بەشی ٥ی دانیال باس لە ساتەکانی کۆتایی ئیمپراتۆریەتی بابل و ڕووخانی "سەری زێڕینی"یەکەی دەکات، کە وەک نوێنەرایەتییەکی هێمایی بۆ ڕووخانی دەسەڵاتی گەلان خزمەت دەکات. بەشەکە سەرنج دەخاتە سەر فەرمانڕەوایی بێدینی بەلشاسار، کە گەیشتە لووتکە بە گڵاوکردنی قاپوقاچاغە پیرۆزەکانی پەرستگا، ئەمەش بووە هۆی داگیرکردنی بابل لەلایەن هێزەکانی مادۆ-فارسی لەژێر سەرکردایەتی کۆرش و داریوشی مادی. دەقەکە هەروەها وەڵامی ڕەخنە هاوچەرخەکان دەداتەوە و ڕەتی دەکاتەوە سەبارەت بە ناکۆکییە مێژووییەکان، و جەخت لە وردبینی گێڕانەوەی شایەتحاڵی دانیال دەکاتەوە.
بەشی پێنجەم ڕووخاندنی بابل
دانیال ٥:٠ قۆناغەکانی کۆتایی ئیمپراتۆریەتی بابل - دوایین دیمەنە جیدییەکان لە پەیوەندیدا بە ڕووخانی سەری زێڕینی ئەو پەیکەرەی کە لە دانیال ٢:٠دا وەسفکراوە - پێشکەش دەکات. لەم بەشەدا، وەک لە دوو بەشی پێشوودا، وێنەیەکی نموونەیی لە ڕووخانی دەسەڵاتی نەتەوەکان دەدۆزینەوە. لەم حاڵەتەدا، وێنەکە مامەڵە لەگەڵ سروشتی ئایینی نەتەوەکان دەکات وەک بابلی گەورە، لە کاتی کۆتاییدا. گێڕانەوەی کەوتنی بابلی نهێنی لە وهحی ١٧-١٨دا بە ئاشکرا لەسەر ئەوەی لێرەدا هەیە دامەزراوە و بە توندی پەیوەستە پێوەی.
ئەو گێڕانەوەیەی دانیال دەربارەی وێرانبوونی پایتەختە شانازیکەرەکەی سەر فورات کردوویەتی، بە ڕادەیەکی زۆر هاوڕایە لەگەڵ ئەوەی هێرۆدۆت، ئەوەی پێی دەوترێت "باوکی مێژوو"، و نووسەرانی کۆنی تر تۆماریان کردووە. بەڵام سەرەڕای ئەوەش، تۆماری کتێبی پیرۆز لەلایەن چینێک لە ڕەخنەگرانی مۆدێرنەوە وەک نادڵنیا ڕەخنەی لێ دەگیرێت. ئەوان بانگەشە دەکەن کە جیاوازی هەیە لە نێوان گێڕانەوەی کتێبی پیرۆز و نووسراوەکانی سەر هەندێک لە پاشماوە شوێنەوارییە تازە شی کراوەکان. خاڵە سەرەکییەکانی جێی پرسیار بریتین لەو نازناوەی بە بەلشازار، کوڕی نەبۆنیدۆس، دراوە و ناسنامەی داریووشی میدی.
بەلشاسار لەم کاتەدا بە هاوبەشی لەگەڵ باوکی فەرمانڕەوایی دەکرد و بە دڵنیاییەوە "پاشای بابل" یان "پاشای کلدانییەکان" بوو، بە واتای شازادە-جێنشین، کە کورسییەکەی لە شاری شاهانەدا بوو. نازناوی "پاشا" لەو سەردەمەدا تەنها بۆ پاشای باڵا بەکارنەدەهات. تێبینی دەکرێت کە لە بەشی 2دا، کاتێک دانیال لەلایەن نەبووخەدنەسارەوە ڕێزی لێنرا، پاشا گەورەکە کردی بە دووەم فەرمانڕەوا لە شانشینەکەدا. بەڵام لەم بەشەدا بەلشاسار کردی بە سێیەم فەرمانڕەوا، چونکە خۆی بە ڕوونی دووەم بوو. کەواتە لێرەدا هیچ ناتەباییەک نییە، بەڵکو ئەو وردبینییەیە کە هەمیشە لە کتێبی پیرۆزدا دەدۆزرێتەوە.
سەبارەت بە داریووسی میدی، بێگومان ناوی لە شوێنەوارەکاندا دەرناکەوێت، و هێرۆدۆت تۆماری کردووە کە کۆرش فەرماندەی ئەو سوپایانە بووە کە بابل-یان داگیرکردووە. بەڵام ناوی داریووس هیچ کێشەیەکی ڕاستەقینە دروست ناکات، چونکە پاشا کۆنەکان زۆرجار بە چەندین ناوی جیاواز ناسراون. لە ڕاستیدا، هیچ دوو لیستێک لە پاشا میدییەکانی دواتر کە لەلایەن مێژوونووسە کۆنەکانەوە دراون، لەگەڵ یەکتردا کۆک نین، و شوێنەوارەکان وا دیارە لە هەموویان جیاوازن. دوایین پاشای میدییەکان سیاکسارسی دووەم بوو، کە هاوپەیمانییەکی لەگەڵ کۆرشی برازایدا پێکهێنا و بەشێک لە سوپاکانی شانشینە هاوپەیمانەکانی بۆ جەنگ برد. تەمەنی، وەک لەلایەن هێرۆدۆتەوە تۆمارکراوە، لەگەڵ تەمەنی داریووسدا کۆکە، وەک لە دانیال ٥:٣١ دا هاتووە. لەبەر ئەوە، ئەو دووانە ڕەنگە یەک کەس بن. لەلایەکی ترەوە، هەندێک پێیان وایە داریووس هەمان گۆبریاسە؛ بەپێی تۆمارە کۆنەکان، ئەو گەمارۆدانی بابلی بەڕێوەبردووە وەک نوێنەری پاشا هاوپەیمانەکان.
جیاوازییەکە لە ناودا لەوە گەورەتر نییە کە لە حاڵەتی کامبیس و ئەترۆداتیسدا هەیە، هەردوو ناوەکە بۆ یەک پاشا بەکارهاتوون – یەکێکیان لەلایەن زێنۆفۆنەوە و ئەوی تریان لەلایەن نیکۆلاسی دیمەشقەوە. ڕاستییەکی ناسراوە کە لیستەکانی پاشاکانی ماد کە لەلایەن کتێسیاس و هێرۆدۆتەوە دراون لە هەموو حاڵەتێکدا جیاوازن، و کڕۆنۆلۆژیاکان بە شێوەیەکی بێ هیوا ئاڵۆز و دژبەیەکدان. کەچی عەقڵانییەکان بە پەرۆشییەوە دەست دەگرن بەسەر هەر جیاوازییەکی ئاشکرادا لە نێوان ئەو تۆمارانەی کە لەلایەن مێژوونووسانی نادڵنیا و زۆرجار ناڕاستگۆوە بەجێماون و ئەو گێڕانەوەیەی کە لە ووشەی خودادا هاتووە. مەسیحی پێویست ناکات بترسێت کە مێژوو هەرگیز بیسەلمێنێت کە هەڵەیە ئەوەی کە ئێمە لە کتێبی پیرۆزەکانماندا تۆمارمان کردووە. لەم حاڵەتەدا، دانیال شایەتحاڵ بووە. ئەو ڕاستییەکانی نووسی وەک چۆن بینی و زانی. شایەتییەکەی، جگە لە پرسی ئیلهامی ئیلاهی، بە دڵنیاییەوە متمانەپێکراوترە لەوەی دەربارە پیاهەڵدەرەکان یان مێژوونووسانی گوێبیست، کە ڕاستییە ڕاگەیەندراوەکانیان زۆرجار نادڵنیا، زۆر ڕەنگاوڕەنگ، و دژبەیەکدان.
ئەوەی بە تایبەتی لەم بەشەدا دێتە بەردەممان، بێدینی هێزی گەنتیلە کە لەم فەرمانڕەواییەی بەلشاساردا نوێنەرایەتی کراوە. ئەم نەبوونی ڕێزە گەیشتە لووتکەی خۆی لە گڵاوکردنی ئەو قاپ و قاچاغانەی کە لە پەرستگای یەهوە لە ئۆرشەلیمەوە بردرا بوون. خودا حکومەتی بە نەتەوەکان سپاردبوو، دەسەڵاتی باڵای بە نەبووخەدنەسار دابوو؛ بەڵام دەبینین کە لە سەرەتاوە شکستیان هێنا لەوەی ڕێز و دڵسۆزیی شایستەی ئەو پێشکەش بکەن. هەرچەندە نەبووخەدنەسار خۆی دواتر زەلیل کرا، بەڵام جێنشینەکانی، ئیڤڵ-مێرۆداخ، نابۆنیدەس، و کوڕە بێدینەکەی، بە تەواوی شکستیان هێنا لە سوودوەرگرتن لەو وانەیەی کە باوباپیرە ناودارەکەیان بەو تێچووە زۆرەی بۆ خۆی فێربوو بوو. (نێریگلیسار و لابۆرۆسۆئارخۆد، کە هەریەکەیان بۆ ماوەیەکی کورت دوای مردنی ئیڤڵ-مێرۆداخ فەرمانڕەواییان کرد، لە بنەماڵەی شاهانە نەبوون.)
لە هەموو ئەمانەدا بە ئاسانی دەکرێت تەواوی ڕێڕەوی حوکمڕانی وەک سپێردراو بە مرۆڤ ببینرێت. فەرمانڕەوا لووتبەرز و خۆبەزلزانەکان چێژ وەردەگرن لە قۆستنەوەی ئەو ڕاستییەی کە
"دەسەڵاتدارەکان لەلایەن خوداوە دانراون،" بەگشتی بەبێ بیرکردنەوە لە گەڕان بەدوای شکۆمەندیی ئەودا یان کارکردن وەک نوێنەرانی ئەو لەسەر زەوی. بەڵکو ئەوان بەکاری دەهێنن بۆ دامەزراندن و زیادکردنی دەسەڵاتی خۆیان بە بانگەشەکردنی بنەمای "مافی خودایی پاشاکان."
کەمێک پێش دەستپێکی بەشی ئێمە، کورش گەورە، پاشای فارس، هاوپەیمانییەکی لەگەڵ مامی پیرەکەی کیاکسارسی دووەم بەستبوو، و شانشینە یەکگرتووەکان چەندین نەتەوەیان لە باکوور و باشوور ملکەچ کردبوو. ئێستا بڕیاریان دا ئیمپراتۆریەتی بابل کە بە خێرایی بەرەو داڕمان دەچوو، بخەنە سەر دەسەڵاتەکانیان. کورش بە ڕوونی ڕۆڵی سەرەکی هەبوو لەمەدا، هەرچەندە لە کاتێکدا کیاکسارس لە ژیاندا بوو پێشەنگی پێدرابوو. کورش، بەبێ ئەوەی بزانێت، بوو
"قامچیی پەروەردگار،" وەک چۆن نەبووخەدنەسەر پێشتر وابوو. کاتێک ئیسرائیل گوناهی کرد، خودا کلدانییەکانی وەک گۆچانی سزادانی خۆی بەکارهێنا بۆیان. ئێستا خودا مادۆ-فارسییەکان بەکاردەهێنا بۆ سزادانی کلدانییەکان، ئەوانەی کە خۆیان بێهەست نیشاندابوو بەرامبەر بە هەموو میهرەبانییەکانی خودا بۆیان.
لەم کاتەدا بابل جوانترین و شاهانەترین شاری جیهان بوو - تەرخانکرابوو بۆ هەموو خراپەیەک و ناوەندی بتپەرستی بوو. لە ڕۆژگاری نمرود و بورجی بابلەوە تا لەژێر ئاسمانەوە سڕایەوە، بابل بارەگای نهێنییە بتپەرستییەکان بوو. دیوارەکانی، کە گوایە نەدەشکێنران، ئەوەندە پان بوون کە چەندین گالیسکە دەیانتوانی شانبەشان بەسەریاندا بڕۆن. فورات ڕاستەوخۆ بەناو شارەکەدا تێپەڕی، بەژێر دیوارەکاندا تێدەپەڕی. بێگومان، خەڵکەکە پشتیان بەو ڕووبارە دەبەست بۆ بژێوی ژیانیان، بەڵام مەحکوم بوو ببێتە دوژمنیان.
دوای گەمارۆیەکی بێسەرکەوتووی چەندین مانگ، سوپاکانی ماد و فارس گەیشتنە ئەو ئەنجامەی کە تاکە ڕێگا بۆ ناچارکردنی چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی جۆگەی ڕووبارەکەوە دەبێت. بەم پێیە جۆگەیەکی نوێ بە دەوری شارەکەدا هەڵکەندرا بەبێ ئەوەی بابلییەکان ئاگاداری بن. ئەم جۆگەیە بە دەریاچەیەکی نزیکەوە بەسترابووەوە. لەو شەوەدا، کاتێک کاری گۆڕینی ئاوەکانی ڕووبارەکە لە ڕێڕەوی خۆیان تەواو دەبوو و هێرشی کۆتایی ئەنجام دەدرا، بەلشەزار بە تەواوی بێئاگا بوو لەو مەترسییەی کە شارەکە تێیدا بوو. ئەو خەریکی ئاهەنگێکی بێدینانە بوو لەگەڵ هەزارێک لە گەورەکانی، بۆ ڕێزگرتن لە خوداوەندە بتپەرستەکان. ئەوە تەنها ئاهەنگێک نەبوو کە لووتبەرزی دڵی نیشان بدات؛ بەڵکو خەسڵەتێکی زۆر خراپتری لەوە هەبوو. بۆ سووکایەتیکردن بە یەهوڤا، بەلشەزار فەرمانی دا کە قاپە زێڕینەکانی پەرستگای ئۆرشەلیم، کە بۆ بابل گوازرابوونەوە، بهێنرێن بۆ بەکارهێنان لە ئاهەنگە بتپەرستەکەیاندا. بەم شێوەیە خواردنەوەیان خوارد و ستایشی خوداوەندەکانی زیو و زێڕ، بڕۆنز و بەردیان دەکرد، و بە تەواوی خودای ئاسمانیان لەبیر کرد یان بە تەواوی کفر و بێڕێزییان پێکرد. لەسەر ئەم کارە بێڕێزییە کۆتاییە، کە پەرداخی گوناهیان پڕ بوو، سزای لەناکاو و سەختی خودا هاتە خوارەوە. خودا هەرگیز لێدان ناکات، کاتێک مامەڵە لەگەڵ نەتەوەکان دەکات لە سزاداندا، تا ئەو ساتەی کە گوناه گەیشتووەتە ڕادەی تەواوی خۆی. نەیدەتوانی ڕێگە بە گەلی ئیسرائیل بدات کە خاکی کەنعان داگیر بکەن پێش ڕۆژگاری موسا چونکە
"تاوانی ئەموورییەکان [هێشتا] پڕ نەبووبوو" (پەیدابوون 15:16). بۆیە لە حاڵەتی بابلدا، ئەو زۆر درێژەی کێشا. ئەو ڕێگەی دا گەلەکەی ببنە کۆیلەی نەبووخەدنەسەر، کوڕەکەی و نەوەکەی، وەک یەرمیا پێشبینی کردبوو، هەتا خراپەکاریی کاسدییەکان گەیشتە لووتکە.
لە کۆتاییدا ساتەوەختی چارەنووسساز گەیشت. بەلشەزار لەبەردەم گەورەکانی وەستابوو، یەکێک لە جامەکانی پەرستگای وێرانکراوی قودسی لە دەستیدا بوو، ستایشی خوداوەندە شەیتانییە قێزەونەکانی خۆی دەکرد. لەو ساتەدا، لەبەرچاوی هەموو ئەو جەماوەرە زۆرەدا، پەنجەکانی دەستی پیاوێک دەرکەوت کە بە پیتەکانی ئاگر لەسەر گەچەکە وشەکانی لەناوچوونی دەنووسی،
"مەنە، مەنە، تێقەل، ئوفارسین" (٥:٢٥). بێگومان هەموو گەورە و پیاوماقوڵێکی ئامادە دەیانتوانی وشە سەیرەکان بخوێننەوە، بەڵام هیچ کەس نەیدەتوانی واتاکەیان یان پەیوەندییەکەیان بدات. کاتێک دەڵێت نەیانتوانی وشەکان بخوێننەوە، واتای ئەوەیە کە نەیانتوانی بە تێگەیشتنەوە بیانخوێننەوە. خودا ئەوانی بە زمانی خۆیان نووسیبوو، بەڵام کێ دەیتوانی لە چوار زاراوەی بەڕواڵەت پەیوەندینەگرتوو تێبگات: "ژمێردراو، ژمێردراو، کێشراو، دابەشکراو"؟ هەموویان بە سروشتی خۆیان وەک پەیامێک لە جیهانی ترەوە ناسیانەوە، بەڵام کێ دەیتوانی فەرمانەکە لێکبداتەوە؟
من دەتوانم بێلشەزار ببینم کاتێک لەوێ وەستاوە و پەرداخی شەرابی لە دەستدایە. من دەتوانم وێنای ئەو ڕوخسارە ترسناکە بکەم کە لە ترسەوە بەسەر دەموچاویدا دێت - ئەو زەردییە کوشندەیەی کە بەسەر ڕوخساریدا بڵاودەبێتەوە. من دەبینم پەرداخەکە لە دەستە بێهێزەکەی دەکەوێتە خوارەوە کاتێک بە ستوونەکەوە دەنووسێت بۆ ئەوەی ئەندامە لەرزۆکەکانی ڕابگرێت. فەرمایشتی خودا دەڵێت
"ئەژنۆکانی لە یەک دەدران" (6). بە دەنگێکی نزم و بێ سوود بانگی فەلەکناسەکان، فاڵچییەکان، و ئەوانەی لە زانستی کلدانی شارەزا بوون کرد بۆ ئەوەی ئەم نیشانە ترسناکە ڕوون بکەنەوە؛ بەڵام "نەیانتوانی نووسینەکە بخوێننەوە، و لێکدانەوەکەشی بۆ پاشا ئاشکرا بکەن" (8). کاتێک ئەوان لە شڵەژانێکی ترسناکدا بوون، شاژنە دایک هاتە ژوورەوە. وا دیار بوو کە ئەو شوێنێکی جیاوازی گرتبوو لە هەموو خراپەکاری و ئاهەنگگێڕانی ئەو کۆمەڵە گەورەیە. نزیکەی وەک نوێنەری جیهانێکی تر، ئەو دەرکەوت بۆ ئەوەی پاشا ئاگادار بکاتەوە لە کەسێک کە دەتوانێت نووسینەکە بخوێنێتەوە و لێکدانەوەکەی بدات. ئەو دەڵێت:
پیاوێک هەیە لە شانشینەکەتدا، ڕۆحی خوداوەندە پیرۆزەکان لەوێدایە؛ و لە ڕۆژگاری باوکتدا ڕووناکی و تێگەیشتن و دانایی، وەک دانایی خوداوەندەکان، لەو دۆزرایەوە؛ کە پاشا نەبووخەدنەسری باوکت، پاشا، دەڵێم، باوکت، کردی بە سەرۆکی جادووگەران و گەردوونناسان و کلدانییەکان و فاڵچییەکان؛ چونکە ڕۆحێکی نایاب، و زانیاری، و تێگەیشتن، و لێکدانەوەی خەونەکان، و ڕوونکردنەوەی قسە سەختەکان، و لابردنی گومانەکان، لە هەمان دانیالدا دۆزرایەوە، کە پاشا ناوی نا بێلتەشەزەر: ئێستا با دانیال بانگ بکرێت، و ئەو لێکدانەوەکە دەردەخات (5:11-12).
بێلشازار بە تەواوی بێباک بوو بەرامبەر بەو پیاوەی کە خودا لە ڕۆژانی باپیرەی، نەبووخەدنەسار، بەکاری هێنابوو؛ بەڵام دانیال بە شێوەیەکی هێمن و بێفیز بەردەوام بوو، بەدوای ڕەزامەندیی ئەوەدا دەگەڕا کە لە هەموو بەرزترە. بە پەلە بەدوایدا نێردرا، و کاتێک هاتە ژوورەوە، خودی ئامادەبوونی سەرزەنشتێک بوو بۆ ئەو جەماوەرە بێخودایە. بێلشازار بە قسەی خۆش و پیاهەڵدان قسەی لەگەڵ کرد و گەورەترین ڕێزی پێ بەڵێن دا ئەگەر نووسینەکە بخوێنێتەوە و لێکدانەوەکەی دەربخات. جلوبەرگی سووری ئاڵوودار دەپۆشی، زنجیرێکی زێڕین بە ملییەوە دەبوو، و سێیەم فەرمانڕەوا دەبوو لە شانشینەکەدا.
ئەی پاشای داماو و گومڕا! چەند بێمانا دەبوون هەموو بەڵێنەکانی کاتێک خۆر لە ڕۆژی دواتردا هەڵدەهات! بەلشازار کەم دەیزانی کە لە کاتێکدا ئەم ڕووداوە گرنگانە لە کۆشکدا ڕوویان دەدا، ئاوەکانی ڕووبارەکە بۆ کەناڵە نوێیەکە لادراون. سوپاکانی پاشا هاوپەیمانەکان لە ژێر دیوارەکانەوە لەناو جێگەی ڕووبارە وشکەکەدا دەهاتنە ژوورەوە، بێ ئەوەی کەس هەستی پێبکات چونکە پاسەوانەکانی شارەکە، وەک هێرۆدۆتۆس نووسیویەتی، هەموویان سەرخۆش بوون. لە شەقامەکاندا، وەک لە کۆشکدا، هەزاران ئاهەنگگێڕ شەویان بە کات بەسەربردنی بێخودا بەسەر دەبرد، و ئاهەنگی پیس و بێشەرمانە بەڕێوەدەچوو بۆ ڕێزگرتن لە خوداوەندە بتپەرستەکان. سوپای فارس پێش ئەوەی ئەوان ئاگاداری مەترسییەکەیان بن، گەیشتە سەریان.
پێموایە دانیالیش هیچی لەم بارەیەوە نەدەزانی، بەڵام ئەمە قسەکانی بۆ بەلشاسار هێندەی تر قورس و جدی دەکات.
ئینجا دانیال وەڵامی دایەوە و لەبەردەم پاشا گوتی: «دیارییەکانت بۆ خۆت بن، و پاداشتەکانت بدە بە کەسێکی تر؛ بەڵام من نووسینەکە بۆ پاشا دەخوێنمەوە و لێکدانەوەکەی پێ ڕادەگەیەنم. ئەی پاشا، خودای هەرە بەرز پاشایەتییەکی بە نەبووخەدنەسەری باوکت بەخشی،... و لەبەر ئەو شکۆمەندییەی کە پێی بەخشیبوو، هەموو گەلان و نەتەوەکان و زمانەکان، لەبەردەمی دەلەرزیانەوە و دەترسان: ئەوەی بیوویستایە دەیکوشت؛ و ئەوەی بیوویستایە دەیهێشتەوە؛ و ئەوەی بیوویستایە بەرزیدەکردەوە؛ و ئەوەی بیوویستایە دایدەنا. بەڵام کاتێک دڵی بەرز بووەوە، و مێشکی لە لووتبەرزیدا ڕەق بوو، لەسەر تەختی پاشایەتییەکەی لادرا، و شکۆمەندییەکەیان لێ سەندەوە: و لە کوڕانی مرۆڤ دوورخرایەوە؛ و دڵی وەک دڕندەکان لێهات، و نیشتەجێبوونی لەگەڵ کەرە کێوییەکان بوو: بە گیا وەک گا خواردنیان دەدا، و جەستەی بە شەونمەکەی ئاسمان تەڕ دەبوو؛ هەتا زانی کە خودای هەرە بەرز لە پاشایەتیی مرۆڤەکاندا فەرمانڕەوایی دەکات، و ئەوەی بیوێت لەسەری دادەنێت (17-21).
وە ئێستا تێبینی تۆمەتبارکردنی ترسناکی پاشا داماوەکە بکە کە لەبەردەمیدا وەستابوو.
و تۆ کوڕی ئەو، ئەی بێلشەزار، دڵت نەچەماندەوە، هەرچەندە هەموو ئەمانەت دەزانی؛ بەڵام خۆت بەرز کردەوە لە دژی پەروەردگاری ئاسمانەکان؛ و قاپوقاچاغی ماڵەکەیان هێنایە بەردەمت، و تۆ و گەورەکانت و ژنەکانت و کەنیزەکانت شەرابتان تێدا خواردەوە؛ و ستایشی خوداوەندەکانی زیو و زێڕ و بڕۆنز و ئاسن و دار و بەردت کرد، کە نابینن و نابیستن و نازانن: و ئەو خودایەی هەناسەیان لە دەستیدایە، و هەموو ڕێگاکانت هی ئەون، شکۆدارت نەکرد: ئینجا بەشێک لە دەست لەلایەن ئەوەوە نێردرا؛ و ئەم نووسینە نووسرا (٢٢-٢٤، خوارنووس زیادکراوە).
دانیال وەک ئەوەی لەگەڵ نەبووخەدنەسار قسەی کردبوو، لەگەڵ بەلشاسار قسەی نەکرد. نەیدەتوانی هەمان ڕێزی بۆی هەبێت کە بۆ باپیرەی هەبوو. کاتێک نەبووخەدنەسار خەوەکەی خۆی لەبارەی درەختە گەورەکە گێڕایەوە، دانیال خەمبار بوو بە بیرکردنەوە لەو ئازارەی کە دەبوو پێیدا تێپەڕێت؛ ئەو وتی،
"خەونەکە بۆ ئەوانە بێت کە ڕقیان لێتە، و لێکدانەوەکەشی بۆ دوژمنەکانت بێت" (4:19). بە نەرمی و بە خۆشەویستییەوە لێی پاڕایەوە کە لە ڕێگا خراپەکانی پەشیمان بێتەوە. بەڵام ئەو بەو شێوەیە لەگەڵ بێلشەزار قسەی نەکرد. ئەو دەیزانی کە چارەنووسی پاشا یەکلایی بووەتەوە، و ڕۆژی بەزەییەکەی تێپەڕیبوو. دانیال تەنها کەسێکی بەدبەخت و بێدین و گەندەڵی تێدا بینی، کە دژی ڕووناکی و زانیاری گوناهی کردبوو و شایستەی نە سۆز بوو نە بەزەیی. ئەو تێگەیشت کە بێلشەزار بەردەوام بووە لە سەرپێچی کردنی خودای ئاسمان تا کاتی حوکمەکەی هاتبوو. هیچ شتێک نەیدەتوانی تووڕەیی شایستەی پیرۆزەکە دوور بخاتەوە. پێغەمبەرەکە بە دڵسۆزییەوە بەردەوام بوو لە خستنەڕووی گوناه و بێڕێزییەکانی پاشا تاوانبارەکە؛ پاشان بە شکۆمەندییەوە بەردەوام بوو لە خوێندنەوە و لێکدانەوەی پەیامەکەی کە لە ئاسمانەوە نێردرابوو. تەنانەت لە کاتێکدا کە ئەو قسەی دەکرد، سوپا داگیرکەرەکان نزیکتر و نزیکتر دەبوونەوە لە دەروازەکانی کۆشک. بەڵام پاشا و گەورەکانی دەوروبەری بە تەواوی بێئاگا بوون لەوەی کە لە نزیک ڕووبارەکە ڕوویدابوو.
واتای وشەکان بەم شێوەیە ڕوون کراوەتەوە:
مەنە، "ژمێردراو"-"خودا شانشینەکەی تۆی ژماردووە و کۆتایی پێهێناوە" (٥:٢٦). ڕۆژانی تاقیکردنەوەی بێلشازار تێپەڕیبوون و ڕۆیشتبوون. ڕۆژی سزاکەی هاتبوو.
تێقەل، "کێشراو"-"تۆ لە تەرازوودا کێشرایت و کەمیت" (٢٧). ئەوەی خۆی بە فیز و گەمژەیی بەرز کردبووەوە، "بە تەواوی لە پووچی سووکتر بوو" (زەبوورەکان ٦٢:٩).
پاشان تێبینی بکە، دانیال وتی.
پێرێس، "دابەشکراو،" شێوەیەک لە هەمان وشەی ئوفارسین کە لەسەر دیوارەکە خوێندییەوە، بەڵام بەو مانایەی کە دابەشبوونەکە پێشتر ڕوویدابوو. چونکە لە جیاتی ئەوەی بڵێت، "خودا شانشینەکەت دابەش دەکات،" ڕایگەیاند، "شانشینەکەت دابەشکراوە، و دراوە بە مادەکان و فارسەکان" (28). لێدانەکە پێشتر کەوتبوو؛ وا نەبوو کە خودا خەریک بێت ئەمە بکات، بەڵکو پێشتر ئەنجامدرابوو. لە کاتێکدا دانیال لێکدانەوەی دەکرد، شانشینەکە کەوتبووە دەست کەسانی تر.
بەڵام سەرەڕای هەموو ئەمانە، پاشا گەمژە و بێ تۆبەکارەکە پێدەچێت وا بزانێت هێشتا پارێزراوە. ئەو ڕێزلێنانە بێ بەهایانەی پێشکەشی دانیالی کرد کە بەڵێنی دابوو، هەوڵی جێبەجێکردنی ئەو بەڵێنانەی دەدا کە پێی دابوو، وەک ئەوەی هێشتا لە لووتکەی شکۆمەندیدا بێت. بەڵام تۆماری ترسناکی ڕۆحی پیرۆز بریتییە لە:
"لەوە شەوەدا بێلشازار، پاشای کلدانییەکان، کوژرا. و داریووشی میدی شانشینەکەی گرتە دەست، کە نزیکەی شەست و دوو ساڵ بوو" (30-31). بەم شێوەیە مێژووی سەری زێڕین کۆتایی هاتبوو، و سنگی زیوین و قۆڵەکان هاتبوونە سەر شانۆ.
وشەی خودا جێبەجێ کرابوو، و ئەو شەوە بابل کەوت، هەرگیز هەڵنەستێتەوە. لەو وێرانکارییەدا، وەک پێشتر ئاماژەی پێکرابوو، دەتوانین ببینین کە ڕووخانی هەموو دەسەڵات و فەرمانڕەوایی نەتەوەیی لە کاتی کۆتاییدا پێشوەختە وێنا کراوە. بەتایبەتی کۆتایی ئەو سیستەمە خراپە وێنا دەکات کە لە پەرتووکی بینیندا بە
"بابلە مەزنەکە، دایکی لەشفرۆشان و قێزەونەکانی زەوی" (17:5). ئەمە سیستەمی ئایینی جیهانییە کە تەنها پێش گەڕانەوەی خودا لە ئاسمانەوە وێران دەکرێت.
هەندێک هەن کە فێرمان دەکەن کە لە داهاتوودا بابلی ڕاستەقینە نۆژەن دەکرێتەوە، بۆ ئەوەی دووبارە وێران بکرێتەوە؛ بەڵام خوێندنەوەیەکی وردی یەرمیا ٥٠-٥١ ڕوونی دەکاتەوە کە وێرانبوونی ئەو هەمیشەیی دەبێت. شارەکە هەرگیز زیندوو ناکرێتەوە چونکە خودای هەرە بەرز حوکمی خۆی بەسەردا سەپاندووە. بەڵام بابلی غەیبی دوای ئەوەی کەنیسە بەرز دەکرێتەوە بۆ لای پەروەردگار، دەگاتە لووتکە؛ پاپایەتی و هەموو کچەکانی ڕێکخراوێکی گەورەی لادەر پێکدەهێنن – پەناگەی هەموو بەشە جیاوازەکانی جیهانی مەسیحییەت کە کتێبی پیرۆز ڕەتدەکەنەوە. بابلی مێژوویی وێنەیەکی ئەم بابلی غەیبییە بوو.
بابلی کۆن، وەک چۆن بینیمان، شاری بتپەرستی و دەربڕینی لووتبەرزی دڵی مرۆڤ بوو، کە ئایینی لەگەڵ خۆپەرستیدا تێکەڵ دەکرد. بتپەرستی، بە واتایەکی دروست، لەوێ دەستی پێکرد. ئەو شوێنە بوو کە تاوەرە گەورەکە دروست کرا، لەوێ پیاوان گوتیان،
"با بۆ خۆمان ناوێک دروست بکەین" (پەیدابوون ١١:٤). ئەوان تاوەرێکیان دروست نەدەکرد بۆ ئەوەی لە لافاوێکی تری ئەگەری ڕزگاریان بێت. ئەوان دەیانویست ناوەندێک دروست بکەن کە لە دەوری کۆببنەوە، بۆ ئەوەی ناوبانگێکی گەورە بۆ خۆیان لەسەر زەوی دروست بکەن. خودا پێی فەرمووبوون کە بڵاوببنەوە، بەڵام ئەوان سوور بوون لەسەر ئەوەی گوێڕایەڵی نەکەن. بە ویستی خۆیان، لەو ڕوویان و ڕوویان کردە پەرستنی ڕۆحە پیسەکان. ئەوە سەرەتای بتپەرستی بوو؛ لەوێ دەستیان کرد بە پەرستن و خزمەتکردنی دروستکراو زیاتر لە ئافەرێنەر. هەموو سیستەمێکی بتپەرستی لە جیهاندا تەنها لقێکە لەو ڕەگ و ڕیشە سەرەتاییە.
وە بەم شێوەیە لە بابلی نهێنیی ڕۆژانی کۆتاییدا، یەکگرتنی هەموو کەنیسە مرۆییەکان دەدۆزینەوە، تەنها بۆ ئەوەی جێگەی بگیرێتەوە بە پەرستنی دژە مەسیح. دوای ئەوەی جەستەی مەسیح بۆ ئاسمان ڕفێندرا، کەنیسەی جیهانیی بانگەشەکار بۆ ماوەیەکی کورت چێژ لە شکۆمەندی وەردەگرێت، لەو ماوەیەدا ئیمپراتۆریەتی دە-شانشینەکە پێکدەهێنرێت. پاشان پاشاکان و نەتەوەکانی زەوی لەو فێڵە قێزەونە بێزار دەبن و بە تەواوی دەبنە بێباوەڕ. ئەوان گۆشتی لەشفرۆشەکە بە ئاگر دەسووتێنن، بۆ هەمیشە کەنیسە گەورە جیهانییەکە وێران دەکەن کە لە دڵی خۆیدا دەڵێت،
"من شاژنێکم و بێوەژن نیم و خەم نابینم" (بینین ١٨:٧).
لەوانەیە هەندێک پرسیار بکەن،
"ئایا پێتان وانییە کە بابلە گەورەکە پێشتر بوونی هەیە؟" بەڵێ: وەسفی بابل لە بینین ١٧:٠دا زۆر بە وردی هاوتایە لەگەڵ تۆماری مێژووی کەنیسەی پاپاییدا بۆ ئەوەی هیچ نکۆڵییەک لە ناسنامەکەی ڕەوا نەبێت. کام کەنیسەی تر دانیشتووە لەسەر حەوت گردەکەی ئەو شارە گەورەیە کە فەرمانڕەوایی پاشاکانی زەوی دەکات؟ کام کەنیسەی تر بۆ سەدان ساڵ "سەرمەست بووە بە خوێنی شەهیدانی عیسا"؟ کام کەنیسەی تر خاوەنی ئەو هێز و سامانە بووە کە دراوەتە پاڵی؟ و لە کوێی تر دەتوانین ڕێکخراوێکی ئایینی بدۆزینەوە کە هێندە دڵخۆش بێت بە ناوەکانی کفر وەک ئەو؟
بەڵام کۆمۆنیۆنی ڕۆمانی بە تەنیا بابلی گەورە پێکناهێنێت. لەشفرۆشەکە کچەکانی هەن کە، وەک خۆی، بانگەشەی ئەوە دەکەن کە بەڵێنیان بە زاوا ئاسمانییەکە داوە لە کاتێکدا زینا لەگەڵ جیهان دەکەن کە ڕەتی کردەوە.
"ئەی داوێنپیسەکان و داوێنپیسە ژنەکان، ئایا نازانن کە دۆستایەتیی جیهان دوژمنایەتییە لەگەڵ خودا؟" (یاقوب ٤:٤) داوێنپیسیی ڕۆحی، بە گشتی، یەکگرتنی کڵێسا و دەوڵەتە. بە واتایەکی تایبەتتر، داوێنپیسیی ڕۆحی یەکگرتنی مەسیحیی تاکەکەسییە لەگەڵ جیهان. ئەمە هاوپەیمانییەکی ناپیرۆزە، دژە بە هەموو فێرکردنەکانی پەیمانی نوێ. کەواتە ئەگەر ڕۆما بە جەختەوە لەشفرۆشە گەورەکە بێت، ئەوا کڵێساکانی دەوڵەت نەوەکانی ئەون؛ و "وەک دایکەکە وایە، کچەکەشی وایە" (یەحزقێل ١٦:٤٤).
بەم زووانە کچەکان ڕێگەی ماڵەوە دەگرنەبەر، دەگەڕێنەوە بۆ باوەشی دایکی خراپەکاریان. لە سەردەمی ئێمەدا زۆر دەربارەی "یەکگرتنەوەی مەسیحییەت" دەبیستین و پێویست ناکات وەک خەونی خەڵکی ئایینیی بێکردار و خولیاوی سەیری بکەین. مەسیحییەت بێگومان یەکدەگرێتەوە. هەموو شتێک ئاماژە بەم بابەتە دەکات، و هیچ خوێندکارێکی جیدیی کتێبە پیرۆزە پێشبینییەکان ناتوانێت بۆ ساتێکیش گومانی لێ بکات. بەڵام کاتێک یەکگرتنەکە ڕوودەدات، یەکگرتنەوەیەکی بێمەسیح دەبێت چونکە ڕوونادات هەتا جەستەی مەسیح بەرز نەکرێتەوە. هەموو ئەوانەی دەمێننەوە دڵسۆزییان بۆ وشە و ڕۆحی خودا و بۆ گەورە عیسای مەسیح فڕێداوە. هەڵگەڕانەوەکە دەبێت سەرەتا ڕووبدات. پاشان پیاوی گوناهـ ئاشکرا دەکرێت.
تاوانی مەسیحییەت بریتییە لە ڕەتکردنەوەی ڕۆحی پیرۆز. لەگەڵ ئەوەدا بە ناچاری ڕەتکردنەوەی نووسراوە پیرۆزەکان دێت، کە لەلایەن جووڵانەوەی ڕۆحەوە لەسەر دڵ و مێشکی
"پیاوانی پیرۆزی خودا." لەگەڵ ڕەتکردنەوەی ڕاستیی وشەی خودا، کڵێسای جیهانی ئارەزووی ناسینەوە دەکات وەک هێزێک لە جیهاندا، دەسەڵاتی خۆی بەسەر ویژدانی خەڵکدا دەسەپێنێت. بۆیە کاتێک کڵێسای ڕاستەقینە ڕفێندرێت، هەموو سیستەمە بانگەشەکارەکان بێگومان یەکدەگرن و بە شانازییەوە هاوار دەکەن، "ئایا ئەمە بابلی گەورە نییە کە ئێمە دروستمان کردووە؟" ئەندامەکانی دڵخۆش دەبن بە مەسیحییەتێکی یەکگرتوو – یەکگرتوو لە ڕەتکردنەوەی مەسیح، سووکایەتیکردن بە ڕۆحی پیرۆز، و بێڕێزیکردن بە وشەی خودا! سیستەمەکە لەسەر بنەمایەکی جەستەیی و شەیتانی دادەمەزرێت. تەنها بۆ ماوەیەکی کورت دەمێنێتەوە پێش ئەوەی بە تووڕەیی لەلایەن نەتەوەکانەوە بڕوخێنرێت؛ ئەوان ڕقیان لە هەر ئەرکێکی ئایینی دەبێتەوە کاتێک ڕۆحی ژیان ڕۆیشت.
لێرەدا دەبینین هەموو شتێک بەرەو لادان دەڕوات. لووتبەرزیی بابل هێندە بێزارکەر دەبێت کە خەڵک دەڵێن،
“ئێمە بە هیچ شێوەیەک کڵێسامان ناوێت؛ هەمووی وێران دەکەین و بەبێ ئەوە دەژین.” ئەمە بیردۆزێکی بە ئاشکرا بانگەشە بۆکراوەی زۆرێک لە سۆسیالیستەکانە، و بە ڕوونی ئەوەیە کە ئەو سیستەمە ئابوورییە ستایشکراوە بەرەو ئەوە دەچێت، هەرچەندە زۆرێک لەو کەسانەی پێیان دەوترێت سۆسیالیستی مەسیحی ڕەنگە پێی نەزانن.
خودا دەکات
"خستە دڵیانەوە بۆ ئەوەی ویستی ئەو جێبەجێ بکەن" (بینین 17:17). ئەو دەتوانێت هێزێکی خراپ بەکاربهێنێت بۆ لەناوبردنی یەکێکی تر، وەک چۆن زۆرجار لە ڕابردوودا کردوویەتی. ئەو فارسەکانی بەکارهێنا بۆ لەناوبردنی بابل، کەچی فارسەکانیش نەتەوەیەکی گوناهبار بوون، کە لە کاتی خۆیدا لەلایەن هێزێکی ترەوە ڕووخێنران. کەواتە، لە کاتی کۆتاییدا، حکومەتێکی بێخودا بەکاردەهێنرێت بۆ لەناوبردنی کڵێسایەکی بێمەسیح، "چونکە بەهێزە خودای گەورە کە حوکمی دەکات" (18:8). سزاکەی هێندەی لەناکاو و هێندەی وێرانکەر دەبێت وەک ئەوەی بەسەر بابلی بێلشەزاردا هات.
بەم شێوەیە بە توندوتیژی ئەو شاری گەورەیەی بابل دەڕووخێنرێت، و چیتر بە هیچ شێوەیەک نادۆزرێتەوە. و دەنگی ژەنیارانی قیسارە، و مۆسیقاژەنان، و شمشاڵژەنان، و کەڕەناژەنان، چیتر بە هیچ شێوەیەک لە تۆدا نابیسترێت؛ و هیچ پیشەوەرێک، بە هەر پیشەیەکەوە بێت، چیتر لە تۆدا نادۆزرێتەوە؛ و دەنگی بەردی ئاش چیتر بە هیچ شێوەیەک لە تۆدا نابیسترێت؛ و ڕووناکی مۆم چیتر بە هیچ شێوەیەک لە تۆدا نادڕەوشێتەوە؛ و دەنگی زاوا و بووک چیتر بە هیچ شێوەیەک لە تۆدا نابیسترێت: چونکە بازرگانەکانت پیاوە گەورەکانی زەوی بوون؛ چونکە بە سیحرەکانت هەموو نەتەوەکان فریودران. و لە ناوی خوێنی پێغەمبەران، و پیرۆزەکان، و هەموو ئەوانەی لەسەر زەوی کوژران دۆزرایەوە (بینین ١٨:٢١-٢٤).
پێش ئەوەی ئەو کاتژمێرەی تۆڵەسەندنەوەی خودا بێت، پەیامەکە دەردەچێت،
"لێی وهدهرێن، ئهی گهلهکهم، بۆ ئهوهی بهشدار نهبن له گوناههکانی، و تووشی بهڵاکانی نهبن" (پهرتووکی بینین ١٨:٤). ئهوهی دهیهوێت دڵسۆزی یەزدان بێت، بانگ دهکرێت بۆ ئهوهی له ههموو ئهو شتانه دوور بکهوێتهوه که وهک بابلن: "هاوبهشی مهکهن لهگهڵ کاره بێ بهرههمهکانی تاریکی، بهڵکو سهرزهنشتیان بکهن" (ئهفهسۆس ٥:١١). له یهکهم بهشی پهرتووکی پهیدابووندا دهخوێنینهوه که خودا جیاوازییهکی دروست کرد، ڕووناکی له تاریکی جیا کردهوه. ئهو دهیهوێت ئهم جیاوازییه ههمیشه بمێنێتهوه. شهیتان لهو کاتهوهی دروست کراوه سهرقاڵی تێکهڵکردنی ڕووناکی و تاریکی بووه. پیاوی خودا بانگ دهکرێت بۆ ئهوهی وهک منداڵێکی ڕووناکی و ڕۆژ له تاریکی دوور بکهوێتهوه (ئهفهسۆس ٥:٧-٨). با وا بێت لهگهڵ ئێمهش لهپێناوی ناوی ئهودا!
و ئێستا، پێش کۆتاییهێنان بەم بابەتە جیدییە، دەمەوێت وشەیەکی ئاگادارکردنەوە ئاراستەی ئەوانە بکەم کە ڕزگارنەکراون. گەورەترین تاوانی بێلشازار ئەمە بوو: هەرچەندە ئەو لە مامەڵەکانی خودا لەگەڵ نەبووخەدنەسار ئاگادار بوو، بەردەوام بوو لە گوناهکردن، دژی ڕووناکی و زانیاری دەڕۆیشت. هیچ کەسێک هێندەی ئەوانە تاوانبار نییە کە بەم شێوەیە دەکەن. بۆ ئەمانە، وشەکە بە هێزێکی ترسناکەوە دێت،
"ئەوەی زۆر سەرزەنشت دەکرێت و ملی ڕەق دەکات، لەناکاو لەناو دەبرێت و بێ چارەسەر دەبێت" (پەندەکانی سلێمان 29:1). ئەگەر تۆ ساڵانێکە ئاشنایت بە هۆشدارییەکانی خودا، چیتر جورئەت مەکە ڕووبەڕووی خودا بوەستیتەوە بەوەی وشەکەی فڕێ بدەیتە پشتەوەی خۆت.
تۆ نازانیت چەند نزیک بیت لە کۆتاییی ئارامگریی خودا لەگەڵت. ئەو لە نیعمەتدا دەمێنێتەوە، بەڵام لەوانەیە زوو بە حوکم لێبدات. تۆ
"مەنە" ڕەنگە زۆر زوو لەسەر دیوار بنووسرێت- ڕۆژەکانت ژمێردراون- ژیانت کۆتایی هاتووە! "تەقەل" ڕەنگە ئێستاش بۆ تۆ ڕاست بێت- کێشراویت و کەمیت تێدا دۆزراوەتەوە!
کێشرایە سەر تەرازوو، و کەم بوو،-کێشرایە، بەڵام هیچ ڕزگارکەرێک نییە،-کێشرایە، بەڵام گیانت بێبایەخ بووە،-کێشرایە، و لە هەوا سووکتر دۆزرایەوە.
پاشان
"پەرەس" کۆتایی بە چارەنووست دەهێنێت؛ هەلەکانی بەزەیی بۆ هەمیشە لەدەست دەچن، جەستەت دەبێتە لاشە، و ڕۆحت لە دۆزەخدا! دابەشبوو-جیاکراوە لە هەموو شتێکی باش، لە هەموو شتێکی پیرۆزەوە- بۆ ئەوەی بۆ هەمیشە ون بێت، قەتیس کراو لە نەمرییەکی بێ-مەسیحدا.
ئەی ئێستا گوێ لە وشەی هۆشداری بگرە و بۆ ژیانت هەڵبێ بۆ شاری پەناگە، کە عیسای مەسیح خۆیەتی کە دەڵێت،
"ئەوەی دێتە لام، بە هیچ شێوەیەک دەریناکەم" (یۆحەننا ٦:٣٧).