پوختەی ئەم بەشە باس لە سزای خودا دەکات لەسەر میسر، شانشینێکی جارانی لووتبەرز، بەهۆی ڕۆحی سەربەخۆیی و خراپ مامەڵەکردنی لەگەڵ گەلی خودا. ئەمە پێشبینییەکانی ناکۆکی ناوخۆیی، شکستی بتەکان، و سەرکەوتنی فەرمانڕەوایەکی دڵڕەق ڕوون دەکاتەوە، کە سەرچاوە مێژووییەکان ئاماژە بەوە دەکەن لە ڕێگەی ڕووداوگەلێکەوە وەک ڕووخانی بنەماڵەکان و فەرمانڕەوایی پسامەتیکۆس جێبەجێ کراون. دەقەکە جەخت دەکاتەوە کە گەلان ئەوە دەدروونەوە کە دەیچێنن، و دابەزینی ڕەوشتی و ڕۆحیی میسر بە داڕمانی کۆتاییەوە دەبەستێتەوە.
تێبینییەکانی لێکدانەوە لەسەر
پێغەمبەر ئیشایا
لە لایەن
ھاری ئەی. ئایرۆنساید، دکتۆری وێژە
مافی بڵاوکردنەوە @ 1952
دەستکاری کراوە بۆ ٣بی ئێس بی لەلایەن باپتیستی باوەڕداری کتێبی پیرۆز بە ڕۆحی خزمەتی بڵاوکردنەوەی کتێبی پیرۆز سەدەیەک لەمەوبەر
یەشەعیا بەشەکانی نۆزدە و بیست
کاتێک ئەم بەشانە دەخوێنینەوە، هەرچەندە کەم تێدەگەین لە هەموو وردەکارییە ئاماژەپێکراوەکان، ناتوانین دەستی خودا نەناسینەوە کە مامەڵە لەگەڵ ئەم شانشینە لوتبەرز و خۆبەزلزانە دەکات بە سزای تۆڵەسەندنەوە لەبەر ڕۆحی سەربەخۆیی و هەڵوێستی لوتبەرزی بەرامبەر گەلی یەزدان، کە لە سەدەکانی ڕابردوودا، تووشی کۆیلایەتییەکی دڕندانە ببوون و زۆرجاریش لەو کاتەوە بەهۆی توندوتیژی میسرەوە ئازاریان چەشتبوو. هەرچەندە، لەو کاتەی ئیشایا پێشبینی دەکرد، میسر لە دەرەوەدا هاوپەیمان بوو لەگەڵ یەهودا، بەڵام بە تەواوی نادڵنیا دەرچوو کاتێک هاتە سەر یارمەتیدانی ئاحاز و دواتر حیزیقیا بۆ وەستانەوە دژی هێرشی سوپاکانی ئاشوور.
فەلسەفەی مێژوو لەوانەیە پوخت بکرێتەوە لە وشەکانی غەلاتیە ٦:٧ بە جێگرتنەوەی "نەتەوە" لە جێگەی "مرۆڤ" و "ئەو" لە جێگەی "ئەو":
هەرچی نەتەوەیەک بیچێنێت، هەر ئەوەش دەیدوورێتەوە.
بە درێژایی سەدەکان، بەرەکەتی خودا لەسەر ئەو نەتەوانە بووە کە دوای ڕاستودروستی کەوتوون، تەنانەت بە ڕادەیەکیش، و سزاکانی ئەو دابەزیون کاتێک گەندەڵی و توندوتیژی جێگەی ملکەچبوونیان بە دەستی ئەو گرتووەتەوە. ڕێککەوتنی پێویست لە نێوان مێژوونووسان و شوێنەوارناساندا نییە بۆ ئەوەی بتوانین بە دڵنیاییەوە قسە بکەین دەربارەی ئەوەی کە کەی پێشبینییەکانی بەشی یەکەمی ئەم بەشە جێبەجێ کراون، بەڵام دەتوانین بە تەواوی دڵنیا بین کە ئایا تا ئێستا پشتڕاستکردنەوەی شوێنەوارییان هەیە یان نا، هەموویان وەک ئەوەی خوداییانە پێشبینی کرابوو، ڕوویانداوە.
ئێمە دەزانین کە نزیکەی کاتی پێشبینییەکەی ئیشایا، میسر بۆ چەند ساڵێک لە دۆخێکی ململانێی ناوخۆدا بوو، فیرعەون خۆی سەلماند کە ناتوانێت کۆنترۆڵی خەڵک یان تەنانەت سوپاکانی میسریش بکات. لە ئەنجامدا، بنەماڵەکەی ڕووخێنرا و ژمارەیەک دەوڵەتی سەربەخۆ دامەزرێنران، تا دواجار پاشایەک هەڵکەوت کە توانی دووبارە یەکیان بخاتەوە ناو یەک ئیمپراتۆریەت.
پێویستە ئەوە لەبیر نەکرێت کە تۆمارەکانی میسر دەگەڕێنەوە بۆ سەرەتای سەرەتای مێژوو. لە سەرەتادا ئایینی میسر یەکتاپەرستییەکی پاک بوو. ئەوەی پۆڵسی نێردراو لە ڕۆما ١:٠ دەربارەی بتپەرستان بە گشتی دەڵێت، لەو وڵاتەدا بە شێوەیەکی بەرچاو دەرکەوت. کاتێک خودایان ناسی، لێی دوورکەوتنەوە و پەرستشی بوونەوەر و خزمەتیان دەکرد نەک دروستکەر، پەیکەریان دروست دەکرد، سەرەتا لە شێوەی مرۆڤی فانی، کە وەک خوداوەندی هێزە جیاوازەکانی سروشت دەیانناسین. دواتر باڵندەکانیان کردە خودا وەک ئیبیسی پیرۆز، و ئاژەڵەکانیان وەک گای پیرۆز و پشیلەی بوباستیس، و پاشان تەنانەت گەیشتنە ئاستی پەرستنی خشۆکەکان وەک تیمساحی پیرۆز و ئەسپ، و لە کۆتاییدا، تەنانەت هەندێک جۆری مێروویان کردە خودا، کە سکارابی پیرۆز ناسراوترینە لەوانە کە ئێمە پێی ئاشناین.
ژیانی هیچ پیاوێک و نە ژیانی نەتەوەیەکیش باشتر نییە لەوەی خوداوەندە پەرستراوەکان، و بۆیە میسر لە ڕووی سیاسی و ئەخلاقی و ڕۆحییەوە پووچەڵ بووەوە، تا دواجار ئەو ئیمپراتۆرییەتە شانازیکەرەی جاران وێران کرا و بوو بە شانشینێکی نزم، کە نەدەهاتە ئەژمار لەنێو دەسەڵاتە گەورەکان.
لە ئایەتە سەرەتاییەکانی بەشی نۆزدەهەمدا، خودا وێنا کراوە کە سواری گالیسکەی خودایی بووە، لە ئاسمانەوە دێتە خوارەوە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم نەتەوە تاوانبارە.
"باری میسر. سەیری بکەن، خودا سوار دەبێت لەسەر هەورێکی خێرا، و دێتە میسر: و بتەکانی میسر لەبەردەمیدا دەهەژێن، و دڵی میسر لە ناوەڕاستیدا دەتوێتەوە. و من میسرییەکان لە دژی میسرییەکان دەیانخەمە سەر یەک: و ئەوان شەڕ دەکەن، هەموو یەکێک لە دژی براکەی، و هەموو یەکێک لە دژی دراوسێکەی؛ شار لە دژی شار، و شانشین لە دژی شانشین. و ڕۆحی میسر لە ناوەڕاستیدا لاواز دەبێت؛ و من ڕاوێژەکەی لەناو دەبەم؛ و ئەوان پەنا دەبەن بۆ بتەکان، و بۆ جادووگەرەکان، و بۆ ئەوانەی خاوەنی ڕۆحی ئاشنان، و بۆ ساحیرەکان" (ئایەتەکانی 1-3).
ئارامیی خودا لەگەڵ میسر لە کۆتاییدا کۆتایی هاتبوو. خۆی ڕووبەڕووی خوداوەندە درۆینەکانیان دەبووەوە، بێتوانایی ئەوانی لە ڕزگارکردن نیشان دەدا، و توانای بێسنووری خۆی دەردەخست. پەرستکارانی ئەم بتانە، کە لە ترسی ئەو ئازارانەی تووشی دەبوون، بە بێهودەیی داوای یارمەتییان لە خوداوەندە درۆینەکانیان دەکرد. دڵی خەڵک دەشکێ و لە بێئومێدییاندا ڕوویان دەکردە ئەوانەی کە بانگەشەی مامەڵەکردنیان لەگەڵ ڕۆحی مردووان دەکرد، جادووگەرانی مردووان و فێڵبازەکانی تر، کە پێشتر بە ژمارەیەکی زۆر لەو وڵاتە پڕ لە خورافاتەدا هەبوون.
ئیتر ڕێزی ئەو پاشایەیان نەدەگرت کە حوکمی دەکردن، شار لە دوای شار شۆڕشی دەکرد و دەوڵەتی ڕکابەری سەربەخۆ دادەمەزران. بەڵام ئەم سیستەمە نوێیە، ئاشتی و ئاسایشی بەدوادا نەدەهات بەهۆی حەسادەتی ناوچە جیاوازەکانەوە، یان پارێزگاکانەوە، وەک ئەوەی ئێمە ناویان لێ بنێین.
"میسرییەکانیش دەدەمە دەست گەورەیەکی دڵڕەق، پاشایەکی دڕندە فەرمانڕەواییان دەکات، یەزدان، یەزدانی سوپاسالار دەفەرموێت. ئاو لە دەریا کەم دەبێتەوە و ڕووبار وشک دەبێت و نامێنێت. ڕووبارەکان دوور دەخەنەوە و جۆگەکانی بەرگری بەتاڵ دەبنەوە و وشک دەبن: قامیش و شەمشاڵ وشک دەبن. قامیشی پاپیرۆس لەلای جۆگەکان، لە دەمی جۆگەکانەوە، و هەموو شتێک کە لەلای جۆگەکان چێنراوە، وشک دەبن، لادەبرێن و نامێنن. ڕاوچییەکانیش ماتەم دەگرن، هەموو ئەوانەی قەڵغان دەخەنە ناو جۆگەکان دەناڵێنن، ئەوانەش کە تۆڕ دەخەنە ناو ئاوەکان بێهێز دەبن. هەروەها ئەوانەی کەتانی باش دروست دەکەن، و ئەوانەی تۆڕ دەچنن، سەرلێشێواو دەبن. هەموو ئەوانەی دەروازەی ئاو و حەوز بۆ ماسی دروست دەکەن، لە مەبەستەکانیاندا دەشکێن" (ئایەتەکانی 4-10).
دوای چەند ساڵێک لە جەنگی ناوخۆیی نزیکەی بەردەوام و ململانێی ناوخۆیی، مێژوو تۆماری سەرھەڵدانی سەرکردەیەکی دڵڕەق و ستەمکار دەکات کە بە پسامێتیکۆس ناسراوە، کە بنەماڵەیەکی نوێی دامەزراند و سەرکەوتوو بوو لە ھێنانەکایەی لانیکەم شێوەیەکی دەرەکیی یەکێتی. بە گشتی بەو "گەورەی دڵڕەق"ە دادەنرێت کە لە ئایەتی ٤دا ئاماژەی پێکراوە. لە لایەکی ترەوە، پرسیارێک دەکرێت بوروژێنرێت سەبارەت بەوەی ئایا ھەموو ئەوەی لێرە ھەمانە بەدوای یەکدا ھاتنێکی ڕاستەوخۆی ھەبووە.
هەندێک پێیان وابووە کە پێشبینییەکە ئاماژە بووە بۆ ئەو ڕۆژەی کە میسر ئەوەندە لاواز دەبێت کە بێ توانا دەبێت لە بەرگریکردن لە هێرشی عەرەبەکان و دواتر تورکە عوسمانییەکان، و ئەو فەرمانڕەوا دڵڕەقە ئاماژە نەبووە بۆ هیچ کەسێکی دیاریکراو، بەڵکو بۆ زنجیرەیەک لە فەرمانڕەوا عوسمانییەکان کە میسرییان خستە ژێر سەختترین کۆیلایەتی و باجیان لە خەڵک وەرگرت تا ئەوەی بیانگەیەننە هەژارترین و بێ هیواترین دۆخ.
ئایەتەکانی دواتر باس لە وێرانبوونی هەموو ئەو پڕۆژە بازرگانییە گەورانە دەکەن کە میسر جارێک تیایدا سەرکەوتوو بوو، و سەدەکانی دواتریش شایەتی جێبەجێبوونی وشەبەوشەی ئەم پێشبینیانەن. بە شێوەیەک لە شێوەکان پیشەسازی گەورەی ماسیگرتنی میسر کۆتایی پێهات و ڕووباری نیل کە جارێک پڕ بوو لە ماسی، چیتر بەرهەمدار نەما. میسر، کە لە کاتێکدا ناوەندی پیشەسازی پاپیرۆس بوو کە لە سەردەمانی کۆندا جێگەی ئەو کاغەزەی گرتبووەوە کە ئێستا پێی ڕاهاتووین، چیتر ئەم ماددەیەی بەرهەم نەهێنا چونکە ڕووەکی پاپیرۆس چیتر بە بڕێکی زۆر لە کەنارەکانی نیلدا نەدەڕوا.
ڕاستییەکی ناسراوە کە کەتانی میسری هەناردەی هەموو وڵاتە شارستانییەکان دەکرا و ئەم پیشەسازییە سەرچاوەی داهاتێکی زۆر بوو بۆ بازرگانانی ئەو خاکە، بەڵام بە شێوەیەکی سەیر و بە تەواوی بەپێی ئەم پێشبینییە، بەرهەمهێنانی کەتان نزیک بووەوە لە کۆتایی، و ئەوەی کە قۆرخکارییەکی میسری بوو لەلایەن نەتەوەکانی ترەوە گیرایەبەر و میسر هەرگیز لەو کاتەوە بە هیچ ڕادەیەکی جددی وڵاتێکی بەرهەمهێنەری کەتان نەبووە. بەم شێوەیە بە واتای وشە ئەم وشانە پێشبینییە هاتنە دی.
"بێگومان میرەکانی زۆعەن گەمژەن، ڕاوێژی ڕاوێژکارە ژیرەکانی فیرعەون بووەتە دڕندانە: چۆن بە فیرعەون دەڵێن، من کوڕی داناکانم، کوڕی پاشا کۆنەکانم؟ لە کوێن ئەوان؟ پیاوە ژیرەکانت لە کوێن؟ با ئێستا پێت بڵێن، و با بزانن خوداوەندی سوپاسالاران چی بۆ میسر بڕیار داوە. میرەکانی زۆعەن بوونەتە گەمژە، میرەکانی نۆف فریو دراون؛ ئەوانیش میسریشیان گومڕا کردووە، تەنانەت ئەوانەی کە پشت و پەنای هۆزەکانی ئەون. خودا ڕۆحێکی گومڕاکەری تێکەڵ کردووە لە ناویاندا: و وایان لە میسر کردووە لە هەموو کارێکیدا هەڵە بکات، وەک پیاوێکی سەرخۆش کە لە ڕشانەوەکەیدا دەلەنگێت. هیچ کارێکیش بۆ میسر نابێت، کە سەر یان کلک، لق یان قامیش بتوانێت بیکات" (ئایەتەکانی 11-15).
پێشبینییەکە بە دڵنیاییەوە وێنای کاتێکی داڕمانی گەورەی بازرگانی و سەرلێشێواویی سیاسی دەکات کاتێک ڕاوێژکارانی فیرعەون سەلماندیان کە ناتوانن بارودۆخەکە بە دروستی بەڕێوەببەن. ئامۆژگارییەکانیان هیچ چارەسەرێکی ڕاستەقینەی بۆ ئەو کێشانە پێشکەش نەکرد کە نەتەوەکە ڕووبەڕووی ببووەوە. میرەکانی زۆعەن (تانیزی میسری) و نۆف (کە لای ئێمە بە مەمفیس ناسراوە) بە بێهودەیی بە دوای ڕێگایەکدا گەڕان بۆ دەرچوون لەو بارودۆخانەی کە ڕووبەڕوویان ببووەوە.
هۆکاری شکستەکەیان بە ڕوونی لە کۆتا ئایەتەکانی ئەم بەشەدا دەردەکەوێت. ڕەتیان کردەوە ڕوو بکەنە تەنها یەکێک کە دەیتوانی یارمەتییان بدات، واتە خودای ئیسرائیل، کە ئەوان سووکییان پێ کردبوو. بۆیە، وەک پیاوانی سەرخۆش بوون، نەتوانن کۆنترۆڵی خۆیان یان وڵاتەکەیان بکەن، ڕۆحێکی گومڕایی دەستی بەسەردا گرتبوون. لە هەموو ئەوەی تا ئێستا بینومانە، دووبارە بیرمان دێتەوە لەوەی کە بە ڕوونی لە بەشەکانی تری کتێبی پیرۆزدا دەردەکەوێت، کە میسر نموونەی ئەم جیهانە خراپەی ئێستایە - ئەو سیستەمە بێ خودایەی کە جارێک گەلی خودای لە کۆیلایەتیدا ڕاگرتبوو کاتێک ناچار کران بە توندی خزمەت بکەن لەژێر قامچی ئارەزووەکانی جەستەدا. ئەم جیهانە باشتر نەبووە بە درێژایی ئەو سەدان ساڵەی کە ئینجیل تێیدا بڵاوکراوەتەوە و یەزدان گەلێکی بۆ ناوی خۆی دەرهێناوە. بەڵکو لە هەڵوێستی بەرامبەر خودا و ووشەکەی ڕەقتر بووە؛
"پیاوانی بەدکار و گومڕاکەران،" پێمان وتراوە، "خراپتر و خراپتر دەبن، فریو دەدەن و فریو دەخورێن" (2 تيمۆساوس 3:13).
وە ئەم دۆخە ناگۆڕێت تاوەکو مەسیحی ئێستا ڕەتکراوە لە ئاسمانەوە بە ئاگری بڵێسەدار دەگەڕێتەوە، تۆڵە دەکاتەوە لەوانەی خودا ناناسن. ئینجا پاشایەتیی ڕاستودروستییەکەی زاڵ دەبێت بەسەر هەموو ئەو شانشینانەدا کە مرۆڤ دامەزراندوونی و
خودان تەنها لەو ڕۆژەدا بەرز دەکرێتەوە.
لە ئایەتی 16ەوە دەست پێدەکەین، پێنج بەشی جیاوازمان هەیە کە هەریەکەیان بە وشەکانی "لەو ڕۆژەدا" دەست پێدەکەن، هەموویان بەم شێوەیە چاوەڕێی ڕۆژی یەزدان دەکەن، ڕۆژی سەرکەوتنی یەزدان.
"لەوە ڕۆژەدا میسر وەک ژنان لێدێت: و دەترسێت و بیمی دەبێت لەبەر لەرزینەوەی دەستی خودای سوپاکان، کە بەسەریدا دەلەرزێنێتەوە. و خاکی یەهودا دەبێتە ترسێک بۆ میسر، هەموو ئەوانەی ناوی دەهێنن لە ناخی خۆیاندا دەترسن، لەبەر ڕاوێژی خودای سوپاکان، کە بڕیاری لەسەر داوە دژی" (ئایەتەکانی 16، 17).
بە شێوەیەکی زۆر دیاریکراو ئەم وشانە ئێستا لە قۆناغی جێبەجێکردندان. ئێمە بینیومانە ئیسرائیل بە بێباوەڕی گەڕاوەتەوە سەر خاکەکەی خۆی و یەکێک لە دوژمنە سەرەکییەکانی نەتەوەی میسر بووە، کە وادیارە لە گەشەسەندنی هێزی ئەو نەتەوەیە دەترسێت کە جارێک لەلایەن فیرعەونەکانەوە کرابووە کۆیلە. بەڵام بەپێی ئەم ئایەتانە، لاوازیی ناسراوی میسر و داننان بە هێزی ئاشکرای خودا لە ڕێگەدان بە نیشتەجێبوونەوەی گەلەکەی لە خاکەکەی خۆیاندا، دەبێتە پێشەنگی بەرەکەت، و دوژمنایەتی میسر کۆتایی دێت لەو ڕۆژەی کە ئیسرائیل بە تۆبەکردنەوە ڕوو لە خودا دەکات و مەسیح وەردەگرێت کە جارێک ڕەتیان کردبووەوە. بەڵام ئەگەر پێشبینییەکە بەوە بزانین کە پەیوەندی بەو کاتانەوە هەیە کە کەمێک دوای سەردەمی ئیشایا دێن، تەنها ترسی میسر دەبینین، وەک جاران، لەوەی ئیسرائیلییەکان زۆر ببن و لەوان بەهێزتر بن. بەڵام، یەهودا لەلایەن بابلەوە ڕفێندرا و بۆ کاتێکی دیاریکراو شایەتی خوداوەند لە خاکی فەلەستیندا نەما.
"لەو ڕۆژەدا پێنج شار لە خاکی میسر بە زمانی کەنعان قسە دەکەن، و سوێند بۆ خودای سوپاسالاران دەخۆن؛ یەکێکیان ناودەبرێت، شاری لەناوچوون" (ئایەتی ١٨).
لێکۆڵەران بەگشتی ئەم پێشبینییە دەگەڕێننەوە بۆ کۆچی زۆرێک لە جولەکەکان بۆ خاکی میسر دوای وێرانبوونی پەرستگای یەکەم. لە مێژووەوە دەزانین کە ڕۆژێک هات کاتێک هەزاران ئیسرائیلی لە شارەکانی میسر نیشتەجێ بوون و کەنیشتەکان لەوێ دروست کران و یاسای موسا خوێندرایەوە و فێرکرایەوە. ڕەنگە ئایەتەکە ئاماژە بەمە بکات، بەڵام ئەگەری ئەوەش هەیە کە چاوەڕوانی ڕۆژێکی داهاتوو بێت کاتێک پەیوەندییەکانی میسرییەکان و جولەکەکان زۆر نزیک ببنەوە، چونکە هەردووکیان پێکەوە خودای ڕاستەقینە و زیندوو بناسن. شاری وێرانکاری کە لێرەدا باس کراوە بەگشتی بە هێلیۆپۆلیس دادەنرێت.
شاری خۆر.
ناوی عیبرییەکەی ئیڕ-ها-خێرس بوو، کە بە گۆڕینی یەک پیت بوو بە ئیڕ-ها-هێرس،
شارى وێرانبوون
جۆن بەنیان بە دانایی ڕێنمایی کرابوو کاتێک ئەمەی وەک ناو هەڵبژارد بۆ زێدی ڕەسەنی گەشتیارەکەی، کە ڕایگەیاندبوو لە شاری لەناوچوون لەدایکبووە، و ناوی بێفەزڵ بوو.
"لەو ڕۆژەدا قوربانگایەک بۆ خودا لە ناوەڕاستی خاکی میسر دەبێت، و ستوونێکیش لە سنوورەکەی بۆ خودا. و دەبێتە نیشانەیەک و شایەتییەک بۆ خودای سوپاسالاران لە خاکی میسر: چونکە ئەوان لەبەر ستەمکاران هاوار بۆ خودا دەکەن، و ئەو ڕزگارکەرێکیان بۆ دەنێرێت، و مەزنێک، و ڕزگاریان دەکات. و خودا بۆ میسر دەناسرێت، و میسرییەکان لەو ڕۆژەدا خودا دەناسن، و قوربانی و پێشکەش دەکەن؛ بەڵێ، ئەوان پەیمانێک بۆ خودا دەبەستن، و جێبەجێی دەکەن. و خودا میسر لێدەدات: لێی دەدات و چاکی دەکاتەوە: و ئەوان دەگەڕێنەوە بۆ لای خودا، و ئەو گوێیان لێ دەگرێت، و چاکیان دەکاتەوە" (ئایەتەکانی 19-22).
زۆر گومان و لێکدانەوە هەبووە سەبارەت بە واتای ڕاستەقینەی ئەم دەقە. زۆربەمان ئاشناین بە بۆچوونەکانی ئەنگلۆ-ئیسرائیلییەکان و ئەوانی تر، تەنانەت دامەزرێنەری بزووتنەوەی ڕەسڵایت، کە ئێستا بە "شایەتەکانی یەهۆڤا" ناسراون، کە پێیان وایە قوربانگا و ستوونەکە کە لێرەدا باس دەکرێن ئاماژە بە هەرەمی گەورە دەکەن. وا گریمانە دەکرێت کە ئەم هەرەمە بە فەرمانی خودایی دروست کرابێت و درێژی ڕێڕەوەکانی، هتد، بۆ ئەوەی ئاماژە بە ماوەی وردی کاتەکانی نەتەوەکان بکات، و زۆر تیۆری لەسەر ئەوە دامەزراون سەبارەت بە کاتی کۆتاییهاتنی ئەم سەردەمە بە هاتنی خوداوەند یەسووع. بەڵام هەموو ئەو بەروارانەی کە جارێک پێشنیار کرابوون بەسەرچوون و هێشتا وشەکە ڕاست دەمێنێتەوە کە کەس ئەو ڕۆژ و کاتژمێرە نازانێت. هەرەمی گەورە نە قوربانگایە و نە ستوونە. بە سادەیی گۆڕێکی زەبەلاحە.
وا دیارە کە لە ڕۆژانی کۆتاییدا کاتێک میسر ڕوو لە خودا دەکات، ئەم قوربانگایە و ستوونە بە شێوەی یادگارییەک کە پەرستش بۆ خودا تێدا دەکرێت، لە سنووری میسر دادەنرێت، بەڵام بێ سوودە گومان بکرێت لە کوێ خودا زانیاری زیاتری شاردووەتەوە. بەڵام دڵنیابە، ڕزگارکەرێک کە هێشتا بۆ میسر نەنێردراوە ناتوانێت کەسێکی تر بێت جگە لە گەورەی پیرۆزمان عیسا، کە دوای ئەوەی میسر وانەکەی وەرگرت بەهۆی ئەو حوکمانەی کە بەسەریدا ڕژاون، چاکی دەکاتەوە و دەیخاتە ناو بەرەکەتێکی هەمیشەییەوە.
"لەوە ڕۆژەدا ڕێگایەکی گەورە لە میسرەوە بۆ ئاشوور دەبێت، و ئاشوورییەکان دێنە میسر، و میسرییەکان دەچنە ئاشوور، و میسرییەکان لەگەڵ ئاشوورییەکان خزمەت دەکەن" (ئایەتی 23).
ئەمە بە دڵنیاییەوە ئاماژەیە بۆ ڕۆژانی هەزار ساڵەیی کاتێک ئەم دوو هێزە گەورە بێگانەیە، یان ڕەنگە بە وردتر بڵێین، ئەو خەڵکانەی کە لەو ڕۆژەدا لە خاکەکانیاندا نیشتەجێ دەبن، پەیوەندی بازرگانی دۆستانەیان لەگەڵ یەکتردا دەبێت و، لەگەڵ ئیسرائیل، وەک گەلی خودا دەناسرێنەوە. سەیری ئیشایا ٣٥:٨-١٠یش بکە. پاشان ئەم هێزانەی کە جارێک شەڕکەر بوون، دەهێنرێنە ناو پڕیی بەرەکەتەوە وەک لە دوو ئایەتی داهاتوودا دەیخوێنینەوە.
لەو ڕۆژەدا ئیسرائیل دەبێتە سێیەم لەگەڵ میسر و لەگەڵ ئاشوور، تەنانەت بەرەکەتێک لە ناوەڕاستی خاکەکەدا: کە پەروەردگاری سوپاسالاران بەرەکەتداری دەکات، دەڵێت: «بەرەکەتدار بێت میسر گەلەکەم، و ئاشوور کاری دەستەکانم، و ئیسرائیل میراتەکەم» (ئایەتەکانی 24، 25).
کەواتە دەبینین جولەکە و ناجولەکە پێکەوە بەهرەمەند دەبن لە بەرەکەتەکانی شانشینی بەڵێندراو کاتێک خودی پەروەردگار حوکمڕانی گەردوون دەگرێتە دەست.
بەشی بیستەم هێشتا ئاماژە دەکات بە مامەڵەکردنی خودا لەگەڵ میسر، بەڵام ئێستا بەروارێکی دیاریکراو دراوە.
لەو ساڵەی تارتان هاتە ئەشدۆد، (کاتێک سەرگۆن پاشای ئاشوور ناردبووی،) و شەڕی دژی ئەشدۆدی کرد و گرتی؛ لە هەمان کاتدا پەروەردگار لە ڕێگەی ئیشایای کوڕی ئامۆزەوە قسەی کرد و گوتی: "بڕۆ و جلە گونییەکە لە کەمەرت بکەرەوە، و پێڵاوەکەت لە پێت داکەنە." و ئەویش وای کرد، بە ڕووتی و پێخاوسی ڕۆیشت. و پەروەردگار فەرمووی: "وەک چۆن خزمەتکارەکەم ئیشایا سێ ساڵ بە ڕووتی و پێخاوسی ڕۆیشت وەک نیشانە و سەرسوڕمانێک بۆ میسر و ئیتیۆپیا؛ ئاواش پاشای ئاشوور میسرییەکان بە دیل دەبات، و ئیتیۆپییەکان بە بارمتە، گەنج و پیر، بە ڕووتی و پێخاوسی، تەنانەت بە سمتەکانیشیانەوە ڕووتکراوە، بۆ شەرمەزاریی میسر. و ئەوان دەترسن و شەرمەزار دەبن لە ئیتیۆپیا کە چاوەڕوانییان بوو، و لە میسر کە شانازییان بوو. و دانیشتووانی ئەم دوورگەیە لەو ڕۆژەدا دەڵێن: "سەیرکە، ئەمە چاوەڕوانیی ئێمەیە، کە بۆ یارمەتی لێی ڕادەکەین بۆ ئەوەی لە پاشای ئاشوور ڕزگارمان بێت: و چۆن دەرباز بین؟" (بەشی ٢٠).
سارگۆن، پاشای ئاشوور، بۆ مێژوو نەناسراو بوو تاوەکوو ناوی، لە سەردەمی ئێمەدا، لەسەر پاشماوە شوێنەوارییەکان دۆزرایەوە، و بەم شێوەیە تۆمارەکەی ئیشایا پشتڕاست کرایەوە. نووسراوە پیرۆزەکان پێویستیان بە سەلماندن نییە بە مێژووە ناکۆکەکانی زۆرجاری سەردەمە کۆنەکان و نە بە نووسراوە شوێنەوارییەکان، چونکە دەتوانین دڵنیا بین لەمە، کتێبی پیرۆز وشەی بێهەڵەی خودایە و بۆیە هەمیشە ڕاستە، هەرچەندە هەندێک لە تۆمارە کۆنەکان ڕەنگە لەگەڵی ناکۆک بن؛ بەڵام دووبارە و دووبارە خودا پێی خۆش بووە لە ڕێگەی بێڵەکەی شوێنەوارناسەوە پشتڕاستکردنەوەی تەواوی ڕاستی وشەکەی بدات سەبارەت بە گومان و پرسیارەکان کە بێباوەڕان زۆر دڵخۆش بوون بە وروژاندنیان.
سارگۆن هێزێکی زۆری هەبوو، بەڵام بۆ ماوەیەکی کەم. ئیشایا لەلایەن خوداوە فەرمانی پێکرا کە ببێتە نیشانەیەک بۆ میسرییەکان دەربارەی ئەو ناخۆشییانەی کە سوپاکانی ئاشوور بەسەریاندا دەهێنن. فەرمانی پێکرا کە جلە دەرەوەکانی دابنێت و پێڵاوەکانی داکەنێت و بڕوات
ڕووت و پێخاوس
لەبەردەم خەڵکەکە وەک ئاماژەیەک بۆ ئەو بارودۆخانەی کە میسرییەکان دەبوو ڕووبەڕووی ببنەوە.
سەرنج بدە، ئەوە ڕووتی نەبوو بەڵکو ڕووتبوونەوە بوو کە فەرمانی پێکرا. ئەوانی تر ئاماژەیان بەوە کردووە کە لێرەدا پێمان نەوتراوە کە پێغەمبەر دەبوو بەم شێوەیە بڕوات بۆ ماوەی سێ ساڵی سزای میسر، بەڵکو بە ئەگەری زۆرەوە، سێ ڕۆژ لەلایەن ئەوەوە هاوتای سێ ساڵ بوو کە ئەوان دەبوو تێیدا ئازار بچێژن. سەبارەت بە پاشماوەی ئەم بەشە، لە بێئومێدییاندا میسرییەکان بێدەسەڵاتی خۆیان دەناسنەوە و هاوار دەکەن بۆ ڕزگارکەرێک.
ئەو ڕزگارکەرە هێشتا ئاشکرا نەکرابوو، وەک چۆن بینیمان، لە ڕۆژی یەزدانی داهاتوودا.