ئەم بەشە بەشێکی پێشبینییەکانی ئیشایا دەناسێنێت کە تیشک دەخاتە سەر "بارگرانییەکان" یان پەیامەکان سەبارەت بە نەتەوە جیاوازەکان، بەتایبەتی بابل. وردەکاریی پێشبینییەکانی ئیشایا دەخاتە ڕوو دەربارەی وێرانبوونی بابل لەلایەن هێزەکانی مادۆ-فارسییەوە، کە وەک وێنەیەکی پێغەمبەرانەش خزمەت دەکات بۆ ڕووخانی کۆتایی هێزە بێخوداکانی گەلان لە "ڕۆژی یەزدان"دا. دەقەکە جەخت لەسەر دوو جێبەجێبوون دەکاتەوە، کە هەردوو ڕووداوە مێژووییەکان و دادگاییەکانی داهاتووی کۆتاییزەمەن دەگرێتەوە، لەوانەش گۆڕانکارییە سروشتییەکان و شکستپێهێنانی بوونەوەرێکی ڕۆحیی خراپەکار کە بە لووسیفەر/شەیتان ناسراوە.
تێبینییە شیکارییەکان لەسەر
پێغەمبەر ئیشایا
لەلایەن
ھاری ئەی. ئایرۆنساید، دکتۆری ئەدەبیات.
مافی بڵاوکردنەوە @ 1952
دەستکاری کراوە بۆ 3 بی ئێس بی لەلایەن باپتیست باوەڕدارانی کتێبی پیرۆز بە ڕۆحی خزمەتی بڵاوکردنەوەی کتێبی سەدەیەک لەمەوبەر
ئێستا دەگەینە بەشێکی جیاواز لە پێشبینییەکەی ئیشایا، کە بەتایبەتی مامەڵە لەگەڵ ئەو نەتەوانە دەکات کە ئیسرائیل لە سەدەکانی ڕابردوودا پەیوەندی لەگەڵیاندا هەبووە و هەندێکیان دەبێت لە ڕۆژی یەزدانی داهاتوودا ڕووبەڕوویان ببێتەوە. لە بەشەکانی سێزدە تا بیست و سێدا، ئێمە "بارەکان، واتە، پەیامە پێغەمبەرایەتییەکان، کە بەتایبەتی پەیوەندییان بە بابلەوە (١٣،١٤)، مۆئاب (١٥،١٦)، دیمەشق، پایتەختی سوریا (١٧)، هێزێکی دەریایی بێناو لە ڕۆژئاوای ئیتیۆپیا (١٨)، میسر (١٩)، میسر و ئیتیۆپیا (٢٠)، ئەدۆم و عەرەبستان (٢١)، و سور (٢٣)ەوە هەبوو. دوو پەیامیش بە دڵنیاییەوە ئاماژە بە خودی فەلەستین دەکەن لە پەیوەندیدا لەگەڵ هێرشەکانی دوژمنەکانیان، واتە، بەشێک لە بەشی بیست و یەک و بەشی بیست و دوو.
ئەو نەتەوانەی لەم بەشانەدا باس کراون، ئەوانە بوون کە ئیسرائیل لە ڕابردوودا لێیانەوە ئازاری چەشت، و هەندێکیان لە ڕۆژانی کۆتاییدا دەردەکەونەوە، هێشتا دوژمنایەتی کۆنی خۆیان بەرامبەر بە ڕەگەزی هەڵبژێردراو نیشان دەدەن.
لە بەشەکانی سێزدە و چواردەدا، ئیشایا سەیری داهاتوو دەکات، پێشبینی ئەو وێرانکارییە دەکات کە پێشبینی دەکرد بەسەر بابلدا بێت وەک ئەنجامی داگیرکردنی کەلدیا لەلایەن مادۆ-فارسییەکانەوە. لەوانەیە سەیر بێت کە بابل ئەو شوێنە بگرێت کە لەم بینینە پێغەمبەرایەتییانەدا هەیەتی، چونکە لە سەردەمی ئیشایادا تەنها هێزێکی بێ بایەخ بوو، بە تەواوی لەژێر سێبەری ئاشووردا بوو، بەڵام ڕۆحی پێغەمبەرایەتی ئیشایای توانی سەیری ئەو کاتە بکات کە ئەم دووانە لە یەک دەسەڵاتی گەورەدا یەکدەگرنەوە و شاری بابل پایتەختەکەی دەبێت.
ئەمە ئەو هێزە بوو کە مەبەست لێی جێبەجێکردنی سزاکانی خودا بوو دژی یەهودا لەبەر یاخیبوون و بتپەرستییەکەی. کاتێک ئەم بەشانە دەخوێنینەوە، ئاسانە ببینین کە لە پشت فەرمانڕەوا ڕاستەقینەکانی بابلەوە، کەسایەتییەکی ڕۆحیی خراپ هەبوو کە بە لوسیفەر، کوڕی بەیانی، ناودەبرا. ئەوەی کە ئەم فریشتە خراپە هەمان شەیتان خۆیەتی، بە تەواوی ڕوون دیارە.
کەواتە، ئێمە تێبینی بەشی یەکەمی پێشبینییەکە دەکەین، کە دوو جۆر جێبەجێکردنی دەبێت: یەکەم، وێرانبوونی بابل لەلایەن سوپاکانی کۆرش و سیاکسارەوە (کە ڕەنگە هەمان داریوشی دانیال ٥:٠ بێت)، و پاشان لەناوچوونی کۆتایی ئاشوورییەکان لە ڕۆژانی کۆتاییدا.
بە زمانێکی ڕەوان و دراماتیکی، ئیشایا وێنای ڕووخانی ستەمکاری داهاتووی گەلی خودا دەکات.
"باری بابِل، کە ئیشایا کوڕی ئامۆز بینیی. ئاڵایەک بەرز بکەنەوە لەسەر کێوی بەرز، دەنگتان بۆیان بەرز بکەنەوە، دەست ڕاوەشێنن، بۆ ئەوەی بچنە ناو دەروازەکانی گەورەکان. فەرمانم داوە بە پیرۆزکراوەکانم، هەروەها بانگم کردووە بە بەهێزەکانم بۆ تووڕەییم، تەنانەت ئەوانەی کە دڵخۆشن بە گەورەییم. دەنگی جەماوەرێک لە چیاکاندا، وەک گەلێکی گەورە؛ دەنگێکی پڕ لە شڵەژانی شانشینەکانی نەتەوەکان کە کۆکراونەتەوە: یەزدانی سوپاسالاران سوپای جەنگ کۆدەکاتەوە. ئەوان لە وڵاتێکی دوورەوە دێن، لە کۆتایی ئاسمانەوە، تەنانەت یەزدان، و چەکەکانی تووڕەییەکەی، بۆ وێرانکردنی هەموو خاکەکە. هاوار بکەن؛ چونکە ڕۆژی یەزدان نزیکە؛ وەک وێرانکارییەک لە خودای هەرە بەتواناوە دێت. لابەر ئەوە هەموو دەستەکان بێهێز دەبن، و دڵی هەموو پیاوێک دەتوێتەوە: و دەترسن: ئازار و خەم دەیانگرێتەوە؛ وەک ژنێک کە منداڵی دەبێت ئازاریان دەبێت: سەرسام دەبن لە یەکتر؛ ڕوخساریان وەک گڕ دەبێت. سەیری بکەن، ڕۆژی یەزدان دێت، دڵڕەقە، هەم بە تووڕەیی و هەم بە قینی توند، بۆ ئەوەی خاکەکە وێران بکات: و گوناهبارانی ناویشی لەناودەبات. چونکە ئەستێرەکانی ئاسمان و کۆمەڵە ئەستێرەکانی ڕووناکیی خۆیان نادەن: خۆر لە کاتی هەڵهاتنیدا تاریک دەبێت، و مانگ ڕووناکیی خۆی نانێرێت. و من جیهان سزا دەدەم لەسەر خراپەیان، و بەدکاران لەسەر گوناهیان؛ و لووتبەرزیی لووتبەرزان کۆتایی پێدەهێنم، و خۆبەزلزانیی ترسناکەکان نزم دەکەمەوە.(ئایەتەکان 1-11)
وێنەی پێشکەشکراو زۆر لە وێرانکردنی ڕاستەقینەی بابل لەسەر فورات لە ڕۆژانی داگیرکاریی مادی-فارسی تێدەپەڕێنێت. بە ڕوونی ئەو بارودۆخانە نیشان دەدات کە زاڵ دەبن نەک تەنها لەنێو نەتەوەکانی ئاسیای ناوەڕاست و ڕۆژئاوا، بەڵکو لەنێو هەموو دەسەڵاتە نەتەوەییەکان لە ڕۆژی تووڕەیی یەزدان.
بە واتایەکی تر، ئەو وێرانکارییەی کە بەسەر بابلی کۆندا هات، نموونەی چارەنووسی ترسناک بوو کە چاوەڕێی هێزە بێخوداکانی نەتەوەکان دەکات کە بە دەستی سوور لە یاخیبوون دژی پەروەردگار و مەسیحەکەی دەگیرێن لە ڕۆژانی کۆتاییدا. جێگای سەرنجە کە زۆرێک لە دەربڕینەکانی بەکارهاتوو لەم ئایەتانەدا بە کردەوە وەک یەکن لەگەڵ پێشبینییەکانی تردا سەبارەت بە ڕۆژی پەروەردگار و لەگەڵ ڕووداوەکانی دوای شکاندنی مۆری شەشەم لە پەرتووکی بینیندا.
"پیاوێک گرانبەهاتر لە زێڕی پاک دەکەم؛ تەنانەت پیاوێک لە پارچە زێڕەکەی ئۆفیر. بۆیە ئاسمانەکان دەهەژێنم، و زەوی لە شوێنی خۆی دەجوڵێت، لە تووڕەیی یەزدانی سوپاسالاراندا، و لە ڕۆژی تووڕەیی سەختی ئەودا. وەک ئاسکێکی ڕاوکراو دەبێت، و وەک مەڕێک کە کەس هەڵی ناگرێتەوە: هەموو پیاوێک ڕوو لە گەلی خۆی دەکات، و هەموویان بۆ خاکی خۆیان هەڵدێن. هەموو ئەوانەی دەدۆزرێنەوە پێیاندا دەچێت؛ و هەموو ئەوانەی پێیانەوە دەلکێن بە شمشێر دەکوژرێن. منداڵەکانیشیان لەبەرچاوی خۆیان پارچە پارچە دەکرێن'؛ ماڵەکانیان تاڵان دەکرێن، و ژنەکانیان دەستدرێژی دەکرێتە سەر.(ئایەتەکانی 12-16).
کاتێک ئەم دەقە بەراورد دەکەین لەگەڵ حەگای ٢:٦، حەگای ٢:٧؛ عیبرانییەکان ١٢:٢٥-٢٩؛ زەکەریا ١٤:٤، زەکەریا ١٤:٥، و دەقەکانی دیکەی پەیوەندیدار بە ڕۆژی یەزدانەوە، فێر دەبین کە نەک تەنها شانشینەکانی جیهان وردوخاش دەبن بەڵکوو گۆڕانکاری سروشتیی زۆر گەورە ڕوودەدەن کە زەوی دەهەژێنن و ناتەواوی دروست دەکەن تەنانەت لەنێو تەنە ئاسمانییەکانیشدا، بۆیە خەڵکی جیهان لە ترسێکی زۆر گەورەدا دەبن بەهۆی حوکمەکانی یەزدانەوە.
بەشێکی ئەوەندە گەورە لە مرۆڤایەتی لە ململانێکان و کارەساتە سروشتییەکانی ئەو ڕۆژانەدا لەناو دەبرێن، کە مرۆڤێک لە زێڕ بەنرختر دەبێت، و ترس و تۆقین دایاندەگرێت هەموو ئەو دانیشتوانی زەوییەی کە پەروەردگار ناناسن و چاوەڕێی ناکەن لەو ڕۆژەی هێزی ئەودا.
"ئاوا، من مادەکان لە دژیان هەڵدەسێنم، کە گرنگی بە زیو نادەن؛ و سەبارەت بە زێڕیش، دڵیان پێی خۆش نابێت. کەوانەکانیشیان گەنجەکان وردوخاش دەکەن؛ و بەزەییان بە بەری سکی ژناندا نایەتەوە؛ چاویان لە منداڵ خۆش نابێت. و بابل، شکۆی شانشینەکان، جوانیی شکۆمەندیی کلدانییەکان، دەبێت وەک کاتێک خودا سەدۆم و گۆمۆڕای وێران کرد. هەرگیز ئاوەدان ناکرێتەوە، و لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر تێیدا ناژین: و عەرەب خێمەی لێ هەڵنادەن؛ و شوانکارەکان مەڕەکانیان لێ کۆ ناکەنەوە. بەڵکو گیانلەبەرە کێوییەکانی بیابان لەوێ دەمێننەوە؛ و ماڵەکانیان پڕ دەبن لە بوونەوەری خەمناک؛ و کوندەپەپووکان لەوێ دەژین، و شەیاتینەکان لەوێ سەمادەکەن. و گیانلەبەرە کێوییەکانی دوورگەکان لە ماڵە چۆڵەکانیاندا دەقیژێنن، و ئەژدیهاکان لە کۆشکە خۆشەکانیاندا: و کاتی نزیکە بێت، و ڕۆژەکانی درێژ ناکرێنەوە.( ئایەتەکان 17-22).
لێرەدا پێغەمبەرەکە دەگەڕێتەوە سەر وێرانبوونی ڕاستەقینەی بابیلۆن کە بە گەمارۆدان و ڕووخاندنی دەستی پێکرد لەلایەن مادەکان و فارسەکانەوە، بەڵام بە تەواوی کۆتایی پێنەهات تا چەند سەدەیەک دواتر کاتێک لە کۆتاییدا ئەو شارە شانازیکەرەی جاران بە تەواوی خاپوور کرا، کۆشکەکانی وێران کران، باخچە هەڵواسراوەکانی تێکشکێنران، و وێرانبوونی ئەوەندە تەواو بوو کە لە هەموو ئەو سەدان ساڵەی دواتردا هەرگیز نەیتوانیوە سەرلەنوێ هەستێتەوە.
ڕاستە کە جاروبار گوندە بچووکەکان لە نزیک شوێنی شارە کۆنەکە دروستکراون، بەڵام وێرانەکانی بابل کە تازە لەلایەن شوێنەوارناسانەوە دۆزراونەتەوە، نیشان دەدەن چەند بە تەواوی ووتەکانی پێغەمبەرەکە جێبەجێ کراون.
هەتا ئەمڕۆش عەرەب ڕەتی دەکاتەوە خێمەی لێهەڵبدات، پێی وایە شەوانە ئەهریمەنەکان بەناو وێرانەکانی شارەکەدا دەسووڕێنەوە، کە تێیدا کوندەپەپوو و مارمێلکە (ئەژدیها) و بوونەوەرەکانی تری شەو زۆرن. خودا بڕیاری داوە کە بابل هەرگیز هەڵنەسێتەوە. بابلی وهحی وێنەیەکی سیمبولیی ڕێکخراوە گەورە ئایینی-بازرگانییەکەی ڕۆژانی کۆتاییە کە بە تەواوی گەشە دەکات دوای ئەوەی کڵێسای ڕاستەقینە بەرز دەکرێتەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ خوداوەند بێت.
چارەنووسی خراپی، وەک هی شاری کۆنەکە، بەم زووانە جێبەجێ دەکرێت و ئەویش دەکەوێت، هەرگیز جارێکی تر هەڵناسێتەوە دژی خودا و گەلەکەی.
لە بەشی چواردەهەمدا، دەبینین کە خودا گەڕانەوەی داهاتووی ئیسرائیل بە لەناوچوونی بابلەوە دەبەستێتەوە. هەرچەندە سەدان ساڵ لە نێوان هەردوو ڕووداوەکەدا تێپەڕی، بەڵام بەو پێیەی کە لە ڕێگەی فەرمانی کۆرشەوە ڕێگە بە پاشماوەیەک درا بگەڕێنەوە قودس، بەم شێوەیە بەشێک لە پێشبینییە خوداییەکان سەبارەت بە گەڕانەوەی یەهودا جێبەجێ کران، بۆیە گەڕانەوەی کۆتایی ئەوان بەستراوەتەوە بە ڕووخانی تەواوی دەسەڵاتی نەتەوەکانەوە.
"چونکە پەروەردگار بەزەیی بە یەعقوبدا دێتەوە، و هێشتا ئیسرائیل هەڵدەبژێرێت، و لە خاکی خۆیاندا جێگیریان دەکات: و نامۆکان پەیوەندییان پێوە دەکەن، و ئەوان بە ماڵی یەعقوبەوە دەنووسێن. و گەلان دەیانگرن، و دەیانهێننە شوێنی خۆیان: و ماڵی ئیسرائیل لە خاکی پەروەردگاردا دەبنە خاوەنیان وەک خزمەتکار و کەنیزەک: و ئەوان دیلیان دەکەن، ئەوانەی کە خۆیان دیلی ئەوان بوون؛ و بەسەر ستەمکارەکانیاندا فەرمانڕەوایی دەکەن.(ئایەتەکانی 1،2).
تێبینی دەربڕینەکە بکە،ئەوان دیلیان دەکەن، ئەوانەی کە خۆیان دیلی ئەوان بوون. "ئەمە وادیارە ڕوونکردنەوەی ڕاستەقینە دەدات بۆ ئەو دەقە زۆر مشتومڕلەسەرکراوەی لە ئەفەسۆس 4:8،"دیلیی بە دیل برد." ئەم وشانە لە زەبوورەکان ٦٨:١٨ وەرگیراون.
هەمان عیبرانییەت لە دادوەران ٥:١٢ دەدۆزرێتەوە کە واتاکەی تەواو ڕوونە: باراک دەبوو بە دیلی ببات ئەوانەی ئیسرائیلیان بە دیل گرتبوو.
کەواتە مەسیح، بە هەستانەوەی سەرکەوتووانەی خۆی، دەسەڵاتەکانی دۆزەخی تێکشکاندووە و شەیتان و لەشکرەکانی بە دیل گرتووە کە ماوەیەکی زۆر بوو مرۆڤایەتییان بە دیل گرتبوو.
شەیتان لەو کاتەدا بە تەواوی تێکشکێنرا (عیبرانییەکان 2:14) و ئەوانەی کە جارێک قوربانییەکانی بوون، ئێستا لە دەسەڵاتی ئەودا ڕزگار کراون.
لە کۆلۆسی 2:15 پێمان دەوترێت کە مەسیح، بە هەستانەوەی لە مردووان، دەسەڵات و هێزەکانی ڕیسوا کرد، یان کردییە نێچیر، واتە، سوپای خراپەکاران؛ بۆیە شەیتان ئێستا دوژمنێکی شکستخواردووە.
حوکمەکەی هێشتا جێبەجێ نەکراوە، بەڵام ئەوەندە دڵنیایە کە وشەی خودا ڕاستە.
ئەرکی باوەڕدارە بەرەنگاری شەیتان بێتەوە، جێگیر بێت لە باوەڕدا، بە زانینی ئەوەی کە ئەو هیچ دەسەڵاتێکی نییە دژی ئەوانەی کە پابەندن بە ووشەی خودا.
لە بەشی دواتردا، ئیسرائیل دەبینرێت کە شادمانە بە لەناوبردنی دوژمنە گەورەکەی.
"دێتە دی لەو ڕۆژەدا کە پەروەردگار ئارامیت پێدەبەخشێت لە خەم و ترس و کۆیلایەتییە سەختەکەت کە ناچار کرابووی خزمەت بکەیت، کە دوو پەند دەڵێیتەوە دژی پاشای بابل، و دەڵێیت: چۆن ستەمکار کۆتایی هات! شاری زێڕین کۆتایی هات! پەروەردگار گۆچانی بەدکارانی شکاندووە، و گۆچانی دەسەڵاتدارانیش. ئەوەی بە تووڕەیی و بە لێدانێکی بەردەوام گەلانی دەدا، ئەوەی بە تووڕەییەوە حوکمی نەتەوەکانی دەکرد، ئێستا چەوسێنراوەتەوە، و کەس ڕێگری لێ ناکات. هەموو زەوی ئارامە و بێدەنگە: دەست دەکەن بە گۆرانی وتن. بەڵێ، دار سنەوبەرەکان بە تۆوە دڵخۆشن، و دار ئەرزی لوبنان، دەڵێن: لەوەتەی تۆ کەوتوویت، هیچ داربڕێک نەهاتووەتە سەرمان.(ئایەتەکانی 3-8).
ئەو "پاشای بابلوادیارە لێرەدا وەک هاوواتایەک بەکارهاتووە بۆ هەموو هێزە بێگانەکان کە بە درێژایی سەدەکان بەشدارییان لە چەوساندنەوەی گەلی کۆنی خودا کردووە. کاتێک دوایین دوژمنی گەورە لەناو دەبرێت، ئەوان دەتوانن دڵخۆش بن بە دەرکەوتنی هێزی پەروەردگار، و هەروەک چۆن ئیسرائیل لە کەناراوەکانی دەریای سوور گۆرانییان وت کاتێک سەیری لەناوبردنی فیرعەون و سوپاکەیان دەکرد، بە هەمان شێوە لەو ڕۆژەی دێت ئەوان دەتوانن گۆرانی موسا و بەرخەکە بڵێن کاتێک دەبینن هەموو دوژمنەکانیان پووچەڵ کراونەتەوە.
ئێستا دەگەینە شتێک کە یارمەتیمان دەدات تێبگەین چۆن گوناه لە ئاسمانەکاندا دەستی پێکرد، و هەروەها شتێک لە هێزە نەبینراوەکان تێبگەین کە بە درێژایی سەدەکان زاڵ بوون بەسەر مێشکی پیاوانی خراپکاردا، کە هەوڵیان داوە مەبەستی خودا پووچەڵ بکەنەوە. کەوتنی لوسیفەر کەوتنی شەیتان نیشان دەدات.
ئەم دەقە زۆر بە نزیکی پەیوەستە بە یەحزقیال 28:0، کە دەبێت بە وریاییەوە لەبەرچاو بگیرێت بۆ تێگەیشتنی تەواو لەمە.
"دۆزەخ لە خوارەوە جووڵاوە بۆ ئەوەی لە هاتنتدا پێشوازیت لێ بکات: مردووانت بۆ وروژێنێت، تەنانەت هەموو گەورەکانی زەویش؛ هەموو پاشاکانی گەلانی لەسەر تەختەکانیان هەڵساندووە. هەموویان قسە دەکەن و پێت دەڵێن: ئایا تۆش وەک ئێمە لاواز بوویت؟ ئایا تۆش وەک ئێمە لێهات؟ شکۆت هێنرایە خوارەوە بۆ گۆڕ، لەگەڵ دەنگی سازەکانت: کرم لە ژێرەوەت بڵاوبووەتەوە، و کرمەکان داتدەپۆشن. چۆن لە ئاسمانەوە کەوتیتە خوارەوە، ئەی لووسیفەر، ئەستێرەی بەیان! چۆن بڕایتەوە بۆ سەر زەوی، کە گەلانت لاواز کرد! چونکە لە دڵتدا گوتت: من سەر دەکەوم بۆ ئاسمان، تەختەکەم لەسەر ئەستێرەکانی خودا بەرز دەکەمەوە: لەسەر کێوی کۆبوونەوەش دادەنیشم، لە لایەکانی باکوور: لەسەر بەرزاییەکانی هەورەکان سەر دەکەوم؛ وەک خودای هەرە بەرز دەبم. بەڵام تۆ دەهێنرێیتە خوارەوە بۆ دۆزەخ، بۆ لایەکانی چاڵەکە.(ئایەتەکانی 9-15).
ئەم وشانە ناتوانن بەسەر هیچ مرۆڤێکی فانی ئاساییدا جێبەجێ ببن. لوسیفەر (هەڵگری ڕووناکی) فریشتەیەکی دروستکراوە لە بەرزترین پلەدا، هاوشێوەی کەرووبی داپۆشەری یەحزەقیال ٢٨:٠. وادیارە ئەو گەورەترینی هەموو سوپای فریشتەکان بوو و لەبەردەم خودا بێ کەموکوڕی بوو تاوەکو بەهۆی لوتبەرزییەوە کەوت.
ئارەزووی ئەوە بوو کە تەختی خودا بۆ خۆی بگرێتە دەست و ببێتە فەرمانڕەوای باڵای گەردوون.
تێبینی پێنجەکەی بکە "من وێڵس." ئەوە جەختکردنەوەی ویستی بوونەوەرەکە بوو لە دژی ویستی ئافرێنەر کە بووە هۆی ڕووخانی، و بەم شێوەیە سەرپەرشتێک بوو بە شەیتان! لە شوێنی دەسەڵات و فەزڵەوە فڕێدرایە خوارەوە کە چێژی لێ وەرگرتبوو، بوو بە دوژمنی بێوچانی خودا و مرۆڤ، و لەو کاتەوە بە درێژایی هەزاران ساڵ هەموو ئامرازێکی گونجاوی بەکارهێناوە بۆ لەناوبردنی مرۆڤایەتی و خودا لە شکۆمەندییەکەی بێبەش بکات کە شایستەی ناویەتی.
یەزدانمان لە یۆحەننا ٨:٤٤ دەربارەی ئەو قسە دەکات. یەزدان لەوێ نیشانی دەدات کە شەیتان گومڕایەکە، کە لە پێگەیەکی پێشووی خۆیەوە کە جارێک چێژی لێ وەرگرتبوو کەوتووەتە خوارەوە، و ئێمە لە نووسینە پیرۆزەکانی ترەوە دەزانین چۆن هەمیشە وەک شێرێکی نەڕێنەر دەسوڕێتەوە، بەدوای ئەوەدا دەگەڕێت کێ قووت بدات.
خاچەکە پێشەنگی لەناوچوونی شەیتان بوو، بەڵام ئەو سوورە لەسەر ئەوەی تۆڵەی خۆی لە مرۆڤایەتی بکاتەوە تا ئەو ڕادەیەی کە دەتوانێت پێش ئەوەی دادگاییکردنی کۆتایی خۆی ڕووبدات، چونکە دڵی پڕە لە ڕق و کینە دژی خودا و دژی ئەوانەی کە خودا خۆشی دەوێن. ئێمە لە دەقەکانی ترەوە دەزانین کە لووسیفەر لە یاخیبوونەکەیدا بە تەنیا نەبوو (2 پەترۆس 2:4)، و پەروەردگارمان باس لە "" دەکات.شهیتان و فریشتهکانی(مەتا 25:41)، و ئهمه له وهحی 12:7 پشتڕاست دهكرێتهوه، كه تێیدا دهخوێنینهوه دهربارهی جهنگی داهاتوو له ئاسماندا له نێوان میخائیل و فریشتهكانی، و ئهژدیها و هی ئهو.
ئەم فریشتە خراپانە فەرمانڕەوای جیهانی ئەم تاریکییەن (ئەفەسۆس 6:12). ئەوان هەوڵ دەدەن زاڵ بن بەسەر دڵ و مێشکی فەرمانڕەواکانی نەتەوەکاندا، هانیان دەدەن بۆ ئەوەی لە دژی ویستی خودا کار بکەن. بۆیە پێویست ناکات سەرسام بین کە لە ئایەتەکانی داهاتووی ئەم بەشەماندا دەبینین پاشای بابل، وەک بڵێی، لەگەڵ لوسیفەر تێکەڵ کراوە. واتای ڕاستەقینە، بێگومان، ئەوەیە کە ئەو لەلایەن ئەوەوە کۆنترۆڵ کرابوو یان زاڵ بووبوو بەسەریدا.
داڕمانەکەی وەسف کراوە:
"ئەوانەی دەت بینن بە وردی سەیری تۆ دەکەن و بیر لە تۆ دەکەنەوە و دەڵێن: ئایا ئەمە ئەو پیاوەیە کە زەوی هەژاند، شانشینەکانی لەرزاند؛ کە جیهانی کردە وێرانە، و شارەکانی وێران کرد؛ کە ماڵی دیلەکانی نەکردەوە؟ هەموو پاشاکانی نەتەوەکان، تەنانەت هەموویان، بە شکۆوە پاڵکەوتوون، هەر یەکەیان لە ماڵی خۆیدا. بەڵام تۆ لە گۆڕەکەت فڕێ درایتە دەرەوە وەک لقێکی قێزەون، و وەک جلوبەرگی کوژراوان، کە بە شمشێر لێیان دراوە، کە دەچنە خوارەوە بۆ بەردەکانی چاڵەکە؛ وەک لاشەیەک کە پێی لێ نراوە. تۆ لە ناشتندا لەگەڵیاندا یەک ناگریتەوە، چونکە خاکەکەت وێران کردووە، و گەلەکەت کوشتووە: نەوەی خراپەکاران هەرگیز ناوبانگ دەرناکەن. سەربڕین ئامادە بکەن بۆ منداڵەکانی لەبەر گوناهی باوکەکانیان؛ بۆ ئەوەی هەڵنەستنەوە، و خاوەندارێتی زەوی نەکەن، و ڕووی جیهان بە شارەکان پڕ نەکەن. چونکە من لە دژیان هەڵدەستمەوە، خوداوەندی سوپاکان دەفەرموێت، و لە بابل ناو و پاشماوە و کوڕ و نەوە دەبڕمەوە، خوداوەند دەفەرموێت. هەروەها دەیکەمە موڵکی قازە کێوییەکان، و گۆمی ئاو: و بە گسکی وێرانکاری دەیماڵم، خوداوەندی سوپاکان دەفەرموێت. (ئایەتەکانی 16-23).
ئەم دەقە زۆر شیعرییە، بەڵام بە شێوەیەکی ڕوون و بێ گومان وێرانکاریی تەواوی دوایین دوژمنی گەورەی ئیسرائیل لە ڕۆژی یەزداندا وەسف دەکات. بڕوانە هەروەها حزقیال 31:16-18. هەموو شکۆمەندیی جەنگاوەرەکە و شانازیی داگیرکردنی جیهان بە وێرانکاریی تەواو کۆتایی دێت.
هیچ کەسێک کە جورئەتی کردبێت بە فیز و لووتبەرزییەوە هەڵسێتەوە بۆ سەرپێچیکردنی خودای زیندوو، هەرگیز نەیتوانیوە لە ئەنجامە حەتمییەکەی گەمژەییەکەی ڕزگاری بێت.
لە ئاشوورییەکەی ڕۆژانی کۆتاییدا، وەک بڵێی بەرجەستەبوونی هەموو ئەو هێزە چەوسێنەرانە دەبینین کە ئیسرائیلیان خستووەتە تەنگانەوە لەدوای بڵاوبوونەوەیانەوە لەناو گەلاندا.
"خودای سوپاسالاران سوێندی خواردووە، گوتوویەتی: بە دڵنیاییەوە وەک چۆن بیرم لێکردووەتەوە، وا دەبێت؛ وەک چۆن بڕیارم داوە، وا دەمێنێتەوە: کە ئاشووری لە خاکەکەمدا دەشکێنم، و لەسەر کێوەکانم پێی لێ دەنێم. ئینجا نیرەکەی لەسەر لادەچێت، و بارەکەی لەسەر شانیان لادەچێت. ئەمەیە ئەو مەبەستەی کە بۆ هەموو زەوی دانراوە؛ و ئەمەیە ئەو دەستەی کە بەسەر هەموو نەتەوەکاندا درێژکراوەتەوە. چونکە خودای سوپاسالاران بڕیاری داوە، کێ دەتوانێت هەڵیبوەشێنێتەوە؟ و دەستی درێژکراوەتەوە، کێ دەتوانێت بیگەڕێنێتەوە؟(ئایەتەکانی ٢٤-٢٧).
کاتێک نەتەوەکان بۆ ململانێی هەرمەگەدۆن کۆدەبنەوە، خودی یەزدان ئاشوورییەکە لەگەڵ هەموو دوژمنێکی تری مەسیح و ڕاستییەکەی لەناویدەبات. ئیسرائیل بە تەواوی ڕزگار دەکرێت و خودا شکۆدار دەکرێت لەو پادشایەتییەی کە بە ڕاستودروستی دادەمەزرێت.
لە پێنج ئایەتی کۆتایی بەشەکەدا پێشبینییەکی جیاوازمان هەیە، کە لە دوایین ساڵی پاشا ئاحازدا دراوە، پەیوەستە بە فەلەستین و گەلەکەیەوە.
"لەوە ساڵەی کە پاشا ئاحاز مرد، ئەم پەیامە بوو. ئەی فەلەستینی تەواو، شاد مەبە، چونکە گۆچانی ئەوەی لێیدایت شکاوە: چونکە لە ڕەگی مارەوە مارێکی ژەهراوی دێتە دەرەوە، و بەرهەمەکەشی مارێکی ئاگرینی فڕیو دەبێت. و نۆبەرەی هەژاران تێر دەبن، و نەداران بە سەلامەتی پاڵ دەکەون: و من ڕەگەکەت بە برسێتی دەکوژم، و ئەو پاشماوەکەت دەکوژێت. هاوار بکە، ئەی دەروازە؛ بگری، ئەی شار؛ تۆ، ئەی فەلەستینی تەواو، لەناوچوویت: چونکە دووکەڵێک لە باکوورەوە دێت، و کەس بە تەنیا نابێت لە کاتە دیاریکراوەکانی خۆیدا. ئەی ئینجا یەکێک چی وەڵامی نێردراوانی نەتەوەکە دەداتەوە؟ کە یەزدان سیۆنی دامەزراندووە، و هەژارانی گەلەکەی متمانەی پێ دەکەن. (ئایەتەکانی ٢٨-٣٢).
بۆ کاتێک خودا سوپاکانی سووریا و ئاشووری پاشەکشە پێکردبوو، بەڵام ململانێی گەورەتر لە داهاتوودا بوون.
ئەم شتانە کە دەزانین لە ڕۆژانی حزقیا ڕوویاندا، و لە کۆتاییدا، لە کۆتایی دەسەڵاتی کورتخایەنی سدکیا.
سەرەتا، خاکەکە لەلایەن ئاشوورییەکانەوە داگیرکرا کەچی، بەبێ ئەوەی مەبەستەکەیان بەدی بهێنن، گەڕێنرانەوە، بەڵام بەهۆی نەبوونی تۆبەکردن و خۆهەڵسەنگاندنی یەهوداوە، دواجار سوپاکانی نەبووخەدنەسەر ئۆرشەلیمیان وێران کرد، هەزاران کەسیان کوشت، و زۆرێکی تریان بردە دیلێتی.
هەروەها ئەمە کۆتا تەنگانە نەبوو کە بێتە سەر ئەو خاکە مەحکومکراوە.
بە درێژایی ئەو هەموو ساڵەی لەوەتەی پەرتەوازەبوون، فەلەستین بووەتە گۆڕەپانێکی ڕاستەقینەی جەنگ و ئازارەکانی ئیسرائیل لە وەسف نایەن، بەڵام ڕۆژی ڕزگاربوونیان هێشتا دێت لە ڕێگەی ئەو تاکە کەسەوە کە نەتەوەکە ڕەتی کردەوە کاتێک بە نیعمەتێکی سادە وەک ڕزگارکەری بەڵێندراو و مەسیح هات.