ئەم بەشە بەشی دووەمی پەرتووکی دانیال دەناسێنێت، کە دووبارە چوار ئیمپراتۆرییەتی گەورەی جیهان تاوتوێ دەکاتەوە کە پێشتر لە بەشی 2دا بینراون، بەڵام لە ڕوانگەی خوداوە. لە کاتێکدا مرۆڤ وێنەیەکی مرۆیی بەڕێزی بینی، بینینەکەی دانیال ئەم ئیمپراتۆرییەتانە وەک چوار دڕندەی کێوی دڕندە و ترسناک وێنا دەکات، کە سروشتی ڕاستەقینەیان لەبەرچاوی خودا هێما دەکات. ئەم بەشە وردەکاریی نوێنەرایەتیی هەر دڕندەیەک بۆ بابل، ماد-فارس، یۆنان، و ڕۆما دەخاتەڕوو، جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئەم ئیمپراتۆرییەتانە، بەتایبەتی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی، بە شێوەیەک لە شێوەکان بەردەوام دەبن تا گەڕانەوەی مەسیح و دامەزراندنی پادشاهێتییەکەی.
ئێستا دەچینە سەر بەشی دووەمی کتێبی دانیال. لە بەشی ٧ دەستپێکێکی نوێمان هەیە، وەک بە ئاسانی دەیبینیت بە ئاماژەدان بە خشتەکە، هەرچەندە ئەم بەشە بە کردەوە هەمان ناوەڕۆکی بەشی ٢ دەگرێتەوە. ئەوە تەواوی ڕێڕەوی سەردەمەکانی نەتەوەکان دەگرێتەوە؛ لە بابلەوە دەست پێدەکات و کۆتایی دێت بە ڕووخاندنی هەموو دەسەڵاتێکی وەرگیراو و دامەزراندنی شانشینی کوڕی مرۆڤ.
بەڵام جیاوازی نێوان بەشی یەکەم و دووەم ئەمەیە: بەشی یەکەم بە شێوەیەکی سەرەکی سەرقاڵی مێژووی پێغەمبەرایەتییە وەک لە ڕوانگەی مرۆڤەوە سەیر دەکرێت؛ بەڵام لە نیوەی دووەمی کتێبەکەدا هەمان دیمەنەکانمان هەیە وەک لە ڕووناکیی بێگەردی خوداوە سەیر دەکرێن.
لە بەشی دووەمدا، کاتێک پاشایەکی بێگانە بینینێکی دەربارەی ڕەوتی دەسەڵاتی جیهان هەبوو، وێنەی پیاوێکی بینی. پەیکەرێکی شکۆدار و بەڕێز بوو کە بەو شێوەیە سەرسامی کردبوو، بۆیە پەیکەرێکی هاوشێوەی دانا بۆ ئەوەی وەک خودا بپەرسترێت. بەڵام لەم بەشی سەرەتاییەی بەشی دووەمی دانیالدا، پیاوی خودا، بینینێکی دەربارەی هەمان ئیمپراتۆریەتەکان هەیە؛ ئەو ئەوان وەک چوار گیانلەبەری کێوی هار و برسی دەبینێت، هێندە دڕندە و ترسناک کە هیچ گیانلەبەرێکی ڕاستەقینە کە مرۆڤ ناسیبێتی نەیدەتوانی بە تەواوی وەسفیان بکات.
شتێکی زورسەرسوڕهێنەر و قورسە کە مێژوو لە ڕوانگەی خوداوە ببینین. ئەگەر مێژوو تەنها لە دیدی مرۆڤی ئاساییەوە بخوێنیتەوە، دەبینیت کە بایەخێکی زۆر بە پیرۆزباییکردن لە مرۆڤایەتی دەدرێت لەسەر دەستکەوتە سەرسوڕهێنەرەکانی. کەسێک وا دەزانێت کە ئێستا نزیک بووینەتەوە لە کامڵی، تا ئەو ڕادەیەی پەیوەندی بە حکومەتی مرۆیی یان ئابووری سیاسییەوە هەیە. شارستانییەت و پێشکەوتنی مرۆڤایەتی وا پێدەچێت لەوپەڕی شکۆمەندیدا بن.
بەڵام ئەگەر مێژوو لەژێر ڕۆشنایی کتێبی پیرۆزدا بخوێنینەوە، لەگەڵ ڕۆحی خودا کە لاپەڕەکە ڕووناک دەکاتەوە، هەستێکی زۆر جیاوازمان دەست دەکەوێت. ئینجا دەست دەکەین بە تێگەیشتن کە ئەو شتانەی لەلایەن مرۆڤەکانەوە زۆر بەرز نرخێنراون، قێزەونن لەبەرچاوی خودا.
کاتێک بیر لە فەرمانڕەوا گەورەکانی زەوی دەکەینەوە کە دەسەڵات بەسەر نەتەوەکاندا بەکاردەهێنن، ئەوەمان بیردەکەوێتەوە کە لە زەبوورەکان 49:12 نووسراوە،
مرۆڤ کە لە شکۆمەندیدایە، نامێنێتەوە؛ وەک ئاژەڵەکانە کە لەناو دەچن.
لە بینینەکانی دانیالدا، ئەو ڕێڕەوی هەر یەکێک لەو ئیمپراتۆرییەتانەی بینی کە بەم دڕندە کێوییانە نوێنەرایەتی دەکران. واتە، هەر دڕندەیەکی کێوی تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی مێژووی ئەو ئیمپراتۆرییەتە وێنا دەکات کە نوێنەرایەتی دەکات.
بۆ نموونە، تەواوی ڕێڕەوی بابل بە شێرە باڵدارەکە وێنا کراوە، کە دواتر باڵەکانی لێ کرایەوە، دڵی مرۆڤێکی پێ درا، و لەسەر پێیەکانی ڕاست کرایەوە. پاشان تەواوی ڕێڕەوی ماد و فارس لە بینینی ورچەکەدا وێنا کراوە، کە سێ پەراسوو لە دەمیدا بوو، و لەسەر لایەک بەرز بووەوە. تەواوی مێژووی ئیمپراتۆریەتی یۆنان و دابەشبوونە چوار قۆڵییەکەی لە پڵنگە چوارسەر و باڵدارەکەدا خراوەتەڕوو. و ڕێڕەوی ئیمپراتۆریەتی ڕۆما ڕاستەوخۆ تا کاتی کۆتایی (بارودۆخێک کە هێشتا پێی نەگەیشتووە) لە دڕندە ترسناک و سامناکەکەدا وێنا کراوە، بە ددانە ئاسنینە گەورەکان و دە قۆچەکەیەوە.
گرنگە ئەمە ببینین. هەندێک بە شتێکی ئاسایی دەزانن کە، وەک چۆن ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی لە گۆڕەپانەکە دەرچووە، هەموو ئەوەی پەیوەستە بەم دڕندە ڕۆمانییەوە ئەویش نەماوە. پێیان وایە چیتر گرنگییەکی نییە بۆ ئێمە کە لە سەردەمی ئینجیلدا دەژین، بەڵام پێچەوانەکەی ڕاستە.
بەڵام ئێستا، بۆ ساتێک سەیری ئایەتی 17هەم بکە. لەوێدا دەوترێت چوار دڕندەکە
چوار پاشا، کە لە زەوییەوە سەرھەڵدەدەن.
بەڵام، چوارچێوەکە ڕوونی دەکاتەوە کە فریشتەکە مەبەستی چوار پاشای تاکەکەسی نەبووە؛ لە نووسراوی پێغەمبەرایەتیدا زاراوەی پاشا زۆر جار بۆ شانشین بەکارهاتووە. لە ئایەتی ٢٣دا دەخوێنینەوە،
دڕندەی چوارەم دەبێتە شانشینی چوارەم لەسەر زەوی؛
بەپێویست بنەماکە بۆ هەمووان جێبەجێ دەبێت.
هەرچەندە، دەمەوێت سەرنج بدەیت کە لە پەیوەندیدا لەگەڵ هەر یەکێکیان، یەک پاشا بە شێوەیەکی دیار دەردەکەوێت. لە هەموو حاڵەتەکاندا جگە لە کۆتاییەکە، پاشا دیارەکە ئەو کەسەیە کە شانشینەکە لەژێر دەستی ئەودا بۆ یەکەمجار دەگاتە پلەی هێزێکی گەورەی جیهانی. بەم شێوەیە نەبووخەدنەسەر وەک ئەو کەسەی کە بە شێوەیەکی تایبەت نوێنەرایەتی بابل دەکات، دێتە بەردەممان؛ لە بەشی 2 پێی وترا،
تۆیت ئەم سەرە زێڕینە
(38). بەڵام شێری باڵدار هێمایە بۆ هەردوو شکۆمەندی و داڕمانی ئیمپراتۆریەتی کلدانی. باڵەکانی هەڵکێشران، دڵی شێرییەکەی لەدەستدا و لەبری ئەوە دڵێکی لاوازی مرۆڤی پێدرا.
کۆرشی گەورە کەسایەتیی سەرەکییە کاتێک بیر لە ماد و فارس دەکەینەوە. ئەو بوو کە شارە سەرەکییەکانی بابلی وێران کرد، کە هێمایە بۆ سێ پەراسوو لە دەمی ورچەکەدا. پڵنگەکە بە ڕوونی ئاماژە دەکات بە ئەلێکساندەری گەورە، چوار باڵەکەش باس لە خێرایییە سەرسوڕهێنەرەکەی داگیرکارییەکانی دەکەن. چوار سەرەکە وێنای دابەشبوونی چوار بەشی خاکەکانی دەکەن کە لە نێوان ژەنەڕاڵە سەرەکییەکانییدا کرا دوای مردنی.
بەڵام هیچ پاشایەکی گەورە لە ڕابردوودا لە خۆیدا نوێنەرایەتی دەسەڵاتی ڕۆمانی نەکردووە. ئێمە چاوەڕێی داهاتوو دەکەین بۆ ئەوەی یەکێک هەڵبستێت کە ئەمە بکات-
دڕندەکە
وەسفکراوە لە بینین 13:0. ئەو دەسەڵات بەسەر ئەوروپادا بەدەست دەهێنێت تەنها پێش دامەزراندنی شانشینی کوڕی مرۆڤ، کاتێک هەموو دەسەڵات و هێز و شکۆمەندی لە خوداوەند عیسای مەسیحماندا کۆدەبێتەوە.
هەرچەندە ئەم شانشینانە یەک لە دوای یەک سەرهەڵدەدەن، بەڵام یەکێکیان بە پێویست ئەوی دیکە بە تەواوی لەناونابات. چوار پاشایەتییە گەورەکە، بە تایبەتمەندییە دیارەکانیانەوە، بە شێوەیەک لە شێوەکان بەردەوام دەبن تاوەکو عیسا دێت. تاوەکو هەڵهاتنی ئەو بەیانییە شکۆمەندە بێ هەورە، ئەم جیهانە هەرگیز لە ناکۆکی و خوێنڕشتن، تاعون و خراپ بەڕێوەبردن ڕزگاری نابێت. کتێبی پیرۆز پێمان نیشان دەدات کە هەموو ئەم شتانە بەردەوام دەبن؛ خراپە لە کڵێسای بانگەشەکاردا زیاد دەکات و پڕ دەبێت تاوەکو کاتژمێری چاوەڕوانکراوی دامەزراندنی ئازادی شکۆمەندی.
هەندێک جار خەڵک دەڵێن،
من نازانم چۆن دەتوانیت بە دڵسۆزی ئارەزوو بکەیت کوڕی خودا بگەڕێتەوە بۆ جاری دووەم، ئەگەر بەڕاستی ڕاست بێت کە کاتێک ئەو دەگەڕێتەوە، ڕۆژی نیعمەت کۆتایی دێت بۆ ئەوانەی کە وشەکەی ئەویان ڕەتکردووەتەوە.
بەڵام ئێمە دەزانین کە تاکە هیوای ئەم جیهانە داماوە گەڕانەوەی پاشای ڕاستەقینەیە. کارەکان هەرگیز لەسەر زەوی ڕاست نابنەوە هەتا بە حوکم ڕاست دەبنەوە.
مزگێنیدان هەرگیز پاشایەتییەکە دانامەزرێنێت؛ خوداش مەبەستی ئەوە نەبوو. دوای هەزار و نۆسەد ساڵ لە مزگێنیدان، ژمارەی بێباوەڕان لە جیهاندا زۆر زیاترە وەک ئەوەی کە هەبوون کاتێک خوداوەند عیسای مەسیح یەکەم جار دەرکەوت. ئەوانەی کە بەڕاستی مەسیحین تەنها مشتێک خەڵکن بە بەراورد لەگەڵ ئەو زۆرایەتییەی کە خودا ناناسن. ئینجیل ڕێگەی خودا نییە بۆ هێنانی پاشایەتییەکە و گۆڕینی جیهان. ئەمە تەنها لە ڕێگەی حوکمەوە دێتە دی.
لە کاتێکدا لە بیرۆکەی ترسناکی ئەوەی بەسەر ئەم جیهانە داماوەدا دێت، دەترسین، تێدەگەین کە تاکە ڕێگایە بۆ وەرگرتنی ئەو بەرەکەتەی کە دروستکراوەکان بۆی دەناڵێنن؛ بۆیە هاوار دەکەین،
وەرە، خوداوەند یەسووع
چونکە دەزانین کە ئەو تاکە هیوایە بۆ ڕزگاربوونەکەی. هەموو ململانێیەکی نێوان نەتەوەکان، هەموو خەباتێکی چینایەتی، هەموو دڵڕەقییەک کە بەسەر لاواز و بێدەرەتانەکاندا دەهێنرێت-هەموو ئەمانە وای لێدەکەن بگریین،
وەرە، خوداوەند عیسا.
چونکە کاتێک دێت، کۆتایی بە هەمووی دەهێنێت؛ کاتێک دێت، فرمێسکەکانی ستەملێکراوان دەسڕێتەوە؛ کاتێک دێت، حوکمێکی ڕاستودروست بە پیاوان دەبەخشێت، وەک دانیال بینی لە دوایین ئەم بینینانەدا. سەرەتا، چوار شانشینی دڕندەی جیهان دەبێت ڕێڕەوی خۆیان تەواو بکەن. پاشان، لەسەر داڕمانی تەواوی دەسەڵات لە دەستی مرۆڤدا، شانشینی جیهانی مەسیحی خودا دادەمەزرێت و ڕاستودروستی زەوی دادەپۆشێت وەک چۆن ئاو دەریا دادەپۆشێت. بەڵام دڵنیا بین کە گەورەمان نایەت لە کاتێکدا یەک ڕۆح لە دەرەوەی مەسیح هەیە کە هێشتا پەرۆشە بۆ ڕزگاربوون.
سەرنج بدە کە سێ دڕندە یەکەمەکە لە لێکدانەوەکەی کە بە دانیال دراوە، پشتگوێ خراون. نزیکەی بە تەواوی پەیوەندی بە دڕندە ترسناکە چوارەمەکەوە هەیە، چونکە ئەم دڕندەیە دەبوو دەسەڵاتی هەبێت هەم لە هاتنی یەکەم و هەم لە هاتنی دووەمی پەروەردگارماندا.
بەڵام ئێستا دەمەوێت کەمێک بە وریایی زیاترەوە سەرنجی تەواوی بەشەکە بدەم. لە یەکەم ساڵی حوکمڕانیی بێلشازار، پاشای بابل، دانیال خەونێکی بینی و بینینەکان بۆی هاتن کاتێک لەسەر جێگاکەی پاڵکەوتبوو. چوار بای ئاسمانەکانی بینی کە دەریای گەورەیان دەشڵەقاند.
دەریای گەورە بێگومان دەریای ناوەڕاست بوو؛ زۆر باش ناسراوە کە هەریەک لەو ئیمپراتۆریەتانەی لە پێشبینییەکەدا باس کراون، سنووریان لەسەر کەنارەکانی دەریای گەورەیە. شانشینی بابل ئەو کەنارانەی گرتەوە کە بەدرێژایی لێواری ڕۆژهەڵات و باشووری ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست درێژبووبوونەوە؛ ماد-فارسیش هەمان شتی کرد؛ لە کاتێکدا یۆنانیش کەنارەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی گرتەوە؛ و ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانیش بەتەواوی دەریای دەوردا. بۆیە ناوی دەریای ناوەڕاستە بە واتای "ناوەڕاستی زەوی." ئەوە ئەو دەریایە بوو کە دانیال لە بینینەکەیدا سەیری دەکرد، و بە واتایەکی زۆر ڕاستەقینە هەریەک لەم ئیمپراتۆریەتانە وادیارە لە دەریای گەورەوە سەریان هەڵدابێت.
دەرکەفتن -پەرتووکەک کو ب پێغەمبەرانە دگەل پەرتووکا دانیالێ تێکەل دبیت- شیکارەکا تێگەهشتی یا دەریایێ ددەتە مە. د دەرکەفتن ١٧:١٥ دا ئەم دخوینین،
ئەو پێی گوتم: ئەو ئاوانەی کە تۆ بینیت، لەو شوێنەی کە لەشفرۆشەکە لەسەری دانیشتووە، گەلانن، و جەماوەرن، و نەتەوەن، و زمانەکانن.
ئیشایا هەروەها پێمان دەڵێت کە بەدکاران وەک دەریای شڵەژاون کاتێک ناتوانێت ئارام بگرێت، کە ئاوەکانی قوڕ و خاشاک فڕێ دەدەنە دەرەوە (ئیشایا ٥٧:٢٠). کەواتە ئێمە بە ڕوونی پاساومان هەیە لە لێکدانەوەی دەریادا وەک وێنەیەکی نەتەوە شڵەژاوەکان.
چوار بایەکە کە لەسەر دەریاکە خەبات دەکەن، ئاماژە دەدەن بە دەزگاکانی قەزا و قەدەر کە کار لەسەر مێشکی خەڵک دەکەن. وێنەی بایەکانیش بەو شێوەیە لە پەرتووکی بینیندا دەدۆزیتەوە. بێگومان، هەرچەندە مرۆڤەکان کەمێک پێی دەزانن، هەموو جووڵە گەورەکانی نەتەوەکان بەپێی کارەکانی قەزا و قەدەرن. کەواتە، بە واتایەکی زۆر ڕاستەقینە، وەک کەسێک بە دروستی وتوویەتی،
هەموو مێژوو چیرۆکی خودایە.
هەر جووڵانەوەیەک لەنێو مرۆڤەکاندا ڕووبدات، خودا لەسەرووی هەموویانەوەیە. ڕەنگە لە پشت پەردەوە شاردرابێتەوە، بەڵام وەک بە ڕوونی لە پەرتووکی ئێستێردا نیشاندراوە، ئەو هەموو ئەو ڕووداوانە دەجووڵێنێت کە لە پشتیانەوەیە.
کاتێک مرۆڤایەتی دوای لافاوەکە کەوتە بتپەرستییەوە، خودا بەڵێنەکانی شکۆمەندیی هەتاهەتایی بە ئیبراهیم سپارد. بەڵام کاتێک نەوەی ئیبراهیم پەیمانەکەیان پێشێل کرد، خودا نەبووخەدنەسەری کردە سەر هەموو نەتەوەکان. هەرچەندە ئەویش شکستی هێنا، بەڵام لە کۆتاییدا ناچار بوو دان بە هێز و بەزەیی خودادا بنێت. لە بەرزبوونەوەی بابلدا، ئێمە چاودێریی خودا دەبینین کە لە نێو نەتەوەکاندا کار دەکات بۆ ئەوەی پاشایەتی لە یەهودا بسەنێتەوە لەبەر گوناهەکانیان.
لە بینینەکەیدا دانیال چوار دڕندەی گەورەی بینی، هەموویان لە یەکتر جیاواز بوون، لە دەریاوە سەرکەوتن. یەکەمین وەک شێرێک بوو و باڵی هەڵۆکانی هەبوو -کە ئاماژە بوو بۆ شکۆمەندی، دڕندەیی، و خێرایی. لە ماوەیەکی سەرسوڕهێنەردا کورتدا بوو کە بابل هەموو نەتەوەکانی دەوروبەری ملکەچ کرد و خستیە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە.
بەڵام کاتێک دانیال سەیری کرد، بینی باڵەکانی لێ هەڵکێشرابوون و دڕندەکە لە زەوی بەرزکرایەوە؛ وای لێکرابوو لەسەر پێیەکانی وەک مرۆڤێک بوەستێت و دڵێکی مرۆڤی پێدرابوو. بەم شێوەیە ئاماژەی بەوە دەکرد کە هەموو پێشکەوتنێک کۆتایی هاتبوو و شکۆمەندی نەما بوو، چونکە بە زەحمەت دەتوانرێت بیر لە شتێک بکرێتەوە کە ناڕێک و بێشێوەتر بێت لە شێرێک کە بەم شێوەیە وەستابێت.
دڵی پیاوەکە کە دراوە بە شێرەکە هێمایە بۆ لاوازیی بابل کە لە بەلشەزاردا دەرکەوت. لە ڕاستیدا، دوای مردنی نەبووخەدنەسەر، هەر زوو داڕمان دەستی پێکرد و بەردەوام بوو تا ئەو ڕۆژانەی کە مادەکان و فارسەکان شانشینەکەیان لە نەوە بێناوبانگەکەی سەندەوە. کاتێک ئەم بینینە بە دانیال درا، قۆناغی کۆتایی شێرەکە نزیک بووبووەوە؛ بەلشەزار پێشتر حوکمڕانی دەکرد.
لە جاری دووەمدا دانیال دڕندەیەک وەک ورچێک بینی کە لە دەریاوە هاتە دەرەوە، و خۆی لەسەر یەک لا بەرز کردەوە. سێ پەراسووی لە نێوان ددانەکانیدا بوو و دەنگێک وتی،
هەستە، گۆشتی زۆر بخۆ
(5).
دوای داڕمانی ئیمپراتۆریەتی بابلی بوو کە یەکێتیی میدۆ-فارسی پێکهات. سەرەتا میدیا بەهێزتر بوو، بەڵام زوو ئاشکرا بوو کە فارسەکان دەبێت شوێنی باڵایان هەبێت. بەم شێوەیە ورچەکە لەسەر یەک لا خۆی بەرز کردەوە.
سێ پەراسوەکەی نێوان ددانەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە پێشتر نێچیرەکەی لەناوبردووە. شێری بابلیی لەناوبردبوو؛ سێ پەراسوەکە ڕەنگە ئاماژە بن بۆ سێ شاری سەرەکیی ئیمپراتۆریەتی کلدانی – بابل، ئەکباتانا، و بۆرسیپا، کە هەموویان لەلایەن سوپا یەکگرتووەکانی کۆرش و کیاکسارەوە گیران. فەرمانی هەستان و خواردنی گۆشتێکی زۆر ئاماژەیە بۆ دڵڕەقییە زۆرەکان کە زۆرجار لەلایەن فارسەکانەوە پەیڕەو دەکران و فراوانیی داگیرکارییەکانیان.
دڕندەی سێیەم شێوەی پڵنگێکی هەبوو، لەسەر پشتی چوار باڵی باڵندەیەکی هەبوو و چوار سەری هەبوو. شێوەی پڵنگەکە کورتەیەک لە مێژووی ئیمپراتۆریەتی یۆنانی نیشان دەدات.
زیاتر لە سێ سەد ساڵ پێش مەسیح، ئەلێکساندەری گەورە، وەک ئێستا پێی دەناسرێت، وەک میراتگری فیلیپی مەقدۆنیا لەدایکبوو. ئەمە تەنها یەکێک بوو لە شانشینە بچووکەکانی یۆنان؛ بەڵام دوای سەرکەوتنی ئەلێکساندەر بۆ سەر تەخت، مەقدۆنیا، و لە ڕێگەی ئەوەوە هەموو یۆنان، شوێنێکی لە کاروباری جیهاندا گرت کە پێشتر هەرگیز نەیگرتبوو. ئەلێکساندەر دەوڵەتە یۆنانییەکان و شانشینە ئاسیاییەکانی ڕۆژئاوای بەیەکەوە گرێدا، و پاشان ڕووی کردە ڕۆژهەڵات، لەوێ فارسە لووتبەرزەکانی بە تەواوی تێکشکاند و ملکەچی خۆی کرد. وای کرد خۆی وەک ئیمپراتۆری جیهان ڕابگەیەنرێت و ڕێزلێنانی خودایی پێشکەش کرا.
بەڵام شکۆمەندییەکەی کورتخایەن بوو چونکە لە سەرەتای سییەکانی تەمەنیدا مرد بەهۆی ژیانێکی بێسەروبەر و بێڕەوشتییەوە. کەمێک دوای مردنی، دەسەڵاتەکانی دابەش کران بەسەر چوار ژەنەڕاڵە سەرەکییەکەیدا. پێشکەوتنی سەرسوڕهێنەری ئەلێکساندەر -تەنانەت گەورەتر لە هی نەبووخەدنەسسەر- لە بینینەکەدا ئاماژەی پێکراوە؛ دڕندەکە کە نوێنەرایەتی بابلی دەکرد دوو باڵی هەبوو، لە کاتێکدا پڵنگە یۆنانییەکە چواری هەبوو.
چیرۆکێکی سەرنجڕاکێش هەیە کە یۆسێفۆس گێڕاویەتییەوە. دوای داگیرکردنی تایەر، ئەلێکساندەر بە سوپاکەیەوە بەناو سوریادا بەرەو قودس دەڕۆیشت، کە نیازی بوو وێرانی بکات. سەرۆکی کاهینان و هاوڕێکانی جلوبەرگی کاهینایەتییان پۆشی و بە ڕێپێوانێکی شکۆدارەوە لە شارەکە چوونە دەرەوە بۆ پێشوازیکردن لە داگیرکەرەکە. دەگوترێت ئەلێکساندەر سەرۆکی کاهینانی وەک کەسێک ناسیوەتەوە کە لە بینینێکدا بینیبووی. لە دەستی ئەوەوە کۆپییەکی پەرتووکی دانیالی وەرگرت، کە تێیدا پێشبینییەکانی تایبەت بە خۆی ئاماژەیان پێکرابوو. لەبەر ئەوەی لەوێ نووسرابوو، ملکەچبوونی جوولەکەکان قبوڵ کرد، لێبوردەیی ئایینی پێدان، و شارەکەیانی بێ زیان بەجێهێشت. لە کاتێکدا هیچ ڕێگایەکمان نییە بۆ بڕیاردان لەسەر ڕاستی یان درۆیی ئەم چیرۆکە، بە ئاسانی دەتوانین ببینین کە بە هیچ شێوەیەک دوور لە ڕاستی نییە.
کاتێک بینینەکەی دانیال بەردەوام دەبێت، دڕندەی چوارەم وەسف دەکرێت:
پاش ئەمە لە بینینەکانی شەودا بینیم، و ئەوەتا دڕندەیەکی چوارەم، ترسناک و سامناک، و زۆر بەهێز؛ و ددانێکی گەورەی ئاسنی هەبوو: دەیخوارد و پارچەپارچەی دەکرد، و پاشماوەکەی بە پێیەکانی خۆی پێشێل دەکرد: و جیاواز بوو لە هەموو ئەو دڕندانەی پێش خۆی؛ و دە قۆچی هەبوو. سەیری قۆچەکانم کرد، و، ئەوەتا، قۆچێکی بچووکی تر لە نێوانیاندا سەری هەڵدا، کە لە پێشیدا سێ لە قۆچە یەکەمەکان لە ڕەگەوە هەڵکێشرابوون: و، ئەوەتا، لەم قۆچەدا چاو هەبوو وەک چاوی مرۆڤ، و دەمێک قسەی گەورەی دەکرد (٧-٨).
بە نۆرەی خۆی، ئیمپراتۆریەتی یۆنانی ڕووخێنرا و، نزیکەی نیو سەدە پێش مەسیح، ڕۆما بوو بە فەرمانڕەوای جیهان. تەنانەت لەدایکبوونی خوداوەند عیسا لە بەیتلەحم، بە قسەی مرۆڤ، بەهۆی فەرمانێکەوە بوو کە لە قەیسەر ئۆگستسەوە دەرچوو کە دەبێت هەموو جیهان باج بدرێت (بۆ سەرژمێری تۆمار بکرێت). ئەمەش مریەم و مێردەکەی یوسفی هێنایە شاری داود، کە پێغەمبەر پێشبینی کردبوو وەک شوێنی لەدایکبوونی ئەو.
کە سەرچاوەکانی لە کۆنەوە بوون، لە ئەزەلەوە
(میخا 5:2)
لهسهر نهخشهكه، من ئهم دڕندهیهم وێناكردووه وهك خاوهنی كهسایهتییهكی تێكهڵ، چونكه پێموایه كه پهیوهندی ههیه بهو دڕندهیهی له پەرتووکی بینین 13:0 دا وهسف كراوه. سهری شێرێكی ههیه، جهستهی پڵنگێك، و قاچهكانی ورچێك؛ بهمهش تایبهتمهندییه سهرهكییهكانی ههموو ئهو شانشینانهی لهلایهن دڕندهكانی تر وێناكراون، لهخۆدهگرێت. شانازیی ڕۆمانييهكان ئهوه بوو كه ههرگیز شارستانییهتێكیان وێران نهكردووه كاتێك گهلێكیان داگیركردووه؛ ههموو شتێكی بهنرخیان لێ وهرگرتووه و ههموویان تێكهڵ كردووه به یهك، گهورهترین شارستانییهتیان بهرههمهێناوه كه جیهان تا ئێستا ناسیبێتی.
ڕێڕەوی ئەم دڕندە کۆتاییە هێشتا بە تەواوی تەواو نەبووە. لە پەرتووکی بینیندا وەسف کراوە کە حەوت سەری هەیە، یەکێکیان بریندار کرا تا مردن و دواتر چاک بووەوە. دەوترێت حەوت سەرەکە حەوت پاشا یان شێوازی حکومەتن. لە ڕۆژگاری یۆحەننادا، پێنجیان پێشتر تێپەڕیبوون و شەشەمین، یان شێوازی ئیمپراتۆری، ئەوکاتە هەبوو. حەوتەمین هێشتا نەهاتبوو، و تا ئێستاش دەرنەکەوتووە. ئەوە جێبەجێ دەبێت لە یەکگرتنی ئیمپریالیزم و دیموکراسیدا، کە پێشتر بینیمان لە کاتی کۆتاییدا ڕوودەدات. بەڵام لەبەر ئەوەی لێکدانەوەی ئەم بینینە لە بەشێکی دواتری ئەم بەشەدا خراوەتەڕوو، ئێستا ناچینە ناوی.
دانیال دواتر تەختەکانی بینی کە دانرابوون. تێبینی دەکەیت کە وەشانی کینگ جەیمس دەڵێت:
تەختەکان ڕووخێنران
(7:9, خەت لاریک زیادکراوە).
ئەمە وەرگێڕانی وشە بە وشەی دەربڕینە کلدانییەکەیە کە ئاماژە دەکات بە فڕێدانی فەرش و سەرینەکان بۆ ئەوەی وەک تەختی دیوانێکی ڕۆژهەڵاتی بەکاربهێنرێن. بەڵام وەرگێڕانە ئینگلیزییەکە وا دەردەکەوێت ئاماژە بکات بە وێرانکردنی تەختەکان؛ بۆیە باشتر وەرگێڕدراوە "دانان". ئەو بەردەوام بوو:
کۆنەپیاوی ڕۆژگاران دانیشت، جلوبەرگەکەی وەک بەفر سپی بوو، قژی سەری وەک خوریی پاک بوو: تەختەکەی وەک گڕی ئاگر بوو، چەرخەکانیشی وەک ئاگری گڕدار بوون. ڕووبارێکی ئاگرین لەبەردەمییەوە دەهاتە دەرەوە: هەزاران هەزار خزمەتیان دەکرد، و دە هەزار جار دە هەزار لەبەردەمییەوە وەستابوون: دادگایی دەستی پێکرد، و پەڕتووکەکان کرانەوە (9-10).
دانیال پاشان بینی کە لەبەر قسە کوفرئامێزەکانی قۆچە بچووکەکە، دڕندەی کۆتایی کوژرا و جەستەکەی وێران کرا و درا بە گڕی سووتێنەر. دڕندەکانی تر بەو شێوە خێرایە مامەڵەیان لەگەڵ نەکرا. دەسەڵاتیان لێ وەرگیرابوو، بەڵام ژیانیان درێژکرابووەوە؛ ئەمە لەگەڵ ئەوەدا یەکدەگرێتەوە کە ئێمە دەربارەی مێژوویان دەیزانین.
کوڕی مرۆڤ ئینجا دەبینرێت کە بە هەورەکانی ئاسمانەوە دێت بۆ لای کۆنەپیاوی ڕۆژگاران کە پێی دەدات
دەسەڵات و شکۆ و پاشایەتییەک، تا هەموو گەلان و نەتەوەکان و زمانەکان خزمەتی بکەن: دەسەڵاتەکەی دەسەڵاتێکی هەتاهەتاییە، کە کۆتایی نایەت، و پاشایەتییەکەی ئەوەیە کە وێران ناکرێت.
(14). ئەمە بینینەکە تەواو دەکات؛ لێکدانەوەکەی بەدوادا دێت.
دانیال زۆر لە ڕۆحیدا تێکچووبوو لەسەر هەموو ئەوەی بینیبووی، بەڵام فریشتەیەک وادیاربوو لەوێ وەستابوو، و دانیال داوای تێگەیشتنی کرد سەبارەت بە
ڕاستی ئەم هەمووە
(16). فریشتەکە پێی وت کە چوار دڕندەکە نوێنەرایەتی چوار پاشا یان شانشین دەکەن، وەک ئەوەی پێشتر بینیمان؛ بەڵام
پیرۆزەکانی هەرە بەرز پاشایەتییەکە وەردەگرن، و خاوەندارێتی پاشایەتییەکە دەکەن بۆ هەتاهەتایە، تەنانەت بۆ هەتاهەتایە و هەتاهەتایە.
(هەژدە).
بەڵام دانیال زانیاریی تەواوتری دەویست سەبارەت بە واتای دڕندەی چوارەم و بەتایبەتی قۆچە بچووکەکە.
کە چاوی هەبوو، و دەمێک کە قسەی زۆر گەورەی دەکرد، کە دیمەنی لە هاوڕێکانی قایمتر بوو
ئەوەی کە سێ لە دە قۆچەکەی هەڵکێشا، و ئەوەی کە
جەنگی لەگەڵ پیرۆزەکان کرد، و بەسەریاندا زاڵ بوو؛ هەتا دێرینەی ڕۆژان هات، و دادوەری درا بە پیرۆزەکانی هەرە بەرز [شوێنەکان]؛ و کات هات کە پیرۆزەکان شانشینەکەیان بەدەست هێنا.
(٢٠-٢٢)
فریشتەکە ڕوونی کردەوە کە دە پاشا لە شانشینی چوارەمەوە هەڵدەستن -بە ڕوونی لە یەک کاتدا. لە نێو ئەوانەوە یەکێکی تر لە دوای ئەوان هەڵدەستێت کە جیاواز دەبێت لە یەکەمەکان و سێ لەوان ملکەچ دەکات. ئەو بەوە دەناسرێتەوە کە ناوی خودای هەرە بەرز کفر دەکات. قۆچە بچووکەکە ناتوانێت هیچ کەسێکی تر بێت جگە لە دڕندەکەی بینین ١٣:٠ و ١٧. ئەو چەوساندنەوە دەکات بۆ پیرۆزەکانی شوێنە هەرە بەرزەکان -پیرۆزە ماوەکان، کە پەرتووکی پیرۆز زۆری لەسەر وتووە لە پەیوەندیدا لەگەڵ ڕۆژانی کۆتایی. لە دانیال ٩:٠ دەخوێنینەوە کە ئەو پەیمانێک لەگەڵ جوولەکەکان بۆ حەوت ساڵ پشتڕاست دەکاتەوە، بەڵام پەیمانەکەی پێشێل دەکات لە ناوەڕاستی ماوە دیاریکراوەکەدا.
وەک لێرەدا ئاماژەی پێکراوە، ئەو دەکات
بیر لە گۆڕینی کاتەکان و یاساکان دەکاتەوە: و ئەوان دەدرێنە دەستی هەتا کاتێک و کاتەکان و نیو کاتێک
(٢٥)؛ واتە، ئەو دەبێتە چەوسێنەرەوەی پاشماوەی جوولەکە بۆ ماوەی سێ ساڵ و نیوی کۆتایی کاتی کۆتایی. بەڵام لەگەڵ تەواوبوونی ئەو کاتەدا، یەزدان خۆی لە ئاسمانەوە دەگەڕێتەوە، و دەسەڵاتی دڕندەکە لێی دەسەندرێتەوە؛ خۆی، وەک لە بینین ١٩:٠ فێر دەبین، بە زیندوویی فڕێ دەدرێتە ناو دەریاچەی ئاگر.
پاشان
پاشایەتی و دەسەڵات، و گەورەیی پاشایەتی لەژێر تەواوی ئاسماندا، دەدرێت بە گەلی قەدیسەکانی خودای هەرە بەرز، کە پاشایەتییەکەی پاشایەتییەکی هەتاهەتاییە، و هەموو دەسەڵاتەکان خزمەتی دەکەن و گوێڕایەڵی دەبن.
(27). بەم شێوەیە ئەو شانشینە هەتاهەتاییە دەهێنرێتە کایەوە کە زەوییە ناڵەبارەکە ماوەیەکی زۆرە چاوەڕێی دەکات.
من باش ئاگادارم کە زۆرێک لە لێکدەرەوان پێیان وایە لە قۆچە بچووکەکەدا، وەک لە پاشای دانیال ١١:٣٦دا، پاپایەتی دەبینن، کە بانگەشەی دەسەڵاتی جیهانی دەکرد دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی. بەڵام قۆچە بچووکەکە هەڵناسێت تا دوای ئەوەی ئەو ئیمپراتۆریەتە گەیشتووەتە دۆخی دە شانشینییەکەی، و ئێمە پێشتر تێبینیمان کردووە کە ئەم دۆخە هەرگیز لە ڕابردوودا بوونی نەبووە. لە هیچ کاتێکدا دوای پارچەپارچەبوونی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی، دە شانشین کە لە پاشماوەکانی دروست بوون، یەکیان نەگرتەوە.
وە پاشان گرنگیشە ئەوە بیربێنینەوە کە پاپایەتی پێش لەناوچوونی ئیمپراتۆریەتەکە هەبوو؛ بۆیە پاپا، لەجیاتی ئەوەی لەسەر سەری دڕندەکە بەرزبێتەوە دوای ئەوەی هەموو قۆچەکانی تر هێزی خۆیان بەدەستهێنابوو، پێش ئەوەی دە قۆچەکە بەتەواوی هەبن، دەرکەوت. ئەمە بەڕوونی پێچەوانەی ئەوەیە کە لە دانیالدا هاتووە سەبارەت بە قۆچە بچووکە کفرکەرەکە.
هەروەها دەبێت ئەوەش تێبینی بکرێت کە قۆچە بچووکەکە دەسەڵاتی باڵا بەکاردەهێنێت لەسەر زەوی لە کاتی هاتنی کوڕی مرۆڤ بۆ دامەزراندنی شانشینەکەی؛ لە کاتێکدا دیارە کە پاپایەتی باڵا نەبووە، و تەنانەت وەک هێزێکی جیهانیش نەناسراوە بۆ چەندین ساڵ.
لە پەرتووکی بینیندا، کڵێسای پاپایی نوێنەرایەتی دەکرێت لەلایەن ئافرەتە سوورەکەوە کە سواری دڕندەکە بووە. بەڵام لە کاتی کۆتاییدا، دە قۆچەکە یەکدەگرن بۆ گەڕان و جێبەجێکردنی لەناوبردنی.
سەرنج بدەن کە لە پەیمانی نوێ، وەلینامەی یۆحەننا ١٧:١٢-١٣، نووسراوە:
و ئەو دە شاخەی کە تۆ بینیت، دە پاشان، کە هێشتا هیچ شانشینێکیان وەرنەگرتووە؛ بەڵام وەک پاشا دەسەڵات وەردەگرن یەک کاتژمێر لەگەڵ دڕندەکە. ئەمانە یەک بیروڕایان هەیە و دەسەڵات و هێزی خۆیان دەدەنە دڕندەکە.
(خەتی لار زیادکراوە).
لە کاتێکدا، لە ئایەتی شازدەهەمدا فێر دەبین کە هێزیان بۆ وێرانکردنی بابلی گەورە بەکاردەهێنرێت:
و ئەو دە شاخەی کە تۆ بینیت، و دڕندەکە، ئەمانە ڕقیان لە لەشفرۆشەکە دەبێتەوە، و وێرانی دەکەن و ڕووتی دەکەنەوە، و گۆشتەکەی دەخۆن، و بە ئاگر دەیانسووتێنن.
کهواته دهبێت بۆ ههر خوێنهرێکی وورد ئاشکرا بێت که قۆچه بچووکهکهی دانیال دڕنده ڕۆمانییهکهی وهحییه. ئهو لهلایهن ده شانشینهکهوه دانی پێدا دهنرێت وهک ناوبژیوانی باڵای ئهوروپا له ڕۆژی تهنگانهی داهاتوودا. ڕێگهی پێدهدرێت سهرکهوتوو بێت و پاشماوهی دڵسۆزی ئیسرائیل چهوسێنێتهوه، دوای ئهوهی کڵێسا بۆ بهههشت بهرز دهکرێتهوه. دهسهڵاتهکهی بهردهوام دهبێت تا دهرکهوتنی گهوره یهسووعی مهسیح لهگهڵ ههموو قهدیسهکانی بۆ لهناوبردنی ئهوانهی که ووشهکهی ئهویان ڕهتکردۆتهوه.
بەشی هەرە زۆری پێشبینییەکان پەیوەندی بە ڕووداوەکانی ئەم وەرزی کورتەوە هەیە کە پێی دەوترێت کاتی کۆتایی. سەردەمی ئێستا هەرگیز لە پەیمانی کۆندا ئاماژەی پێنەکراوە، تەنها بە شێوەیەکی گشتی؛ چونکە بانگکردنی کڵێسا نهێنییەک بوو کە لە خودادا شاردرابووەوە بە درێژایی هەموو سەردەمەکانی ڕابردوو و تەنها لەم قۆناغەدا ئاشکرا کرا بۆ گوێڕایەڵیی باوەڕ. کڵێسا لەوانەیە ئێستا لە هەر ساتێکدا تەواو بێت. پاشان ڕووداوی گەورەی داهاتوو بریتی دەبێت لە هاتنەخوارەوەی پەروەردگار لە ئاسماندا و گواستنەوەی بووکەکەی، ئەمەش ڕێگا خۆش دەکات بۆ ئەو شتانەی کە دێنە سەر زەوی.
لە کۆتا ئایەتی بەشی ئێمەدا، دانیال نووسی کە ئەو شتانەی لە دڵی خۆیدا پاراست. با ئێمەش هەمان شت بکەین. بە دڵنیاییەوە وەک مەسیحییەکان، هیچ شتێک بەو شێوەیە یارمەتیمان نادات لە تێگەیشتن لە شوێن و بەشی ئێستامان وەک ئەوەی تێگەیشتنێکی ڕوونمان هەبێت لەو شوێنەی کە ئیسرائیل و نەتەوەکان لە هزری خودادا هەیانە، وەک لە وشەکەی ئەودا ئاشکرا کراوە.
لەم سەردەمەی ئێستادا دەبێت بە ئیمتیازێکی بەختەوەرانەی دابنێین کە بەم جیهانەدا تێپەڕین وەک نامۆ و ڕێبوار، لە ڕەتکردنەوەی ئەودا لەگەڵ مەسیح بەشدار بین. بۆ ئێمە، ئەمە کاتەکەیە کە لە پێناوی ڕاستودروستیدا ئازار بچێژین - کاتی دڵخۆشی کردنە ئەگەر بە شایستە دابنرێین بۆ ئەوەی لە پێناوی ناوی ئەودا شەرمەزاری قبوڵ بکەین. شکۆمەندی دێت کاتێک ئەو دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی دەسەڵات و فەرمانڕەوایی گەورەی خۆی وەربگرێت. تا ئەو کاتە با ئێمە
کەواتە بڕۆن بۆ لای ئەو لە دەرەوەی ئۆردوگا، سووکایەتییەکەی ئەو هەڵبگرن
(عیبرانییەکان 13:13).
ئەی کەسی ڕزگارنەکراو، تۆش دەبێت ئەم شتانە لە دڵتدا بیر لێ بکەیتەوە بۆ ئەوەی کوێر نەبیت بە بریقەی درۆیین و فریودەری شکۆمەندیی بریقەداری ئەم جیهانە. هەمووی مەحکومە بە تێپەڕین، و چارەنووست ناخۆش دەبێت ئەگەر هیچ بایەخێکت بە جیهانێکی پارێزراوتر نەبێت.
ئەوانەی دەبینرێن کاتیین؛ بەڵام ئەوانەی نابینرێن هەتاهەتاییین.
(کۆرنسۆسی دووەم ٤:١٨)
داوات لێ دەکەم، دڵنیابە کە تۆ لەنێو ئەوانەدا بیت کە بەشدارن لە شانشینی هەتاهەتایی کە زۆر زوو جێگەی هەموو دەسەڵاتە کاتییەکانی ئەم جیهانە دەگرێتەوە. خودا بە نیعمەت کوڕەکەی خۆی بەخشی بۆ ئەوەی لە پێناوی ڕزگاریی تۆدا بمرێت، بەڵام لەبیر مەکە کە نووسراوە:
وەک چۆن بۆ مرۆڤ دیاریکراوە یەکجار بمرێت، بەڵام لەدوای ئەوە دادگایی هەیە: بە هەمان شێوە مەسیح یەکجار پێشکەش کرا بۆ هەڵگرتنی گوناهی زۆر کەس؛ و بۆ ئەوانەی چاوەڕێی دەکەن دووەم جار دەردەکەوێتەوە بەبێ گوناه بۆ ڕزگاری.
(عیبرانییەکان 9:27)
ئەگەر بە خۆشییەوە پێشوازی لە هاتنی بەڵێندراوی بکەیت، دەبێت ئێستا وەک ڕزگارکەر بیناسیت. ئەگەرنا گەڕانەوەی بۆ ئەم زەوییە بۆ فەرمانڕەوایی تۆ لەنێو دوژمنانیدا دەدۆزێتەوە، بۆ ئەوەی لەبەردەم ڕوویەوە لەناو ببرێیت.