بەشی دووەمی دانیال خەونی نەبووخەدنەسەر دەناسێنێت، کە نووسەر وەک پێشبینییەکی بنەڕەتی وەسفی دەکات کە 'سەردەمەکانی نەتەوەکان' و گواستنەوەی دەسەڵات لە ئیسرائیلەوە بۆ نەتەوە بتپەرستەکان دیاری دەکات. دوای ئەوەی خەونێکی ڕووناکی بینی بەڵام ناوەڕۆکەکەی لەبیر کرد، نەبووخەدنەسەر داوای لە پیاوە ژیرەکانی کرد کە هەم بیری بخەنەوە و هەمیش لێکی بدەنەوە، هەڕەشەی مردنی لێکردن ئەگەر سەرکەوتوو نەبن. ئەم فەرمانە وای لە دانیال و هاوڕێکانی کرد کە داوای وهحی خودایی بکەن بۆ خەونەکە و واتاکەی.
بەشی دووەمی دانیال بە باشی ناونراوە "ئەلف و بێی پێشبینی." پێموایە تەواوترین و لە هەمان کاتدا سادەترین وێنەی پێشبینی تێدایە کە لە هەموو وشەی خودادا هەیە. بە شێوەی خەونێکە کە بە پاشایەکی بتپەرست دراوە. نەبووخەدنەسسار لەم کاتەدا فەرمانڕەوای زۆربەی جیهانی شارستانی ناسراو و بەشێکی زۆری ئەو ناوچانە بوو کە ڕادەستی ناشارستانی بوون. ئێمە ئەمە بە ئیمپراتۆریەتێکی جیهانی ناودەبەین، هەرچەندە بە یەک مانای وشەکە، بە زەحمەت وا بوو. هۆز و نەتەوەکان هەبوون لە دەرەوەی سنوورەکانی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی کە ملکەچی نەبووخەدنەسسار نەبوون – بۆ نموونە ئەوانەی لە کەناراوەکانی باکووری دەریای ناوەڕاست، و بەشێک لە باشووری میسر و ناوچەکانی دیکە. بەڵام خودا مافی فەرمانڕەوایەتی بەسەر هەموو نەتەوەکاندا پێدابوو. ئەم دەسەڵاتە بە نەبووخەدنەسسار درا بەهۆی ڕەتکردنەوەی ئیسرائیل وەک شانشینی خودا لەسەر زەوی. ئەگەر ئەوان دڵسۆز بوونایە بۆ خودا، ئەگەر هەمیشە گوێڕایەڵ بوونایە بۆی، پاشایەتی هەرگیز لە یەهودا نەدەڕۆیشت. بەڵام بەهۆی ناگوێڕایەڵییانەوە خودا شکۆمەندییەکەیانی دایە بێگانە، و دەسەڵات گواسترایەوە بۆ نەتەوەکان لە کەسی نەبووخەدنەسساردا. ئەمە، لە ڕاستیدا، سەرەتای ئەو قۆناغە تایبەتە بوو کە لەلایەن پەروەردگار یەسووعەوە لە لۆقا ٢١:٢٤دا وەک "سەردەمەکانی نەتەوەکان" دیاریکراوە. ئەم قۆناغە بەردەوام دەبێت تاوەکو هەموو دەسەڵاتێکی وەرگیراو ڕووخێنرا و
یەسووع پاشایەتی دەکات لە هەر شوێنێک کە خۆر گەشتە یەک لە دوای یەکەکانی دەکات؛ شانشینەکەی لە کەنارەوە بۆ کەنار بڵاو دەبێتەوە، تاوەکو مانگەکان چیتر گەشە نەکەن و کەم نەبنەوە. >ئایزاک واتس
لە پەرتووکی یەرمیا، وەک لە پاشاکان و ڕووداوەکانیشدا، دەخوێنینەوە کە نەبووخەدنەسەر هاتە سەر خاکی فەلەستین لە سەردەمی پاشا یەهۆیاقیمدا. لە کاتی یەکەم هێرشیدا نەبووخەدنەسەر ئیمپراتۆر نەبوو؛ باوکی لەسەر تەختی دەسەڵاتی بابلی دانیشتبوو، و ئەو جێگری پاشا بوو. بەڵام لە سەرەتای دانیال 2:0 دەخوێنینەوە کە ئەو بۆ ماوەی دوو ساڵ بە تەنیا فەرمانڕەوایی کردبوو. شکۆمەندی خودا لە ئۆرشەلیم ڕۆیشتبوو، و خەڵکی یەهودا لە خاکی شینار بوونە دیل:
"لەسەر ڕووبارەکانی بابیلۆن، [ئەوان] دانیشتن، بەڵێ، [ئەوان] گریانیان، کاتێک [ئەوان] سیۆنیان بیرکەوتەوە" (زەبوورەکان ١٣٧:١).
ئێستا خودا پێی خۆش بوو کورتەیەک لە ڕێگاکانی خۆی بۆ ئەم پاشا بتپەرستە ئاشکرا بکات. ئێمە لە وتارەکەی دانیالەوە بۆی فێردەبین کە ئەم پاشا گەورەیە نیگەران بوو لەبارەی ئەوەی چی بەسەر زەویدا دێت. سەیری ئایەتی ٢٩هەم بکە:
بۆ تۆ، ئەی پاشا، بیرەکانت هاتنە مێشکتەوە لەسەر جێگاکەت، دەربارەی ئەوەی چی لە داهاتوودا ڕوودەدات.
هیچ شتێک لەوە سروشتیتر نەبوو. نەبووخەدنەسەر بەهێزترین پاشا بوو کە جیهان تا ئێستا ناسیبێتی. کاتێک ئەو شەوە لەسەر جێگاکەی پاڵکەوتبوو، دەستی کرد بە بیرکردنەوە لەوەی لە داهاتوودا چی ڕوودەدات. دەیزانی ناتوانێت بۆ هەمیشە لێرە بمێنێتەوە. دەبوو بمرێت وەک چۆن پاشا بەهێزەکانی تر پێش ئەو مردبوون. چی ڕوودەدات دوای ئەو؟ بۆ ئەو ناژیرانە نەبوو کە بیر لەم شتانە بکاتەوە.
هەموو مرۆڤەکان دەبێت زیاتر خەمیان لەوە بێت کە داهاتوو چی هەڵگرتووە. کاری گەورەی ئەمڕۆ وادیارە دابینکردنی سامان و خۆشییە بۆ ژیانی ئێستا؛ زۆربەی خەڵک بە تەواوی بێباک دیارن لەوەی کە دوای ئەوە چی ڕوودەدات. خودا ئێمەی لە نەزانیدا نەهێشتووەتەوە سەبارەت بە داهاتوو. ئەو وشەی پێغەمبەرایەتی پێداوین بۆ ئەوەی ڕووناکی بخاتە سەر ئەوەی کە دێت. ئەگەر خەڵک ئامادە بوونایە بە جددی کتێبی پیرۆز بخوێننەوە، بە گوێڕایەڵی نووسەرە پیرۆزەکەی، ئەوا دەدۆزییەوە کە تێیدا تەواوی ڕێڕەوی ڕووداوەکانی مرۆڤایەتی، هەتا تەختی سپی گەورە، بە ڕوونی ئاشکرا کراوە. هەر کەسێک بە دڵسۆزی ئارەزووی بکات، دەتوانێت ڕاستی ڕێگاکانی خودا بزانێت تا کۆتایی.
نەبووخەدنەسەر لە زۆر کەسی ئەمڕۆ ژیرتر بوو، چونکە نیگەرانی داهاتوو بوو. کاتێک لەسەر جێگاکەی پاڵکەوتبوو، خەونێکی سەرنجڕاکێشی بینی؛ بەڵام بەیانی لەبیری چووبووەوە. بۆ ئەو مەحاڵ بوو بەسەر ئەو کاریگەرییەدا زاڵ بێت کە خەوەکە لەسەری دروستی کردبوو، کەچی کاتێک هەوڵی دا بیری بکەوێتەوە چی خەونی بینیبوو، نەیتوانی. کەواتە، بەپێی نەریتی سەردەمی خۆی، ناردی بەدوای پیاوە ژیرەکانی - فاڵچییەکان، ئەستێرەناسەکان، و جادووگەرەکان. پێیانی وت،
"خەونێکم بینیوە، بەڵام لە بیرم چووەتەوە؛ و دەمەوێت تۆ خەوەکەم پێ بڵێیت، و پاشان لێکدانەوەکەی پێ بڵێیت."
شەرلاتانە بەدبەختەکان، داوای بێمانایی و مەحاڵبوونی ئەم داوایەیان کرد. ئەوەیان ڕاگەیاند کە ڕەنگە ڕاست بووبێت: هیچ پاشا یان فەرمانڕەوایەک هەرگیز داوای شتێکی ئەوەندە سەختی لە پیاوە ژیرەکانی نەکردووە. دڵنیاییان دایە پاشا کە ئەگەر تەنها خەوەکە بگێڕێتەوە، ئەوان واتاکەی لێکدەدەنەوە. بەڵام نەبووخەدنەسەر وەڵامی دایەوە کە ئەگەر ئەوان لێهاتوویی پێویستیان هەبێت بۆ لێکدانەوەی خەونەکان، دەبێت بتوانن خەوەکەش پێی بڵێن. هەڕەشەی کرد کە ئەگەر دوای ماوەیەکی دیاریکراو بە داواکەی ڕازی نەبن، هەموو پیاوە ژیرەکانی شانشینەکەی دەکوژرێن – کە، بێگومان، دانیالی لەخۆگرتبوو.
کاتێک دانیال بە فەرمانەکە زانی لە ڕێگەی ئاریۆخ، سەرۆکی پاسەوانەکانەوە، چووە ژوورەوە و داوای لە نەبووخەدنەسەر کرد بۆ ماوەیەکی کورت مۆڵەتێک. جددییەتی دۆخەکەی بە سێ هاوڕێکەی ڕاگەیاند، داوای لێکردن کە لەبارەی ئەو بابەتەوە ڕووی خودا بگەڕێن و پێکەوە لە "خودای ئاسمان" پاڕانەوە.
دەمەوێت سەرنجی ئەو نازناوە بدەیتەوە- "خودای ئاسمان" (2:18). هیچ شتێک سەرچاوەی خودایی و ئیلهامی وشەیی نووسینە پیرۆزەکان بە ڕوونیتر نیشان نادات وەک ئەو شێوازەی کە ناو و نازناوەکانی خودا بە درێژایی کتێبی پیرۆز بەکارهاتوون. پیاوانی بێ ڕۆح و نەزان هەندێک جار هەوڵیان داوە جۆراوجۆریی ناوە خوداییەکان بەکاربهێنن بۆ ئەوەی نیشان بدەن کە کتێبی پیرۆز باسی خوداوەندە جیاوازەکان دەکات. بەڵام هەموو ئەم ناوانە و نازناوانە بە شێوازێکی زۆر ورد و وریایانە بەکارهاتوون. بۆ نموونە، لە تەواوی پەیمانی کۆندا، یەهۆڤا هەمیشە بە یەک واتای تایبەت بەکارهاتووە و ئەلۆهیم (خودا، شێوەی کۆ) بە واتایەکی تر. کاتێک دروستکەر دەخرێتە بەردەممان، ئەوا وشەی عیبری ئەلۆهیممان هەیە، کە ئاماژەیە بۆ خودای سێ کەسی، کە ئێستا لە سێ کەسایەتیدا ئاشکرا بووە وەک باوک، کوڕ، و ڕۆحی پیرۆز. کاتێک ئاماژە بە پەیمانی خودا لەگەڵ گەلەکەی و مامەڵەکانی لەگەڵ ئەو پیاوانەی کە دروستی کردوون و خستوونیەتە ناو پەیوەندی لەگەڵ خۆی دەکرێت، نووسینە پیرۆزەکان ناوی یەهۆڤا بەکاردەهێنن. ئەمە تەنها لە پەیدابووندا نییە، بەڵکو بە درێژایی کتێبی پیرۆز ڕاستە.
دەستەواژەی "خودای ئاسمان" لە سێ کتێبی پەیمانی کۆن (عەزرا، نەحەمیا و دانیال) و یەکێک لە پەیمانی نوێ (وهحی) بەکارهاتووە. هەموویان ئاماژە بە نزیکەی هەمان قۆناغ دەکەن – کاتێک خودا گەلەکەی خۆی بەهۆی گوناهەکانیانەوە بەناو نەتەوەکاندا بڵاوکردبووەوە. تەختی خۆی لە ئۆرشەلیم جێهێشتبوو. شکۆمەندییەکەی بۆ ئاسمان بەرز ببووەوە، و چیتر بە خودای هەموو زەوی ناونەدەبرا. ئێستا ئەو "خودای ئاسمان" بوو، و تا ئێستاش بەپێی جیهان، ئەمە نازناوی ئەوە. هەرگیز جارێکی تر وەک خودای هەموو زەوی دانپێدانانی بۆ ناکرێت تا هەزار ساڵەکە.
کەواتە دانیال و هاوڕێکانی لە خودای ئاسمان پاڕانەوە. تێبینی دەکەیت کە سێ شتمان لێرەدا هەیە: یەکەم، نوێژ-
“ئەوان داوای ڕەحمەتی خودای ئاسمان دەکەن” (18).
ئینجا خزمەتی ئیلاهی هەیە-
پاشان نهێنییەکە لە بینینێکی شەوانەدا بۆ دانیال ئاشکرا کرا.
و ئەنجامی ئەوە پەرستن بوو-
ئەوان "ستایشی خودای ئاسمانیان کرد" (19).
کاتێک خودا قسە دەکات، دڵی گەلی خۆی دەجوڵێنێت، و بە پەرستن و ستایش ڕێنماییان دەکات بۆ لای خۆی.
خەڵک ئێستا تێگەیشتنێکی زۆر نزمیان هەیە دەربارەی پەرستن؛ ئەوان باسی پەرستنی خودا دەکەن بەبێ گوێدانە ئەوەی چ جۆرە ڕاهێنانێکی ئایینی ئەنجام دەدەن. بەڵام با لەبیرمان بێت کە تەنانەت نوێژیش پەرستن نییە، و خزمەتگوزاریش پەرستن نییە. نوێژ داواکردنە لە خودا؛ خزمەتگوزاری کاتێکە کە خودا شتێک دەدات بە مرۆڤ. بەڵام کاتێک مرۆڤ داوای کردووە و خودا بەخشیوویەتی هەتا دڵ بە پەرستشەوە بۆ خودا لێوڕێژ دەبێت، ئەوکات پەرستن ڕوودەدات.
من و خێزانەکەم ڕۆژێک وەستابووین و سەیری تاڤگەکانی نایاگرامان دەکرد. چەند دڵمان وروژا کاتێک سەیری ئەو تاڤگە گەورەیەمان دەکرد کە بێوچان بڕێکی زۆری ئاوی بەسەر لێوارە گەورەکەدا دەڕشت. بەڵام زۆری نەبرد تێبینیمان کرد کە لە خوارەوە تەمومژێک یان پرژەیەکی ورد بەرز دەبووەوە کە بەڕاستی گەیشتە ئەو خاڵەی کە ئێمە لەسەر لێوارەکەی سەرەوەی تاڤگەکان وەستابووین. بە خێزانەکەمم وت، "ئەمە وەک پەرستن وایە – خۆشەویستی و نیعمەتی گەورەی خودا بەسەرماندا دەڕژێت، و پاشان خۆشەویستی و ستایشی ئێمە بەرز دەبێتەوە و دەگەڕێتەوە بۆ لای ئەو، سەرچاوەی هەموو بەرەکەتەکانمان."
باوک بەدوای پەرستکاراندا دەگەڕێت، بەڵام خەڵک دەبێت لەنوێ لەدایک ببنەوە پێش ئەوەی بتوانن پەرستشی ئەوی بکەن. چۆن گوناهبارێکی هەژار و تاوانبار کە هەرگیز نەهێنراوەتە ناو خێزانی خوداوە، دەتوانێت پەرستکارێک بێت بە ڕۆح و بە ڕاستی؟ زۆرجار گوێمان لە "پەرستنی گشتی" دەبێت؛ بەڵام ڕاستییەکە ئەوەیە کە گشتی، وەک خۆی، ناتوانێت بە مانای مەسیحی پەرستش بکات.
گەڕانەوە بۆ دانیال، دەبینین ئەو دێتە بەردەم پاشا و پێی دەڵێت کە ئەو دەتوانێت نهێنییەکە ئاشکرا بکات. ئەو ڕوونی دەکاتەوە کە ئەوە بەهۆی هیچ داناییەکی باڵای خۆیەوە نییە کە ئەو دەتوانێت ئەمە بکات:
“خودایەک لە ئاسماندا هەیە کە نهێنییەکان ئاشکرا دەکات و بە پاشا نەبووخەدنەسەر ڕادەگەیەنێت چی لە ڕۆژانی دواییدا ڕوودەدات” (28).
خودا بوو کە ئەم پاشا گەورەیەی گەیاندە کۆتایی هەموو تواناکانی مرۆڤ. ئەگەر بتوانایە خەوەکەی بیربکەوێتەوە، هەرگیز تێینەدەگەیشت کە دەبێت لەگەڵ خودا مامەڵە بکات. سەرەتا دەبوو بگەیەنرێتە کۆتایی هەموو دانایی مرۆڤ؛ دەبوو هیچ و نەزانیی خۆی و هیچ و نەزانیی هەموو پیاوە داناکانی فێربێت. تەنها ئەوکاتە دەتوانرا دانایی بێهاوتای خودای بۆ ئاشکرا بکرێت. و هەمان وانە دەبێت ئێمەش فێربین. ئەگەر بمانەوێت هەرگیز لە خودا فێربین، دەبێت سەرەتا هەژاریی سەرچاوەکانی خۆمان فێربین.
ئایا هەرگیز سەرنجت داوە پەروەردگار عیسای مەسیح لە کوێ خاچ درا؟ لە گۆلگۆتا بوو - شوێنی کەللەسەرێک. ئەگەر تۆ ڕزگار بوویت، لە شوێنی کەللەسەرێک دەستت پێکرد. ئەوە زۆر باش نییە بۆ شانازی مرۆڤ، چونکە ئەوە شوێنی مردنە و کۆتایی هەموو دانایی مرۆڤە. ناتوانیت بە لۆژیک لێکی بدەیتەوە؛ هەموو پیاوە داناكانی زەوی ناتوانن فێرت بکەن؛ دەبێت بهێنرێیت بۆ شوێنی کەللەسەرێکی بەتاڵ - بێدەسەڵاتی مردن - لەوێ تێدەگەیت کە خودا سەرلێشێواوی دەنووسێت لەسەر هەموو دانایی ئەم جیهانە. کەواتە ئەم پاشا گەورەیە دەبوو بهێنرێت بۆ ئەو شوێنەی لەوێ فێربوو کە
تەنگانەی مرۆڤ، دەرفەتی خودایە.
ئینجا خودای ئاسمان، لەلایەن پێغەمبەرەکەیەوە، خەونەکە و لێکدانەوەکەی بۆی ئاشکرا کرد.
دانیال گوتی:
تۆ، ئەی پاشا، بینیت، و ئەوەتا پەیکەرێکی گەورە. ئەم پەیکەرە گەورەیە، کە درەوشانەوەکەی نایاب بوو، لەبەردەمتدا وەستابوو؛ و شێوەکەی ترسناک بوو. سەری ئەم پەیکەرە لە زێڕی پاک بوو، سنگی و قۆڵەکانی لە زیو، سکی و ڕانەکانی لە بڕۆنز، قاچەکانی لە ئاسن، پێیەکانی بەشێکی لە ئاسن و بەشێکی لە قوڕ بوو. تۆ بینیت هەتا بەردێک بەبێ دەست بڕدرایەوە، کە لە پێیەکانی پەیکەرەکەی دا کە لە ئاسن و قوڕ بوون، و وردوخاشی کردن. پاشان ئاسن و قوڕ و بڕۆنز و زیو و زێڕەکە پێکەوە وردوخاش بوون، و بوون بە وەک کاژۆڵەی جۆماڵەکانی هاوین؛ و با بردیانی، بە شێوەیەک کە هیچ شوێنێک بۆیان نەدۆزرایەوە: و ئەو بەردەی کە لە پەیکەرەکەی دا بوو بە چیایەکی گەورە، و تەواوی زەوی پڕ کردەوە (31-35).
دەستبەجێ پاشا زانی کە بەڕاستی ئەو خەوە بوو کە لەبیری کردبوو. پاشان دانیال دەستی کرد بە لێکدانەوەکە. پەیکەرەکە نوێنەرایەتی تەواوی ماوەی سەردەمی نەتەوەکانی دەکرد. بەڵام سەرنج بدە کە لەسەر نەخشەکە قاچەکانی پەیکەرەکە لە قاچەکانی ئاسن جیاکراونەتەوە. هۆکاری ئەمە ئەوەیە کە هەرچەندە لەم سەردەمەی ئێستادا سەردەمی نەتەوەکان هێشتا بەردەوامە، بەڵام پێشبینی پەیوەندی بەم سەردەمەوە نییە. بەڵکو پێشبینی مامەڵە لەگەڵ ئەو ماوەیە دەکات کە لە خاچدا کۆتایی هات و ماوەیەکی کورتتری تر کە دەستپێدەکات دوای ئەوەی کەنیسە بەرزکرایەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ گەورە بێت. کاری تایبەتی خودا لەم ڕۆژی نیعمەتەدا بریتییە لە دەرهێنانی گەلێک لەناو نەتەوەکان بۆ ناوی کوڕەکەی. ئەو ئێستا مامەڵە لەگەڵ نەتەوەکان ناکات وەک خۆیان؛ ئەو ڕۆحی تاکەکەسی ڕزگار دەکات و، بە لەئاوهەڵکێشانی ڕۆحی پیرۆز، دروستیان دەکات بۆ یەک جەستە بۆ ئەوەی ببنە بووکی بەرخەکە لە سەردەمەکانی داهاتوودا.
دانیال نیشانی دا کە کاتەکانی نەتەوەکان بە نەبووخەدنەسەر دەستی پێکرد. ئەو ڕاگەیەندراوە کە سەری زێڕینی ئەم
"مرۆڤی زەوی" (زەبور 10:18).
ئەوە نییە کە تەنها ئەو هاتنەدیی ئەم وێنەیە بێت، بەڵکوو ئەو نوێنەرایەتیی ئیمپراتۆریەتی بابل دەکات، کە لەگەڵ ئەودا دەستی پێکرد و دەبوو بە ڕووخانی بێلشەزار، نەوەکەی، کۆتایی بێت.
"لەدوای تۆ،" دانیال گوتی، "شانشینێکی تر کە لە تۆ کەمتر بێت، هەڵدەستێت، و شانشینێکی سێیەمی تر لە بڕۆنز، کە بەسەر هەموو زەویدا فەرمانڕەوایی دەکات" (٢:٣٩).
پێویستمان ناکات بچینە دەرەوەی پەرتووکی پیرۆز بۆ ئەوەی ناوی ئەم ئیمپراتۆریەتانە بزانین. لە بەشی ٥:٣١ دەخوێنینەوە،
داریوشی میدی شانشینەکەی وەرگرت.
لە پەرتووکی ئەستێردا فێردەبین کە فەرمانڕەوا فارسییەکان بەسەر هەموو زەویدا فەرمانڕەواییان دەکرد. بەگشتی وا دادەنرێت کە داریوش سیاخارێسی دووەم بووبێت، دوا پاشای ماد. هەندێک پێیان وایە ئەو گۆبریاس بووە، ئەو ژەنەڕاڵەی کە بە فەرمانی سیاخارێس و کۆرشی فارسی هێرشی سەر بابلی سەرکردایەتی کرد؛ ئەو ماد و فارسی لە یەک ئیمپراتۆریەتی گەورەدا یەکخست. دانیال لە شوێنێکی تردا پێی نیشانداین کە ئەم دەسەڵاتە ماد-فارسییە، دوای چەند سەد ساڵێک لە بوونی، لەلایەن جەنگاوەرێکی بەهێزی یۆنانییەوە دەڕووخێنرێت. ئەمەش لەلایەن ئەسکەندەری گەورەوە جێبەجێ کرا.
شانشینێکی چوارەم دەهاتە سەر. وەک ئاسن بەهێز دەبوو،
"لەبەر ئەوەی ئاسن هەموو شتێک وردوخاش دەکات و ملکەچ دەکات: وەک چۆن ئاسن هەموو ئەمانە دەشکێنێت، ئەوا پارچە پارچەیان دەکات و دەیانهاڕێت" (40).
ئەمە دەبێت ئەو هێزە گەورە جیهانییە بێت کە لە کاتی لەدایکبوونی پەروەردگار عیسا هەبوو، کاتێک
فەرمانێک لە قەیسەر ئۆگۆستۆسەوە دەرچوو، کە هەموو جیهان سەرژمێری بکرێت (لۆقا ٢:١).
لەژێر ئەم ئیمپراتۆرییەتەدا گەورەمان خاچ درا. دوای مردنی، نزیکەی پێنج سەد ساڵ بەردەوام بوو لە بوون، هەرچەندە لە کۆتاییدا دابەش بوو بەسەر دوو بەشدا، ئیمپراتۆرییەتەکانی ڕۆژهەڵات و ڕۆژاوا. ڕەنگە دوو قاچەکە مەبەست لێی نوێنەرایەتی ئەم دابەشبوونە بێت؛ هەرچەندە بە زەحمەت دەتوانرێت بە توندی پێداگری لەسەر ئەمە بکرێت چونکە ڕۆما لە سەرەتاوە بە قاچەکانی ئاسن نوێنەرایەتی کراوە.
کەواتە پێویستمان بە مێژووی دنیایی نییە بۆ ئەوەی بزانین ئەم چوار ئیمپراتۆریەتە گەورەیە چین؛ هەموویان لە نووسینە پیرۆزەکاندا دەدۆزینەوە بەو ڕیزبەندییەی کە بۆ پاشای بابِل ئاشکرا کراون. هەموو ئەمانە بە مێژوو پشتڕاست دەکرێنەوە و بەڵگەیەکی سەرنجڕاکێشن بۆ ئیلهامبەخشیی کتێبی پیرۆز. لەو کاتەی نەبووخەدنەسەر خەوەکەی بینی، شانشینی فارس بوونی نەبوو. فارس تەنها پارێزگایەکی بابِل بوو. ئیمپراتۆریەتێکی یۆنانی ڕەنگە بە تەواوی مەحاڵ دەهاتە پێش چاو. دەوڵەتە یۆنانییەکان کۆمەڵێک هۆز و شانشینی شەڕکەر بوون، کە هیوایەکی کەمیان بە گەورەیی داهاتوویان دەدا. شاری ڕۆما تەنها لە دامەزراندندا بوو – گوندێکی بچووکی بێ بایەخ لەسەر کەنارەکانی تایبەر. چۆن دانیال بەو وردبینییە مێژووی داهاتووی هەموو ئەم هێزانەی وێنا کرد ئەگەر ڕۆحی پیرۆزی خودا یارمەتی نەدابای؟
کانزاکانی ئەو وێنە گەورەیەی کە لێی پێکهاتبوو، لە سەرەوە تا پێیەکان تێکچوون، وێنای کەمبوونەوەی بەردەوامی دەسەڵاتی ڕەها و شکۆمەندی هەر شانشینێکی دەکرد. نەبووخەزنەسەر وەک دەسەڵاتدارێکی ڕەهای بێسنوور فەرمانڕەوایی دەکرد.
"ئەوەی بیوویستایە، دەیکوشت؛ و ئەوەی بیوویستایە، دەیهێشتەوە بە زیندوویی" (٥:١٩).
فەرمانڕەواکانی ئیمپراتۆریەتە یەک لە دوای یەکەکان دەسەڵاتیان زیاتر و زیاتر سنووردار دەکرانەوە؛ تاوەکو لە دوا قۆناغی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانیدا ئاسنمان دۆزییەوە کە تێکەڵ بە قوڕی شل، یان گۆزەی شکاوبوون – کە باس لە هەوڵی یەکگرتنی نێوان ئیمپریالیزم و دیموکراسی دەکات. هەروەها سەرنج بدەن، کە کێشی تایبەتی کانزاکان هەموو جارێک کەم دەبێتەوە. زێڕ قورسترینە و ئاسن سووکترینە، لە کاتێکدا قاچەکانی ئاسن و گۆزەی تێکەڵاو سووکتر دەبن لە هەموویان. سەیر نییە کە وێنەیەکی لەو شێوەیە پارچە پارچە دەبێت ئەو ساتەی بەردەکە لە ئاسمانەوە دەکەوێتە سەر ئەو قاچانە! دەسەڵاتی نەتەوەکان ڕەنگە وا دەربکەوێت کە بە توندی لەسەر بنەمایەکی نەجووڵاو جێگیر بووبێت؛ ڕەنگە وا دەربکەوێت کە بەهێز بێت بۆ بەرگریکردن لە هەموو هەوڵێک کە ئامانجی ڕووخاندنیەتی؛ بەڵام کاتژمێرەکە دێت کاتێک بەردەکە لە ئاسمانەوە دەکەوێتە خوارەوە، و هەموو شتەکە لە ساتێکدا دەڕووخێت.
ئەمە دەمانگەیەنێتە دوا شێوەی شانشینی چوارەم؛ چونکە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی، هەرچەندە ئێستا لە پاشەکشەدایە، هێشتا کۆتایی نەهاتووە. دە پەنجەی پێ لەسەر قاچەکانی وێنەکە نوێنەرایەتی (وەک بەراوردێک لەگەڵ دە قۆچەکەی سەر دڕندەکە لە بەشی ٧دا ڕوونی دەکاتەوە) دە پاشا دەکەن کە لە یەک کاتدا فەرمانڕەوایی دەکەن؛ ئەوان هاوپەیمانییەک لەسەر خاکی ئیمپراتۆریەتیی کۆن دروست دەکەن. ئەمە شتێکە کە جیهان هێشتا نەیبینیوە.
شرۆڤەکاران بەگشتی پێمان دەڵێن کە دۆخی دە پەنجەیی ئیمپراتۆریەتەکە لە سەدەکانی پێنجەم و شەشەمدا گەیشتە ئەوپەڕی. لەو کاتەدا بەربەرەکانی باکوور ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانییان داگیر کرد، و دابەش کرا بۆ نزیکەی دە شانشینی جیاواز. ژمارەیەک لیستی جیاواز دروست کراون کە زۆرجار هەر یەکەیان شانشین بوون، بەڵام کەم نووسەر لەسەر دابەشبوونە ڕاستەقینەکان ڕێک دەکەون. یەک شت کە هەموویان وادیارە پشتگوێیان خستووە ئەوەیە کە دە شانشینەکە دەبێت لە یەک کاتدا هەبن، نەک بە درێژایی چەند سەدەیەک، و هەموویان دەبێت یەک یەکێتی پێکبهێنن. هیچ شتێک لە مێژووی ڕابردووی شانشینەکانی ئەوروپادا نییە کە وەڵامی ئەمە بداتەوە. ئەوان بەگشتی دوژمنی شەڕکەر بوون، هەریەکەیان بەدوای وێرانکردنی ئەوانی تردا بوون. بۆیە ئێمە ئەم لێکدانەوەیەی دە پەنجەیە ڕەت دەکەینەوە. چ ڕووداوێک لە سەدەکانی داڕمان و ڕووخانی ڕۆمادا دەتوانێت وەڵامی کەوتنی بەردەکە لە ئاسمانەوە و دامەزراندنی شانشینی خودا بداتەوە؟ و چۆن دەکرێت بوترێت کە هەموو ئەو دەسەڵاتانەی کە بە وێنەکە نوێنەرایەتی کراون وردوخاش کراون بۆ تۆز، کاتێک زۆربەیان هێشتا بە شێوەیەک یان شێوەیەکی تر بوونیان هەیە؟
هەندێک پێمان دەڵێن کە بەردەکە لە ئاسمانەوە کەوتە خوارەوە کاتێک عیسای مەسیح لەم جیهانەدا لەدایک بوو، و لەو کاتەوە پاشایەتییەکەی هەبووە و بە جیهاندا بڵاوبووەتەوە. بەڵام دانیال دەڵێت،
"لە ڕۆژگاری ئەم پاشایانەدا خودای ئاسمان شانشینێک دادەمەزرێنێت" (٢:٤٤)؛
واتە، لە ڕۆژانی دە پاشاکەدا، شانشینی خودا دادەمەزرێت. ئێستا، دۆخی دە شانشینیی ئیمپراتۆرییەتەکە بە دڵنیاییەوە لە کاتی جەستەگرتندا نەگەیشتبووە ئەو ئاستە. ڕۆما بۆ ماوەی سێ سەد ساڵ دوای لەدایکبوونی مەسیح وەک شانشینێکی دابەشنەکراو مایەوە؛ بۆ دوو سەد ساڵی دیکەش وەک ئیمپراتۆرییەتەکانی ڕۆژهەڵات و ڕۆژاوا بوونی هەبوو. کەواتە بە ڕوونی، لەدایکبوونی کوڕی خودا ئەو ڕووداوە نییە کە لێرەدا پێشبینی کراوە. دەسەڵاتی نەتەوەکان لەو کاتەدا نەڕووخێنرا و نە لەناو برا، و نە لەو کاتەوەش؛ بۆیە ئێمە چاوەڕێی داهاتوو دەکەین بۆ ئەوە.
هەوڵدان بۆ دیاریکردنی کەوتنی بەردەکە لە سەدەی پێنجەم یان شەشەمدا لووتکەی بێماناییە. بە چ واتایەک خودای ئاسمان ئەوکات شانشینێکی دامەزراند؟ هەر ئەو کاتە بوو کە قەشەی ڕۆما خەباتی دەکرد بۆ باڵادەستی بەسەر کەنیسە و نەتەوەکاندا. دواتر هەزار ساڵ تاریکی هات: وشەی خودا لە دەست جەماوەر ون بوو، خورافات جێگەی باوەڕی گرتەوە، ناڕەوایی لە شوێنە باڵاکانی مەدەنی و کەنیسەییدا حوکمی دەکرد، و وا دەردەکەوت ئاشتی لە زەوی وەرگیرابێتەوە. بێگومان هەموو ئەمانە زۆر جیاوازە لە فەرمانڕەوایی پێشبینیکراوی مەسیح کە پڕە لە ڕاستودروستی و بەرەکەت. کەواتە بە ئاشکرا بەردەکە هێشتا لە ئاسمانەوە نەکەوتووە، هەرچەندە کەس نازانێت چەند زوو ئەوە ڕوودەدات.
من دەمەوێت کەمێک بەدواداچوون بکەم بۆ ئەوەی پەرتووکی پیرۆز لە شوێنێکی تر دەربارەی ئەم بەردە پێمان دەڵێت. بێگومان ئەمە هێمای گەورە ی عیسای مەسیحە. زەبوورەکان ١١٨:٢٢ پێمان دەڵێت کە ئەو دەبێتە ئەو بەردەی کە بیناسازەکان ڕەتی دەکەنەوە و دەبێتە سەری گۆشە؛ لە پەیمانی نوێدا ئەم ئایەتە ڕاگەیەندراوە کە پێشبینییەکی مەسیحە (لۆقا ٢٠:١٧-١٨؛ کرداری نێردراوان ٤:١١-١٢). کاتێک ئەو هاتە سەر زەوی، بەڕاستی ئەو بەردە بوو کە بیناسازەکان، فەرمانڕەواکانی جوولەکەکان، ڕەتیان کردەوە، بەڵام ئەو وەک بەردێک نەهات کە لە ئاسمانەوە دەکەوێتە خوارەوە. بەو شێوەیە دێت کاتێک بۆ جاری دووەم دەگەڕێتەوە. ئەو پێشتر هات بۆ لای هی خۆی، بەڵام هی خۆی وەرینەگرت. ئەو لێرە وەک بەردی بناغە، بەردی سەری گۆشە هات، بەڵام ئەوانەی کە دەبوو داواکارییەکانی ئەویان قبوڵ بکردایە لە بێباوەڕی و ڕق و کینەی خۆیاندا هاواریان کرد،
“لابەرن؛ خاچی بکەن؛ خاچی بکەن!”
ئێستا خودا ئەوی بەرزکردووەتەوە بۆ ئاسمان، و لە شکۆمەندیی باوکدا، چاوی باوەڕ سەیری ئەو بەردە بەرزکراوە دەکات. ڕۆژێک دێت کە بەسەر دوژمنەکانییدا دەکەوێت؛ کاتێک دەکەوێت، هەموو دەسەڵاتی نەتەوەکان و هەموو ئەوانەی نیعمەتی بەنرخی خودایان ڕەتکردووەتەوە، وردوخاش دەکات.
لە ئیشایا ٨:١٤ مەسیح بە پێشبینییەوە وەسف دەکرێت وەک بەردی لەنگەر و تاشەبەردی کەوتن، و پێمان گوتراوە کە زۆر کەس تێدەکەون و دەکەون. بەم شێوەیە بوو کاتێک ئەو بە نیعمەتێکی فروتن هات:
“ئەوان بەو بەردە بەربەستەدا هەڵدێران؛ وەک نووسراوە” (ڕۆما ٩:٣٢-٣٣).
جوولەکەکان بەدوای پاشایەکی گەورەی جیهانیدا دەگەڕان و کاتێک مەسیح بە زەلیلییەوە هات، ئیسرائیل وەک نەتەوە تێی هەڵکەوتن؛ شکێنران و تا ئەمڕۆش شکاو ماونەتەوە. کاتێک جوولەکەیەک بە شەقامەکانی شارێکی بێگانەدا دەڕوات، ڕاستیی ئەوە دەسەلمێنێت کە خوداوەند عیسا فەرموویەتی،
“هەرکەسێکیش بکەوێتە سەر ئەم بەردە، وردوخاش دەبێت.” (مەتا 21:44)
شکاو و پەرشوبڵاو لە هەموو خاکەکانی زەویدا سەرگەردان بوون، بە زەحمەت لە هیچ شوێنێک پێشوازییان لێکراوە، هەتا لەم ڕۆژانەی دواییدا خودا دڵی نەتەوەکانی بەرەو ئەوان وەرگێڕاوە، وەک ئامادەکارییەک بۆ گەڕاندنەوەیان بۆ خاکەکەی خۆیان. وردە وردە پاشماوەیەک دەگەڕێنەوە بۆ پەروەردگار؛ وەک ئیشایا ٢٨:١٦ دەڵێت،
بڕوانن، من لە سییۆن بۆ بناغەیەک بەردێک دادەنێم، بەردێکی تاقیکراوە، بەردێکی گرانبەهای گۆشە، بناغەیەکی پتەو: ئەوەی باوەڕ دەکات پەلە ناکات.
پاشان بەردەوام دەبێت لە وێناکردنی ڕزگاربوونی ئیسرائیل لە دووەم دەرکەوتنی ئەم بەردە ڕزگارکەرە. ئەو لە زەکەریا 3:9 وەسف کراوە وەک بەردەکە کە بە نەخشاندنی مۆرێک نەخشێنراوە، کە حەوت چاوی لەسەر دەبێت.
بەڵام چی سەبارەت بە نەتەوەکان لەو ڕۆژەدا؟ پەیامی نیعمەت گەیشتووەتە لایان و ئەنجامەکەی چی بووە؟ خودا لە نێوانیاندا گەلێکی بۆ ناوی خۆی دەرهێناوە، بەڵام زۆرینە بە ئەنقەست مەسیحی خودایان ڕەتکردووەتەوە. ئەو گەورە عیسایە ڕەتکراوە زۆر نزیکە حوکم بەسەریاندا ببارێت. ئینجا پاشماوەی وشەکەی ئەو جێبەجێ دەبێت،
"هەرکەسێکیش بەسەریدا بکەوێت، دەیکات بە تۆز" (مەتا 21:44).
ئیسرائیل بەسەریدا کەوتن و شکێنران. ئەو بە تووڕەیی و قینەکەیەوە بەسەر نەتەوەکاندا دەکەوێت. ئەوان وردوخاش دەکرێن و وەک کاژۆڵەی جۆگاوی هاوین لەبەردەم ڕوویەوە دوور دەخرێنەوە.
ئایا پرسیار دەکەیت، "کەی بەردەکە دەکەوێت؟" ئەوە کاتێک دەبێت کە ئەو وڵاتانەی کە جارێک لەلایەن ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانییەوە لە ئەوروپا داگیرکرابوون، هاوپەیمانییەکی دە شانشینی پێکبهێنن و یەکێک لە خۆیان هەڵبژێرن بۆ ئەوەی ببێتە ناوبژیوانی باڵایان. لە دانیال ٧:٠ ئەو وەک قۆچە بچووکەکە وەسف کراوە کە لە ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانییەوە سەرهەڵدەدات. ئەم دەقە زۆرجار بە پاپا لکێنراوە، بەڵام ئێمە دەبینین هیچ پەیوەندییەکی پێوە نییە. لەو ڕۆژەدا ئاسنی دەسەڵاتی ئیمپراتۆری تێکەڵ دەکرێت لەگەڵ گۆزەی شکاوی سۆسیالیزم و دیموکراسی، بەڵام پێکەوە نانووسێن.
پێش ئەوەی شێوەی دە شانشینییەکەی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی بێتە کایەوە، کڵێسا بۆ بەهەشت ڕفێندرابێتەوە. هیچ باوەڕدارێکی ئەم قۆناغە لەسەر زەوی نابێت کاتێک ئەم شتانە لە پرۆسەی جێبەجێکردندان. بەڵام ڕەنگە هەندێک هەبن کە ئەمە دەخوێننەوە و هێشتا لەسەر ئەم زەوییە دەژین لە ڕۆژانی پێیەکانی وێنەکەدا – دوا قۆناغی گرنگی سەردەمەکانی نەتەوەکان. زۆر ناخۆش دەبێت ئەوکاتە لەم جیهانەدا بژیت و بەشداری لە دادگاییکردنەکەدا بکەیت کاتێک بەردەکە لە بەهەشتەوە دەکەوێتە خوارەوە.
ئەگەر ئەم وشانە بگەنە کەسێک کە هێشتا لە دەرەوەی مەسیحە، با بە دڵسۆزییەوە ئاگادارت بکەمەوە کە ئەگەر کەمێکی تر بەردەوام بیت لە ڕەتکردنەوەی خوداوەند عیسا، ئەگەر بەردەوام بیت لە ڕەقکردنی دڵت، ئەگەر "شانت وەرگێڕیت"، ئەگەر گوێیەکانت دابخەیت و چاوەکانت دابخەیت لەسەر ڕاستیی خودا، لەوانەیە لە ڕیزی ئەوانەدا هەژمار بکرێیت کە جێهێڵراون کاتێک خوداوەند بانگ دەکات بۆ ڕزگارکراوەکانی بۆ ئەوەی هەستن و لە ئاسماندا پێی بگەن. ئەوکاتە بۆ تۆ هیچ شتێک نامێنێتەوە جگە لە
"چاوەڕوانییەکی ترسناکی دادگاییکردن و تووڕەییەکی ئاگرین، کە نەیاران دەخوات." (عیبرانییەکان 10:27).
بیر لەوە بکەرەوە واتای چی دەبێت کە بەم شێوەیە بۆ تۆڵەی خودا بەجێبهێڵدرێیت! ئەگەر هێشتا گوێت لە دەنگی ئەوە نەگرتووە کە بە میهرەبانی داوا دەکات، ئێستا لەبەردەمی ئەودا بکەوە سەر زەوی، داوات لێدەکەم، و وەک ئەوەی ئەیووب گریا، بگری.
"من قێز لە خۆم دەکەم و لە خۆڵ و خۆڵەمێشدا تۆبە دەکەم" (42:6).
پاشان ئەوەت بیر بێت
“ئەگەر بە دەمت دان بە پەروەردگار عیسادا بنێیت و لە دڵتدا باوەڕ بکەیت کە خودا لە مردووان هەڵی سەندۆتەوە، ڕزگارت دەبێت. چونکە بە دڵ مرۆڤ باوەڕ دەکات بۆ ڕاستودروستی؛ و بە دەمیش دانپێدانان دەکرێت بۆ ڕزگاری.” (ڕۆماکان 10:9-10).
بەم شێوەیە ئامادە دەبن بۆ ئەوەی بە خۆشییەوە پێشوازی لە هاتنەوەی ئەوان بکەن، کە گەڕانەوەی ئەگەرنا بۆ ئێوە دەبوو بە مانای کۆتایی ڕۆژی بەزەیی، و مۆرکردنی لەناوچوونی ئێوە.
نەبووخەدنەسەر کەوتە سەر ڕووی و دانیالی پەرست؛ ئەو دانی نا بەوەی کە خودای دانیال بوو
"خودای خوداکان، و پەروەردگاری پاشاکان، و ئاشکراکەری نهێنییەکان" (دانیال 2:47).
کەچی هیچ بەڵگەیەک نییە کە ویژدانی گەیشتبێتێ بەو وەحییەی کە پێی کرابوو دەربارەی دانایی و هێزی خودا. ئەو دانیالی بەرز کردەوە بۆ پۆستێکی متمانەپێکراو و جێگەی دڵنیایی، و بە داوای ئەو، شەدرەخ و میشاغ و عەبەدناگۆی دانا بەسەر کاروباری پارێزگای بابلدا؛ بەڵام هێشتا ئامادە نەبوو دان بە خودای دانیالدا بنێت وەک خودای خۆی و تاکە ڕزگارکەر. هێشتا خودایەک بوو بۆی، هەرچەندە گەورەتر بوو لە خوداوەندەکانی تر. نەبووخەدنەسەر زۆری نەما بوو کە بناسێت وەک ئەو خودایەی کە بە تەنیا فەرمانڕەوایی شانشینەکانی مرۆڤ دەکات.