ئەم بەشە پێداچوونەوەیەکی ڕووناککەرەوە پێشکەش دەکات بۆ بەشەکانی 36-39ی ئیشایا، کە وردەکاری ڕووداوە مێژووییەکانی سەردەمی پاشا حیزقیا دەخاتەڕوو، بەتایبەتی داگیرکاریی ئاشوورییەکان بە سەرۆکایەتی سەنحاریب. نووسەر ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم بەشانە نزیکەی وەک یەکن لەگەڵ گێڕانەوەکانی 2 پاشایان و 2 کڕۆنیکڵس، وەک پشوویەکی مێژوویی خزمەت دەکەن کە پێشبینی مردن و زیندووبوونەوەی مەسیح دەکات. پوختەکە سەرنج دەخاتە سەر داواکارییە لووتبەرزانەکانی ڕابشاکە بۆ خۆبەدەستەوەدانی ئۆرشەلیم و داواکاریی دواتری حیزقیا لە خودا لە ڕێگەی ئیشایاوە.
تێبینییەکانی ئایرۆنساید لەسەر کتێبە هەڵبژێردراوەکان تێبینییەکانی ئایرۆنساید
تێبینییە شیکارییەکان لەسەر
پێغەمبەر ئیشایا
لە لایەن
هاری ئەی. ئایرۆنساید، لیت.د.
مافی چاپ @ 1952
دەستکاری کراوە بۆ 3BSB لەلایەن باپتیست باوەڕداری کتێبی پیرۆز بە ڕۆحی خزمەتی بڵاوکردنەوەی کتێبەکانی سەدەیەک لەمەوبەر
قۆناغی نێوانی مێژوویی
ئێستا سەیرێکی خێرا دەکەینە چوار بەشی داهاتوو کە باس لە هەندێک ڕووداوی گرنگ دەکەن لە ژیانی حزقیای پاشای یەهودا. من دەڵێم "سەیرێکی خێرا دەکەین،" چونکە مەبەستم نییە ئەم بەشانە بە ئایەت ئایەت شیبکەمەوە، بە گێڕانەوە و هەوڵدان بۆ ڕوونکردنەوەیان، وەک لە حاڵەتی یەکەم بەشی پێغەمبەرایەتی کتێبەکەدا.
ئەم بەشانە نزیکەی دووبارەی 2 پاشایان 18:13-26ن و ڕووداوە سەرەکییەکانیش لەلایەن 2 کتێبی مێژووی ڕۆژان 32:33ەوە داپۆشراون. بە ئەگەری زۆرەوە ئیشایا بوو کە ئەم تۆمارانەی نووسی و لەلایەن ڕۆحی پیرۆزەوە ڕێنمایی کرابوو لە گواستنەوەی ئەوەی درێژتر بوو بۆ شوێنی خۆی لە کتێبە گەورە پێغەمبەرایەتییەکەیدا.
هۆکارێکی زۆر تایبەت هەبوو بۆ پێدانی ئەم چوار بەشە مێژووییە بە ئێمە. هەموویان پەیوەندییان بە کوڕێکی داودەوە هەیە کە هەموو هیوای یەهودا لەسەری چەقاندبوو، کە تا لێواری مردن هاتە خوارەوە بەڵام دووبارە زیندوو کرایەوە بۆ ئەوەی مەبەستی خودا جێبەجێ بکرێت. ئەوە، بێگومان، ئاماژەیە بۆ خوداوەندمان عیسای مەسیح، کە بە ڕاستی چووە ناو مردنەوە و دووبارە زیندوو کرایەوە بۆ جێبەجێکردنی پلانەکانی خودا. ئەوان پەیوەندییان بە هەندێک ڕووداوەوە هەیە لە ژیانی پاشا حزقیا، کە تا ڕادەیەک ئەمەی لەو ئەزموونانەدا پێشبینی کرد کە پێویست بوو تێیاندا تێپەڕێت.
لە چواردەهەمین ساڵی فەرمانڕەوایەتییەکەیدا، داگیرکاریی ئاشوورییەکان لەژێر سەرکردایەتیی سەنحاریبی دڵڕەق و بێبەزەییدا ڕوویدا. دوای وێرانکردن یان گرتنی چەندین شاری قەڵابەندکراو، ئەو سوپایەکی گەورەی نارد بۆ گەمارۆدانی ئۆرشەلیم. ئەم سوپایە لەژێر سەرکردایەتیی ڕاستەوخۆی ژەنەڕاڵێک بوو بە ناوی ڕابشاکە، ئەفسەرێکی بوێر بەڵام بێئەدەب و خۆهەڵکێش کە ڕقی زۆری لە جوولەکەکان و ئایینەکەیان هەبوو.
ئەو لە شوێنێکی دیار لە دەرەوەی دیواری قودس وەستا، کە دەنگی بە ئاسانی لە لایەن بەرگریکارانی شارەکەوە دەبیسترا، و داوای لە سەرکردەکان کرد کە خۆیان ڕادەست بکەن پێش ئەوەی دەست بکات بە لەناوبردنیان بە تەواوی.
ئیلیاکیم، شێبنا و یۆئا، کە ئەوانە ئەوە بوون کە ئێمە پێیان دەڵێین ئەندامانی کابینەی حیزقیا یان ئەنجومەنی تایبەتییەکەی، دەستیان کرد بە گفتوگۆکردن لەگەڵ ئاشوورییە لووتبەرزەکە. ڕابشاکێ، لەسەر ناوی گەورەکەی قسەی دەکرد، پرسیاری کرد کە متمانەیان بە چییە، کە بوێری ئەوەیان هەیە ڕەتیکەنەوە ملکەچی فەرمانەکانی بن. بە بێشەرمانە ڕایگەیاند کە ئەگەر هیوای ڕزگاربوونیان هەبێت لە ڕێگەی هێزی خوداکەیانەوە بێت، ئەوا چاوەڕوانییەکانیان مەحکومە بە نائومێدی. ئایا سەنحاریب خۆی نەسەلماندبوو کە لە هەموو خوداوەندەکانی نەتەوەکانی دەوروبەر بەهێزترە؟ و ئایا حیزقیا خۆی قوربانگاکانی خودای وێران نەکردبوو و بەم شێوەیە هەموو مافەکانی لەسەر ئەو لەدەست نەدابوو، تەنانەت ئەگەر ئەو هێزی پاراستنی هەبووایە؟ ڕابشاکێ، بەبێ ئەوەی بزانێت کە قوربانگا وێرانکراوەکان پەیوەندییان بە پەرستگای بتپەرستییەوە هەبوو، وای دانابوو کە ئەوانە بۆ خودای یەهودا تەرخانکرابوون (بەشی 36:1-7).
داوای خۆبەدەستەوەدانی بێ مەرجی دەکرد کە بە باجێکی زۆر پشتڕاست بکرێتەوە، وەک بەڵێنێک کە جولەکەکان پابەند دەبن بە مەرجە پێشنیارکراوەکان، ڕابشاکە تەنانەت تا ئەو ڕادەیە ڕۆیشت کە پێداگری بکات کە بە فەرمانی پەروەردگار بووە کە سەنناخەریب هاتووەتە سەر یەهودا. ڕەنگە ئەو بە شێوەیەک ئاشنا بووبێت بە هەندێک لەو پێشبینییانەی کە ئێمە تاوتوێمان کردوون؛ ئەو لە کەوتنی سامیریا ئاگادار بوو، و بۆیە ڕەنگە زانیبێتی کە خودای خۆیان ڕایگەیاندووە کە ئەو ئاشوور بەکاردەهێنێت وەک گۆچانێک بۆ سزادانی یەهودا لەبەر ناڕەزایی و سەرکێشییان (ئایەتەکانی ٨-١٠).
لە ترسی ئەوەی ئەم وشانە کاریگەرییەکی خراپیان لەسەر ورەی بەرگریکارانی شارەکە هەبێت، سەرکردە جولەکەکان داوایان کرد کە ژەنەڕاڵی ئاشووری بە زمانی خۆی قسەیان لەگەڵ بکات کە ئەوان لێی تێدەگەیشتن، نەک بە زمانی عیبری. ئەم داوایە تەنها ڕابشاکەی زیاتر بێشەرم کرد. ئەو زمانێکی قێزەون و ناخۆشی بەکارهێنا کاتێک ڕایگەیاند کە ئەو نەنێردراوە بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ نوێنەرانی حیزقیا بەو شێوەیە، بەڵکو لەگەڵ هەموو خەڵکی ئۆرشەلیم، کە بەردەوام بوو لە داواکردنی ملکەچبوونی دەستبەجێ بۆ بانگەوازی خۆبەدەستەوەدان و بەڵێنی دڵسۆزی بۆ پاشای ئاشوور.
لەم حاڵەتەدا ژیانیان دەپارێزرێت و خۆیان وەک دیلی جەنگ دەگوازرێنەوە بۆ وڵاتانی تر، لەوێ ڕێگەیان پێدەدرێت بە ئاشتی و ئاسایش بژین.
بە گاڵتەجاڕییەوە دووبارە ئاماژەی بە گەمژەیی متمانەکردن بە خوداکەیان کرد و بیری هێنانەوە کە خوداوەندەکانی حەمات، ئەرفاد، سەفارڤایم و سامیریا نەیانتوانیوە بەرگەی هێزی سەنناخەریب بگرن. ئەی ئیتر چ هۆکارێکیان هەبوو بۆ ئەوەی هیوایان هەبێت کە پەروەردگار لە جیاتی ئەوان دەستوەردان بکات و ئۆرشەلیم لە وێرانییەکی هەڕەشەلێکراو ڕزگار بکات؟
بۆ هەموو ئەم داواکاری و گاڵتەجاڕیانە خەڵکەکە وەڵامی دایەوە "وشەیەک نا, چونکە پاشا وای فەرمانی پێکردبوون. ئەلیاکیم و هاوڕێکانی گەڕانەوە بۆ حیزقیا لەگەڵ جلەکانیان کە دڕابوون وەک نیشانەی خەم و پەژارەیان لەبەر ئەوەی نەیانتوانیبوو ڕێکبکەون لەگەڵ سەرکردە ئاشوورییەکە کە قسە لووتبەرزانە و سەرکەشەکانی ئەویان بۆ پاشاکەیان گێڕایەوە (ئایەتەکانی 12-22).
کاتێک حزقیا بیستی، ئەویش جلەکانی دڕاند و خۆی بە جلوبەرگی گونی داپۆشی و "چوو بۆ ناو ماڵی پەروەردگار(بەشی 37:1). لەوێ دەیتوانی دڵی خۆی بۆ خودای باوکانی هەڵڕێژێت کە زۆر جار ڕزگاری بە گەلەکەی بەخشیوە لە کاتی تەنگانە و ناخۆشی گەورەدا. بە هەستکردن بە پێویستی ڕاوێژ و نوێژ، ئیلیاکیم و شەبنا و پیرانی نارد بۆ ئەوەی بانگی ئیشایا بکەن، کە پێی گوت،
حەزقیا وای فەرموو، ئەمڕۆ ڕۆژی تەنگانە و سەرزەنشت و کفرە: چونکە منداڵان گەیشتوونەتە کاتی لەدایکبوون، بەڵام هێزی لەدایکبوونیان نییە. لەوانەیە یەزدانی خودات گوێ لە قسەکانی ڕابشاکە بگرێت، کە پاشای ئاشوور، گەورەکەی، ناردوویەتی بۆ سووکایەتیکردن بە خودای زیندوو، و سەرزەنشتی ئەو قسانە بکات کە یەزدانی خودات بیستوونیەتی: بۆیە نوێژ بکە بۆ ئەو پاشماوەیەی کە ماوەتەوە (vss. 3, 4).
باوەڕێکی وا بێ پاداشت نەدەبوو. خودا هەرگیز شکست ناهێنێت بەرامبەر ئەوانەی هەموو شتێکیان پێ دەسپێرن. ئەو فەرموویەتی،
بانگم بکە لە ڕۆژی تەنگانەدا: ڕزگارت دەکەم، و تۆش شکۆدارم دەکەیت (زەبوورەکان ٥٠:١٥).
حزقیا زۆری نەبرد بیسەلمێنێت ڕاستی ئەم بەڵێنە، هەرچەندە باوەڕەکەی دەبوو سەرەتا بە توندی تاقیبکرێتەوە.
وەڵامەکەی ئیشایا زۆر دڵخۆشکەر و دڵنیاکەرەوە بوو. گوتی،
ئاوا بە گەورەکەتان بڵێن، پەروەردگار ئاوا دەفەرموێت، مەترسن لەو وشانەی بیستووتانە، کە خزمەتکارانی پاشای ئاشوور کفر و بێڕێزییان پێم کردووە (ئایەتی ٦).
پرسیارەکە لە نێوان دوو هێزی دژبەردا نەبوو، یان لە نێوان ڕابشاکە و حەزقیا. ئاشوورییەکە جورئەتی کردبوو کە تەحەدای هێزی یەزدان بکات. ئەو، خۆی، ئەو تەحەدایەی وەردەگرت، و هێز و توانای خۆی دەردەخست، بەم شێوەیە نیشانی دەدا کە ئەو بتێکی سادە نییە، و نە خوداوەندێکی خەیاڵیش نییە وەک خوداوەندەکانی بتپەرستان کە بێتواناییان لە ڕزگارکردنی پەرستکارەکانیان لە لەناوچوون بەو شێوەیە بە ئاشکرا دەرکەوتبوو.
سەنحاریب و خزمەتکارەکانی جورئەتیان کردبوو پەلامار بدەنە سەر قەڵغانە ئەستوورەکانی خودای هەرە بەتوانا (ئەیوب 15:25، ئەیوب 15:26)، و زۆری نەبرد گەمژەیی بوێری شەڕکردن دژی خودای گشتگیر سەلماند کە ئاسمان و زەوی دروست کردبوو، و لە ڕێگەی پێغەمبەرەکەیەوە ڕایگەیاند،
سەیری بکەن، من باهۆزێکی بەسەردا دەنێرم، و ئەو دەنگۆیەکی پێ دەگات، و دەگەڕێتەوە بۆ خاکەکەی خۆی؛ و من وا دەکەم لە خاکەکەی خۆیدا بە شمشێر بکوژرێت (vs. 7).
"ئەو "دەنگۆهەواڵێک بڵاوکرایەوە کە تیرهاقا، پاشای ئەسیوپیا، لە ڕێگادا بوو بۆ شەڕکردن دژی ئاشوور، کە سوپاکانی دابەشکرابوون؛ بەشێکی گەمارۆی ئۆرشەلیمیان دابوو، و بەشێکیشیان شەڕیان دژی لیبنا دەکرد. بە ناچاری، ڕابشاقە ناچار بوو گەمارۆکە هەڵبگرێتەوە و بکشێتەوە بۆ ئاشوور، بەڵام دوا پەیامێکی یاخیبوونی بۆ پاشای یەهودا نارد لە کاتێکدا سوپاکانی دەکشانەوە.
مەهێڵە خودای تۆ، کە تۆ متمانەت پێی هەیە، فریوت بدات و بڵێت: قودس نادرێتە دەست پاشای ئاشوور. تەماشا بکە، تۆ بیستووتە پاشاکانی ئاشوور چییان بە هەموو وڵاتەکان کردووە بە تەواوی وێرانکردنیان: و ئایا تۆ ڕزگار دەکرێیت؟ (ئایەتەکانی ١٠، ١١).
دووبارە گاڵتەی بە حزقیا کرد سەبارەت بە گەمژەیی گریمانەکردن کە خوداکەی ئەو لە خوداکانی نەتەوەکانی تر بەهێزتر دەردەچێت. ئەم پەیامە لە شێوەی نامەیەکدا بوو کە حزقیا لە دەستی هەندێک نێردراو وەریگرت کە لە ئۆردوگای ئاشوورییەکانەوە هێنابوویان. نامەیەکی کفر بوو، و حزقیا ڕاستی کرد کە هەوڵی نەدا خۆی وەڵامی بداتەوە. لەبری ئەوە، بردییە ماڵی یەزدان و لەبەردەم خودا بڵاوی کردەوە.
لە ئامادەبوونی ئەودا کڕنۆشی برد، پاڕایەوە کە پەروەردگار دەستوەردان بکات بۆ ڕزگارکردنی گەلەکەی. بە ڕاشکاوی دانی نا بەوەدا کە خودا درۆینەکانی نەتەوەکان هیچ توانایەکی ڕزگارکردنیان نییە، بەڵام دانی نا بە متمانەی خۆیدا کە خودای زیندوو کار بۆ ئەوانە دەکات کە متمانەیان پێی هەیە. کۆتایی نوێژەکەی زۆر جوان و دڵبزوێنە:
کەواتە ئێستا، ئەی یەزدانی خودامان، لە دەستی ئەو ڕزگارمان بکە، تاکو هەموو شانشینەکانی زەوی بزانن کە تۆ یەزدانی، تەنها تۆ (ئایەتی ٢٠).
ئەو متمانەیە بێ پاداشت نەدەما، وە نە ئەو دوعایەش نەدەبیسترا.
وەڵامەکە لە ڕێگەی پەیامێکی ترەوە لە ئیشایاوە هات، دڵنیای دەکردەوە کە خودا گوێی لێبووە و خەریکە وەڵامی داواکەی دەداتەوە؛ و بە شێوەیەک، کە "دوشیزە، کچی سەهیۆن," دەبێت ڕقی لە دوژمنە لووتبەرزەکە بێت کە سوپاکەی لە سەرەتادا شکست نەهێنراو دیاربوو.
ڕابشاکە پەروەردگاری سووکایەتی پێکردبوو. کوفری بە خودای یەهودا کردبوو. لە لووتبەرزی و گێلیی خۆیدا، خۆی بە دژی پیرۆزی ئیسرائیل بەرز کردبووەوە. پشت بە زۆری سوپاکەی، ژمارەی گالیسکە و سوارەکانی بەستبوو، وا بیریکردبووەوە کە داگیرکردنی ئۆرشەلیم و بە دیل بردنی دانیشتووانەکەی کارێکی بچووک دەبێت، بەڵام زوو فێری جیاوازی نێوان بتە بێهۆشەکانی کافرەکان و ئەو یەکێکە دەبوو کە حیزقیا متمانەی پێکردبوو (ئایەتەکانی ٢١-٢٨). بۆیە فەرمایشتی پەروەردگار هاتە لای و فەرمووی:
چونکە توڕەیی تۆ دژ بە من، و پشێوی تۆ، گەیشتووەتە گوێم، بۆیە قۆڵابەکەم دەخەمە لووتی تۆ، و لەجامەکەم دەخەمە دەمی تۆ، و دەتگەڕێنمەوە بەو ڕێگایەی کە پێیدا هاتیت.
بۆ حزقیا بەڵێنەکە درا کە ئەو زەوییەی لەلایەن دوژمنەوە داگیرکرابوو، بۆ دوو وهرز خۆی بەرهەم بهێنێت و لە ساڵی سێیەمدا بچێنرێت و دروێنەیەکی زۆر بەرهەم بهێنێت، لە کاتێکدا پاشماوەی یەهودا، کە لە دەستی ئاشوورییەکان ڕزگاری ببوو، دەبێت جارێکی تر دەست بە گەشەکردن بکات و
دووبارە ڕەگ داکوتێتە خوارەوە و بەر بگرێتە سەرەوە: چونکە لە ئۆرشەلیمەوە پاشماوەیەک دەردەچێت، و ئەوانەی لە کێوی سییۆن ڕزگاریان دەبێت: گەرموگوڕیی یەزدانی سوپاسالارەکان ئەمە دەکات.
سەبارەت بە پاشای ئاشوور، نابێت ڕێگەی پێبدرێت بچێتە ئۆرشەلیم، تەنانەت تیرێکیشی تێبگرێت، یان بە هیچ شێوەیەک دووبارە هەڕەشەی لێبکات. دەبوو بەو ڕێگایەدا بگەڕێتەوە کە پێیدا هاتبوو، چونکە پەروەردگار بەڵێنی دابوو ئۆرشەلیم بپارێزێت لەبەر خاتری خۆی و لەبەر خاتری داودی خزمەتکاری.
حوکمەکە زۆر دوا نەکەوت، چونکە خودا پەتایەکی ترسناکی ناردە سەر ئۆردوگای ئاشوورییەکان، هێندە سەخت بوو کە لە یەک شەودا سەد و هەشتا و پێنج هەزار کەس مردن، و پاشماوە بڵاوەپێکراوەکانی سوپا گەورەکەی جارانى سەنحاریب گەڕانەوە بۆ وڵاتی خۆیان، بە سەرۆکایەتی فەرمانڕەوا شکستخواردوو و دڵشکاوەکەیانەوە.
کاتێک گەیشتە شارەکەی خۆی و لە ماڵی خوداکەی پەرستشی دەکرد، دوو لە کوڕەکانی خۆی، ئادرامەلەک و شارەزەر، هێرشیان کردە سەری، کە باوکی بێڕێزیان بە شمشێر کوشت و هەڵاتن بۆ ئەرمینیا. یەکێک لە براکانیان، ئەسەرحەدۆن، لە جێگەی باوکی بوو بە پاشا.
بەم شێوەیە خودا ناوی پیرۆزی خۆی سەلماند و گەلەکەی لەو کارەساتە نزیکەی کە وادیار بوو بەسەریاندا بێت، ڕزگار کرد.
لە بەشی سی و هەشتەمدا دەخوێنینەوە دەربارەی نەخۆشی و چاکبوونەوەی حزقیا. لەوانەیە وا بیرکرابێتەوە کە دوای ئەزموونێکی وا سەرنجڕاکێش لە دەستێوەردانی خودا لەسەر ناوی گەلەکەی، لە وەڵامی نوێژدا، حزقیا ئەوەندە لە یەزدان نزیک ببوایەتەوە کە هەرگیز گومانی لە خۆشەویستی و چاودێرییەکەی نەکردایەتەوە، بەڵکو بەردەوام لە ژێر تیشکی ڕەزامەندیی خوداییدا ژیابایە. بەڵام بەداخەوە، لەگەڵ ئەودا، وەک چۆن زۆرجار لەگەڵ هەمووماندا وایە، شتەکان زۆر جیاواز بوون. کاتێک تاقیکردنەوەی نوێ هاتن، گومان و ترسەکان دووبارە زاڵ بوون و تەنها نیعمەتی خودا دەیانتوانی لەگەڵ خزمەتکارە هەژار و لاوازەکەی بەرگە بگرن.
یەکەم تاقیکردنەوە بەهۆی نەخۆشییەوە هات. حزقیا بوونەخۆشە و نزیکە لە مردن," پێمان وتراوە. پێغەمبەر ئیشایا نێردرا بۆ ئەوەی پێی بڵێت،
یەزدان وای فەرموو، ماڵەکەت ڕێکبخە؛ چونکە دەمریت و ناژییت.
بۆ پاشا لێقەوماوەکە ئەم وشانە بەڕاستی هەواڵێکی خراپ بوون. ئەو هێشتا پیاوێکی گەنج بوو، چونکە لە تەمەنی بیست و پێنج ساڵیدا هاتبووە سەر تەخت، و تەواوی حوکمڕانییەکەی تەنها بیست و نۆ ساڵ بوو، بۆیە لەم کاتەدا تەنها سی و نۆ ساڵ بوو. تەمەنی درێژ یەکێک بوو لە بەڵێنەکان بۆ ئیسرائیلییە گوێڕایەڵەکە. بۆیە ڕاگەیاندنی ئەوەی کە ئەو دەمرێت پێش ئەوەی بگاتە چل ساڵی، لای حزقیا وەک بەڵگەیەک لە ناڕەزایی خودایی دەهاتە بەرچاو.
پەیامی پێغەمبەرەکەی بە ناڕەحەتییەکی ڕاستەقینەوە پێگەیشت و داوای لێخۆشبوونی کرد لەو سزایەی کە بەسەریدا سەپێنرابوو.
لە خوێندنەوەی نوێژەکەی ئەودا پێویستە لەبیرمان بێت کە پیرۆزەکانی پەیمانی کۆن، هەرچەندە خوداپەرستیش بووبن، ڕووناکییان لەسەر ژیانی دوای مردن نەبوو کە ئێستا بە منداڵانی خودا بەخشراوە. خوداوەندمان عیسای مەسیح ژیان و نەمریی هێناوەتە ڕووناکی لە ڕێگەی ئینجیلەوە (2 تیمۆساوس 1:10).
ئەو ڕاستییەکەی ئاشکرا کردووە سەبارەت بەوەی کە خودا ئامادەی کردووە بۆ ئەوانەی کە خۆشیان دەوێت. دوای ئەوەی چووە خوارەوە بۆ مردن و بە سەرکەوتنەوە هاتەوە سەرەوە، ئەو کەسەی پووچەڵ کردەوە کە دەسەڵاتی مردنی هەبوو، واتە شەیتان، و بەم شێوەیە ئەوانە ڕزگار دەکات کە لە ترسی مردنەوە، بە درێژایی ژیانیان کۆیلە بوون (عیبرانییەکان ٢:١٤، عیبرانییەکان ٢:١٥). ئێستا دەزانین کە بۆ باوەڕدار مردن بە سادەیی واتای دووربوون لە جەستە و لەگەڵ پەروەردگار بوونە (٢ قۆرنتییەکان ٥:٨)، و ئەمەش زۆر باشترە لە هەر ئەزموونێکی زەمینیی گونجاو (فیلیپییەکان ١:٢٣).
بەڵام هەموو ئەمانە نەزانراو بوون لە ڕۆژانی پێش هاتنی خوداوەندمان عیسای مەسیح، کە ڕایگەیاند،
ئەگەر کەسێک قسەکەی من بپارێزێت، هەرگیز مردن نابینێت (یۆحەننا ٨:٥١).
بۆیە کاتێک وشەکە گەیشتە حزقیا کە دەبێت بمرێت، ڕۆحی پڕ بوو لە ترس، و لە بێچارەییەکەیدا هاواری بۆ خودا برد، داوای پاکی ژیانی دەکرد وەک هۆکارێک بۆ ئەوەی ڕۆژەکانی درێژ بکرێنەوە.
خودا کە هەندێک جار داواکارییەکانمان جێبەجێ دەکات بەڵام لاوازی دەنێرێتە ناو ڕۆحمانەوە (مەزموورەکان 106:15)، گوێی لە هاوارەکەی بوو و پێغەمبەرەکەی جارێکی تر بۆ لای نارد؛ ئەمجارە بۆ ئەوەی پێی بڵێت کە نوێژەکەی بیستراوە، و خودا پازدە ساڵی تر بۆ تەمەنی زیاد دەکات و هەروەها بەردەوام دەبێت لە بەرگریکردن لە قودس لە پیلانە خراپەکانی پاشای ئاشووری.
بۆ پشتڕاستکردنەوەی بەڵێنەکە، نیشانەیەک درا کە پەرجوویەکی سەرسوڕهێنەری تێدابوو، چونکە خودا فەرمووی،
من سێبەری پلەکان دەگەڕێنمەوە، کە لە کاتژمێری خۆریی ئاحاز دە پلە بۆ دواوە ڕۆیشتووە.
کاتێک ئەمە بەڕاستی ڕوویدا، حزقیا بێ هیچ گومانێک زانی کە پێغەمبەرەکە بە دەسەڵاتی خودایی قسەی کردبوو.
ئەمە شوێنی گفتوگۆکردن نییە لەسەر خودی موعجیزەکە. جا ئایا بەهۆی ڕووداوێکی سەرسوڕهێنەرەوە لە سیستەمی هەسارەییدا ڕوویدابێت، یان موعجیزەیەکی شکانەوەی ڕووناکی بووبێت، پێویست ناکات هەوڵی بڕیاردان بدەین؛ بەڵام ئەوەی کە گەردوونناسەکانی بابل زانیارییان لەسەری هەبووە، ئەوە نیشان دەدات کە شتێکی دوورمەودا و گرنگ بووە.
دوای چاکبوونەوەی، حزقیا لەبارەی ئەزموونەکانییەوە نووسی و بە وردی ئەو ئەزموونانەی گێڕایەوە کە تێیاندا تێپەڕی کاتێک هەستی دەکرد کە لەژێر سزای مەرگدایە. بە تاڵی گلەیی کرد کە خەریکە لە پاشماوەی ساڵەکانی بێبەش دەکرێت. جێهێشتنی دنیا لای ئەو وەک ئەوە بوو کە لەبەردەم پەروەردگار دوورخرابێتەوە. ڕۆژ و شەوانی پڕ بوون لە ئازارێکی زۆر، نەک تەنها جەستەیی، بەڵکو دەروونیش، کاتێک بە ترسەوە چاوەڕێی جێبەجێکردنی فەرمانەکەی دەکرد، کاتێک خودا، وەک خۆی وتی، "کۆتایی پێ بهێنە لێی. خەمبار بوووەک کۆتر; چاوەکانی کوێر بوون لە "سەیرکردن بۆ سەرەوە. بەڵام ئەو دەیزانی کە لە دەستی یەزداندایە، و دڵی هاواری بۆ ئەو کرد بۆ یارمەتی.
دیارە کە لەگەڵ بەردەوامبوونی ڕاهێنانەکانی، ڕۆحی بە ئارامییەکی زیاترەوە چووه ناو ئەو ڕاستییەی کە هەموو شتێک دەبێت باش بێت کاتێک مرۆڤ لە ژێر چاودێری خودایەکی پەیمانپارێزدا بێت.
ئەی پەروەردگار، بەم شتانە مرۆڤەکان دەژین، و لە هەموو ئەم شتانەدا ژیانی ڕۆحی منە: کەواتە تۆ چاکم دەکەیتەوە و دەمهێڵیتەوە بژیم. ببینە، لە جیاتی ئاشتی تاڵییەکی زۆرم چەشت: بەڵام تۆ بە خۆشەویستی بۆ گیانم، لە چاڵی گەندەڵیی ڕزگارت کرد: چونکە تۆ هەموو گوناهەکانمت خستە پشت خۆتەوە.
ئەم وشانە بەنرخانە دەربڕی تێگەیشتنی ئەون لە چاکە و دانایی خودا، دوای گەڕانەوەی تەندروستی، چونکە ئەو ئەمەی بە بەڵگەیەک وەرگرت کە خودا هەموو گوناهەکانی لێ خۆشبووە و بۆ هەمیشە فڕێیداون. وەک باوەڕدارێکی پەیمانی کۆنی بێ تێگەیشتن، تەنها دەیانتوانی بیر لە مردنی پێشوەختە بکاتەوە وەک دەربڕینێک لە ناڕەزایی خودایی، بە شێوەیەک لە شێوەکان.
هیچ شتێکی لە گۆڕدا نەدەبینی جگە لە تاریکی و لەبیرچوونەوە. لە ژیاندا پەروەردگار دەتوانرا ستایش بکرێت، نەک لە شێئۆل. ئەو، بێگومان، دەربارەی بارودۆخەکان نووسی وەک چۆن لێیان تێگەیشتبوو؛ بەڵام نووسینەکەی بە تێبینییەکی ستایش و سوپاسگوزاری بۆ هێزی نوێکراوە و ساڵانی زیاتری ژیان کۆتایی پێهێنا.
ڕزگاربوونەکە بە شێوەیەکی زۆر سادە هات. ئەو تووشی دومەڵێکی کوشندە ببوو، بەڵام زەختێکی هەنجیر، کە ئیشایا ڕێنمایی کردبوو، ژارەکەی دەرهێنا، و پاشاکەی خستە سەر ڕێگای چاکبوونەوە.
پێویست ناکات ئاماژە بەوە بکرێت کە ئەگەر حزقیا لە تەمەنی سی و نۆ ساڵیدا مردبا، مەنەشە، کە دەرکەوت خراپترین پاشا بوو کە تا ئێستا لەسەر تەختی یەهودا دانیشتبێت، هەرگیز لەدایک نەدەبوو، چونکە ئەو تەنها دوانزە ساڵ بوو کاتێک دەستی بە فەرمانڕەوایی کرد (2 پاشایان 33:1). هەوڵی دا هەموو ئەو شتانە پووچەڵ بکاتەوە کە باوکی کردبووی. حزقیا قوربانگاکانی بتپەرستی وێران کردبوو، زەوییەکەی لە بتەکان پاک کردبووەوە. مەنەشە جۆرەها بتپەرستی هێنایە ناوەوە کە پێشتر هەرگیز نەناسراو بوون و چوو بۆ لای ڕۆحانییەکان، فاڵچییەکان، و زەوییەکەی پڕ کرد لەوانەی کە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد دەتوانن لەگەڵ مردووان قسە بکەن، ئەو کارانەی کە خودا قەدەغەی کردبوو. و تووڕەیی خودای هێنایە سەر یەهودا، بەهۆی گەندەڵی و گوناهە ئەنجامدراوەکانەوە.
بەڵام چەند سەرسوڕهێنەرە بەزەیی خودا؛ لە کۆتاییدا پیاوێکی پیر تەمەن پەنجا ساڵ و نزیک بوو لە ڕووبەڕووبوونەوەی هەتاهەتایی، خودا ئەو پاشا بێدینەی هێنایە تۆبە. مەناشە شکا، دانینا بە گوناهەکانی ژیانێکی درێژ و بێدینیدا، دووبارە دەستی دایەوە پاککردنەوەی خاکەکە لە بتەکانی و هەوڵی دا چاکسازییەک ئەنجام بدات، بەڵام زۆر درەنگ بوو بۆ گەڕاندنەوەی خەڵکەکە. کوڕەکەی ئامۆن بەردەوام بوو لە گوناهەکانی باوکی.
بەڵام لە نەوەی داهاتوودا، خودا دیسانەوە بە نیعمەتێکی سەرسوڕهێنەرەوە هاتە ناوەوە و کوڕێکی تری داودی بەرزکردەوە، پاشا یۆشیا، کە لە گەنجییەتی خۆیدا ڕێزی لە گەورە گرت و بووە هۆکاری هێنانەکایەی بووژانەوە گەورەکە لە یەهودا.
بەشی سی و نۆیەم باس لە شکستێکی تر دەکات لە لایەن ئەم پاشایەوە کە بە گشتی، زۆر دڵسۆز بوو بۆ ویستی خودا. لە 2 کتێبی ڕووداوەکان 32:31 دەربارەی ئەو دەخوێنینەوە،
بەڵام لە کاروباری نێردراوانی میرەکانی بابل، کە بۆ لای ناردبوویان بۆ پرسیارکردن لەو پەرجووەی لە خاکەکەدا ڕوویدابوو، خودا وازی لێهێنا، بۆ ئەوەی تاقیبکاتەوە، تا بزانێت هەموو ئەوەی لە دڵیدا بوو چییە (2 مێژووی ڕۆژگار 32:31).
زۆر کەممان هەیە کە بتوانێت بەرگەی تاقیکردنەوەیەکی وا بگرێت. ئەوەی خودا بەتەنیا جێمان بهێڵێت، بۆ ئەوەی دڵەکانمان ئاشکرا ببن و قووڵترین بیرەکانمان دەربکەون، تەنها دەتوانێت واتای داڕمانێکی ڕەوشتی یان ڕۆحی بێت. ئەمە ئەو تاقیکردنەوەیە بوو کە حزقیا ئێستا ڕووبەڕووی ببووەوە، و تێیدا بەهۆی متمانە بەخۆبوونەوە شکستی هێنا. ئەو بەپێی بڕیاری خۆی کاری کرد لەبری ئەوەی ڕوو بکاتە گەورە بۆ ڕێنمایی، و ئەنجامەکەی تەنها زیانی لێ کەوتەوە لەبری بەرەکەت.
دوای ئەوەی پەروەردگار بەوپەڕی میهرەبانییەوە داواکەی قبوڵ کردبوو و لەسەر لێواری گۆڕەوە هەڵی ساندبوو، پێمان دەوترێت کە
میرۆداخ-بالادان، کوڕی بالادان، پاشای بابل، نامە و دیارییەکی بۆ حزقیا نارد: چونکە بیستبووی کە نەخۆش کەوتووە و چاک بووەتەوە.
پاشای یەهودا چۆن کاردانەوەی دەبوو بەرامبەر ئەم پێشنیارە دۆستانە دیارە لە شازادەی شاری گەورە، کە خۆی سەرچاوەی بتپەرستی بوو؟
کاتێک ڕابشاکە نامەیەکی کفرئامێزی نارد، حەزقیا چووە ناو پەرستگاکە و لەبەردەم یەزدان بڵاوی کردەوە؛ بەڵام کاتێک نامەیەک و دیارییەک هات، پێویستی بەوە نەبوو کە ئەمە بخاتە بەردەم خودا، یان داوای ڕێنمایی لێ بکات. ئایا هەموومان کەمێک لەم متمانەبەخۆبوونە نازانین کاتێک مامەڵە لەگەڵ جیهاندا دەکەین، نەک وەک دژایەتییەکی ئاشکرا بۆ ئەوەی کە زۆرترین بەهای پێدەدەین، وەک هی خودا، بەڵکو کاتێک بە شێوەیەکی دیار دۆستانە و بە چاودێرییەوە نزیکمان دەبێتەوە، دەستی دۆستایەتی درێژ دەکات نەک مشتە پۆڵایینەکەی دوژمنایەتی؟ کەچی هەرگیز لە مەترسییەکی گەورەتردا نین بۆ لەدەستدانی ویستی خودا وەک لەم کاتەدا. ئەو نامەیەی کە دیارییەکی لەگەڵدایە، ڕەنگە مەترسییەکی زۆر گەورەتر بشارێتەوە لە نامەی کفرئامێز.
دیارە حزقیا زۆر دڵخۆش بوو بە سەردانی نێردراوانی بابلی و یاوەرانیان، و بە دیارییەکەش دڵخۆش بوو، پێویستی بەوە نەبینی ڕاوێژ بە خودا بکات، بەڵکو بێ دوودڵی پێشوازی لە شاندەکە کرد،
و ماڵی شتە بەنرخەکانی نیشانی دان، زیو، و زێڕ، و بەهاراتەکان، و ڕۆنە بەنرخەکە، و هەموو جبەخانەکەی، و هەموو ئەوەی لە گەنجینەکانیدا دۆزرایەوە: هیچ شتێک لە ماڵەکەیدا نەبوو، و نە لە هەموو دەسەڵاتەکەیدا، کە حزقیا نیشانی نەدان.
ئەمە بەتەواوی ئەوە بوو کە چاڵدانییەکان ئارەزوویان دەکرد. بێگومان، کاتێک بە چاوێکی چاوچنۆکانە سەیری هەموو ئەم شتانەیان دەکرد، لە دڵیاندا بیریان دەکردەوە چۆن باشترین شێوە بگرنەبەر بۆ ئەوەی، ڕۆژێک لە ڕۆژان، بتوانن یەهودا داگیر بکەن و هەموو ئەم گەنجینە زۆرە بۆ خۆیان بێت.
هێشتا ئەوان لەبەردەم حەزقیا نەڕۆیشتبوون، کە یەشایا دەرکەوت بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی پاشا ببێتەوە بە دوو پرسیارەوە:
ئەم پیاوانە چییان وت؟ و لە کوێوە هاتن بۆ لای تۆ؟
سادە دڵانە حزقیا وەڵامی دایەوە،
هاتوون لە وڵاتێکی دوورەوە بۆ لام، تەنانەت لە بابلەوە.
بێگومان ئەو نەیدەتوانی بێئاگا بێت لەو پێشبینییانەی ئیشایا کردبوونی سەبارەت بەم هێزە یەدەگە لە باکووری ڕۆژهەڵات کە هێشتا دەبوو بێتە سەر یەهودا، و لەلایەن خوداوە بەکاربهێنرێت، کە گەلەکەی خۆی پشتگوێیان خستبوو، وەک گۆچانێک بۆ سزادانیان لەبەر گوێڕایەڵنەبوونیان بە ویستی خۆیان.
ئیشایا پرسیارێکی تری کرد:
چی بینیویانە لە ماڵەکەتدا؟
پاشا وەڵامی دایەوە:
هەموو ئەوەی لە ماڵەکەمدا هەیە بینیویانە: هیچ شتێک لە گەنجینەکانمدا نییە کە نیشانم نەدابن.
ئەو هیچ بیرۆکەیەکی لە گرنگیی جددی ئەمە نەبوو، چونکە ئەو پەی بەوە نەبردبوو کە میرەکان لە ڕاستیدا سیخوڕ بوون، کە هاتبوون بۆ پشکنینی خاکەکە، و بۆ ڕاپۆرتدان بە پاشای بابل لەسەر هەموو ئەوەی کە دۆزیبوویانەوە.
بۆیە دەبێت شۆکێکی ڕاستەقینە بووبێت بۆ پادشای بێئاگا، کاتێک ئیشایا وتی،
گوێ لە قسەی یەزدانی سوپاسالاران بگرە: ئەوەتا ڕۆژان دێن، کە هەموو ئەوەی لە ماڵەکەتدا هەیە، و ئەوەی باوکانت هەتا ئەمڕۆ کۆیان کردووەتەوە، دەبرێتە بابل: هیچ شتێک نامێنێتەوە، یەزدان دەفەرموێت. و لە کوڕەکانت کە لە تۆوە دێنە دنیا، کە تۆ دەیانهێنیتە دنیا، دەیانبەن: و ئەوان دەبنە خەسێنراو لە کۆشکی پاشای بابل.
هەموو ئەمانە چەندین ساڵ دواتر جێبەجێ کران، کاتێک نەبووخەدنەسسەر یەکێتی داگیر کرد، و پیاوە سەرەکییەکانیانی وەک دیل برد بۆ بابل، لەوانەش ژمارەیەکی زۆر کە لە خوێنی شاهانە بوون، هەروەها ئەو گەنجینانەش (2 کتێبی ساڵنامەکان 36:18).
دەتوانرێت وێنای نائومێدیی حزقیا و خەمباریی قووڵی بکرێت، کاتێک گوێی لەم وشانەی پێغەمبەر بوو؛ بەڵام تەنها دەیانتوانی سەری دانەوێنێت و قبوڵیان بکات وەک وەحیی حوکمی خودا. بۆیە وەڵامی دایەوە،
باشە فەرمایشتی یەزدان کە تۆ فەرمووتە . . . چونکە ئاشتی و ڕاستی لە ڕۆژگارەکانی مندا دەبێت.
مێژووی دوای یەهودا نیشان دەدات چۆن، سەرەڕای بووژانەوەی ناوبەناو، شتەکان لە خراپەوە بەرەو خراپتر ڕۆیشتن، تا لە کۆتاییدا "هیچ چارەسەرێک نەبوو(دوو پاشاکان ٣٦:١٦) بۆ بارودۆخی خراپیان، و ئەو حوکمە پێشبینیکراوە جێبەجێ کرا لە ڕۆژانی سدقییادا.
یەکێک کە زۆر کەس زۆر قەرزاری ئەون لە دابەشکردنی دروستی وشەی ڕاستیدا، ج. ن. داربی، بە دروستی ئاماژە بەوە دەکات کە لەم بەشە یەکەمەی کتێبەکەدا،
ئێمە زیاتر مێژووی دەرەوەی ئیسرائیلمان هەبووە، بەڵام ئێستا مێژووی ڕەوشتی یان ناوەوەیان هەیە لە شوێنی شایەتیدانیان دژی بتپەرستی، لە پەیوەندییان لەگەڵ مەسیح و جیاکردنەوەی پاشماوەیەک.
ئەو مێژووە ناوەکییە شکستێکی تەواو بوو، وەک بەشی داهاتووی پێشبینییە گەورەکەی ئیشایا بە ڕوونی نیشان دەدات.
~ کۆتاییی بەشی 36-39 ~
***