ئەم بەشە باس لە بتپەرستیی بڵاو و گەندەڵیی ڕەوشتیی ئیسرائیل دەکات، کە بووە هۆی هەڵوەشانەوەیەکی تەواوی پەیمانەکەیان لەگەڵ خودا. ڕەتکردنەوەیان بۆ زانستی خودایی بووە هۆی گوناهێکی بڵاو و دادگاییکردنی دواتری خودا و ڕەتکردنەوەیان لەلایەن خوداوە. دەقەکە جەخت دەکاتەوە لەسەر دەرئەنجامە سەختەکانی سەرپێچی و پشتگوێخستنی ڕاستیی ئاشکراکراو، هاوشێوەیی دەکێشێت بۆ قۆناغە مێژووییەکانی دابەزینی ڕۆحی.
ئەو لێدوانەی کە ئێستا تاوتوێمان دەکرد (کە ئیسرائیل دەبێت ماوەیەکی زۆر بمێنێتەوە بەبێ بت یان تێرافیم)، زۆر زیاتر جێگەی سەرنج دەردەکەوێت کاتێک بیر لە بتپەرستییە قێزەونەکە دەکەینەوە کە تێیکەوتبوون لەو کاتەی کە هۆشەع بە شێوەیەکی ئیلاهی بانگکرابوو بۆ ڕاگەیاندنی ویستی یەهوڤا سەبارەت بە دۆخیان. بتپەرستی ئەو کاتە حاڵەتێکی تایبەتمەند بوو؛ و لێیەوە، وەک لە قەدێکی سەرەکییەوە، هەموو خراپەکانی تر سەریان هەڵدا کە پێغەمبەر ناچار بوو سەرزەنشتیان بکات.
چونکە ڕاستی ڕۆیشتبوو، و لەگەڵیدا، بەزەیی و هەموو زانیاری خودا، خودا مشتومڕی لەگەڵ دانیشتوانی خاکەکەدا هەبوو. چاوی پیرۆزی تەنها سوێندخواردن، درۆکردن، کوشتن، دزی، و زینای دەبینی، لە جیاتی پیرۆزی و دڵسۆزی بۆ خۆی. پەیمانەکەی کە لە سینا بەسترابوو، لە هەموو لایەکەوە شکێنرابوو. تەنانەت یەکێکیش لە دە فەرمانەکە لەلایەن ئەوانەوە پارێزراو نەمابوو. بۆ هەموو ئەمانە دەبوو ڕووی خۆی لە دژیان بگرێت لە حکومەتە ڕاستودروستەکەیدا، وەک چۆن هۆشداری پێدابوون کە وای دەکات، لە ڕێگەی لێوی یاسادانەرەکە خۆیەوە (ئایەتەکانی ١-٣).
ئەوەندە بەتەواوی کەوتبوون و بەدبەخت بوون کە هیچ کەسێک شایستە نەبوو سەرزەنشتی ئەوی تر بکات. هەموویان بە یەکسانی بەشدار بوون لە تاوانی هاوبەشدا. خەمیری بتپەرستی کە بە ئاشکرا لە چۆڵەوانی ناسێنرابوو، هەرچەندە بە نهێنی لە میسرەوە و تەنانەت لەوپەڕی فوراتیشەوە هێنرابوو (یەشوع 24:2)، بێ دادگاییکردن کاری دەکرد تاوەکو بە تەواوی گەندەڵ بوون؛ -ئەوەندە ڕاستە کە "پەیوەندییە خراپەکان ڕەوشتی باش تێکدەدەن." ئەوان ببوون بە وەک ئەوانەی کە "لەگەڵ کاهیندا ململانێ دەکەن:" واتە، بەردەوام ڕەتیان دەکردەوە خۆیان ملکەچ بکەن کاتێک فکری خودا ئاشکرا دەکرا (ئایەتی 4).
وانەکە بۆ ئێمە وانەیەکی جدییە. کەسێکی تر بە باشی وتوویەتی کە خراپە هەرگیز بە پیری نامرێت. گوناهی بێ دادگاییکراو لەناو گەلی خودا دەبێتە وەک گولییەکی بێزارکەر یان برینێکی شێرپەنجەیی، هەمیشە کار دەکات و لقەکانی بڵاو دەکاتەوە هەتا هەموو کۆمەڵەکە تێکدەچێت.
لای ئیسرائیل سەرەتا نەزانین نەبوو کە بووە هۆی کەوتنیان؛ هەرچەندە، بە ناچاری، ڕەتکردنەوەی ڕووناکی بووە هۆی تاریکی. ئەوان وەک ئەوانە بوون کە لە ڕۆژدا دەکەون، تەنانەت پێغەمبەرەکانیشیان هەمان شتیان دەکرد. بۆیە دەبێت بپچڕێنرێن (ئایەتی ٥).
«گەلەکەم بەهۆی نەبوونی زانیارییەوە لەناوچوون.» ئەمە گلەیی یەهۆڤا بوو. بەڵام نەبوونی زانیارییەکە ئەنجامێکی دڵنیایی بوو لە ڕەتکردنەوەی گوێگرتنی خۆیان. ئەو ڕاستییەکەی خۆی خستبووە سەر، بەڵام ئەوان هیچێکیان نەویست. بۆیە ئەو زیاد دەکات، «چونکە تۆ زانیاریت ڕەتکردووەتەوە، منیش تۆ ڕەت دەکەمەوە، بۆ ئەوەی تۆ قەشە نەبیت بۆ من: لەبەر ئەوەی تۆ یاسای خودای خۆتت لەبیر کردووە، منیش منداڵەکانت لەبیر دەکەم» (ئایەتی ٦). ڕووناکی ڕەتکراوە دەبێتە هۆی تاریکییەکی قووڵتر لە جاران، و تاوانبارەکە تووشی کێشەیەکی سەخت و ڕەتکردنەوە لەلایەن خوداوە دەکات.
زۆرجار لە مێژووی کەنیسەدا دۆخێکی هاوشێوەی ئەوەی ئێستا لێرە هەیە، هەبووە، و هەمیشە کێشەکە یەکە. کاتێک لە سەدەی شازدەهەمدا خودا لوتەری هەڵساند بۆ ئەوەی بە دەنگێکی بەرز، هاواری جەنگی ڕیفۆرم بڵند بکات، "ڕاستودروست بە باوەڕ دەژی!" زۆربەی کەنیسەی دانپێدانەر گوێی بۆ پەیامەکە نەبوو، و نوقم بوو لە خورافات و گەمژەیی قووڵتردا. وێسلییەکان و هاوکارەکانیان، دواتر، لەلایەن خوداوە دەستنیشان کرابوون بۆ وروژاندنی پیشەی بێگیانی ڕۆژگاری خۆیان بە بانگەوازێک بۆ تۆبە، بەڵام زۆرینە ڕەتیان کردەوە گوێ بگرن، و فۆرمالیزم فۆرمالیتر بوو و ڕیتوالیزم دروێنەی ڕۆحە ونبووەکانی خۆی بەدەست هێنا.
کاتێک لە سەرەتای سەدەی ڕابردوودا ڕاستییەکانی یەکێتیی جەستەی مەسیح و ئامادەبوونی ڕۆحی پیرۆز دۆزرانەوە، نێردراوانی ئەوەی بە هەڵە ناویان لێنرابوو "فێرکردنە نوێیەکان"، گاڵتەیان پێدەکرا، سووکایەتییان پێدەکرا و سەرزەنشت دەکران. لە ئەنجامدا، جیهانی مەسیحییەت بە خێرایی بەرەو هەڵگەڕانەوە دەچێت، و ئامادەبوونی ڕۆحی پیرۆز لە زۆر شوێندا نەناسراوە. کتێبی پیرۆز وەک وەحیی خودا ڕەتدەکرێتەوە و لە ئاستی نووسینەکانی مرۆڤ دادەنرێت، لە کاتێکدا لووتبەرزی و خۆبەزلزانین باون. قسەکانی گەورە بە شێوەیەکی جیددی و ترسناک بەدی دێن، "کەواتە ئەگەر ئەو ڕووناکییەی لە تۆدایە تاریکی بێت، چەند گەورەیە ئەو تاریکییە!" (مەتتا ٦:٢٣).
ئایا خوێنەر یەکێکە لەوانەی ڕووناکی بۆ هاتووە، کە تۆ لێی دەترسێیت یان نایەوێت گوێڕایەڵی بکەیت؟ بیرت بێت کاتێک بەپێی ویستی خودا هەڵسوکەوت دەکەیت کە لە ڕێگەی ووشەی خۆیەوە پێت ناسێنراوە، ڕێگاکەت ڕووناکتر و ڕووناکتر دەبێتەوە تا ڕۆژی تەواو. لە لایەکی ترەوە، ڕاستییە ئاشکراکراوەکان کە بە ئەنقەست پشتگوێ دەخرێن، یان خراپتر لەوەش، ڕەت دەکرێنەوە، کاریگەرییەکی ڕەقکردنیان لەسەر ویژدان هەیە. ئێمە کەسانێکمان ناسیوە کە لە نووسینە پیرۆزەکانەوە هەندێک ڕاستییان فێربووبوون کە ئەگەر کاریان پێ بکرایە، لە ڕێگا دنیاییەکان و کۆمەڵە ئایینییە دنیاییەکان ڕزگاریان دەکرد، و ئازادییان پێدەدان بۆ ئەوەی بچنە لای ئەو یەکێکەی کە ڕەتکراوەتەوە، و سووکایەتییەکەی ئەو هەڵبگرن. دوودڵ بوون بەهۆی لەدەستدانی دنیایی ئەگەری، یان کێشەی خێزانیی پێشبینیکراو. بەدوای ڕێگایەکی ئاسانتردا دەگەڕان لەوەی لە کتێبەکەدا دیاریکرابوو، ویژدانی خۆیان بێدەنگ کرد و ڕۆحی خودایان کوژاندەوە. سەیری ئەنجامە خەمناکەکە بکەن! بێبەش لە هێزی ڕۆحی، بێهێزکراو، ئەو ڕاستییانەی کە جارێک چێژیان لێ وەرگرتبوو وەک پیتێکی مردوو لێیان هاتووە؛ ویژدانیان ڕەق بووە و شایەتییەکەیان بۆ خودا کۆتایی هاتووە. بەفیڕۆ دەتوانن باسی بکەن، و هەوڵ بدەن قوربانی لەسەر ڕێگاکانی تر بکەن، بەڵام ئەمە بۆ ئەو کەسە نابێت کە فەرموویەتی: "گوێڕایەڵی باشترە لە قوربانی، و گوێگرتن باشترە لە چەوری بەرخەکان" (1 ساموێل 15:22).
مێژووی پڕ لە وانەی ئیسرائیل ڕەنگە هۆشداریدەرێک بێت بۆ ئێمە سەبارەت بە دەرئەنجامە ترسناکەکانی بەرگری کردن لە ڕاستی، «هەرچەندە زۆر بوون، ئەوەندەش گوناهیان لە دژی من کرد: بۆیە شکۆمەندییەکەیان دەگۆڕم بۆ شەرمەزاری» (ئایەتی ٧). خۆشگوزەرانی دڵەکانیانی بۆ لای ئەو نەگۆڕیبوو، بەڵکو بە پێچەوانەوە، بۆیە دەبێت ئەویش بەپێی شایستەییەکانیان مامەڵەیان لەگەڵ بکات. بە خۆشحاڵی بە خراپەکارییەکانیان و پشتگوێخستنی فەرمایشتی خودا، ئەو دەیدانە دەست لەناوچوون؛ و کاهین و گەل پێکەوە دەناڵێنن. لە ڕێگای خۆشویستنی خۆیاندا دەبوو بە تێچووی خۆیانەوە فێر ببن کە هیچ شتێک دڵخۆشکەر نییە جگە لە بەردەوامبوون لەگەڵ ئەودا. ڕێگا ناپیرۆزەکانیان تەنها «دڵیان لێ دەسەندەوە»، و دەبوو بکەون و بڕووخێن «چونکە وازیان لە گوێڕایەڵیکردنی گەورە هێنابوو» (ئایەتەکانی ٨-١١).
ئامادە بوون ڕاوێژ بە بتەکانیان بکەن، بەڵام زۆر لووتبەرز و خۆبژێو بوون بۆ ئەوەی ڕوو بکەنە ئەو کە هەموو بەرەکەتێکیان قەرزاری ئەو بوون! زۆرجار سەرنج دراوە کە کاتێک خەڵک لە خودا دوور دەکەونەوە، دەتوانن زۆر وردبین بن لەسەر ڕێوڕەسمە خۆسەپێنراوەکان و پەرستشە خورافییەکان، لە کاتێکدا گوێڕایەڵی دەنگی پەروەردگار بە سەختی دەزانن. هەمان شت ڕاستە سەبارەت بە باوەڕپێکردن و باوەڕ. ئەو کەسەی کە قورسە بۆی متمانە بە سادەترین لێدوانی کتێبی پیرۆز بکات، دەتوانێت بە ئاسانییەکی سەرسوڕهێنەر سەیرترین گریمانە و بیرۆکەکانی تیۆریستە بێباوەڕەکان قبوڵ بکات. لەم کاتەدا ئیسرائیلیش بە هەمان شێوە بوو. هیچ شتێک کە خوداوەندە درۆینەکانیان داوایان دەکرد زۆر نەبوو بۆیان؛ بەڵام یاسای یەهۆڤایان قبوڵ نەبوو؛ "کەواتە،" فەرمووی ئەو کە ئەوان بە ئاشکرا لێی یاخی ببوون، "ئەو گەلەی کە تێناگات دەکەوێت" (ئایەتەکانی ١٢-١٤). ئەم شتانە لەو شتانەن کە "بۆ ئاگادارکردنەوەی ئێمە نووسراون." ئۆه، بۆ نیعمەتێک بۆ فێربوون و بەپێی ئەوە ڕەفتارکردن. ئەمە بوو کە پێغەمبەر هەوڵی دەدا لەسەر یەهودا جەختی لێ بکاتەوە. "هەرچەندە تۆ، ئیسرائیل، داوێنپیسی دەکەیت، بەڵام با یەهودا گوناه نەکات!" (ئایەتی ١٥). بەڵام، بەداخەوە، دواتر شانشینی باشووریشمان بە هەمان شێوەی باکوور لە یاخیبووندا دۆزییەوە.
چونکە ئیسرائیل ڕادەستی پاشەکشەکردن کرابوو، «وەک گوێرەکەیەکی پاشەکشەکەر،» خودا، وەک بڵێی، ڕێگەی خۆیانی پێدەدا. دەبوو وەک بەرخێک بن کە لە شوێنێکی فراواندا دەلەوەڕێت، ئازاد کرابوون بۆ ئەوەی هەموو سنوورێک ببڕن، بەڵام لەگەڵ هاتنی سزایەکی دیاریکراو: چونکە هەرچەندە وایاندەزانی کە خۆیان دڵخۆش دەکەن، ئەوان وەک بەرخێک بوون کە بۆ سەربڕین قەڵەو دەکران. وشەکە دەرچووبوو، «ئەفرایم بە بتەکانەوە لکاوە: وازی لێبهێنن!» (ئایەتەکانی ١٦، ١٧).
لکاو بە بتەکان: وازی لێ بهێنە!
هیچ شتێک لەمە پیرۆزتر نییە. وەک ئەوە وایە خودا هەموو ڕێگەیەکی گونجاوی بۆ چاکبوونەوەیان تاقیکردبێتەوە، جگە لە یەکێک، و ئەو یەکێکیشیان وازلێهێنانیان بوو بۆ ئەوەی فێر ببن، بە ئەزموونێکی تاڵ، ئەوەی بە هیچ شێوەیەکی تر نەیاندەگرتە دڵ.
لە پەیمانی نوێدا، ئەوە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە "ڕادەست بکرێت بە شەیتان بۆ لەناوبردنی جەستە، تا ڕۆح ڕزگار بکرێت لە ڕۆژی خوداوەند عیسادا.” (بڕوانە 1 کۆرنسۆس 5:0.)
کاتێک ڕۆحێک بە تەواوی سەرکەش و خۆویست دەبێت، خودا لەوانەیە هەندێک جار دەربارەی ئەو بڵێت، وەک چۆن دەربارەی ئیسرائیل وتی،
ئەو بە بتەکانییەوە پێوە نووساوە.
سەرکۆنەکردنی زیاتر یان ڕاستکردنەوەی برایانە بێسوودە. بە توندی بە تەنیا جێی بهێڵە، تاوەکو لە بێژنگی شەیتاندا فێر دەبێت چەندە لە خودا دوور کەوتووەتەوە و چەندە نزم بووەتەوە. تێبینی بکە: تەنها دوای شکستی هەموو ڕێگاکانی تر بۆ گەڕاندنەوەی گومڕاکە، خودا بەو شێوەیە مامەڵە لەگەڵ ڕۆحەکاندا دەکات. کاتێک ئارامگرتنی ئەو، وەک بڵێی، گەیشتە کۆتایی، ئەوکاتە دەستی لە ئەفرایم هەڵگرت. لە سەرەتاوە لەگەڵیاندا بوو، خزمەتی دەکردن، سزای دەدان، پاڕایەوە لێیان، و فێری دەکردن؛ بەڵام هەمووی بێسوود بوو. سوور بوون لەسەر ئەوەی بە ڕێگەی خۆیان بڕۆن. لە کۆتاییدا، چونکە زۆر خۆشی دەویستن بۆ ئەوەی بۆ هەمیشە دەستیان لێهەڵبگرێت، دەفەرموێت،
واز لەوان بێنە.
ئێستا ئەوان لەوێدان کە بە ئەزموونێکی تاڵ تەواوی ئەنجامی دوورکەوتنەوەی دڵیان لە خۆی فێردەبن. دەبێت ڕادەستی ئارەزووەکانی دڵی خۆیان بکرێن تاوەکو "بەهۆی قوربانییەکانیانەوە شەرمەزار ببن" (ئایەتەکانی ١٨، ١٩).
چەند قووڵە ئەو خۆشەویستییەی کە لە هەموو ئەم وەسفە ناخۆشەدا هەناسەی تێدا دەدات. چەند ناسکە ئەو نیعمەتەی کە تا کۆتایی بەردەوام بوو لە گەڕان بەدوای گەڕاندنەوەی ئەو کەسانەی کە هێندە بێبەها و هێندە شایستە نەبوون!
وە بۆ ئێمەش، بە نرخە بزانین کە نیعمەتی ئەوە نەگۆڕە؛ و ئەگەر بەو خوێنە بە نرخەی مەسیح رزگارکراوین، ئێمە ئامانجی ئەوین
خۆشەویستیی دڵسۆز و پشوودرێژ >کە هەرگیز لاناچێت.
بێگومان، هیچ شتێک نابێت هێندە کاریگەرییەکی بەهێزی لەسەر ڕەفتارەکانمان هەبێت، وەک ئەوەی کە سەرپێچییەکانمان نەیتوانیوە و ناتوانێت خۆشەویستییەکەی بکوژێنێتەوە. هیچ گۆڕانکارییەک لە ئێمەدا نابێتە هۆی هیچ گۆڕانکارییەکی هاوشێوە لەو. بۆیە پێمان وتراوە، "ڕۆحی پیرۆزی خودا خەمبار مەکەن، کە پێی مۆرکراون هەتا ڕۆژی ڕزگاربوون." مەبەست ئەوە نییە کە خەمباری بکەین و دووری بخەینەوە، وەک چۆن خەڵک زۆرجار بە هەڵە پێداگری دەکەن کە وایە، چونکە ئەوکات وشەکان لە سروشتی هەڕەشەدا دەبوون، نەک ئامۆژگارییەک بۆ هەموو منداڵێکی خودا، کە بە هێزی داوایەکی هێندە ناسک دێتە لامان. چەند نزمە ئەو ڕۆحەی کە سوود لە خۆشەویستییەکی هێندە بێسنوور وەربگرێت بۆ ئەوەی بە ئارەزووی خۆی بڕوات، و بەم شێوەیە بێڕێزی بە ڕۆحی نیعمەت بکات!