەر چیاکانی ئیسرائیل لە نێوان دەریاکاندا کۆتایی بە ژیانی دێت، و کەس ناتوانێت یارمەتی بدات. بەم شێوەیە دوایین پاشای باکوور، قۆچە بچووکەکەی ڕۆژهەڵات، لە کۆتاییدا لەناودەبرێت. لێرەدا دەربارەی لەناوبردنی دژە مەسیح ناخوێنینەوە. ئەوە لە بینین ١٩:٢٠ پێمان دراوە.
پێش کۆتاییهێنان، حەز دەکەم ئاماژە بە چەند نووسراوێکی تری پیرۆز بکەم کە زانیاری زیاترمان دەربارەی مەسیحی درۆزن پێدەبەخشن. لە زەکەریا ١١:٠، دوای ئەوەی پێغەمبەرەکە، کە خوداوەند عیسا وەک شوانە چاکەکە نیشان دەدات، بە سی پارچە زیو نرخ دەکرێت، بە زەکەریا دەوترێت کە ئامێرەکانی شوانێکی گێل بگرێت.
چونکە، ئەوەتا، [خودا دەفەرموێت] من شوانێک لە خاکەکەدا بەرز دەکەمەوە، کە سەردانی ئەوانە ناکات کە بڕاونەتەوە، نە بەدوای بچووکەکەدا دەگەڕێت، نە ئەوەی شکاوە چاک دەکاتەوە، نە ئەوەی وەستاوە نایخۆنێت: بەڵام ئەو گۆشتی قەڵەوەکان دەخوات، و نینۆکەکانیان پارچە پارچە دەکات. وای لە شوانە بتپەرستەکە کە ڕانەکە جێدەهێڵێت! شمشێر لەسەر قۆڵی دەبێت، و لەسەر چاوی ڕاستی: قۆڵی بە تەواوی وشک دەبێتەوە، و چاوی ڕاستی بە تەواوی تاریک دەبێت (16-17، بە خەتی لار زیاد کراوە).
ئەم شوانە بتپەرستە بە ڕوونی هەمانە لەگەڵ پاشا خۆسەرەکەی دانیال ١١:٠. ئەو بەرز دەکرێتەوە لە خاکەکەدا - دەربڕینێک کە تەنها ئاماژە دەکات بۆ خاکی فەلەستین. ئەو، بێ گومان، ئەو کەسەیە کە خوداوەند عیسا ئاماژەی پێدەکرد لە یۆحەننا ٥:٤٣. شوانە ڕاستەقینەکە، کە بە ناوی باوکەوە هاتبوو، ڕەتکرابووەوە، بەڵام جوولەکەکان شوانە درۆزنەکە وەریان دەگرت کە بە ناوی خۆیەوە دێت.
با ئێستا سەرنج بدەینە پەرتووکی بینین 13:0. لە نیوەی یەکەمی ئەم بەشەدا وەسفی دڕندەی ڕۆمانیمان هەیە. بەڵام، لە ئایەتی 11ەوە دەستپێدەکەین، دەخوێنینەوە دەربارەی دڕندەیەکی دیکە کە لە زەوی، یان خاکەوە سەرکەوت؛ دوو قۆچی وەک بەرخ هەبوو، وەک ئەژدیها قسەی دەکرد. واتە، وەک بەرخی خودا دەردەکەوێت و خۆی نیشان دەدات، بەڵام قسەکانی هی فریودەرە گەورەکەی گیانەکانە. هەموو دەسەڵاتی دڕندەی یەکەم بەکاردەهێنێت لەبەردەمی، داوا دەکات هەمووان کڕنۆش بۆ دڕندەی یەکەم ببەن. تەنانەت پەرجووی گەورەش دەکات بۆ ئەوەی خەڵک داواکارییەکانی دڕندەکە قبوڵ بکەن؛ ئەو دەکات
ئاگر هاتە خوارەوە لە ئاسمانەوە بۆ سەر زەوی لەبەرچاوی پیاوان،
بۆ فریودانیان. ئەو قێزەونی وێرانکاری دادەنێت، وادەکات پیاوان بتێک بۆ دڕندەکە دروست بکەن، کە هەمووان دەبێت بیپەرستن لەسەر سزای مردن. هەموو ئەمانە بە تەواوی لەگەڵ ئەوەدا دەگونجێن کە فێربووین سەبارەت بە پەیوەندیی هاوبەشی دڕندەکە و دژە-مەسیح لە کتێبی دانیالدا. دڕندەی وەک بەرخەکە لە زەوییەوە سەر هەڵدەدات. ئەو لە خاکەکەدایە، و دانانی قێزەونییەکەی کە دەبێتە هۆی وێرانکاری نیشانەیەکە کە خوداوەند عیسا داویەتی بۆ پاشماوەی دڵسۆز بۆ ئەوەی لە ئۆرشەلیم ڕابکەن.
نیشان و پەرجووەکان کە پێیان جیهان فریو دەدات، لە 2 تەسەلۆنیکی 2:0 شدا باس کراون. کاتێک لە تەسەلۆنیکا خزمەتی دەکرد، نێردراوەکە بە مەسیحییەکانی تەسەلۆنیکای گوت کە پێش ئەوەی ڕۆژی یەزدان بێت، خودی مەسیح دێتە خوارەوە بۆ ناو هەوا، و هەموو پیرۆزەکانی ڕفێندرێن بۆ پێشوازیکردنی (1 تەسەلۆنیکی 4:16-17). بەڵام وا دیار بوو کە دەنگۆیەک لە ناویاندا بڵاوبووبووەوە کە ڕۆژی یەزدان پێشتر هاتووە، و پۆڵس نامەیەکی دووەمی نووسی بۆ ڕاستکردنەوەی ئەم هەڵەیە. هانی دان کە لە بیر و هۆشیاندا نەلەرزێن، و نەترسن لەم بارەیەوە. پێیانی گوت کە ئەو ڕۆژە نایەت هەتاکوو سەرەتا لادانەکە ڕوونەدات و پیاوی گوناه ئاشکرا نەبێت،
"کوڕی لەناوچوون؛ کێ دژایەتی دەکات و خۆی بەرز دەکاتەوە بەسەر هەموو ئەوەی پێی دەوترێت خودا، یان پەرستراوە؛ بۆ ئەوەی ئەو وەک خودا لە پەرستگای خودا دادەنیشێت، خۆی نیشان دەدات کە ئەو خودایە" (2 تەسەلۆنیکی 2:3-4).
ئەو بەردەوام دەبێت لە قسەکردن لەسەر ڕێگرێک، کە لە ئێستادا ڕێگری لە لافاوی خراپە دەکات (2:6-7). ئەو ڕێگرە بریتییە لە بوونی ڕۆحی پیرۆز لە کەنیسەدا لەسەر زەوی. لە کاتی بەرزبوونەوەی پیرۆزەکاندا، کاتێک هەموو ڕزگاربووان بەرز دەکرێنەوە بۆ ئەوەی لە ئاسماندا چاویان بە خودا بکەوێت، ڕۆحی پیرۆز گەڕابێتەوە بۆ ئاسمان.
ئینجا ئەو بەدکارە ئاشکرا دەکرێت، کە یەزدان بە ڕۆحی دەمی لەناوی دەبات و بە درەوشانەوەی هاتنەکەی لەناویدەبات: ئەو کە هاتنەکەی بەپێی کاری شەیتانە، بە هەموو هێز و نیشانە و پەرجووی درۆیینەوە، و بە هەموو فێڵبازیی ناڕاستییەک لەوانەی لەناو دەچن؛ چونکە خۆشەویستی ڕاستییان وەرنەگرت، بۆ ئەوەی ڕزگاریان بێت. و لەبەر ئەم هۆکارە خودا گومڕاییەکی بەهێزیان بۆ دەنێرێت، بۆ ئەوەی باوەڕ بە درۆ بکەن: بۆ ئەوەی هەموو ئەوانەی باوەڕیان بە ڕاستی نەکرد، بەڵکو چێژیان لە ناڕاستی وەرگرت، مەحکوم بکرێن (8-12).
چەندە بە تەواوی ئەمە دەگونجێت لەگەڵ ئەو شایەتییەی کە لە بەشەکانی تری ووشەی خودادا تاوتوێمان کردووە! لە کاتێکدا کەنیسە لەسەر زەوییە، نهێنیی بێ یاسایی پێشتر کار دەکات، بەڵام ئاشکرابوونی تەواوی خراپە ناتوانێت ڕووبدات لە کاتێکدا مەسیحییەکان لەم جیهانەدان. کاتێک ئەو کاتە دێت، ئێمە لە سەرووی هەموویەوە دەبین، چونکە ڕفێندراوین بۆ چاوپێکەوتنی خودا لە ئاسماندا.
نهێنیی بێیاسایی و زۆرێک لە دژە مەسیحەکانی یەکەم یۆحەننا ٢:١٨ پەیوەندییەکی نزیکیان پێکەوە هەیە. کەواتە لێرەدا خاڵێکی هاوبەشمان هەیە لەگەڵ ئەو کەسانەی کە پێیان وایە پاپایەتی دژە مەسیحە. تەنها لەسەر بەکارهێنانی وشەی دیاریکەر لەگەڵیان ناکۆکین. سیستەمی پاپایەتی دژە مەسیحێکە؛ ئەمە ڕاستە بۆ هەموو سیستەمێک کە ڕۆحەکان لە ڕاستیی پەیوەست بە مەسیح و کارەکەی وەک تاکە بنەمای ڕزگاری دوور دەخاتەوە. کریستیان سایەنس دژە مەسیحێکە؛ مۆرمۆنیزم یەکێکی ترە؛ و بە هەمان شێوە سپیریتیزم و کۆمەڵێک لە پەرستش و مۆدەی کۆن و نوێی تر. خراپترین خراپەی هەموویان ڕەنگە ئەوە بێت کە ئێستا بە لاهووتناسیی لیبراڵ ناسراوە، کە لە هەزاران مینبەرەوە ڕادەگەیەنرێت لەلایەن پیاوانێکەوە کە شانازی بە ئازادیی خۆیانەوە دەکەن لە ژێردەستەیی وشەی خودا. دوودڵ نابن لەوەی نووسینە پیرۆزەکان بە کۆمەڵێک ئەفسانە و چیرۆکی خەیاڵی، جێی متمانە نەبوون، و کەمتر جێی پشتپێبەستن بزانن وەک لە قسە بێماناکانی خۆیان. هەر ماوەیەک جارێک کەسێک کە وا گریمانە کراوە کە وتاربێژێکی مەسیحیی ئۆرتۆدۆکس بێت، ڕایدەگەیەنێت کە ناڕاستیی ئەم یان ئەو کتێبەی کتێبی پیرۆزی دۆزیوەتەوە. لێدوانە بێباکەکانی بە خۆشییەوە لەلایەن کۆمەڵەکانی مامۆستایانی بێمەسیح، نەگۆڕاوەوە پێشوازییان لێدەکرێت، ئەوانەی کە دڵخۆشن بەوەی لە پابەندبوون بە کتێبێکەوە ئازاد بکرێن کە فێرکردنەکانی ویژدانیان دەجووڵێنێت لە کاتێکدا کە بۆ خۆیان لەم جیهانەدا دەژین.
ئەگەر ڕۆژێک هاتبا کە پیاوێک بەڕاستی پەروەردگار عیسای وەک ڕزگارکەری خۆی ناسیوە و چێژی لە هاوبەشی لەگەڵیدا وەرگرتبوو، بە بەڵگەی حاشاهەڵنەگر ناچار کرابا باوەڕ بکات کە کتێبی پیرۆز ڕاست نییە و چیرۆکی ئینجیلی بەنرخیش نەریتێکی جێی متمانە نەبوو لەلایەن مرۆڤەکانەوە، ئایا دەزانی چی بەسەر ئەو پیاوەدا دەهات؟ دڵی دەشکێنرا. هەرگیز لەنێو ئاییندارە ڕووکەش و بەتاڵەکانی ئەمڕۆدا نەدەدۆزرایەوە، کە دەتوانن بە ئاسوودەیی ملکەچی فێرکردنەکانی ڕەخنەگرە باڵاکان و بانگخوازە لیبراڵەکان بن. لەگەڵ مریەمدا دەدۆزرایەوە کە دەگریا و بە قووڵترین خەمەوە هاواری دەکرد،
"ئەوان خوداوەندەکەیان بردووە، و نازانم لە کوێ دایانناوە" (یۆحەننا ٢٠:١٣).
بەڵام زۆر جیاوازە بۆ ئەو مامۆستایە درۆزنانەی کە بە چاوچنۆکییەوە ئەو بێباوەڕییە هەڵدەمژن کە بانگەشەکارانی بێ مەسیح ڕایدەگەیەنن. ڕەتکردنەوەی ڕاستیی کتێبی پیرۆز چی بۆ ئەم پیاوانە کردووە؟ کاتێک پێیان وابوو کتێبی پیرۆز ڕاستە، وەک کۆنتڕۆڵێک بوو بۆ سەر ئارەزوو و حەزە یاساشکێنەکانیان. لە ژێر کۆتوبەندەکانییدا بێزار بوون. بەڵام کاتێک فێربوونی ئیلهامبەخشیی کتێبی پیرۆزیان فڕێدایە دەرەوە، هەرگیز لە هەموو ژیانیاندا ئەوەندە دڵخۆش نەبوون!
دڵنیاتان دەکەمەوە خۆشەویستان، ئەو کەسانەی بەڕاستی مەسیح دەناسن هەستێکی زۆر جیاوازیان دەبوو سەبارەت بە دەستبەرداربوون لە ووشەی بەنرخی خودا کە لە ڕێگەیەوە بۆ گیانیان ئاشکرا کرا. ئەوان ئاشنان بە کەسایەتی خودایی، کوڕی خودای زیندوو. ئەوانی تر تەنها تیۆرییەکیان هەبوو، کە سوپاسگوزارن کە لێی ڕزگاریان بووە.
ئەوانەی کە بانگەشەی ئەم مزگێنییە درۆیانە دەکەن، زۆرێک لە دژە مەسیحەکانی ئەم سەردەمەن. کاتێک بێ یاساکە خۆی ئاشکرا دەکرێت، ئەوان یەکەم کەس دەبن کە دان بە بانگەشە بێدینەکانی دەنێن. ئەوان بەو گومڕاییە بەهێزە فریو دەدرێن کە لەلایەن خوداوە نێردراوە، بۆ ئەوەی هەموو ئەوانەی کە خۆشەویستی ڕاستییان وەرنەگرت، دادگایی بکرێن.
پێدەچێت ئەو گومڕایییە بەهێزە هەر ئێستا دەستی پێکردبێت. هیچ شتێک خەمگینتر نییە لە هێزی ترسناکی ئەم شتە خراپانەی کە بەناو مەسیحییەتدا بڵاودەبنەوە، وەک شێرپەنجەیەکی ڕەوشتی یان ئایینی هەناوی ژیانی کڵێسا دەخۆن. چەند بە دەگمەن ڕۆحێک دەبینیت کە لە قووڵاییی ترسناکی گروپە ئایینییە لادەرەکان گەڕێنرابێتەوە! هۆکارەکە ڕوونە: هێزێکی شەیتانی لە هەموویان کار دەکات کە کۆنترۆڵی تەواو بەدەست دەهێنێت بەسەر ئەوانەی مزگێنی خودایان بیستووە تەنها بۆ ڕەتکردنەوە و پشتگوێخستنی. بەڵام، سوپاس بۆ خودا، کەسانێک هەن کە قسەکانی نێردراوەکە دەیانگرێتەوە:
بەڵام ئێمە هەمیشە دەبێت سوپاسی خودا بکەین بۆ ئێوە، برایان، خۆشەویستانی پەروەردگار، چونکە خودا لە سەرەتاوە ئێوەی هەڵبژاردووە بۆ ڕزگاری، لە ڕێگەی پیرۆزکردنی ڕۆح و باوەڕهێنان بە ڕاستی. (٢ تەسالۆنیکی ٢:١٣)
خودا وا بکات کە هەر یەکێک ئەم وشانە دەخوێنێتەوە، وەک منداڵێکی خودا بدۆزرێتەوە، لە ڕۆحی پیرۆز و لە وشە لەدایکبووبێت، پڕ بێت لە خۆشی بە زانینی ئەو ئاشتییەی کە دروستکراوە و ئەو ڕزگارییەی کە تەواوکراوە لە ڕێگەی کاری شکۆمەندی مەسیح لەسەر خاچ.