دانیال بەشی ٩ وەک "بنەمای پێشبینی" ناسێنراوە، کە خشتەیەکی کاتی گرنگ بۆ تێگەیشتن لە پێشبینی کتێبی پیرۆز دابین دەکات. دوای ئەوەی دانیال زانی کە وێرانبوونی ٧٠ ساڵەی ئۆرشەلیم نزیک بووەتەوە لە کۆتایی، بە دانپێدانانەوە نوێژی کرد، کە بووە هۆی دەرکەوتنی فریشتە جبرائیل. پاشان جبرائیل پێشبینی "حەفتا هەفتە"ی ڕاگەیاند، کە ڕووداوەکانی داهاتوو دەربارەی ئۆرشەلیم، هاتن و قوربانیدانی مەسیح، و قۆناغەکانی دواتری وێرانبوون ڕوون دەکاتەوە.
لە بەشی نۆیەمی کتێبی دانیالدا سەرسوڕهێنەرترین پێشبینیی کاتیی نووسراوە پیرۆزەکانمان هەیە. سێر ئێدوارد دێنی، پێم وایە، ڕەنگە یەکەم خوێندکاری پێشبینی بووبێت کە ئەم بەشەی ناونا "پشتی پێشبینی". بێگومان، ڕەنگە زاراوەکەی لە کەسێکی تر وەرگرتبێت، بەڵام ئەگەر وایە، نووسەری ئێستا هەرگیز نەیدۆزیوەتەوە کەسێک پێش ئەم مامۆستا تایبەتە بەکاری هێنابێت. زاراوەکە بە باشی دراوە، چونکە ئەگەر لەو وێنە گشتییەی لێرە ئاماژەی پێکراوە تێبگەین، دەبینین کە هەموو نووسراوە پێشبینییەکان بەبێ ناچارکردن دەکەونە شوێنی خۆیان، و بە شێوەیەکی ئەوەندە سادە کە دەریدەخات لێرەدا پشتی تەواوی سیستەمی پێشبینیی کتێبی پیرۆزمان هەیە.
ئەوانەی زۆر لێکۆڵینەوەیان لە کتێبی دانیال کردووە، لەبیر دەکەن کە ئەم بەشە بە گێڕانەوەی خەمخۆرییە کەسییەکانی دانیال دەست پێدەکات. ئەو پێمان دەڵێت کە لێکۆڵینەوەی لە کتێبەکانی هەندێک لەو پێغەمبەرانە کردبوو کە پێش ئەو هاتبوون. ئەو ئاماژە بە کتێبی ئیریمیا دەکات بۆ یەکێکیان (بەشی ٢٩:١٠-١٤)، و لەوانەیە کتێبی مێژووی ڕۆژگارەکانی دووەم (٣٦:٢١)، بۆ یەکێکی تر. لەم کتێبانەدا فێربوو کە خودا حەفتا ساڵ لە وێرانکارییەکانی ئۆرشەلیم تەواو دەکات. بە دڵنیاییەوە پێشبینی کرابوو کە دوای وێرانبوونی شارەکە و پەرستگاکە و کۆیلەکردنی گەلی زەمینی خودا لە بابل، ماوەی حەفتا ساڵ تێدەپەڕێت پێش ئەوەی بگەڕێنرێنەوە سەر خاکەکەی خۆیان و ڕێگەیان پێبدرێت پەرستگاکە دروست بکەنەوە، و لە کۆتاییدا خودی شاری ئۆرشەلیمیش.
دانیال لە یەکێک لە یەکەمین هەڵمەتەکانی دژی فەلەستین ڕفێنرابوو. ئەو کاتە تەنها گەنجێک بوو، و ئێستا بووبووە پیاوێکی پیر. بۆیە، تێگەیشت کە سووڕی حەفتا ساڵەکە دەبێت نزیک بێت لە تەواوبوون. ئەمە دڵی جوڵاند بۆ نوێژکردن – کە خۆی لە خۆیدا زۆر مانادارە. چەند جار خەڵک لێکۆڵینەوە لە پێشبینی دەکەن لە ڕوانگەیەکی تەنها فیکرییەوە، و هێشتا بە دڵنیاییەوە هیچ شتێک نییە دڵمان بەرەو خودا بجوڵێنێت وەک خەریکبوون بە مەبەستە سەرسوڕهێنەرەکەی لەبارەی هاتنەوەی کوڕە پیرۆزەکەی خۆی بۆ جیهان و دامەزراندنی شانشینە شکۆدارەکەی.
دانیال لە ناخی دڵیدا هەستی کرد کە خەڵکەکە لە بارودۆخێکی گونجاودا نەبوون بۆ نۆژەنکردنەوە، و ئەو شوێنی دانپێدانانی گرت لەبەردەم خودا. ڕەنگە خۆی یەکێک بووبێت لە پیرۆزترین پیاوانی ئەو سەردەمە، و هێشتا، کاتێک خۆی دەخستە سەر زەوی لەبەردەم یەزدان، خۆی بە گوناهەکانی گەلەکەیەوە دەناسێنێت کاتێک هاوار دەکات،
من و گەلەکەم گوناهمان کردووە.
کاتێک بە دڵێکی پڕ لە پەشیمانییەوە دڵی خۆی دەڕێژێت، پشت بە خودا دەبەستێت بۆ ئەوەی ڕزگاری بهێنێت، و لە وەڵامی نوێژەکەیدا، نێردراوێک لە تەختی خوداوە دەنێردرێت، تەنانەت گابریێل خۆی، هەمان بوونەوەرە شکۆدارەکە کە لە بۆنەیەکی دواتردا بۆی دەرکەوت، و کە لە سەرەتای سەردەمی پەیمانی نوێدا هەڵبژێردرا بۆ ئەوەی هەواڵە سەرسوڕهێنەرەکە بە مریەمی پاکیزەی پیرۆز بگەیەنێت کە ئەو دایکی مەسیحی بەڵێندراو دەبێت.
شتێک هەیە کاریگەرە لەو شێوەیەی کە ڕۆحی خودا سەرنج ڕادەکێشێت بۆ ئەو کاتەی گابریێل یەکەم جار بۆ دانیال دەرکەوت. پێمان وتراوە کە ئەو "دەستی لێدا نزیکەی کاتی قوربانی ئێوارە." واتە، ئەو کاتە بوو کە، ئەگەر شتەکان وەک خۆی بوونایە لە ئیسرائیل، قوربانی ئێوارە لەسەر قوربانگاکەی ئۆرشەلیم پێشکەش بکرایە؛ بەڵام ئەو قوربانگایە ڕووخێنرابوو؛ پەرستگاکە وێران بوو. هیچ دووکەڵێکی قوربانی لەو شوێنە پیرۆزەوە بۆ خودا بەرز نەدەبووەوە. کەچی دانیال هەرگیز ئەو کاتەی لەبیر نەچوو کە دەبوو قوربانییەکە لەسەر قوربانگا دانرابایە.
بێگومان، ئەو قوربانییە ئاماژەی بە قوربانیی پەروەردگارمان عیسا دەکرد کە هێشتا ڕووینەدابوو. خودا خۆی لە هەموو قوربانییەکدا کە لەسەر قوربانگاکانی جوولەکە دادەنرا، جۆرێک لە کەسایەتی و کاری کوڕە خۆشەویستەکەی خۆی دەبینی؛ و هەموو شتێک کە خودا هێشتا بۆ ئیسرائیل، بۆ کەنیسە، و بۆ نەتەوەکان ئەنجامی دەدات، پشت بە کاری تەواوکراوی خاچی گۆلگۆسە دەبەستێت. پەروەردگارمان لەوێ «تامی مردنی بۆ هەموو مرۆڤێک چەشت». لە ڕاستیدا، وشەی کۆتایی لە دەقی ڕەسەندا بێڕەگەزە. پەروەردگارمان تامی مردنی بۆ هەموو شتێک چەشت. بەرەکەتی هەموو گەردوون بەندە بەو کارەی کە ئەو لەسەر خاچ ئەنجامی دا.
ئێستا با سەرنج بدەینە ئەو پەیام یان پێشبینییەی کە گابریێل بۆ دانیالی هێنا. لە ئایەتەکانی ٢٤ بۆ ٢٧ دەخوێنینەوە:
حەفتا حەفتە بۆ گەلەکەت و بۆ شارە پیرۆزەکەت بڕیاردراوە، بۆ کۆتاییهێنان بە سەرپێچی، و بۆ نەهێشتنی گوناهەکان، و بۆ ئاشتکردنەوە لەسەر ناڕەوایی، و بۆ هێنانی ڕاستودروستیی هەتاهەتایی، و بۆ مۆرکردنی بینین و پێشبینی، و بۆ دەستنیشانکردنی هەرە پیرۆزەکە. کەواتە بزانە و تێبگە، کە لە دەرچوونی فەرمانەکە بۆ نۆژەنکردنەوە و بنیاتنانەوەی ئۆرشەلیم هەتا مەسیحی شازادە حەوت حەفتە و شەست و دوو حەفتە دەبێت: شەقامەکە و دیوارەکەش دووبارە بنیات دەنرێنەوە، تەنانەت لە کاتە سەختەکانیشدا. و دوای شەست و دوو حەفتە مەسیح دەبڕدرێتەوە، بەڵام نەک بۆ خۆی: و گەلی ئەو شازادەیەی کە دێت شارەکە و پەرستگاکە وێران دەکەن؛ و کۆتاییەکەی بە لافاوێک دەبێت، و هەتا کۆتایی جەنگەکە وێرانکارییەکان بڕیاردراون. و ئەو پەیمانەکە لەگەڵ زۆر کەس بۆ یەک حەفتە پشتڕاست دەکاتەوە: و لە ناوەڕاستی حەفتەکەدا قوربانی و پێشکەشکردن ڕادەگرێت، و لەبەر بڵاوبوونەوەی قێزەونەکان وێرانی دەکات، هەتا تەواوبوونەکە، و ئەوەی بڕیاردراوە بەسەر وێرانکراوەکەدا دەڕژێت.
چەند خاڵێک لێرە هەیە کە کەمێک ڕوونتر دەبنەوە ئەگەر بگەڕێینەوە سەر وەرگێڕانەکانی تر. بۆ نموونە، لە ئایەتی ٢٥، بەشی کۆتایی، وەشانی پێداچوونەوە دەڵێت:
دووبارە دروست دەکرێتەوە، لەگەڵ شەقام و خەندەق، تەنانەت لە کاتە سەختەکانیشدا.
هەندێک وەشانی لە جیاتی "کاتە پڕ کێشەکان،" "کاتە تەسکەکان" دەخوێننەوە. پاشان لە ئایەتی ٢٦دا، خوێندنەوەی پەراوێزەکە باشتر دەردەکەوێت لە دەقە وەرگیراوەکە:
دوای شەست و دوو حەفتە، مەسیح لێ دەبڕدرێت و هیچی نابێت.
بەشی کۆتایی لە ئایەتی 26 لە وەشانی پێداچوونەوەکراودا وەک:
تا کۆتایی شەڕ دەبێت؛ وێرانییەکان بڕیار دراون.
و لە ئایەتی 27دا، نیوەی کۆتایی ئایەتەکە لە وەشانە پێداچوونەوەکراوەکەدا دەڵێت:
لەسەر باڵی قێزەونەکان یەکێک دێت کە وێران دەکات.
جیاوازیی وردی تر لە وەشانی جیاوازدا هەن، بەڵام پێویست ناکات ئێستا سەرقاڵمان بکەن.
با بە وریاییەوە کێشی ئەوە بکەین کە لێرەدا ئاشکرا کراوە. سەرەتا، لەبیرت بێت، دانیال لە ڕێگەی کتێبەکانەوە ژمارەی ئەو ساڵانەی تێگەیشتبوو کە خودا وێرانکارییەکانی ئۆرشەلیم تێدا ئەنجام دەدات. نوێژەکەی بۆ دانپێدانان بەو مەبەستەوە بوو. خودا پێی گەیشت بەوەی کە لە ڕێگەی فریشتەکەیەوە پێی ڕاگەیاند کە نەک لە کۆتایی حەفتا ساڵدا، بەڵکو لە کۆتایی حەفتا هەفتەدا هەموو خەمەکانی ئیسرائیل کۆتاییان دێت. وشەی وەرگێڕدراوی "هەفتە" بە گشتی لەلایەن زانایانەوە وەک زاراوەیەکی گشتی ناسراوە کە بە سادەیی واتای "حەوت" دەدات. دەتوانرێت بۆ حەوت ڕۆژ، حەوت مانگ، یان، وەک بێ گومان لێرەدا وایە، حەوت ساڵ بەکاربهێنرێت، چونکە دانیال بیری لە ساڵەکان دەکردەوە. کەواتە، حەفتا هەفتە ساڵ، دەبێتە 490 ساڵ.
با ئێستا بە وردی سەرنج بدەینە ئەوەی فریشتەکە چی دەڵێت. "حەفتا حەفتە دیاریکراون،" یان "بڕاونەتەوە" (واتە، لە تەواوی ماوەی کاتەکە بڕاونەتەوە). ئەم حەفتا حەفتانە، یان ٤٩٠ ساڵە، لە ژماردنی خوداییدا تەرخانکراون بۆ ئەوەی فریشتەکە ناوی دەنێت، "گەلەکەت و شارە پیرۆزەکەت،" واتە، گەلی دانیال، بە دڵنیاییەوە گەلی جولەکە، و شارە پیرۆزەکەی، ئۆرشەلیم، پایتەختی ڕاستەقینەی خاکی فەلەستین.
ئێستا، چی ڕوودەدات لە کۆتایی ئەم ماوەی ٤٩٠ ساڵەدا؟ فریشتەکە زیاد دەکات:
بۆ کۆتاییهێنان بە سەرپێچی، و بۆ کۆتاییهێنان بە گوناهەکان، و بۆ ئاشتکردنەوە [یان کەفارەت] بۆ ناڕەوایی، و بۆ هێنانەدی ڕاستودروستیی هەتاهەتایی، و بۆ مۆرکردنی بینین و پێشبینی، و بۆ دەستنیشانکردنی هەرە پیرۆزەکە.
سەرنجی وردی هەر یەکێک لەم دەربڕینانە بدەن. لە کۆتایی ٤٩٠ ساڵدا، سەرپێچییەکانی ئیسرائیل کۆتایی دێت، و گوناهەکانیان تەواو دەبن، چونکە مەسیحەکەیان ئاشتەوایی یان کەفارەتی بۆ ناڕەوایی کردووە. ماوە درێژەکەی ئازارەکانی ئیسرائیل لەژێر پێی نەتەوەکاندا تەواو دەبێت، و ڕاستودروستیی هەتاهەتایی دەهێنرێتە کایەوە. ئەمە بە ڕوونی ئاماژەیە بۆ دامەزراندنی شانشینی مەسیح. پاشان بینین و پێشبینییەکە مۆر دەکرێت. واتە، هەموو شتێک جێبەجێ دەبێت بە شێوەیەک کە چیتر پێویست بە بینین و پێشبینی نەبێت؛ و لە کۆتاییدا، پیرۆزترینەکە دەستنیشان دەکرێت. من پێموایە، ئەمە دەبێت ئاماژە بێت بۆ گەڕانەوەی شکۆمەندیی شەخینا بۆ ئیسرائیل کاتێک گەلەکە کۆدەکرێنەوە بۆ سەر خاکەکەی خۆیان و پەرستگای یەهۆڤا دووبارە دروست دەکرێتەوە. شکۆمەندییەکە لەوەتەی وێرانکردنی ئۆرشەلیم لەلایەن نەبووخەدنەسارەوە ون بووە. نە لە پەرستگای زەڕوبابەل و نە لە پەرستگای هێرۆدیشدا نەبینرا، بەڵام کاتێک ماتەمینیی ئیسرائیل کۆتایی دێت و وەک گەلێکی تۆبەکەر، دەگەڕێنرێنەوە بۆ لای خودا، ئەوا دەگەڕێتەوە. کەواتە، تا ئێستا، بەڵێنی ئایەتی بیست و چوار.
ئێستا، ئەگەر بتوانین بزانین کە ماوەی 490 ساڵەکە کەی دەستپێدەکات، دەبێت کارێکی ئاسان بێت کە 490 ساڵ لەو خاڵەوە بژمێرین و پاشان بپرسین، "ئایا هەموو ئەم بەڵێنانە جێبەجێ کراون؟" خاڵی دەستپێک لە ئایەتی داهاتوودا هاتووە. "کەواتە بزانە و تێبگە، کە لە دەرچوونی فەرمانەکە بۆ نۆژەنکردنەوە و بنیاتنانەوەی قودس"- با بۆ ساتێک لەوێ بوەستین. ئەمە بەڕوونی ئەو کاتەیە کە دەبێت لێیەوە دەست بە ژماردن بکەین. کەی فەرمانێک دەرچوو بۆ نۆژەنکردنەوە و بنیاتنانەوەی قودس؟ هەر لێرەدا جیاوازیی ڕا هەیە لە نێوان مامۆستایانی هۆشیاری پێشبینییەکاندا. هەندێک پێداگری دەکەن کە ئاماژەکە بۆ ئەو فەرمانەیە کە لە بەشی حەوتەمی پەرتووکی عەزرادا دراوە، کە نزیکەی 457 پ.ز. بووە؛ بەڵام وردبینین لەو بڕیارە ڕوونی دەکاتەوە کە بەڕاستی هیچ پەیوەندییەکی بە نۆژەنکردنەوە و بنیاتنانەوەی شاری قودسەوە نەبووە، بەڵکو پشتڕاستکردنەوەی بڕیارەکەی پێشووتری کۆرش بووە بۆ بنیاتنانەوەی پەرستگا و گەڕاندنەوەی پەرستنی خودا لە ئیسرائیل. زۆر زیاتر ئەگەری ئەوە هەیە کە فەرمانە ئاماژەپێکراوەکە بەڕاستی ئەوە بێت کە لە بەشی دووەمی پەرتووکی نەحەمیادا دراوە. لەوێدا بەڕاستی فەرمانێکمان هەیە بۆ نۆژەنکردنەوە و بنیاتنانەوەی قودس، و ئەو فەرمانەش نزیکەی 445 پ.ز. دراوە.
پێمان نەوتراوە کە ئایا حەوت ساڵەکان بەپێی کاتی خۆر یان کاتی مانگ دەژمێردرێن، و بۆ مەبەستی ئێستامان پێویست ناکات لێرەدا بچینە ناو کێشەکە. سێر ڕۆبەرت ئەندەرسۆن، لە کارە بلیمەتەکەیدا، شازادەی داهاتوو، بە وردی باسی کردووە و سیستەمێکی کاتیی پێشکەش کردووە کە بە تەواوی جێگەی ڕەزامەندی دەردەکەوێت، هەرچەندە هەمووان ئامادە نین قبووڵی بکەن. ئەوانەی حەزیان لێیە دەتوانن لە کاتی پشوودا سەیری ئەو کارە بکەن. لێرەدا مامەڵە لەگەڵ کاتناسی وەک خۆی ناکەم. تەنها دەمەوێت جەخت لەوە بکەمەوە کە بە ڕوونی لە نەحەمیا 2:0 خاڵی دەستپێکی ئەم پێشبینییە کاتییەمان هەیە.
بەڵام ئێستا با بەردەوام بین لە گێڕانەوەی بەشەکەی تری ئایەتەکە: "لە دەرچوونی فەرمانەکەوە بۆ نۆژەنکردنەوە و بنیادنانەوەی قودس تاکو مەسیحی میر، حەوت حەفتە و شەست و دوو حەفتە دەبێت." کەواتە لێرەدا شەست و نۆ حەفتەمان هەیە – نەک حەفتا. بە واتایەکی تر، ٤٨٣ ساڵ – نەک ٤٩٠. بەهۆی هۆکارێکەوە فریشتەکە دوایین حەفتەی حەوت ساڵە لەو شەست و نۆ حەفتەیە جیا دەکاتەوە کە دەبوو لەگەڵ هاتنی مەسیحی میر تەواو ببن. و ئەم شەست و نۆ حەفتەیە دابەش کراون بەسەر دوو قۆناغدا – حەوت حەفتە، یان چل و نۆ ساڵ، و شەست و دوو حەفتە، یان ٤٣٤ ساڵ. بێ گومان دابەشکردنەکە لێرەدا بۆ ئەوەیە مێشکمان ئامادە بکات بۆ دابەشکردنێکی تر لە نێوان حەفتەی شەست و نۆ و حەفتایەمدا.
پێمان وتراوە: "شەقامەکە دووبارە دروست دەکرێتەوە، و دیوارەکەش، تەنانەت لە کاتە پڕ کێشەکاندا،" یان، وەک وەرگێڕانەکانی تر دەڵێن، "لە کاتە تەسکەکاندا،" یان "کاتە سەختەکاندا." ئاماژەکە بە ڕوونی بۆ حەوت هەفتەکەیە وەک جیاواز لە شەست و دوو هەفتەکە. ماوەی یەکەم پێی دەوترێت "کاتە تەسکەکان،" و لەو چل و نۆ ساڵەدا شاری ئۆرشەلیم دووبارە دروست کرایەوە و خەڵکەکە گەڕانەوە بۆی. ئەوان کاتێکی پڕ کێشە بوون تا ڕادەیەک، بەڵام ئاماژەکە بە ڕوونی ئەوەندە بۆ ناڕەحەتی خەڵکەکە لەو کاتەدا نییە، بەڵکو بۆ ئەوەیە کە شارەکە لە ماوە تەسکەکەدا دروست کراوە.
شەست و دوو هەفتەکە دەستپێدەکات دەستبەجێ دوای تەواوبوونی حەوت هەفتەکە، و لە ئایەتی ٢٦دا پێمان دەوترێت: "و دوای شەست و دوو هەفتە مەسیح دەبڕدرێتەوە و هیچی نابێت." ئەگەر سێر ڕۆبەرت ئەندەرسۆن لە سیستەمی کڕۆنۆلۆژیای خۆیدا ڕاست بێت، ئەم ڕووداوە گەورەیە لە ماوەی هەفتەیەکی ڕاستەقینەدا ڕوویدا دوای کۆتایی هاتنی تەواوی شەست و نۆ هەفتە ساڵ. ئەو ئاماژە بەوە دەکات کە شەست و نۆ ساڵ، کە هەر یەکێکیان ٣٦٠ ڕۆژ بوو، کۆتایی هات کاتێک پەروەردگارمان لەلایەن منداڵان و ئەوانی ترەوە پێشوازی لێکرا بۆ ئۆرشەلیم کە هاواریان دەکرد، "هۆسانا؛ پیرۆز بێت ئەو کەسەی بە ناوی پەروەردگار دێت." بەڵام، پێمان نەوتراوە کە مەسیح لە کاتی تەواوی تەواوبوونی شەست و دوو هەفتەکەدا دەبڕدرێتەوە، بەڵکو "دوای شەست و دوو هەفتە مەسیح دەبڕدرێتەوە." ئەم بەشەی پێشبینییەکە وشە بە وشە جێبەجێ کراوە.
بۆ لای هی خۆی هات، و هی خۆی وەرینەگرت.
خۆی پێشکەش بە ئیسرائیل کرد وەک پاشا-مەسیحە بەڵێندراوەکەیان. ئەوان وتیان،
ئێمە نامانەوێت ئەم پیاوە پاشایەتی بکات بەسەرماندا،
و داوایان کرد کە خاچی لێ بدرێت. پیلاتۆس پرسی،
ئایا پاشاکەتان لە خاچ بدەم؟
هاواریان کرد،
ئێمە پاشامان نییە جگە لە قەیسەر.
کەواتە مەسیحەکە، کە نەتەوەکە ماوەیەکی زۆر چاوەڕێی کردبوو، خاچ درا. پاش ئەوە، ئەگەر حەفتاهەمین هەفتە وەک بەردەوامبوونێکی ڕاستەوخۆی ئەو ماوەیەی وەربگرین کە لە خاچدا کۆتایی هات، ئەوا لە ماوەی حەوت ساڵدا لە کاتی خاچدانی ڕزگارکەرەوە دەبوو هەموو ئەو بەڵێنانەی بە ئیسرائیل درابوون جێبەجێ کرابان!
ڕاستییەکە ئەوەیە، ئەوان جێبەجێ نەکران. ئیسرائیل مەسیحەکەی خۆیان نەناسییەوە. هێشتا وەک هەڵگری گوناهەکانیان نایانناسن. سەرپێچییەکانیان تەواو نەکراوە. کۆتایی بە گوناهەکانیان نەهێنراوە. هێشتا هیچ شتێک لەبارەی کەفارەتی تاوانەوە نازانن. ڕاستودروستیی هەتاهەتایی نەهێنراوەتە ناوەوە. بینین و پێشبینی مۆر نەکراون. هەرە پیرۆزەکە بە گەڕانەوەی شەخینە مسح نەکراوە. ئەی کەواتە چی؟ ئایا پێشبینییەکە شکستی هێناوە؟ ئایا وشەی خودا سەلمێنراوە کە درۆیە؟ مەحاڵە! دەزانین کە ناتوانێت خۆی نکۆڵی لێ بکات. بەڵام هەر لێرەدایە کە یەکێک لە ڕاستییە گەورە و گرنگەکانی وشەکە دەدۆزینەوە.
لە نێوان هەفتەی شەست و نۆیەم و حەفتاهەمدا، وەستانێکی گەورەمان هەیە کە ئێستا زیاتر لە نۆزدە سەدەیە بەردەوامە. هەفتەی حەفتاهەم لەلایەن خودا خۆیەوە دواخراوە، ئەو خودایەی کە کات و وەرزەکان دەگۆڕێت بەهۆی سەرپێچیی گەلەکەوە. وەک لە شوێنێکی تردا باسم کردووە، هەرچەندە هەندێک کەس ناڕەزاییان دەربڕیوە بەرامبەر بەو دەربڕینە، ئەو ساتەی مەسیح لەسەر خاچ مرد، کاتژمێری پێشبینی وەستا. بۆ ماوەی نۆزدە سەدە تیکێک لەسەر ئەو کاتژمێرە لێی نەداوە. جارێکی تر دەست بە ڕۆیشتن ناکاتەوە تاوەکوو هەموو ئەم سەردەمەی ئێستا کۆتایی دێت، و ئیسرائیل جارێکی تر لەلایەن خوداوە هەڵدەگیرێتەوە.
با دووبارە بگەڕێینەوە سەر پێشبینییەکە و بە دڵنیاییەوە ببینین چی لەوێدا پێشبینی کراوە. دوای ڕاگەیاندنەکە بە دانیال کە مەسیح دەبڕدرێتەوە و هیچ شتێکی نابێت دوای کۆتاییهاتنی ماوەی ٤٨٣ ساڵە، دەخوێنینەوە:
و گەلی ئەو میرەی کە دێت شار و پەرستگاکە وێران دەکەن؛ و کۆتاییەکەی بە لافاوێک دەبێت، و تا کۆتایی جەنگ و وێرانییەکان بڕیار دراون.
ئێستا بەتەواوی چییە کە لێرەدا پێشبینی کراوە؟ مەسیح بڕایەوە. ئەو هیچ شتێکی نەبوو سەبارەت بەو شانشینەی کە ماوەیەکی زۆر بەڵێنی پێدرابوو و چاوەڕوان دەکرا. کەمێک دوای خاچکردنەکەی، گەلی ڕۆمانی هاتن و شارەکە و پەرستگاکەیان وێران کرد. پێمان نەوتراوە کە کەی ئەمە ڕوودەدات. لە ڕاستیدا، چل ساڵ دواتر بوو. هەروەها سەرنج بدە کە لێرەدا نەوتراوە کە میرەکە دێت و شارەکە وێران دەکات. میرێک لەبەرچاوە کە هێشتا ڕۆڵێکی گەورە لە پێشبینیدا دەگێڕێت. بەڵام ئەو هێشتا دەرنەکەوتووە، بەڵام گەلەکەی، واتە گەلی ڕۆمانی، وەک قامچی خودا بەکارهێنران بۆ سزادانی ئیسرائیل لەسەر گوناهەکانیان، و ئەوان ئۆرشەلیم و پەرستگای یەهۆڤایان وێران کرد.
پاشان هەموو ئەم سەردەمە خراوەتە سێ دێڕەوە:
کۆتاییەکەی بە لافاوێک دەبێت، و هەتا کۆتایی جەنگ و وێرانکارییەکان بڕیار دراون.
واتە، وەک بە لافاوێکی زۆر گەلی ئیسرائیل لەلایەن دوژمنەکانیانەوە وێران بکرێن، بەسەر جیهاندا بڵاو ببنەوە، و تا کۆتایی، واتە، حەفتای حەفتەم، کە جێبەجێ نەکراوە، جەنگ و وێرانی دەبێت. ئەمە بەتەواوی ئەوەیە کە ڕزگارکەرەکەمان خۆی پێمان دەڵێت، وەک لە مەتتا ٢٤:٠ تۆمارکراوە. لە تەواوی ئەم سەردەمەی ئێستادا،
گوێتان لە جەنگ و دەنگوباسی جەنگ دەبێت: ئاگادار بن دڵتەنگ مەبن: چونکە دەبێت هەموو ئەم شتانە ڕووبدەن، بەڵام هێشتا کۆتایی نەهاتووە.
ئەو کۆتاییە دووبارە حەفتەی حەفتاهەمە.
بە درێژایی پەرتووکی دانیال زۆرجار دەستەواژەی "کاتی کۆتایی"مان هەیە. هەمان دەستەواژە لە شوێنی تر لە نووسینە پێشبینییەکاندا دەدۆزرێتەوە. کاتی کۆتایی حەوت ساڵی کۆتاییە لەو کاتانەی کە خودا بۆ گەلی جولەکەی تەرخان کردووە، کە هێشتا دەستی بە ڕۆیشتن نەکردووە. کاتێک خوێندنەوەکانمان بەردەوام دەکەین، دەبینین خودا چی دەکات لەم ماوەیەی نێواندا کە ناومان ناوە "کەوانەی گەورە."
کاتێک ئەم کاتی چاوەڕوانییە کۆتایی دێت، ئەوا ئەو میرەی کە گەلەکەی پێشتر دەرکەوتوون، خۆی دەردەکەوێت؛ واتە، سەرکردە ڕۆمانییە گەورەکەی ڕۆژانی کۆتایی، کە لە وهحی ١٣:٠ ناوی هاتووە، "دڕندەکە" چونکە ئەو بە تەواوی بەرجەستەکردنی هەموو بنەمایەکی خراپە لە هەموو ئیمپراتۆرییەتەکانی جیهاندا. کاتێک ئەو دەردەکەوێت، سەرەتا خۆی وەک دۆستی جولەکەکان نیشان دەدات، و لە ئایەتی ٢٧دا دەخوێنینەوە:
ئەو پەیمانەکە لەگەڵ زۆر کەسدا بۆ یەک هەفتە پشتڕاست دەکاتەوە: و لە ناوەڕاستی هەفتەکەدا ئەو وا دەکات قوربانی و پێشکەشکردنەکە بوەستێت، و لەبەر بڵاوبوونەوەی قێزەونەکان ئەو وێرانی دەکات، تەنانەت تا تەواوبوون، و ئەوەی بڕیاری لەسەر دراوە بەسەر وێرانکراوەکەدا دەڕژێت.
یان، وەک هەندێک دەیخوێننەوە، "وێرانکەرەکە." سەیرە کە زۆرێک وا گومانیان بردووە کە شازادە مەسیح خۆی بووە کە دەبوو پەیمانێک بۆ یەک هەفتە پشتڕاست بکاتەوە. بەڵام کەی ئەو پەیمانێکی لەو شێوەیەی بەستووە؟ خوێنی ئەو پەیمانەی کە ئەو لەسەر خاچ ڕشتی، بۆ پشتڕاستکردنەوەی پەیمانێک نییە بۆ حەوت ساڵ، بەڵکو خوێنی پەیمانی هەتاهەتاییە.
لە ڕۆژانی کۆتاییدا کاتێک خودا ئیسرائیل دووبارە بەرز دەکاتەوە و نزیکە لەوەی بیانخاتە ناو پڕیی بەرەکەتەوە، شازادەیەکی ڕۆمانی هەڵدەستێت کە پەیمانێک لەگەڵ نەتەوەکەدا دەبەستێت بۆ ماوەی حەوت ساڵ، بەڵێنی پاراستن و ئازادیی ئایینیان پێدەدات کاتێک دەگەڕێنەوە سەر خاکەکەیان. بۆ ماوەی سێ و نیو ساڵ ڕێگە بەمە دەدات بەردەوام بێت، بەڵام لە ناوەڕاستی هەفتەکەدا پەیمانەکە پێشێل دەکات و داوا دەکات هەموو پەرستنێک بۆ یەهۆڤا بوەستێنرێت، و دژە مەسیح بە کەسایەتی ڕاستەقینەی خۆیەوە دەردەکەوێت. ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کە لە کتێبی پیرۆزدا بە کاتی تەنگانەی یەعقوب، یان تەنگانەی گەورە ناسراوە، و بۆ ماوەی سێ و نیو ساڵ بەردەوام دەبێت تاوەکو سزای وێرانکەرەکە دەدرێت، و گەلی زەمینی خودا ڕزگار دەکرێن. زۆربەی پەرتووکی وهحی، لە ڕاستیدا نزیکەی هەموو شتێک لە بەشی چوارەمەوە تا کۆتایی بەشی نۆزدەهەم، پەیوەندی بە ڕووداوەکانەوە هەیە کە لە ئاسمان و لەسەر زەوی ڕوودەدەن لەم حەفتاهەمین هەفتەی دانیالدا کە هێشتا جێبەجێ نەکراوە. کاتێک ئەمە دەبینرێت، هەموو شتێک هاوسەنگییەکی نایابە، و کتێبە پیرۆزە پێشبینیکراوەکان ڕوونن.
تایبەتمەندی سەرەکیی دانیال ٩:٠ پێشبینییە گەورەکەی حەفتا حەفتەیە. سێر ئێدوارد دێنی، خوێندکارێکی دیاری پێشبینیکار لە سەدەی ڕابردوودا، بە گشتی ناوی لێناوە ئەمە
بڕبڕەی پشتی پێغەمبەرایەتی.
ئەم ناونیشانە زۆر گونجاو دیارە، چونکە ئەگەر حەفتا حەفتەکان بە هەڵە تێبگەیەنرێن، ئەوا دەبێت هەوڵ بدرێت بۆ ئەوەی هەموو نووسراوە پێغەمبەرایەتییەکانی تر بچەمێنرێنەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ ئەو تێگەیشتنە هەڵەیەدا بگونجێن. بەڵام ئەگەر تێگەیشتنێکی دروستمان هەبێت لە فێرکردنی ئەم بەشە، ئەوا دەتوانین بە ئاسانی ببینین چۆن هەموو پێغەمبەرایەتییەکان بەبێ هیچ زۆر لێکردنێک بە تەواوی دەکەونە شوێنی خۆیان، چونکە هەمووی بە شێوەیەکی نزیک پەیوەستە بەم گەورەترین پێغەمبەرایەتییە کاتییەوە.
سەرەتا ئاماژە بەوە دەکەین کە چی بووە هۆی پێدانی ئەم وەحییە تایبەتە. دانیال خۆی خوێندکاری وشەی پێغەمبەرایەتی بوو. ئەو لە ناخی ڕۆحی خۆیدا تێگەیشت، هەرچەندە وشەکان هێشتا نەنووسرابوون، کە
هەموو نووسراوێک بە ئیلهامی خودا دراوە، و سوودبەخشە بۆ فێرکردن، بۆ سەرزەنشتکردن، بۆ ڕاستکردنەوە، بۆ پەروەردەکردن لە ڕاستودروستیدا: تاکو پیاوی خودا تەواو بێت، بە تەواوی ئامادە کرابێت بۆ هەموو کارێکی چاک (2 تيمۆساوس 3:16).
کەواتە لە ئایەتە سەرەتاییەکاندا ئەم پیاوە دڵسۆزە دەبینین، لە یەکەم ساڵی فەرمانڕەوایی داریووشدا، سەرگەرمی خوێندنەوەی وشەی پێغەمبەرایەتی بوو لە کتێبی پیرۆزدا. ئەو کتێبی پیرۆزی تەواوی وەک ئێمە پێنەبوو، بەڵام بەهای ئەوەی دەزانی کە هەیبوو و بە وردی لێکۆڵینەوەی دەکرد. لە ڕاستیدا دوا کتێب کە زیاد کرابوو بۆ کتێبی پیرۆز، کتێبی یەحزەقیل بوو. ئێمە بە دڵنیاییەوە نازانین کە ئایا ئەمە هەرگیز کەوتبێتە دەستی، بەڵام لە ئایەتە سەرەتاییەکانی دانیال ٩:٠ ەوە دەزانین کە کتێبی یەرمیای پێبوو. کاتێک بە وریاییەوە خوێندییەوە، سەرنجی دا کە دوو جار لەو کتێبەدا نووسرابوو کە خودا حەفتا ساڵ لە وێرانییەکانی ئۆرشەلیمدا بە ئەنجام دەگەیەنێت.
کاتێک دانیال سەیری دیلێتییەکەی دەکردەوە، ساڵەکانی ژمارد کە لە دەرباری نەبووخەدنەسار بەسەری بردبوون، پاشان ئەو ڕۆژانەی کە لە ماوەی سەختییەکانی بابلدا هاتبوون، و دواتر سەرکەوتنی مادەکان و فارسەکان بەدوایدا هاتبوو. کاتێک هەمووی ژمارد، بە ڕوونی تێگەیشت کە حەفتا ساڵەکە زۆر نزیک بووە لە تەواوبوون. بۆیە، ڕۆژی ڕزگاربوونی جوولەکەکان دەبێت زۆر نزیک بووبێتەوە. خۆی دەیتوانی سەیری نزیکەی حەوت دەیە بکاتەوە، چونکە وەک دیلێک لە سەردەمی فەرمانڕەوایی یەهۆیاقیمدا برا کاتێک کوڕێک بوو، و بووبووە پیاوێکی پیر.
دەبینین کە خوێندنی پێشبینییەکان کاریگەری لەسەر دڵ و ویژدانی دانیال هەبوو؛ ئەو تەنها لە ڕوانگەیەکی فیکرییەوە گرنگی پێنەدەدا. تەنها ژماردنی کات و وەرزەکان نەیدەتوانی ئەم پیاوە خوداپەرستەی خودا تێر بکات. کاتێک زانی کە کات نزیک ببووەوە بۆ ئەوەی گەلی یەهودا بگەڕێنرێنەوە سەر خاکەکەیان، ئەوە لە قووڵایی گیانییەوە هەژاندی و خستییە سەر ئەژنۆکانی. ڕەنگە گوتبێتی، "ئەگەر مەبەستی خودا گەڕاندنەوەی گەلەکەی بێت، ئەوا ئەو مەبەستە جێبەجێ دەکات، هەرچییەک بێت بارودۆخیان، و پێویست ناکات خۆم بەم بابەتەوە خەریک بکەم." بەڵام دانیال تێگەیشت کە کاتێک خودا خەریکە کارێک بکات، ئەو بە وروژاندنی گەلەکەی دەست پێدەکات بۆ ئەوەی لە ڕۆحدا بگەڕێنرێنەوە ئەگەر لێی لادابن؛ پاشان لە ڕێگەی خۆ-دادگاییکردن و خۆ-بچووککردنەوە لەبەردەم خودا پیرۆز دەکرێن.
ئێمە بەرەکەتدار دەبین ئەگەر خوێندنەوەی پەرتووکی دانیال هەمان کاریگەری لەسەر ئێمە هەبێت کە خوێندنەوەی پەرتووکی یرمیا لەسەر دانیال هەبوو. ئەگەر نا، من دەترسم کاریگەرییەکی ڕەقکردنی دەبێت و ئێمە لە دۆخێکی خراپتردا جێدەهێڵێت لەوەی کە دەستمان پێکرد. ئەو شتانەی خودا هێناویەتییە بەردەممان دەبێت وامان لێبکات لەبەردەمی ئەودا کڕنۆش ببەین و بگرین،
ئەی پەروەردگار خودا، ئێمە گوناهمان کردووە، زۆر هۆکارمان هەیە کە لەبەردەم تۆدا بین بە دانپێدانان و شکاندنەوە، بەهۆی شکستی گەلی تۆوە، کەنیسەکە کە ئێمە بەشێکین لێی.
ئەگەر ئەوان ئەم کاریگەرییەیان لەسەر ئێمە و لەناو ئێمەدا هەبێت، ئەوا بەڕاستی دەبێت بۆ شکۆمەندی خودا و بەرەکەتی ئێمە.
ئێمە هۆکارێکی جدیمان هەیە لەبەردەم خودا لەسەر ئەژنۆ بین کاتێک بیر لە هەموو شکست و گوناهەکە دەکەینەوە کە شایەتیدانەکەمان ناشرین کردووە. زۆر حەز بە گلەیی کردن لە خەڵکی ناکەین ئەگەر لەبەردەم خودا بکەوین سەبارەت بە شەرمەزاریی خۆمان لە هەموو ئەمانەدا. هەندێک جار گوێم لە خەڵک دەبێت ڕەخنە لە مەزهەب و مەسیحییەکانی تر دەگرن، لە کاتێکدا شانازی بە پێگەی خۆیانەوە دەکەن و بە تەواوی بێئاگا لە دۆخی ڕاستەقینەی خۆیانن. چەند کەم ئەو کەسانە دەچنە ناو ئەو بیر و هەستانەی کە دڵی دانیالی پڕ کردبوو و دانپێدانانی لەسەر لێوەکانی هێنا. سەرنج بدە کە ئەو بە تۆمەتبارکردنی جولەکەکان دەست پێناکات کە لە ڕابردوودا زۆر خراپ هەڵسوکەوتیان کردبوو، و نە هاوچەرخەکانی لەو ساتە پیرۆزەدا لە مێژووی ئیسرائیلدا. بەڵکو ڕووی خۆی دەکاتە گەڕان بەدوای یەهوڤادا لە نوێژ و پاڕانەوەدا لەگەڵ ڕۆژووگرتن و جلوبەرگی گونی و خۆڵەمێشدا - دەربڕینی دەرەکیی تۆبەیەکی قووڵ و دڵسۆزانە. پێمان وتراوە کە ئەو نوێژی بۆ پەروەردگاری خودای خۆی کرد و دانپێدانانی خۆی کرد. ئەو وتی،
گوناهمان کردووە، و تاوانمان ئەنجام داوە، و خراپەمان کردووە، و یاخیمان بووە، تەنانەت بە لادان لە فەرمانەکانت و لە بڕیارەکانت: نە گوێمان گرتووە لە خزمەتکارەکانت، پێغەمبەرەکان، کە بە ناوی تۆوە قسەیان دەکرد (٥-٦، بە پیتی لار زیاد کراوە).
ئەو دانی نا بە ڕاستودروستیی خودا لەو حوکمەی کە بەسەر گەلی دانیالدا هاتبوو؛ کەچی بوێری کرد داوای بەزەیی و لێخۆشبوونی پەروەردگاری، خودای خۆی بکات، هەرچەندە ئیسرائیل بە توندی لێی یاخی ببوو. لە هەموو مامەڵەکانی لەگەڵیاندا، خودا قسەکانی خۆی پشتڕاست کردبووەوە و دڵسۆزیی شایەتییەکەی نیشان دابوو لە ڕێگەی موسای خزمەتکاریدا.
چەند زۆر شت لەم هەمووەوە فێر دەبین! کاتێک سەیری دەوروبەرمان دەکەین و شکستی کڵێسا دەبینین، با دڵخۆش نەبین بەوەی حوکمی خۆمان بەسەریاندا بدەین. با دڵمان بە شانازیی ڕۆحییەوە بەرز نەکەینەوە و بڵێین،
سوپاس بۆ خودا، ئێمە وەک ئەوانی تر نین.
بەڵام با بیرمان بێت کە ئێمەش بەشێکین لەو کڵێسایەی کە شکستی هێناوە. ناتوانین خۆمان لە مەسیحییەکانی تر جیا بکەینەوە؛ دەبێت لەگەڵیاندا جێگەی خۆمان بگرین، سەرمان لەبەردەم خودا دانەوێنین، و دان بەوەدا بنێین کە گوناهمان کردووە. ئەگەر ئەمەمان لەبیر بێت، ئەوا ڕزگارمان دەکات لە گلەیی کردن لە گەلی خودا کە ڕووناکییان کەمترە لەوەی ئێمە هومانە، یان پێمان وایە کە هومانە.
بیرم دێتەوە خزمەتکارە خۆشەویستەکەی خودا، پاوڵ ج. لۆیزۆ، چەند ساڵێک لەمەوبەر لە شوێنێکەوە کە لە مژدەدا خزمەتی دەکرد، نامەی بۆ نووسیم:
لێرە هەڵاواردن زۆر بەهێزە، و بەداخەوە دەبێت هەست بکەم کە بەشێکی زۆری برایانی خۆشەویستمان لێی بەرپرسیارن. لە ڕابردوودا زۆر کاتیان بە بەردبارانکردنی ئەوەوە بەسەر بردووە، کە بێگومان زۆر شایەنی بەردبارانکردن بووە، بەڵام ئێمە هیچ دەسەڵاتێکمان نییە بۆ بەردبارانکردنی.
خودا ئێمەی بەرز نەکردووەتەوە بۆ ئەوەی بەردبارانی گەلی خۆی بکەین. ئێمە دانەنراوین بۆ ئەوەی ببینە چاودێری جیهانی مەسیحییەت. فەرموویەتی:
تۆ کێیت کە حوکمی خزمەتکاری پیاوێکی تر دەدەیت؟ بۆ گەورەکەی خۆی، ئەو ڕادەوەستێت یان دەکەوێت (ڕۆما 14:4).
با ئێمە بە پەرۆش بین لە بەدواداچوونی پیرۆزیی تاکەکەسی و دڵسۆزی بۆ خودا و نیگەران بین لەسەر ڕاستودروستیی کۆمەڵایەتی و ئازادی لە کۆمەڵگەی ناپیرۆز. بەڵام با هەوڵ نەدەین حوکم بدەین بەسەر هاوڕێ مەسیحییەکانماندا کە ڕەنگە هاوڕا نەبن لەگەڵمان؛ خۆشەویستییان بۆ خوداوەند عیسا و دڵسۆزییان بۆ ئەوەی باوەڕیان پێیەتی، لەوانەیە نموونەیەک بێت کە شایەنی لاساییکردنەوەمان بێت. با لەبری ئەوە، شوێنی دانیال بگرینەوە لە خۆبچووککردنەوە و تۆبە کردن لەبەردەم خودا و باوەشی خۆشەویستی و باوەڕمان بۆ هەموو گەلە خۆشەویستەکەی بکەینەوە و بڵێین:
ئەی خودا، ئێمە،"-نەک ئەوان،-"ئێمە گوناهمان کردووە و ئەم خراپەمان کردووە لەبەرچاوی تۆ.
کاتێک ئێمە لەو حاڵەتەی نەرمونیانیداین، دەتوانین پشت بە بەرەکەتی ئەوی ببەستین و دەتوانین بە چاوەڕوانییەوە سەیری ئەوی بکەین بۆ بڕێک لە چاکبوونەوە. ئەم فرووتەنییەیە کە بەو جوانییە لە دانیالدا دەدرەوشێتەوە. ئەو خۆی ناساند، هەرچەندە پیاوێکی باوەڕداری نائاسایی بوو (ڕەنگە دڵسۆزترین پیاوی نەوەکەی خۆی بووبێت)، لەگەڵ نەتەوە شکستخواردوو و لەسەرەشکستەکەیدا.
بە سادەیی و باوەڕەوە دانیال ئینجا سەیری خودای کرد، داوای لێ دەکرد تووڕەیی و قینی خۆی لە ئۆرشەلیم دوور بخاتەوە و ڕووی خۆی بەسەر پیرۆزگای وێرانکراودا گەش بکاتەوە. سەرنجی دڵسۆزی و کاریگەریی ئایەتەکانی ١٨-١٩ بدە کە پێی داواکارییە پڕ سۆزەکەی کۆتایی پێهێناوە:
ئەی خودایە، گوێت شل بکە و ببیستە؛ چاوەکانت بکەرەوە و وێرانکارییەکانمان ببینە، و ئەو شارەی کە بە ناوی تۆوە ناودێر کراوە: چونکە ئێمە پاڕانەوەکانمان لەبەردەمتدا پێشکەش ناکەین لەبەر ڕاستودروستییەکانمان، بەڵکو لەبەر بەزەییە گەورەکانت. ئەی گەورەم، ببیستە؛ ئەی گەورەم، ببورە؛ ئەی گەورەم، گوێ بگرە و بیکە؛ دوا مهخه، لهبهر خاتری خۆت، ئهی خودای من: چونکە شارەکەت و گەلەکەت بە ناوی تۆوە ناودێر کراون.
نوێژێکی بەو شێوەیە بێ وەڵام نەدەبوو. کاتێک ئەو قسەی دەکرد و دانپێدانانی دەکرد، فریشتە گابریێل، «بە خێرایی فڕی و دەستی لێدا [ئەو] لە کاتی قوربانیی ئێوارەدا» (21) -واتە لەو کاتەدا کە قوربانییە دووکەڵاوییەکە، کە ئاماژە بوو بۆ قوربانیی خوداوەند یەسووعی مەسیحمان، بەرز دەبووەوە بۆ خودا ئەگەر ئۆرشەلیم وێران نەبووایە. گابریێل ڕایگەیاند کە نێردراوە بۆ ئەوەی دانیال لێهاتوویی و تێگەیشتنی پێبدات سەبارەت بەو کاتانەی کە خودا پێشتر زانیویەتی، بۆ بەرەکەتداریی ئیسرائیل. پەیامەکەی بە تەواوی دەگوازمەوە و داواتان لێدەکەم بە وریاییەوە سەرنجی هەموو وشەیەک بدەن.
حەفتا حەفتە دیاریکراون [یان، بڕدراونەتەوە] بەسەر گەلەکەت و بەسەر شاری پیرۆزەکەتدا، بۆ کۆتاییهێنان بە سەرپێچی، و بۆ کۆتاییهێنان بە گوناهەکان، و بۆ ئاشتەوایی کردن بۆ ناڕەوایی، و بۆ هێنانە ناوەوەی ڕاستودروستیی هەتاهەتایی، و بۆ مۆرکردنی بینین و پێشبینی، و بۆ دەستنیشانکردنی هەرە پیرۆزەکە [یان، پیرۆزگای پیرۆزەکان]. کەواتە بزانە و تێبگە، کە لە دەرچوونی فەرمانەکە بۆ نۆژەنکردنەوە و بنیاتنانەوەی ئۆرشەلیم هەتا مەسیحی میر حەوت حەفتە و شەست و دوو حەفتە دەبێت: شەقامەکە و دیوارەکە دووبارە بنیات دەنرێنەوە، تەنانەت لە کاتە سەختەکاندا [یان، کاتە تەنگەکان، یان تەسکەکان]. و دوای شەست و دوو حەفتە مەسیح دەبڕدرێتەوە، بەڵام نەک بۆ خۆی [یان، و هیچ شتێکی نابێت]: و گەلی ئەو میرەی کە دێت شارەکە و پەرستگاکە وێران دەکەن؛ و کۆتاییەکەی بە لافاوێک دەبێت، و هەتا کۆتایی جەنگەکە وێرانکارییەکان دیاریکراون [یان، هەتا کۆتایی جەنگ و وێرانکارییەکان وەک دیاریکراو دەبێت]. و ئەو پەیمانەکە لەگەڵ زۆر کەسدا بۆ یەک حەفتە پشتڕاست دەکاتەوە: و لە ناوەڕاستی حەفتەکەدا قوربانی و پێشکەشکردنەکە ڕادەگرێت، و لەبەر بڵاوبوونەوەی قێزەونەکان وێرانی دەکات [یان، لەسەر باڵی قێزەونەکان یەکێک دێت کە وێران دەکات]، تەنانەت هەتا تەواوبوونەکە، و ئەوەی دیاریکراوە بەسەر وێرانکراوەکەدا [یان وێرانکەرەکەدا] دەڕژێت (٢٤-٢٧).
لە کاتی وردبوونەوە لەم پێشبینییەدا، گرنگە سەرنج بدەین کە ماوەی حەفتا هەفتە بە ڕوونی ئاماژە بە ساڵ دەکات. دانیال لە نووسینە پیرۆزەکانەوە فێر ببوو کە خودا حەفتا ساڵ لە وێرانکارییەکانی ئۆرشەلیمدا تەواو دەکات. بەڵام لە وەڵامی نوێژەکەیدا خودا پێی ڕاگەیاند کە لە حەفتا هەفتەدا، یان حەوت ساڵەکاندا، هەموو پێشبینییەک لە پەیوەندیدا لەگەڵ گەلەکەی، ئیسرائیل، جێبەجێ دەبێت. وشەی لێرەدا وەرگێڕدراوی "هەفتەکان" بە پێویست مانای هەفتەی ڕۆژەکان نادات؛ زاراوەیەکی گشتییە (وەک وشەی "دەرزەن"ی ئێمە) بۆ حەوتەیەک، بە واتای زنجیرەیەک لە حەوت و دەکرێت بەسەر هەر بابەتێکدا جێبەجێ بکرێت کە لە ژێر لێکۆڵینەوەدایە. لەسەر نەخشەکە من وشەی "حەوتە"م بەکارهێناوە، کە هاوتای هەفتەکانە، بۆ ئەوەی لە تێکەڵبوونی زاراوەکان دوور بکەومەوە.
هەروەها گرنگە ئەوەش تێبینی بکرێت کە ئەم حەفتا حەفتەیە یان ٤٩٠ ساڵە لە تەواوی ماوەی کات بۆ جولەکەکان و شاری پیرۆزی قودس بڕاونەتەوە. بۆیە حەفتا حەفتەکە تەنها بەردەوام دەبن لە کاتێکدا پاشماوەیەک لە قودس هەیە کە خودا وەک گەلی خۆی دانی پێدا ناوە.
ئەمە دەمگەیەنێتە خاڵێکی سێیەم، کە زۆر کەس سەرنجیان پێنەداوە: سووڕی حەفتا هەفتەکە دابەش کراوە بەسەر سێ بەشدا. دەتوانیت بە ڕوون و ئاشکرا ئەمە ببینیت بە گەڕانەوە بۆ خشتەکە. سەرەتا حەوت حەوتەمان هەیە، یان ٤٩ ساڵ. ئەمە ئەو ماوەیەیە کە پێی دەوترێت کاتە تەنگەکان یان سەختەکان کە تێیدا شار و دیوارەکانی قودس دووبارە دروستکرانەوە. بەشی دووەمی سووڕەکە پێکدێت لە شەست و دوو هەفتە، یان ٤٣٤ ساڵ، کە دوای ئەوە مەسیح دەبوو لێی ببڕدرێت و هیچ شتێکی نەبێت. ئەمە یەک هەفتە، یان حەوت ساڵ، دەهێڵێتەوە کە هێشتا جێبەجێ نەکراوە. ئەم ماوەیە ناتوانرێت جێبەجێ بکرێت تاوەکو جارێکی تر پاشماوەیەکی یەهودا، کە لەلایەن خوداوە وەک گەلی خۆی ناسراو بێت، لە شاری قودسدا هەبێت.
خولێکی 490 ساڵە لە دیلی بابلیدا کۆتایی هاتبوو. ئێستا، خودا فەرمووی کە خەریکە ماوەیەکی تری هەمان درێژییان پێ دەبەخشێت، کە لە کۆتاییەکەیدا شتەکان جیاواز دەبن. تێبینی بکە چەند شت دەبوو جێبەجێ بکرێت پێش ئەوەی ئەم ماوەیە کۆتایی بێت: سەرپێچییەکانیان کۆتایی پێ بهێنرێت؛ کۆتایی بە گوناهەکان بهێنرێت؛ ئاشتکردنەوە، یان بە دروستی، کەفارەت بۆ ناڕەوایی بکرێت؛ ڕاستودروستیی هەتاهەتایی، شانشینی هەزار ساڵە، بهێنرێتە کایەوە؛ بینین و پێشبینی هەمووی مۆر بکرێت چونکە جێبەجێ کرابێت؛ و شوێنی هەرە پیرۆز لە پەرستگای داهاتوودا لە قودس چەور بکرێت. زۆر ئاشکرایە کە لێرەدا زۆر شت هەیە کە هێشتا هەرگیز جێبەجێ نەکراوە، لە ئەنجامدا 490 ساڵەکە هێشتا تەواو نەکراوە.
بەڵام ئایا دەتوانین بە دڵنیاییەوە بڵێین کەی حەفتا هەفتەکە دەستی پێکرد؟ بەڵێ، سەیری ئایەتی 25 بکە:
بزانە کەواتە و تێبگە، کە لە دەرچوونی فەرمانەکەوە بۆ نۆژەنکردنەوە و بنیاتنانەوەی قودس، هەتا مەسیحی شازادە، حەوت هەفتە و شەست و دوو هەفتە دەبێت.
"فەرمانی چوونەدەرەوە بۆ نۆژەنکردنەوە و بنیاتنانەوەی ئۆرشەلیم" لە نەحەمیا 2:0 پێمان دراوە، و هیچ گومانێک لەبارەی بەروارەکانەوە نییە. ئەو فەرمانە لە مانگی نیسان، لە بیستەمین ساڵی ئەرتەحشەستای پاشا درا، ساڵێک کە لای مێژوونووسان بە 445پ.ز ناسراوە. سەیری ئەو فەرمانە بکە کە لە ڕۆژگاری کۆرشدا دەرچوو وەک لە عەزرا 1:0 تۆمارکراوە. ئەو فەرمانە بە ڕوونی خاڵی دەستپێکی ئاماژەپێکراو نییە لە دانیالدا، چونکە تەنها پەیوەندی بە بنیاتنانەوەی ماڵی خودا لە ئۆرشەلیمەوە هەبوو، واتە پەرستگای زەروبابل. هیچ شتێک لەوێدا لەبارەی بنیاتنانەوەی شار یان دیوارەکە نەگوتراوە. بۆیە فەرمانی ئەرتەحشەستایە کە فریشتەکە وەک خاڵی دەستپێکی ڕاستەقینە باسی کردووە.
لە کاتی ئەم فەرمانەوە تا هاتنی مەسیحی میر، حەوت هەفتە و شەست و دوو هەفتە تێپەڕ دەبوون، کە بە گشتی دەکاتە شەست و نۆ هەفتە، یان ٤٨٣ ساڵ. ٤٩ ساڵەکە (حەوت هەفتە) لەوانی تر جیاکراونەتەوە چونکە لەو ماوەیەدا شار و دیوارەکە نۆژەن کرانەوە. ئەم جیاکردنەوەیە سەرنجمان بۆ ئەو ڕاستییەش ڕادەکێشێت کە ٤٩٠ ساڵەکە دابەش کراون بەسەر سێ زنجیرەدا و پێویست ناکات بە ڕێکخستنێکی کاتیی ڕاستەوخۆ بەردەوام بن. شەست و دوو هەفتەکە دەستبەجێ دوای تەواوبوونی حەوت هەفتەکە هاتن. بەڵام خودا بە ڕوونی شەست و دوو هەفتەکە لەو حەوت هەفتەیەی پێشتر جیا دەکاتەوە؛ هەروەک چۆن هەفتەی کۆتایی، یان حەوت ساڵەکە، جیاکراوەتەوە لە هەموو ئەوەی پێشتر بوو.
مێژوونووسانی لێهاتوو نیشانیان داوە کە خاچکێشانی پەروەردگار عیسای مەسیح ڕاستەوخۆ دوای تەواوبوونی 483 ساڵی پێشبینیکراو، کە هەر یەکەیان 360 ڕۆژ بوو، لە کاتی فەرمانی ئارتەخشەشا ڕوویداوە. بە ئاماژەدان بە پێشبینییەکانی تری کات لەم کتێبەدا، ڕوون دەبێتەوە کە ئەمە ڕێگەی ڕاستی ژماردنە. کات، کاتەکان، و دابەشکردنی کات لە دانیال 7:25 و 12:7 (کە بە تەواوی سێ و نیو ساڵ دەنوێنێت، وەک لە بەراوردکردن لەگەڵ حەوت جارەکەدا کە نەبووخەدنەسار لەناو خەڵکدا دەرکرا، ڕوونە) بە ڕوونی هاوشێوەی 1260 ڕۆژی کتێبی سروش (بینین 11-12)ن.
لە کۆتایی شەست و نۆ حەفتەدا، بۆیە مەسیحەکە کە ئیسرائیل ماوەیەکی زۆر چاوەڕێی کردبوو، بەڕاستی هاتبوو تەنها بۆ ئەوەی بکوژرێت و ڕەت بکرێتەوە لەلایەن هەمان ئەو کەسانەی کە دەبوو بە خۆشییەوە پێشوازییان لە هاتنی بکردایە. تا ئەم کاتە، کاتژمێرە گەورە پێشبینییەکە ساڵ لە دوای ساڵ تێپەڕاندبوو لە جێبەجێکردنی ئەوەی کە لەم بەشەدا هەیە. بەڵام بە خاچدانی خوداوەند یەسووعی مەسیح، کاتژمێرە گەورەکە وەستا، و لەو کاتەوە جارێکی تر لێی نەداوە. تا ڕۆژێکی داهاتوو دەست پێناکاتەوە، کاتێک پاشماوەیەک لە جولەکەکان لە خاکەکەی خۆیان ئامادە دەبن بۆ داننان بە بانگەشەکانی مەسیحی خودا. لەبەر ئەوەی ئۆرشەلیم شازادەکەی خۆی ڕەتکردەوە، ئەویش ئەوانی ڕەتکردەوە؛ پێش مردنی پێشبینی کرد کە شار و پەرستگاکەیان وێران دەکرێت و بەردێک لەسەر بەردێک نامێنێتەوە. ئەمەش لە دانیال 9:26 دا پێشبینی کراوە:
گەلی ئەو میرەی کە دێت شارەکە و پەرستگاکە وێران دەکەن؛ و کۆتاییەکەی بە لافاوێک دەبێت، و تا کۆتایی جەنگەکە وێرانییەکان بڕیار دراون.
ئەم وشانە بە کورتی باس لە مێژووی فەلەستین دەکەن لە هاتنی سوپای ڕۆمانی لەژێر سەرکردایەتی تایتۆسەوە تا کاتی ئێستا. قودس، و فەلەستین بە گشتی، لەلایەن هەموو نەتەوەکانەوە پێشێل کراوە و هەرواش دەبێت،
هەتا کاتەکانی نەتەوەکان تەواو دەبن (لۆقا ٢١:٢٤).
سەرنج بدە کە لە ئایەتی بیست و شەشدا نەگوتراوە کە میرەکە لەو کاتەدا دێت. لە ڕاستیدا بە ڕوونی باس کراوە کە شارەکە وێران ناکرێت لەلایەن میرە داهاتووەکەوە، بەڵکوو لەلایەن گەلەکەیەوە. میرەکە ئەو کەسایەتییە ترسناکەیە کە هێشتا نەهاتووەتە سەر شانۆ؛ ئەو دەسەڵاتی باڵا بۆ خۆی قۆرخ دەکات لە ڕۆژانی سەردەمی دە شانشینەکەی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی، کە بینیمان هێشتا لە داهاتوودایە. بە واتایەکی تر، ئەو بە دڵنیاییەوە دڕندەکەی پەرتووکی بینین، بەشەکانی ١٣:١ و ١٧:٣.
دڕندەکە ئەو کەسەیە کە لە دانیال ٩:٢٧دا دیار دەکەوێت. ئەو پەیمانێک لەگەڵ زۆرینەدا بۆ یەک هەفتە دەچەسپێنێت. حەفتەی حەفتاهەمین دەست پێدەکات کاتێک گەلی جوو بە بێباوەڕی دەگەڕێنرێنەوە سەر خاک و شارەکەیان و لە نێوانیاندا پاشماوەیەکی دڵسۆز دەدۆزرێتەوە کە دان بە گوناهەکانیاندا دەنێن و ڕووی یەهۆڤا دەخوازن. زۆرینەکە، واتە جەماوەری گەلە لەڕێلاداوەکە، دەچنە ناو پەیوەندییەکانی پەیمانەوە لەگەڵ میرەکە کە گەلەکەی پێشتر ئامرازی وێرانکردنی شارەکەیان بوون. واتە، ئەم سەرکردە ڕۆمانییە گەورە و کفرکەرە پاراستن و ئازادیی پەرستنی ئایینی بۆیان بۆ ماوەی حەوت ساڵ گەرەنتی دەکات، لە بەرامبەردا ئەوان بەڵێنی دڵسۆزیی پێدەدەن وەک سەروەریان. لە ناوەڕاستی هەفتەکەدا (واتە، دوای سێ و نیو ساڵ) ئەو بەشەکەی خۆی لە پەیمانەکە پێشێل دەکات و دەبێتە هۆی وەستاندنی قوربانی و پێشکەشکردنەکان بۆ یەهۆڤا. بتپەرستیی ترسناکترین جۆر بەسەریاندا دەسەپێنرێت. ئەنجامی ڕاستەوخۆی ئەمەش دەبێت بۆ جیاکردنەوەی پاشماوەکە لە جەماوەرەکە و هێنانی تەنگانەی گەورە کە بۆ ماوەی چل و دوو مانگ بەردەوام دەبێت—"کاتێک، کاتەکان، و نیو کاتێک،" یان ١٢٦٠ ڕۆژ.
دوا بڕگە دەتوانین یان وەک ئەوەی لە وەشانی پاشا جەیمسدا هەیە بیخوێنینەوە وەک
ئەوەی بڕیاردراوە دەڕژێنرێتە سەر وێرانبووان،
یان، وەک ئەوانی تر دەیخوێننەوە، "وێرانکەرەکە." ئەوەی خودا بڕیاری داوە دەڕژێتە سەر یەهودای داماو و وێران لەبەر ڕەتکردنەوەیان بۆ پاشا و ڕزگارکەری ڕاستەقینەی خۆیان. پاشان، کاتێک پەرداغیان پڕ دەبێتەوە تا لێوار بە دەست چەوساندنەوە ترسناکەکانی دڕندەکە و دژە مەسیح، ئەم دوژمنە سەرەکییانەی خودا و گەلەکەی بە لەناوچوونێکی هەتاهەتایی سزا دەدرێن. چارەنووسی خراپیان بە ڕوونی پێشبینی کراوە لە وهحی ١٩:٢٠:
و دڕندەکە گیرا، و لەگەڵیدا پێغەمبەری درۆزنەکە کە موعجیزەکانی لەبەردەمیدا ئەنجام دەدا، کە بەهۆیانەوە ئەوانەی فریودا کە نیشانەی دڕندەکەیان وەرگرتبوو، و ئەوانەش کە پەیکەرەکەیان پەرستبوو. هەردووکیان بە زیندوویی فڕێدرانە ناو دەریاچەیەکی ئاگر کە بە گۆگرد دەسووتایەوە.
لە بینین 20:10 ئەوان لە دەریاچەی ئاگر نیشان دەدرێن هەزار ساڵ دواتر کاتێک شەیتان، هاندەری هەموو ناڕەواییەک، فڕێ دەدرێتە ناو هەمان چاڵی ئاگرینەوە،
لەوەی دڕندەکە و پێغەمبەرە درۆزنەکە لێیانە، و ڕۆژ و شەو بۆ هەتاهەتایە ئەشکەنجە دەدرێن.
کەواتە ڕوونە کە ئەم حەفتە کۆتاییەی حەفتاکە هێشتا جێبەجێ نەکراوە. ئەگەر جێبەجێ کرابایە، جولەکەکان لە خاکەکەی خۆیاندا دەبوونە گەلێکی پیرۆز، پەرستگاکەیان بۆ خزمەتی خودایی دەستنیشان دەکرا، سەرپێچییەکانیان کۆتایی دەهات و ساڵانی ماتەمینییان کۆتایی دەهات. بەڵام خودا تەنها کات لەگەڵ ئیسرائیلدا دەژمێرێت لە کاتێکدا کە ئەوان وەک گەلەکەی خۆی ناسراون لە خاکی فەلەستیندا. هەموو ساڵانی ژێردەستەییان بۆ حوکمی نەجولەکەکان بە بەفیڕۆچوو سەیر دەکرێن. لەم سەردەمەی ئێستای ڕەتکردنەوەیاندا، خودا گەلێک لەناو نەجولەکەکاندا دەردەهێنێت بە ناوی خوداوەند عیسا - کەنیسە، کە جەستە و بووکی ئەودەبێت بۆ هەتاهەتایە. کاتێک ئەم کارە گەورەیە تەواو دەبێت ئەو
دوبارە خێمەکەی داود بنیات دەنێمەوە، کە ڕووخاوە (کردارەکان ١٥:١٦)
و دەستپێبکاتەوە بۆ جێبەجێکردنی پێشبینییەکانی پەیمانی کۆن لەو خاڵەی کە لە خاچی مەسیحدا پێی گەیشت. خوداوەند عیسا مێژووی فەلەستینی پێداین لە یەک ڕستەی پڕمانادا کاتێک فەرمووی دەبێت
جەنگەکان و دەنگۆی جەنگەکان… بەڵام کۆتایی هێشتا نەهاتووە (مەتتا 24:6).
ئەمە تایبەتمەندیی هەموو سەردەمەکەیە و تا کۆتایی هەر بەو شێوەیە دەبێت. ئەو کۆتاییە کەی دەبێت؟ کاتێک حەفتەی حەفتاهەم دەست پێدەکات، و خودا جارێکی تر نەتەوەی ئیسرائیل هەڵدەگرێتەوە و دەست دەکات بە جێبەجێکردنی ئەو بەڵێنانەی کە لە ڕێگەی پێغەمبەرانەوە دراون. ئەو لەرۆکی ئەو کاتژمێرە پێغەمبەرایەتییە گەورەیە دەجوڵێنێت، وەک بڵێی، و جارێکی تر دەست دەکات بە ژماردنی ساڵەکان وەک ئامادەکارییەک بۆ هێنانە کایەی شانشینی شکۆداری کوڕی مرۆڤ، کاتێک قودس دەبێتە پایتەختی جیهان، و فەلەستینیش دووبارە دەبێتەوە باخچەی پەروەردگار.
پێش کۆتاییهێنان بە کورتی ئاماژە دەکەم بە لێکدانەوەیەکی تا ڕادەیەک سەیر کە زۆرجار بۆ دانیال ٩:٢٧ دەدرێت. دەوترێت کە خوداوەند عیسا خۆی دەبێتە "میرەکە کە دێت" کە پەیمانەکە بۆ یەک هەفتە پشتڕاست دەکاتەوە. خاچکردنەکەی خۆی وا دانراوە کە ڕووداوەکە بێت کە بووە هۆی وەستانی قوربانی و پێشکەشکردن. بەڵام ئەم لێکدانەوەیە جێگەی نابێتەوە نە لە ڕووی کاتەوە و نە لە ڕووی باوەڕیشەوە کاتێک بە ڕووناکی نووسراوە پیرۆزەکانی ترەوە تاوتوێ دەکرێت. خوداوەند عیسا هەرگیز لەگەڵ کێ پەیمانێکی بۆ حەوت ساڵ پشتڕاستی کردەوە؟ خوێنە بەنرخەکەی پێی دەوترێت
خوێنی پەیمانی هەمیشەیی،
نە پەیمانێک بۆ یەک حەفتە ساڵ. دەتوانین دڵنیا بینەوە کە مەسیح نییە، بەڵکو میرە کفرکەرەکە کە هێشتا نەهاتووە کە ئەوەی لەم ئایەتەدا پێشبینی کراوە جێبەجێی دەکات.
کەس ناتوانێت بڵێت ئەم جیهانە چەند نزیکە لەوەی هەموو ئەم شتانە بێنە دی، بەڵام ژیرانەیە لە نووسراوە پێشبینییەکانەوە فێر بین و ئێستا ڕوو بکەینە ئەوی کە تەنها ئەو دەتوانێت ڕزگار بکات. ئەو وەک ڕزگارکەر و خوداوەند قبوڵ بکە و دڵنیا بە لەوەی کە هەڵدەگیرێیت بۆ ئەوەی چاوی پێی بکەوێت کاتێک لەسەر هەورەکان دێت، پێش ئەوەی کات بێت بۆ ئەوەی حوکمی ڕاستودروستییەکەی بەسەر ئەم جیهانە هەژارەدا بڕژێت.