دانیال، کە لەلایەن شا داریوشەوە بە پلەیەکی بەرز بەرزکرابووەوە، بووە ئامانجی بەرپرسانی حەسود کە هەوڵی ڕووخاندنیان دەدا. ئەوان شا یان فێڵ لێکرد تا فەرمانێک واژۆ بکات کە نوێژکردن بۆ هیچ کەسێک جگە لە خۆی بۆ ماوەی سی ڕۆژ قەدەغە بکات، چونکە دەیانزانی دانیال باوەڕێکی ئایینی بەهێزی هەیە. سەرەڕای فەرمانەکە، دانیال بەردەوام بوو لە نوێژە ئاساییەکانی، و باوەڕی نەگۆڕی خۆی نیشاندا.
ڕووداوە مێژووییە سەرنجڕاکێشەکەی دانیال ٦:٠ وێنای ئەوە دەکات کە دەبێت دڵنەوایی بێت بۆ هەموو ڕۆحێکی متمانەدار: چاودێریی نەرمونیانی خودا بەسەر هەموو ئەوانەی بە ڕاستودروستی لەبەردەمی دەڕۆن و متمانە بە خۆشەویستی و هێزی ئەو دەکەن. وەک ڕووداوەکانی پێشوو، ئەمەش خەسڵەتێکی نموونەیی هەیە؛ ئەو بارودۆخە تایبەت و سەختە نیشان دەدات کە پاشماوەی دڵسۆزی یەهودا لە ڕۆژانی دژە مەسیحدا تێیدا دەبن.
داریوش، ساتراپی بابل، دڵی خۆش بوو کە سەد و بیست میر لەسەر شانشینەکە دابنێت؛ لەسەر ئەوان سێ سەرۆکی دانا، کە دانیال یەکەمینیان بوو. پێغەمبەرەکە بەم شێوەیە بۆ پۆستێک دەستنیشان کرا کە زۆر لە پۆستی سەرۆک وەزیران یان وەزیری دەرەوەی ئەمڕۆ دەچوو. لەبەر ڕۆحی نایابی و دڵسۆزییەکەی لە بەڕێوەبردنی کاروباری شانشینەکەدا، لەسەرووی هەموو گەورەکانی ترەوە پێشخرا. لەو پۆستە بەرزەدا، وەک زۆر کەس لە بارودۆخی هاوشێوەدا، بوو بە ئامانجی ڕق و کینەی پیلانگێڕانی سیاسی بێ بنەما کە بەدوای پێشکەوتنی خۆیاندا دەگەڕان لەسەر حسابی ڕووخانی ئەو. هەوڵیاندا دەرفەتێک لە دژی بدۆزنەوە، بەوەی کە وایان دەزانی ئەویش بە هەمان پاڵنەری خۆپەرستانە وەک ئەوان کار دەکات. بە هەموو شێوەیەک هەوڵیاندا بەڵگەیەک بەدەست بهێنن لەسەر هەندێک کەمتەرخەمی لە ئەرکەکەیدا، کە لەسەری بتوانن تۆمەتباری بکەن لای پاشا. بەڵام لە کۆتاییدا ناچار بوون دان بەوەدا بنێن،
"ئێمە هیچ بیانوویەک دژی ئەم دانیالە نادۆزینەوە، جگە لەوەی کە دژی ئەو بیدۆزینەوە سەبارەت بە یاسای خوداکەی" (5:5).
پیلانگێڕە فێڵبازەکان، بە زانینی توندیی باوەڕە ئایینییەکانی دانیال، سەریان خستە سەر یەک و یاسایەکیان داڕشت. دڵنیا بوون کە ئەگەر بتوانن پاشا ڕازی بکەن واژۆی بکات، ئەم فەرمانە دڵنیایی دەدات لە ڕووخانی خۆشەویستەکەی. بە لەبەرچاوگرتنی ئەمە، هاتنە بەردەم پاشا، خۆیان نیشان دەدا کە زۆر دڵسۆز و گەرموگوڕن بۆ شکۆی پۆستەکەی. گوتیان:
شا دارا، بۆ هەتاهەتایە بژی. هەموو سەرۆکەکانی شانشینەکە، پارێزگارەکان، و میرەکان، ڕاوێژکارەکان، و سەرکردەکان، پێکەوە ڕاوێژیان کردووە بۆ دامەزراندنی یاسایەکی شاهانە، و بۆ دەرکردنی فەرمانێکی پتەو، کە هەرکەسێک لە ماوەی سی ڕۆژدا داوایەک لە هەر خودایەک یان مرۆڤێک بکات، جگە لە تۆ، ئەی پاشا، ئەوا فڕێ دەدرێتە ناو ئەشکەوتی شێرەکان. ئێستا، ئەی پاشا، فەرمانەکە جێبەجێ بکە، و نووسراوەکە واژۆ بکە، بۆ ئەوەی نەگۆڕدرێت، بەپێی یاسای مادەکان و فارسەکان، کە ناگۆڕێت (6:6-8).
لێدوانەکەیان درۆ بوو، چونکە لانیکەم یەکێک لە سەرۆکەکان، و ئەویش کە زۆرترین پەسەندکراوی پاشا بوو، لەو بابەتەدا ڕاوێژی پێنەکرابوو؛ بەڵام ئەو کەسە بوو کە ئەوان لەناوبردنیان دەویست. داریوش، هەرچەندە ڕەنگە بە گشتی پیاوێکی باش بووبێت، وەک زۆرێکی تر، بە ئاسانی بە زمانی دەستخۆشی قایل دەبوو. بەبێ ڕاوێژکردن لەگەڵ وەزیری سەرەکی خۆی فەرمانەکەی واژۆ کرد؛ ئەمە وەک یاسایەک جێگیری کرد کە تەنانەت بە ڤیتۆی شاهانەش نەدەگۆڕدرا. بە واژۆکردنی ئەم یاسایە داریوش بە کردەوە خۆی خستە ئەو شوێنەی کە پیاوی گوناه لە ڕۆژانی کۆتاییدا داگیری دەکات. ئەو بوو بە نموونەیەک لە دژە مەسیح، کە
"لە پەرستگای خودا دادەنیشێت، خۆی دەردەخات کە ئەو خودایە." (2 تسالۆنیکی 2:4)
گرنگە ئەوە بزانرێت کە ڕەنگە جیاوازییەکی زۆر هەبێت لە نێوان ئەوەی مرۆڤێک لە خودی خۆیدا چییە و ئەو شوێنەی کە لە تیپۆلۆژیای کتێبی پیرۆزدا داگیری دەکات. داریووس، وەک مرۆڤێک، بێگومان لە ڕووی کەسایەتییەوە زۆر جیاواز بوو لە مەسیحی درۆینەی داهاتوو. ئەو میهرەبان و خۆشەویست بوو، وەک دەزانین، دواتر زۆر پەشیمان بووەوە لەبەر ئەوەی ڕێگەی بە خۆی دابوو کە بەو شێوەیە گەمژانە بجوڵێتەوە. بەڵام وەک پاشا، خۆی کردبووە جێگەی پەرستن و ئازادیی لە هەمووان سەندبووەوە بۆ ئەوەی نوێژ یان پەرستن پێشکەش بە هیچ خودایەکی تر نەکەن جگە لە خۆی، ئەو بە شێوەیەکی گونجاو دژە مەسیحەکە وێنا دەکات.
ئێمە هەمان بنەما دەبینین کە خراوەتەڕوو، بۆ نموونە، لە حاڵەتی داوددا. بە فەرمی ئەو یەکێک بوو لە نزیکترین جۆرە تەواوەکانی مەسیح کە لە پەیمانی کۆندا هەیە، بەڵام وەک مرۆڤێک ئەو هەمان کەم و کوڕی هەبوو و هەمان گوناهی قورسی ئەنجامدا وەک زۆرێکی تر.
دوای ئەوەی داریوش ڕێگەی بە خۆی دا کە فریو بدرێت بۆ لکاندنی مۆری شاهانە بە فەرمانە قەدەغەکراوە ناوبانگخراپەکە، بێگومان پیلانگێڕەکان پیرۆزباییان لە خۆیان کرد کە چارەنووسی دانیال یەکلایی بووەتەوە. پیرۆزیی ژیانی ئەو سەرزەنشتێکی بەردەوام بوو بۆ بێدینییەکەیان، و ڕاستگۆییەکەی تەنها زیاتر جەختی لەسەر خواروخێچییەکەیان دەکردەوە. کاتێک دەخوێنینەوە دەربارەی توانایان نەبوو بۆ دۆزینەوەی هیچ شتێک بۆ تۆمەتبارکردنی جگە لە بابەتی خوداوەندەکەی، بیرمان دێتەوە لە پەندەکانی سلێمان ١٦:٧ کە پێمان دەڵێت کە
"کاتێک ڕێگاکانی پیاوێک دڵخوازی یەزدان بێت، تەنانەت دوژمنەکانیشی لەگەڵیدا ئاشتی دەکات" (یان، بێدەنگ دەبن لەبەردەمی)؛ واتە، ناتوانن بە ڕاستی هیچ شتێکی لەسەر بڵێن لە دژی ئەو پیاوەی کە لەگەڵ خودا دەڕوات.
کاتێک دانیال زانی کە نووسراوەکە واژۆ کراوە، هیچ بەڵگەیەک نەبوو لەسەر نە ترس و نە خۆنواندن. ئەو بە سادەیی بەردەوام بوو لە ڕێچکەی خواناسی خۆی وەک ئەوەی بڕیارەکە بوونی نەبێت. ئایەتی ١٠ پێمان دەڵێت،
چووە ماڵەکەی خۆی؛ و پەنجەرەکانی ژوورەکەی کراوە بوون بەرەو قودس، سێ جار لە ڕۆژێکدا لەسەر ئەژنۆکانی چۆکی دادا، و نوێژی دەکرد، و سوپاسی خودای خۆی دەکرد، وەک چۆن پێشتر دەی کرد" (بە خەتی لار زیاد کراوە).
سەرنج بدە، ناڵێت کە پەنجەرەکانی کردەوە؛ بە پێچەوانەوە، دەڵێت، "پەنجەرەکانی کراوە بوون." داخستنیان ئێستا ترسنۆکی دەبوو؛ کردنەوەیان، ئەگەر پێشتر لەسەر داخستنیان ڕاهاتبووایە، داواکردنی چەوساندنەوە دەبوو - کارێکی گەمژانە، کە منداڵی خودا هەرگیز داوای لێناکرێت بیکات.
دانیال وشەکانی سلێمانی بیرکەوتەوە، کە نوێژی کردبوو دەربارەی گەلی ئیسرائیل:
ئەگەر ئەوان گوناهیان بەرامبەر تۆ کرد، (چونکە هیچ مرۆڤێک نییە گوناه نەکات،) و تۆ لێیان تووڕە بیت، و بیانخەیتە دەست دوژمنانیان، و ئەوان وەک دیل بیانبەن بۆ خاکێکی دوور یان نزیک؛ بەڵام ئەگەر ئەوان لەو خاکەی کە تێیدا دیل کراون، پەشیمان ببنەوە، و بگەڕێنەوە و نوێژ بۆ تۆ بکەن لە خاکی دیلێتییاندا، بڵێن: "ئێمە گوناهکار بووین، هەڵەمان کردووە، و بە خراپە مامەڵەمان کردووە؛" ئەگەر ئەوان بە هەموو دڵ و گیانیانەوە بگەڕێنەوە بۆ لای تۆ لە خاکی دیلێتییاندا، کە تێیدا دیل کراون، و نوێژ بکەن بەرەو خاکەکەیان، کە تۆ بە باوباپیرانیانت بەخشی، و بەرەو ئەو شارەی کە تۆ هەڵت بژاردووە، و بەرەو ئەو ماڵەی کە من بۆ ناوی تۆ دروستم کردووە: ئەوسا تۆ لە ئاسمانەوە ببیستە، تەنانەت لە شوێنی نیشتەجێبوونتەوە، نوێژ و پاڕانەوەکانیان، و داکۆکی لە دۆزیان بکە، و لێخۆش بە لە گەلەکەت کە گوناهیان بەرامبەر تۆ کردووە (2 کتێبی ڕووداوەکان 6:36-39).
بە تەواوی بەپێی نوێژەکەی سلێمان، دانیال ڕۆژانە سێ جار دەچووە ماڵەکەی. لەبەردەم پەنجەرەکانی، کە بەرەو ئۆرشەلیم کرابوونەوە، چۆکی دادەدا، نوێژ و سوپاسگوزارییەکانی پێشکەش دەکرد و دانپێدانانی خۆی بۆ خوداکەی دەکرد. ئێستا ئەو دەزانێت کە هەر جارێک ئەم نەریتە خواناسییەی خۆی جێبەجێ دەکات، ژیانی خۆی دەخاتە مەترسییەوە، بەڵام بۆ ساتێکیش پاشەکشە ناکات یان بە هیچ شێوەیەک هەوڵ نادات لە دوژمنەکانی بشارێتەوە کە ئەو شوێنکەوتووی خودای ئیسرائیلە. بە سەری دانەواندوو چۆکی دادا، ڕووی لە شاری وێرانبووی یەهوڤا، ئۆرشەلیم، ئەو شوێنەی کە یەزدان ناوی خۆی تێدا دانابوو. دەتوانین دڵنیا بین کە نوێژەکەی کەمتر گەرموگوڕ نەبوو و سوپاسگوزارییەکەی کەمتر ڕاستەقینە نەبوو، چونکە دەیزانی سیخوڕە بەدکارەکان چاوەڕێ بوون تا ڕەفتارەکانی بە پاشا ڕابگەیەنن؛ و، بەپێی یاسا نەگۆڕەکانی مادەکان و فارسەکان، داریوش ناچار بوو بڕیارەکانی جێبەجێ بکات و سزای دیاریکراو بەسەر هەر سەرپێچیکارێکدا بسەپێنێت.
دوای ئەوەی بەڵگەی داواکراویان دەستکەوت، پیلانگێڕەکان چوونە لای پاشا و دانیالیان تۆمەتبار کرد. داریوش دەستبەجێ تێگەیشت لەو هەڵەیەی کە کردبووی، و پێمان گوتراوە کە ئەو
"ماندوو بوو تا خۆرئاوابوون بۆ ئەوەی ڕزگاری بکات" (14).
بەڵام حاكمە ناڕازییەکە خۆی بێدەسەڵات بینییەوە لە دەستی ڕاوێژکارە فێڵبازەکانی. دەبوو دان بە ڕەسەنایەتی فەرمانەکە و واژۆکەی خۆیدا بنێت. نەیدەتوانی هیچ بکات جگە لە جێبەجێکردنی یاساکە. لێرەدا یەک خاڵی گەورەی جیاوازی دەبینین لە نێوان سەری زێڕین و سنگی زیویندا. قسەی نەبووخەدنەسسەر ڕەها بوو. هیچ یاسایەک کۆنترۆڵی نەدەکرد:
"ئەوەی ویستبای دەیکوشت؛ و ئەوەی ویستبای بە زیندوویی دەیهێشتەوە” (5:19).
بەڵام لەگەڵ فەرمانڕەوا فارسییەکان بە پێچەوانەوە بوو. یاسای دەوڵەت تەنانەت بەسەر پاشاکانیشدا دەسەڵاتی هەبوو. و لە هەموو ئیمپراتۆرییەتەکانی دواتردا دەبینین کە دەسەڵاتی ئیمپراتۆری زیاتر و زیاتر سنووردار دەکرایەوە؛ دەنگی گەل بە هێز و چڕییەکی زیاتر و زیاتر خۆی بە گوێدا دا هەتا ڕۆژانی پێیەکانی پەیکەرەکە، بەشێکی لە ئاسن و بەشێکی لە گۆزەی ناسک – یەکێتییەک لە دیموکراسیی کۆمەڵایەتی و ئیمپریالیزم.
داریوش ناتوان بوو لە خۆدزینەوە لە یاساکە لەبەرامبەر وەزیرە سوورەکانی؛ ئەوان داوایان کرد کە فەرمانەکە جێبەجێ بکرێت، و سەرۆکی سەرۆکەکان فڕێبدرێتە ناو ئەشکەوتی شێرەکان. پاشاکە وادیارە هەستی بە هێزی خودای دانیال کردبوو لە ناخیدا، چونکە دوای دانی فەرمانەکە، بە متمانەوە پێی وت،
"خوداکەت کە بەردەوام خزمەتی دەکەیت، ئەو ڕزگارت دەکات" (6:16).
بۆیە دانیال فڕێدرایە ناوی، و داریوش شەوەکەی بە ناخۆشی بەسەر برد، لە نێوان هەستە دژبەیەکەکانی هیوا و ترسدا دەتلایەوە سەبارەت بە چارەنووسی خزمەتکارەکەی. بەیانی زوو پەلەپەل چوو بۆ دەمی ئەشکەوتەکە، و بە خەمبارییەکی زۆرەوە هاواری کرد بۆ ئەوەی بزانێت ئایا دانیال لەناوچووە یان ڕزگار کراوە.
“ئەی دانیال، خزمەتکاری خودای زیندوو، ئایا خوداکەت، ئەوەی بەردەوام خزمەتی دەکەیت، دەتوانێت لە شێرەکان ڕزگارت بکات؟” (20)
پرسیارە پڕ دڵەڕاوکێکەی هەم بڕێک متمانە نیشان دەدات بەوەی کە دەبێت لە دانیالەوە فێر بووبێت سەبارەت بە هێزی بێسنووری خودا و هەمیش نەناسینی خۆی بۆ ئەو. بەڵام، بۆ خۆشییەکەی، بینی کە خودای دانیال وەفادار بوو بە قسەکەی؛ ئەو پێغەمبەرەکەی پاراستبوو بێ زیان لەناو دڕندە برسییەکاندا. وەڵامەکەی دانیال لە سادەییەکەیدا شکۆمەندە:
"ئەی پاشا، بۆ هەتاهەتایە بژی،" ئەو وتی. "خودای من فریشتەکەی خۆی ناردووە، و دەمی شێرەکانی داخستووە، بۆیە ئەوان زیانیان پێنەگەیاندووم: چونکە لەبەردەمی ئەودا بێتاوانی لە مندا دۆزرایەوە؛ و هەروەها لەبەردەم تۆشدا، ئەی پاشا، هیچ زیانێکم نەکردووە" (21-22).
پاشا گومڕاکە دڵخۆش بوو کاتێک زانی کە هەڵە قێزەونەکەی هیچ زیانێکی ڕاستەقینەی بە وەزیرەکەی نەگەیاندبوو؛ دەستبەجێ فەرمانی دا کە لەناو کونەکە بهێنرێتە دەرەوە. یاساکە بە تەواوی جێبەجێ کرابوو، و پێغەمبەرەکە هیچ زیانێکی پێنەگەیشت. بەم شێوەیە دانیال ڕزگار کرا،
“چونکە باوەڕی بە خوداکەی هەبوو” (23).
چ وانەیەکی گەورەیە بۆ پیرۆزە تاقیکراوەکان لە هەموو شوێنێک!
«کێیە ئەوەی زیانتان پێ بگەیەنێت، ئەگەر ئێوە شوێنکەوتەی چاکە بن؟» (1 پەترۆس 3:13)
ڕەنگە هەمیشە خودا پێی خۆش نەبێت لە تاقیکردنەوەکە ڕزگار بکات، بەڵام ئەو هەمیشە لە ناوی پارێزگاری دەکات و لە کۆتاییدا هی خۆی بە ئاشتی لێ دەردەهێنێت.
پاشا ئێستا فەرمان دەکات کە سکاڵاکارانی دانیال لەگەڵ هەموو ماڵەکانیان فڕێبدرێنە ناو ئەشکەوتەکە. ڕێگەیەکی بتپەرستانە بوو بۆ تۆڵەسەندنەوە لێیان، چونکە ژن و منداڵەکان تاوانبار نەبوون؛ بەڵام بە تەواوی لەگەڵ تێگەیشتنە کۆنەکانی ڕۆژهەڵاتی بۆ دادپەروەری گونجاو بوو. شێرەکان هەموو ئێسکەکانیانیان وردوخاش کرد ئەو ساتەی گەیشتنە بنی ئەشکەوتەکە. بەم شێوەیە کەسی ڕاستودروست لە کێشە ڕزگار کرا، لە کاتێکدا خراپەکار لە شوێنی ئەودا ئازاری چەشت.
پاشان داریوش فەرمانێکی نوێی دەرکرد، کە بۆ هەموو گەلان، نەتەوەکان و زمانەکان نێردرا لە دەسەڵاتی میدی-فارسیدا. لەو فەرمانەدا داوای لە پیاوان کرد لە هەموو شوێنێک بەلەرزە و ترسەوە بن لەبەردەم خودای دانیالدا:
"چونکە ئەو خودای زیندووە، و بۆ هەتاهەتایە جێگیرە، و پاشایەتییەکەی وێران نابێت، و دەسەڵاتەکەی تا کۆتایی دەبێت. ئەو ڕزگار دەکات و دەپارێزێت، و نیشانە و سەرسوڕهێنەر لە ئاسمان و زەویدا دەکات، کە دانیالی لە دەسەڵاتی شێرەکان ڕزگار کرد" (26-27).
ئێمە هیوادارین داریوش هەمان ئەو وانەیەی فێر بوبێت کە زۆر پێشتر لە قوتابخانەیەکی زۆر جیاوازدا بە نەبووخەدنەسەر فێر کرابوو. سەبارەت بە دانیال، تۆمارەکە دەڵێت ئەو لە سەردەمی فەرمانڕەوایی داریوش و لە سەردەمی فەرمانڕەوایی کۆرش، فارسەکەدا گەشەی کرد. نازانین کاریگەرییەکەی چەندە پەیوەندی بە دەرکردنی فەرمانەکەوە هەبووە کە دواتر ڕێگەی بە جوولەکەکان دا بگەڕێنەوە ئۆرشەلیم. بەڵام گومانێکی کەم هەیە کە دەنگی ئەو لەلایەن کۆرشەوە دەبیسترێت سەبارەت بە گەڕانەوەی دوورخراوەکان.
بۆ ئەوەی بە تەواوی لەم بەشە تێبگەین، پێویستە سروشتی هێمایی ئەزموونی دانیال لەبەرچاو بگرین. تەواوی دیمەنەکە ئاماژە بە کاتێک دەکات کە گەلی دانیال جارێکی تر بۆ سەر خاکەکەیان دەگەڕێنرێنەوە. لە ناویان کەسێک هەڵدەستێت کە خۆی لە سەرووی هەموو ئەوەی کە پێی دەوترێت خودا گەورە دەکاتەوە و دەپەرسترێت؛ ئەو لە پەرستگای خودا دادەنیشێت و خۆی وەک خودا نیشان دەدات. ئەو بڕیارێک دەردەکات کە نوێژ و پەرستن تەنها بۆ ئەو بێت و هەموو خودایەکی تر پشتگوێ بخرێت. هەموو ئەمانە لە شوێنی خۆی تاوتوێ دەکرێت، کاتێک دەگەینە بەشی کۆتایی بەشی 11 کە وەسفێکی زیندوومان هەیە بۆ دژە-مەسیح و سەردەمەکانی. بیرۆکەی باوی ئەوەی کە پاپایەتی دژە-مەسیحە، ئەوکاتە تاوتوێ دەکرێت. ئەوەی بە تایبەتی ئێستا دەمەوێت ڕوونی بکەمەوە ئەوەیە کە وشەی خودا بە ڕوونی پێشبینی کۆکردنەوەی دووبارەی جوولەکەکان بۆ فەلەستینی کردووە، هەرچەندە سەرەتا بە بێباوەڕی، و لە کۆی گشتی کۆمەڵەکە پاشماوەیەک بە نیعمەت هەڵدەگیرێن و ڕوو لە خودا دەکەن. زۆرینەکە بانگەشەکانی کەسی خۆسەر قبوڵ دەکەن، کە خۆی وەک مەسیحی ئەوان نیشان دەدات. بەڵام پاشماوەکە بە بەرەنگاربوونەوەی سەرسەختیان بەرامبەر بڕیارەکانی جیادەکرێنەوە، و بۆیە، وەک لە حاڵەتی دانیالدا لەم بەشەدا، داوایان لێدەکرێت بە ماوەیەکی تاقیکردنەوەی سەختدا تێپەڕن، کە لە هەردوو پەیمانەکەدا وەک تەنگانە دیاریکراوە. بەڵام بە هێزی خودا لە کۆتاییدا بە سەرکەوتن لە تاقیکردنەوەکانیان دەردەچن، و دەبینن دوژمنەکانیان تووشی ئەو وێرانکاری و کاولکارییە دەبن کە بیریان لێکردبووەوە تووشی پاشماوەی دڵسۆزی بکەن.
سەرەتا، بۆ ئەوەی ڕوون بکرێتەوە کە گەڕانەوەی ئیسرائیل، کە زۆر جار لەلایەن پێغەمبەرانەوە ئاماژەی پێکراوە، هێشتا لە داهاتوودایە، سەرنجتان ڕادەکێشم بۆ ئیشایا 11:0. باشتر وایە هەموو بەشەکە بە ئارەزووی خۆت بخوێنیتەوە، هەرچەندە لێرەدا تەنها چەند ئایەتێک دەهێنمەوە.
و لەو ڕۆژەدا ڕوودەدات، کە پەروەردگار بۆ جاری دووەم دەستی درێژ دەکاتەوە بۆ گەڕاندنەوەی پاشماوەی گەلەکەی، کە ماوەتەوە، لە ئاشوور و لە میسر و لە پاترۆس و لە کوش و لە ئیلام و لە شینار و لە حەمات و لە دوورگەکانی دەریاوە. و نیشانەیەک بۆ نەتەوەکان هەڵدەدات، و دەرکراوانی ئیسرائیل کۆدەکاتەوە، و پەرشوبڵاوەکانی یەهودا لە چوار گۆشەی زەوییەوە کۆدەکاتەوە... و ڕێگایەکی گەورە دەبێت بۆ پاشماوەی گەلەکەی، کە ماوەتەوە، لە ئاشوورەوە؛ وەک چۆن بۆ ئیسرائیل بوو لەو ڕۆژەی کە لە خاکی میسرەوە هاتە دەرەوە (ئیشایا ١١:١١-١٢، ئیشایا ١١:١٦).
کە ئەم دەقە ئاماژە بە گەڕانەوە لە بابیلۆن لە ڕابردوودا ناکات، دیارە، چونکە بە ڕوونی پێمان دەڵێت کە خودا بۆ جاری دووەم دەستی دەخاتە سەر بۆ گەڕاندنەوەی پاشماوەی گەلەکەی. یەکەم جار کاتێک بوو کە ئەوان لە ژێر دەسەڵاتی کۆرش و ئەرتەخشەستا هاتنە دەرەوە، لە ڕۆژگاری عەزرا و نەحەمیا. گەڕانەوەی دووەم کاتێک دەبێت کە ئەوان دەگەڕێنرێنەوە، نەک تەنها لەو خاکانە، بەڵکو لە میسر و هەموو دوورگەکانی دەریا. چۆنیەتی گەڕانەوەیان لە ئیشایا 18:0 وەسف کراوە. لەوێ فێر دەبین کە نەتەوەیەکی گەورەی دەریایی کارەکەى گەڕاندنەوەکە زیاتر دەکات بە هێنانیان بە کەشتی زۆرەوە لە دوورترین شوێنەکانەوە بۆ نیشتمانی کۆنی خۆیان.
"لەوە کاتەدا دیارییەکە دەهێنرێت بۆ یەزدانی سوپاسالارەکان لە گەلێکی پەرشوبڵاو و ڕووتکراوەتەوە، و لە گەلێک کە لە سەرەتاوە تا ئێستا ترسناک بووە؛ نەتەوەیەک کە پێوانە کراوە و ژێرپێ خراوە، کە زەوییەکەی ڕووبارەکان تێکیان داوە، بۆ شوێنی ناوی یەزدانی سوپاسالارەکان، کێوی سیۆن" (18:7).
کە ئەم گەڕانەوەیە دەبێت ئەنجام بدرێت بۆ ئەوەی بەڵێنەکانی خودا کە بە باوکان دراون جێبەجێ بکرێن، دەبێت خۆی ڕوون بێت. لە کتێبی یەرمیا پەروەردگار پێشبینییەکەی ئیشایا پشتڕاست دەکاتەوە بە گوتن،
"چونکە، ئەوا ڕۆژان دێن، یەزدان دەفەرموێت، کە من دیلێتی گەلەکەم، ئیسرائیل و یەهودا، دەگەڕێنمەوە، یەزدان دەفەرموێت: و دەیانگەڕێنمەوە بۆ ئەو خاکەی کە بە باوباپیرانیانم بەخشی، و ئەوان دەبنە خاوەنی." (یەرمیا 30:3، بە خەتی لار زیاد کراوە).
و ئەم گەڕانەوەیە هێشتا لە داهاتوودایە، چونکە بە پەیوەندییەوە لەگەڵیدا بەڵێنەکە دراوە کە کاتێک یەعقوب دەگەڕێتەوە ئەو "لە ئارامیدا دەبێت، و بێدەنگ دەبێت، و کەس نایترسێنێت." ئەمە بە زەحمەت دەتوانرا بوترێت لەسەر گەڕانەوەی پێشووی بابلەوە؛ چونکە لە هیچ کاتێکدا ئەوان بە ئارامی و بێدەنگی نیشتەجێ نەبوون بەبێ ئەوەی دوژمنەکانیان بێزاریان بکەن، و خاوەنی خاکەکە نەبوون. بەڵام ئەوان گەلی یەهوڤان، سەرەڕای هەموو گوناهەکانیان؛ و لە کاتی خۆیدا ئەو هەموو بەڵێنێک کە داویەتی بە تەواوی جێبەجێ دەکات.
ئەوەی کە دەبێت بە قۆناغێکی تاقیکردنەوەی سەختدا تێپەڕن پێش ئەوەی بچنە ناو حەوانەوەی بەڵێندراو، بە هەمان شێوە ڕوونە، وەک هەمان بەش و زۆر شوێنی تری کتێبی پیرۆز شایەتی دەدەن.
چونکە ئاوا دەفەرموێت پەروەردگار: بیستوومانە دەنگێکی لەرزین، ترس، و ئاشتی تێدا نییە. ئێستا بپرسن و ببینن ئایا پیاو وەک ژنێک لە کاتی زاوزێدا ئازار دەچێژێت؟ بۆچی دەبینم هەموو پیاوێک دەستەکانی لەسەر کەمەریەتی، وەک ژنێک لە کاتی زاوزێدا، و هەموو ڕوخسارەکان زەرد هەڵگەڕاون؟ ئای! چونکە ئەو ڕۆژە گەورەیە، کە هیچ هاوشێوەیەکی نییە: ئەوە خودی کاتی تەنگانەی یەعقوبە؛ بەڵام ئەو ڕزگار دەکرێت لێی (یەرمیا 30:5-7).
لە ئیشایا ٢٤:٠دا وەسفێکی تەواوتری ئەم کاتی ناخۆشییە دەخوێنینەوە کە پێی دەوترێت تەنگانە گەورەکە. کاتێک ئەم بەشە دەخوێنیتەوە، وشەی زەوی بگۆڕە بۆ خاک. دوازدە ئایەتی یەکەم وێنای خاکی فەلەستین دەکەن وەک چۆن دەبێت لەو ڕۆژە ناخۆشانەدا. ئێستا، سەرنج بدە ئایەتەکانی ١٣-١٤:
کاتێک بەم شێوەیە لە ناوەڕاستی خاکەکەدا لە نێو گەلدا دەبێت، وەک لەرزینەوەی دار زەیتوونێک دەبێت، و وەک ترێی کۆکراوەی دوای دروێنە. ئەوان دەنگیان بەرز دەکەنەوە، ئەوان گۆرانی بۆ شکۆمەندیی پەروەردگار دەڵێن، ئەوان بە دەنگی بەرز لە دەریاوە هاوار دەکەن.
لێرە پاشماوەکە لە جەماوەرەکە جیا دەکرێتەوە. لە جیاتی ئەوەی بە نائومێدی داپۆشرێن بەهۆی خەمەکانیانەوە کاتێک، وەک بڵێی، فڕێدرانە ناو ئەم ئەشکەوتی شێرانە، ئەوان دەنگیان بە گۆرانی بەرز دەکەنەوە، وەک دانیال کە خودای ئاسمان شکۆدار دەکات. بۆ ئەوان بەڵێنە بەنرخەکانی ئیشایا ٤٣:٠ بەدی دێن:
من بە باکوور دەڵێم، وازی لێ بێنە؛ و بە باشوور، ڕایمەگرە: کوڕەکانم لە دوورەوە بهێنە، و کچەکانم لەوپەڕی زەوییەوە؛ تەنانەت هەموو ئەوانەی بە ناوی من بانگ دەکرێن: چونکە من بۆ شکۆمەندیی خۆم دروستم کردووە، من شێوەم پێداوە؛ بەڵێ، من دروستم کردووە” (6-7).
ئەمانە دەبنە شایەتەکانی یەهۆڤا، شایەتی دەدەن بۆ هێز و شکۆی خودای ڕاستەقینەی تاک، کاتێک مەسیحییەتی لادەر دەدرێتە دەست گومڕاییەکی بەهێز بۆ باوەڕکردن بە درۆی دژەمەسیح.
پێغەمبەر حزقیال، لە بەشی 36، پێشبینی هەردوو بڵاوبوونەوە و کۆکردنەوەیانی کرد. ئایەتی 24 دەڵێت،
"چونکە من ئێوە لەناو گەلان دەردەهێنم و لە هەموو وڵاتان کۆتان دەکەمەوە و دەتانهێنمەوە بۆ سەر خاکی خۆتان."
ئایەتەکانی دواتر پێمان نیشان دەدەن کە لەو کاتەدا لە گڵاوییەکانیان پاک دەکرێنەوە؛ دڵێکی نوێ و ڕۆحێکی نوێیان پێدەدرێت. ڕۆحی خودا لە ناویان دەبێتە هۆی ئەوەی بە پێی فەرمانەکانی بڕۆن و بڕیارەکانی بپارێزن. ئێستا داوا لە هەر کەسێکی بێلایەن دەکەم، ئایا ئەمە هەرگیز لە ڕابردوودا جێبەجێ کراوە؟ کاتێک پاشماوەی یەهودا لە بابل گەڕانەوە، ئایا هیچ بەڵگەیەکیان نیشاندا کە وەک کۆمەڵێک نوێبوونەتەوە، بە شێوەیەک کە چێژیان لە یاسای خوداوەند وەرگرتبێت؟ ئایا پێچەوانەکە ڕاست نەبوو، وەک بەڵگەی لادانیان لە فەرمانەکانی تەنانەت لە سەردەمی عەزرا و هاوکارەکانیشی، و دواتر خاچکردنیان بۆ خوداوەندی شکۆمەندی؟
وەحییەکانی پەیمانی نوێ لەسەر ئەم بابەتە بە ڕوونی پێمان نیشان دەدەن کە گەڕانەوەیان چاوەڕێی کۆتایی ئەم سەردەمەی ئێستا دەکات. لە پێشبینی خوداماندا سەبارەت بە وێرانبوونی ئۆرشەلیم فەرمووی
کاتێک دەیبینن قودس بە سوپا دەورەدراوە، ئەوسا بزانن کە وێرانییەکەی نزیکە… و بە لێواری شمشێر دەکەون، و بە دیلی دەبرێن بۆ هەموو نەتەوەکان: و قودس پێشێل دەکرێت لەلایەن نەتەوەکانەوە، هەتا کاتەکانی نەتەوەکان تەواو دەبن (لۆقا ٢١:٢٠، لۆقا ٢١:٢٤، بە خەتی لار زیادکراوە).
چاکسازیی ئۆرشەلیم کەواتە چاوەڕێی کەوتنەخوارەوەی بەردەکەیە لەسەر پێیەکانی وێنەی نەجاتییەکان؛ چونکە وەک پێشتر بینیمان، ئەوە کۆتایی بە سەردەمی نەجاتییەکان دەهێنێت. بەڵام ئێستا بەشێکی پەیوەندیدار لە ڕۆما ١١:٠ نیشانمان دەدات بەتەواوی لە کوێ و کەی گەڕانەوەی پاشماوەکە بۆ لای خودا دابنێین. لە ئایەتی ٢٥هەمی ئەو بەشەدا نێردراوەکە نووسیویەتی:
چونکە نامەوێت، برایان، ئێوە لەم نهێنییە بێئاگا بن، نەوەک لە خۆتانەوە خۆتان بە ژیر بزانن، کە کوێری بەشێکی بەسەر ئیسرائیلدا هاتووە، هەتا تەواوی نەتەوەکان بێنە ژوورەوە.
ئێستا نابێت پڕبوونەوەی نەتەوەکان لەگەڵ کاتەکانی نەتەوەکان تێکەڵ بکەین. دەربڕینی دووەم هەموو ماوەی دەسەڵاتی نەتەوەکان لە خاکی پیرۆزدا دەگرێتەوە. تا کاتێک جوولەکە خاوەن دەسەڵات نەبێت لە فەلەستین، کاتەکانی نەتەوەکان بەردەوام دەبن. بەڵام پڕبوونەوەی نەتەوەکان، وەک چۆن لەم بەشەدا ڕوون کراوەتەوە، دەربڕینێکە ئاماژە بە بەرەکەتی ڕۆحی دەکات، نەک نەتەوەیی یان کاتی. ئەم پڕبوونەوەیە دێتە دی کاتێک پەیامی مزگێنی ئامانجەکەی خۆی بەدەست هێنا، و خودا کاری ئێستای خۆی تەواو کرد کە بریتییە لە دەرهێنانی گەلێک لەناو نەتەوەکان بۆ ناوی خۆی. بە واتایەکی تر، پڕبوونەوەی نەتەوەکان و ڕفاندنی کڵێسا هاوکاتن. بۆیە لە نێوان پڕبوونەوەی نەتەوەکان و کۆتاییهاتنی کاتەکانی نەتەوەکاندا، ماوەیەکی کات دەبێت کە زۆربەی هەرە زۆری پێشبینییەکان تێیدا بەدی دێن. ئەمە ئەو ماوەیەیە کە لە کتێبی دانیالدا بە "کاتی کۆتایی" ناوزەد کراوە. سەیرکردنی نەخشەکە یارمەتیدەر دەبێت بۆ ڕوونکردنەوەی شوێنی ڕاستەقینەی. هێڵەکە کە بەسەر نەخشەکەدا دەڕوات لەژێر بەشی کەوانەیی کە نوێنەرایەتی سەردەمی ئێستا دەکات، پڕبوونەوەی نەتەوەکان نیشان دەدات. هێڵەکەی خوارەوە، ڕاستەوخۆ لەسەر نووسراوەکەی پەیوەست بە شانشینەکە، کۆتاییهاتنی کاتەکانی نەتەوەکان نوێنەرایەتی دەکات. لە نێوان ئەم دوو هێڵەدا کاتی کۆتاییمان هەیە؛ و ئەوکاتەیە کە باوەڕهێنان و تاقیکردنەوەی پاشماوەکە ڕوودەدات.
بەشەکانی دواتری زەکەریا زۆریان هەیە پێمان بڵێن دەربارەی ئەو سەردەمی تەنگانەیە، و ئەو شایەتییەی کە تێیدا دەپارێزرێت.
و ڕوودەدات، یەزدان دەفەرموێت، کە لە هەموو خاکەکەدا دوو بەشی تێیدا دەبڕدرێنەوە و دەمرن؛ بەڵام سێیەمەکە تێیدا دەمێنێتەوە. و من سێیەمەکە بەناو ئاگردا تێدەپەڕێنم، و پاکیان دەکەمەوە وەک چۆن زیو پاک دەکرێتەوە، و تاقییان دەکەمەوە وەک چۆن زێڕ تاقی دەکرێتەوە: ئەوان ناوی من بانگ دەکەن، و من گوێیان لێ دەگرم: من دەڵێم، ئەوان گەلی منن: و ئەوانیش دەڵێن، یەزدان خودای منە (زەکەریا ١٣:٨-٩).
زۆربەی پەرتووکی بینین، لە بەشی چوارەوە تا کۆتایی بەشی نۆزدە، پەیوەندی بە ڕووداوەکانی ئەم کاتی کۆتاییەوە هەیە. پیرۆزەکان کە لەو کاتەدا لەسەر زەوی دەبینرێن، مەسیحی نین، بەڵکو جوولەکەن کە لەو کاتەدا بانگ دەکرێن بۆ ئەوەی ئازار بچێژن لە پێناوی مەسیحەکەیان کە جارێک ڕەتکرابووەوە. من هاوڕام کە لە بەشی حەوتەمدا، دوای گێڕانەوەی ١٤٤,٠٠٠ کەسی مۆرکراو لە هەموو هۆزەکانی ئیسرائیل، ئێمە وێنەی کۆمەڵێکی گەورەمان هەیە، کە هیچ کەسێک ناتوانێت ژمارەیان بکات، لە نهتهوه ڕزگاربووەکان؛ بەڵام ئەوان بەشێک نین لە کەنیسە، و لە سەرانسەری پەرتووکەکەدا وەک لە شوێنی شایەتیدان لەسەر زەوی دەرناکەون. ئەوان لە تەنگانە گەورەکە دێنە دەرەوە، و لە کۆتاییدا دەردەکەون بۆ ئەوەی شوێنی خۆیان لە شانشینی جیهانی خودامان و مەسیحەکەی بگرن. بەڵام تەنها بۆ پاشماوەی ئیسرائیلییەکان شوێنی شایەتیدان دەدرێت. ئەم پاشماوەیە لەو کاتەدا گوێڕایەڵی فەرمایشتی خودا دەبن، کتێبە پیرۆزەکان دەپشکنن، و لە شوێنی خۆیان لە درێژایی کاتدا فێر دەبن. ئەوان تێدەگەن کە پڕبوونەوەی نهتهوهکان هاتووە، و خودا دووبارە گەلە زەمینییەکەی خۆی هەڵدەگرێتەوە. من هیچ گومانێکم نییە کە پەرتووکی دانیال نیشانی پاشماوەی ئیسرائیلییەکان دەدات کە لە کوێن، و ڕێنماییان دەکات بۆ ئەوەی ڕووی خودا بگەڕێن. ئەوان لە پێناوی ئەودا دەوەستن کاتێک هەموو جیهانی مەسیحییەت و زۆربەی نەتەوەکەی خۆیان چووبنە ناو دوا گەورەترین لادان. لەلایەن ئەوانەوە بانگەوازێکی کۆتایی دەگاتە بتپەرستەکان کە هەرگیز مژدەیان نەبیستووە، و پەیامە بەنرخەکەیان ڕەتنەکردووەتەوە. ئەنجامی ئەو خزمەتە کۆکردنەوەی ئەو کۆمەڵە گەورەیە دەبێت کە لە بەشی حەوتەمی پەرتووکی بینیندا نیشانمان دراوە.
داوا لە هەریەکێک دەکەم کە بۆ خۆی لە کتێبی پیرۆزدا بگەڕێت بۆ ئەوەی بزانێت ئایا ئەم شتانە وان.