ئەم بەشە لێکدانەوە دەکات بۆ یەرمیا ٣٠ و ٣١ وەک پێشبینیکردنی گەڕانەوەی کۆتایی و ڕاستەقینەی هەردوو ئیسرائیل و یەهودا بۆ خاکەکەیان، پێشبینییەک جیاواز لە گەڕانەوە کاتییەکانی پێشوو. پێش ئەم گەڕانەوەیە 'تەنگانەی یەعقوب' دێت، کە ماوەیەکی بێ وێنەیە لە تەنگانە و سزادان بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل. لە کۆتاییدا، ئیسرائیل لەم ئازارە ڕزگار دەکرێت، ستەمکارەکانیان لەناو دەبرێن، و ئەوان دەچنە ناو کاتێکی ئاشتی لەژێر فەرمانڕەوایی مەسیحەکەیاندا.
لە هیچ شوێنێکی کتێبی پیرۆزدا، تا ئەو جێگایەی من ئاگادارم، ڕێنمایی ڕوونترمان نییە سەبارەت بە گەڕانەوەی کۆتایی و ڕاستەقینەی ئیسرائیل، کە تەنگانە گەورەکە پێشی دەکەوێت، وەک لەو بەشەی کە ئێستا سەرنجمان ڕادەکێشێت. ئەگەر پێکەوە بخوێنرێتەوە لەگەڵ مەتتا ٢٤:٢٥؛ ڕۆما ١١:٠؛ و کتێبەکانی دانیال و وهحی، زۆر یارمەتیدەر دەبێت بۆ پێدانی وێنەیەکی ڕوون لەوەی خودا چی ئامادە کردووە بۆ گەلە زەمینییەکەی خۆی. لەبەر گرنگییە باڵاکەی لەم ڕووەوە، ئایەت بە ئایەت سەیری دەکەین، لە جیاتی ئەوەی بە پەلە پێداچوونەوەیەک بکەین وەک هەندێک بەشی پێشوو.
"ئەو وشەیەی کە لەلایەن پەروەردگارەوە هاتە لای یەرەمیا، و فەرمووی: «پەروەردگار خودای ئیسرائیل ئاوا دەفەرموێت: هەموو ئەو وشانەی کە من پێت فەرموون، لە کتێبێکدا بۆ خۆت بنووسە.»" (یەرەمیا 30:1-2)
پێویستە بە ڕوونی لەبەردەم گیانەکانماندا ئەو ڕاستییە هەبێت کە لێرەدا، وەک لە هەموو کتێبی پیرۆزدا، خودا خۆی قسە دەکات.
یەزدان خودا هیچ شتێک ناکات مەگەر ئەوەی بۆ خزمەتکارەکانی، پێغەمبەران، ئاشکرای بکات. (عامۆس 3:7)
لەبەر ئەوەی کە خودا بەم شێوەیە مەبەستەکانی خۆی بۆ ئیسرائیل ڕاگەیاندووە، دەتوانین دڵنیا بین کە بۆ قازانج و بەرەکەتی ئێمەیە کە هەوڵ بدەین ئاشنا بین بەوەی کە بە ئاشکرا زۆر نزیکە لە دڵی خوداوە.
بۆیە، ئەوەتا ڕۆژان دێن، یەزدان دەفەرموێت، کە دیلیی گەلەکەم ئیسرائیل و یەهودا دەگەڕێنمەوە، یەزدان دەفەرموێت: و وا دەکەم بگەڕێنەوە بۆ ئەو خاکەی کە بە باوکانیانم دا، و ئەوان خاوەندارێتی دەکەن. (یەرمیا ٣٠:٣)
دوای ئەوەی لەدوای سلێمانەوە دابەش بوون بەسەر دوو شانشیندا، دە هۆزەکە (کە زۆربەی نەتەوەکەیان پێکدەهێنا) بە "ئیسرائیل" ناسران؛ لە کاتێکدا هۆزەکانی یەهودا و بنیامین شانشینی "یەهودا"یان پێکهێنا.
بە ڕوونی پێمان وتراوە کە هەردوو ئیسرائیل و یەهودا - نەک تەنها ئەوەی دوایی - دەگەڕێندرێنەوە بۆ خاکەکەیان.
نە گەڕانەوەی کاتی لە کۆتایی حەفتا ساڵەکەدا مەرجەکانی ئەم پێشبینییە جێبەجێ دەکات؛ چونکە، کاتێک گەڕێندرانەوە بۆ ماڵی باوباپیرانیان، ئەوان دەبێت
خاوەندارێتی بکەن، (یەرمیا 30:3)
کە بە ئاشکرا وا نەبوو لەگەڵ ئەوانەی کە لەژێر سەرکردایەتی زیروبابەل گەڕانەوە، چونکە نەوەکانیان دووبارە بەناو نەتەوەکاندا بڵاوبوونەوە، و تا ئەمڕۆش بەو شێوەیە ماونەتەوە.
لەوە کاتەدا، هەرچەندە ژمارەیەکی کەم لە دە هۆزەکە گەڕانەوە لەگەڵ پاشماوەی یەهودا، بەڵام کۆکردنەوەیەکی ئیسرائیل، وەک خۆی، نەبوو. کاتێک کاتی دیاریکراوی پەروەردگار بۆ بیرهێنانەوەی سییۆن دێت، دوازدە هەزار کەس لە هەر یەکێک لە دوازدە هۆزەکە لە دەستی گەلان ڕزگار دەکرێن. (بڕوانە وهحی 7:0). ڕەنگە ژمارەکە مەجازی بێت، دان بەوەدا دەنێین، بەڵام لانیکەم کۆمەڵێکی شایستە لە هەر هۆزێک دەگەیەنێت.
ئەمەش ئەو وشانەن کە یەزدان فەرمووی دەربارەی ئیسرائیل و دەربارەی یەهودا (یەرمیا 30:4).
لێرەدا جارێکی تر سەرنج بدە چەند بە ڕوونی ئاماژە بە شانشینەکانی باکوور و باشوور کراوە. هەردووکیان پەرتەوازە کراون. هەردووکیان خراونەتە ناو ڕاوێژەکانی خودا لەبارەی دادگایی و نیعمەتەوە.
"چونکە یەزدان ئاوا دەفەرموێت: گوێمان لە دەنگێکی لەرزین، لە ترس، نەک لە ئاشتی بوو" (یەرمیا 30:5).
پێش ئەوەی بەڵێنەکانی بەرەکەت بەدیبێن، دەبێت بەتەواوی تامی جامی تووڕەیی خودا بچێژرێت. کەواتە ئەو بابەتەی کە ئەم وشانە پێمان ئاشنا دەکەن بریتییە لە
تەنگانە گەورەکە. (بڕوانە مەتتا ٢٤:٢١ و بینین ٧:١٤).
پێش دەرکەوتنی مەسیحەکەی ئیسرائیل کە جارێک ڕەتکرابووەوە و دامەزراندنی شانشینەکە، نەتەوەی هەڵبژێردراو وەک هیچ کاتێکی تر ڕووبەڕووی هێزی ستەمکار و کینەی شەیتان دەبێتەوە. ئەوە سزای تایبەتی ئەوانە لەبەر ئەوەی دەستنیشانکراوی یەزدانیان خاچدا و کوشتیان.
"ئێستا بپرسن و ببینن ئایا پیاو منداڵی دەبێت؟ بۆچی هەموو پیاوێک دەبینم دەستی لەسەر کەمەریەتی وەک ژنێک لە کاتی منداڵبووندا، و هەموو ڕوخسارەکان زەرد هەڵگەڕاون؟" (یەرمیا ٣٠:٦).
ئەو کاتی تاقیکردنەوەیە ئەوەندە ترسناک دەبێت، بەڵام شادیی دوای ئەوەندە مسۆگەرە، کە بە ژانەکانی منداڵبوون دەچوێنرێت کە پێش لەدایکبوونی منداڵ دێن. پیاوانی بەهێز وەک ژنێک لە ژانەکانیدا تووشی ئازار دەبن.
ئای! چونکە ئەو ڕۆژە گەورەیە، هیچ ڕۆژێک وەک ئەو نییە؛ تەنانەت کاتی تەنگانەی یاقوبە؛ بەڵام ئەو لەو دەرباز دەبێت. (یەرەمیا 30:7)
بۆ کڵێسا بەڵێنەکە ئەوەیە:
"چونکە تۆ پەیڕەوی وشەی ئارامیی منت کردووە، منیش تۆ دەپارێزم لە کاتژمێری تاقیکردنەوە، کە دێتە سەر هەموو جیهان، بۆ تاقیکردنەوەی ئەوانەی لەسەر زەوی دەژین" (بینین ٣:١٠).
پیرۆزەکانی ئەم سەردەمە لە کاتژمێری ژان دەپارێزرێن. ئەوانەی قۆناغی داهاتوو لێی ڕزگار دەکرێن: بە ناویاندا تێدەپەڕن، بەڵام لە کۆتاییدا ڕزگاری دەدۆزنەوە کاتێک پەروەردگار بە شکۆمەندییەوە دەگەڕێتەوە. ئەم کاتە کورت بەڵام ترسناکەی خەم، بە تایبەتی کاتی ناخۆشیی یاقوبە. بێگومان کەسانی دیکەش تێیدا تێوەدەگلێن.
هەموو
"دانیشتووانی زەوی،" (بینین 3:10)
لە ڕاستیدا، دەبێت ئازار بچێژێت لە کاتێکدا کە بەردەوام دەبێت؛ بەڵام ئەوە وەرزی تایبەتی پاککردنەوەی ئیسرائیلە، کاتێک خودا دوو هێندە قەرەبوویان دەکاتەوە لەسەر هەموو گوناهەکانیان. کتێبی پیرۆز هیچ ئاماژەیەک نادات کە کەنیسە بەم تەنگانەیی بێ وێنەیەدا تێپەڕێت. ئەوە بۆ تاقیکردنەوەی ئەندامانی جەستەی مەسیح نییە، بەڵکو بۆ سزادانی ئیسرائیلە.
چونکە لەو ڕۆژەدا ڕوودەدات، پەروەردگاری سوپاسالارەکان دەفەرموێت، کە من نیرەکەی لە ملی تۆ دەشکێنم، و بەندەکانت دەپچڕێنم، و نامۆکان چیتر خزمەتی خۆیان پێ ناکەن: بەڵکو خزمەتی پەروەردگاری خۆیان، خودای خۆیان دەکەن، و داودی پاشای خۆیان، کە من بۆیان بەرز دەکەمەوە" (یەرمیا 30:8-9).
نیری ئاماژەپێکراو هی دوا گەورەترین هێزی گەلانی بێگانەیە، دڕندە دەقۆچەکەى بینین ١٣:٠ - ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی کە لە دوا و ترسناکترین شێوەیدا زیندوو دەبێتەوە. هێزی دڕندەکە لەناو دەبرێت بە دەرکەوتنی خوداوەند عیسای مەسیح لەناو ئاگرێکی گڕداردا لەگەڵ هەموو سوپاکانی ئاسمان (بینین ١٧:٠)؛ لە دوای ئەوە ئیسرائیل، کە بۆ خاکەکەیان دەگەڕێنرێنەوە، لەژێر فەرمانڕەوایی خێرخوازی مەسیحدا دەچنە ناو ئارامییەوە.
داود پاشایان (یەرمیا 30:9)
بێگومان، ئاماژە ناکات بۆ کوڕی یەکەمی یەسا کە تاجی شاهانەی لەسەر بوو، بەڵکو بۆ ئەو ڕاستییە کە فەرمانڕەوایی خودا جێبەجێکردنی بەڵێنی خودایە بۆ ئەوەی لە نەوەی داودەوە، یەکێک هەڵبژێرێت بۆ ئەوەی پەرستگای ڕووخاوی بنیات بنێتەوە و لەسەر تەختەکەی دابنیشێت.
خودای گەورە تەختی باوکی، داود، پێی دەبەخشێت و ئەو بۆ هەتاهەتایە فەرمانڕەوایی بەسەر بنەماڵەی یەعقوبدا دەکات و کۆتایی بە شانشینەکەی نایەت" (لۆقا 1:32-33).
ئەم ڕاگەیاندنە، کە گابریێل ڕایگەیاند، هەرگیز لەم سەردەمەی ئێستادا جێبەجێ نەکراوە. بۆ یەک ساتیش خودا یەسووع لەسەر تەختی داود دانەنیشتووە. ئێستا ئەو لەسەر تەختی باوکی دانیشتووە (وهحی ٣:٢١؛ عیبرانییهکان ١:٣). لە کۆتایی ئەم سەردەمەدا ئەو لەو تەختە هەڵدەستێتەوە، کاتێک دوژمنانی دەکرێنە ژێرپێی (عیبرانییهکان ١:١٣؛ زهبوور ١١٠:١). پاشان ئەو دادەبەزێتە سەر زەوی بۆ جێبەجێکردنی ئەو بەڵێنەی کە گابریێل و هەموو پێغەمبەران باسیان کردووە.
کەواتە مەترسە، ئەی بەندەی من یەعقوب، یەزدان دەفەرموێت؛ نە دڵتەنگ بە، ئەی ئیسرائیل: چونکە، ئەوا من لە دوورەوە ڕزگارت دەکەم، و نەوەکەت لە خاکی دیلییەکەیان؛ و یەعقوب دەگەڕێتەوە، و ئارام دەبێت، و ئاسوودە دەبێت، و کەس نایترسێنێت" (یەرمیا 30:10).
ئایا ئەمە حاڵەتەکە بوو کاتێک یەهودا بە مۆڵەتی کۆرش گەڕایەوە؟ ئایا ئەوان لە ئارامیدا بوون؟ ئایا کەس نەیترساندن؟ پەرتووکی نەحەمیا و تۆمارە ئەپۆکریفییەکانی مەکابیز وەڵام دەدەنەوە، هەروەها ئینجیلەکانیش خۆیان. لە گەڕانەوەیانەوە تا وێرانکردنی ئۆرشەلیم لەژێر دەستی تیتۆسدا، ئێمە یەک تۆماری درێژمان هەیە لە نائارامی و جەنگ. بۆ داهاتوویەکی نزیک دەبێت بڕوانین بۆ جێبەجێکردنی ئەم وشەیە.
چونکە من لەگەڵ تۆم، پەروەردگار دەفەرموێت، بۆ ئەوەی ڕزگارت بکەم: هەرچەندە کۆتایی بە هەموو ئەو نەتەوانە دەهێنم کە تۆم تێدا بڵاوکردوونەتەوە، بەڵام کۆتایی بە تۆ ناهێنم؛ بەڵکو بە پێوانە سزات دەدەم، و بە تەواوی بێ سزا بەجێت ناهێڵم" (یەرەمیا 30:11).
مانەوەی درێژیان لەنێو نەتەوەکاندا تەنها جێبەجێکردنی ئەمەیە. ئەفسانەی جوولەکەی گەڕۆک، کە هەرگیز نامرێت، بەڵام هەمیشە لە جووڵەدایە، بنەمای لێرەدایە. مەحاڵە گەلی هەڵبژاردەی گەورە لەناو ببرێت! ئیمپراتۆرییەتەکان لەوانەیە سەرهەڵبدەن و بڕووخێن، نەتەوەکان لەوانەیە وەک نەیزەکەکانی ئاسمان بسڕدرێنەوە، بەڵام ئیسرائیل دەمێنێتەوە، و لە کۆتاییدا سەرکەوتوو دەبێت و فەرمانڕەوایی بەسەر هەموو زەویدا دەکات.
چونکە یەزدان ئاوا دەفەرموێت، برینەکەت چاک نابێتەوە، و زامەکەت سەختە. کەس نییە داوای مافەکەت بکات، تاکوو ببەسترێیتەوە: هیچ دەرمانێکی چاککەرەوەت نییە. هەموو خۆشەویستەکانت لەبیرت کردووە؛ داوات ناکەن؛ چونکە من بە زامی دوژمن بریندارم کردوویت، بە سزای دڵڕەقێک، لەبەر زۆریی گوناهت؛ چونکە گوناهەکانت زۆر بوون" (ئیرمیا 30:12-14).
پێغەمبەران و بینەران بە بێهودەیی هەوڵیان دابوو وشەی چاکبوونەوە بەکاربهێنن. تەنانەت کارەسات و دیلیش نەبوونە هۆی چاکبوونەوە. ئەوەی کە برینەکە بە تەواوی چارەسەرنەکراو بوو تا ئەو ڕادەیەی کە هێزی مرۆڤ پەیوەندی پێوەی هەبوو، خاچ زۆری نەدەبرد ئاشکرای دەکرد. خودا لە مەسیحدا بە نیعمەتێکی سادە و بێفیزەوە لە ناویان دەڕۆیشت. ئەوان ئەویان لەسەر سێدارە هەڵواسی. دەبێت بۆ ماوەیەک لەلایەن خوداوە ڕەتکرابنەوە.
دژە-مەسیح، شوانە درۆزنەکە، لە ڕۆژی قووڵترین تەنگانەیاندا حوکمیان دەکات. هی ئەوان
دۆستان (یەرمیا 30:14)
"شتێکی ترسناکە کە بکەویتە دەستی خودای زیندوو." (عیبرانییەکان ١٠:٣١)
بەڵام نەتەوەکانی غەیرە جولەکە، کە دەبنە هۆکاری ئازاردانیان، ئەوانیش بە نۆرەی خۆیان گۆچانی تووڕەیی یەزدان دەناسن.
بۆیە هەموو ئەوانەی دەتخۆن، دەخورێن؛ و هەموو دوژمنەکانت، یەک بەیەک، دەبرێنە دیلی؛ و ئەوانەی تاڵانت دەکەن، تاڵان دەکرێن، و هەموو ئەوانەی ڕاوت دەکەن، من دەیانکەمە ڕاو" (یەرمیا 30:16).
بە درێژایی سەدەکان، گەلان ڕاستی ئەم ئایەتەیان پێ زانراوە.
هیچ کەسێک بۆ ماوەیەکی زۆر سەرکەوتوو نەبووە کە ستەمی لە ئیسرائیل کردبێت. بابل و ئاشوور بوونیان نییە؛ لە کاتێکدا فارس و یۆنان هێشتا پارێزراون. هەروەها لە نێوان نەتەوە مۆدێرنەکانیشدا. نابێت هیچ گومانێک هەبێت کە لانیکەم یەک سەرچاوەی هێزی بەریتانیا و ویلایەتە یەکگرتووەکان لەوەدایە کە ئەوان، وەک یاسایەک، دۆستایەتی جوولەکەکانیان کردووە. لە لایەکی ترەوە، مێژووی ئەو زلهێزانەی کە دەستیان درێژ کردووە بۆ دژی گەلی خودا، کارەسات لە دوای کارەسات تۆمار دەکات. ئیسپانیا شایەتی ئەمەیە؛ هەروەها، بە شێوەیەکی بەرچاو، ڕووسیاش - ئەو دەسەڵاتە گەورەیەی گۆگ.
چونکە من تەندروستیت بۆ دەگەڕێنمەوە و لە برینەکانت چاکت دەکەمەوە، خودا دەفەرموێت؛ چونکە ئەوان ناویان لێنای "دەرکراو"، و گوتیان، "ئەمە سیۆنە، کەس بەدوایدا ناگەڕێت" (یەرمیا 30:17)
لە ڕێگەی بریندارکراوەکەوە، برینەکانی ئیسرائیل هێشتا ساڕێژ دەبنەوە، کاتێک، چیتر دەرکراو نین، بانگ دەکرێن
"داواکراو، شارێک واز لێ نەهێنراوە" (ئیشایا ٦٢:١٢).
یەزدان وای فەرمووە: «سەیری بکەن، دیلیی خێمەکانی یاقوب دەگەڕێنمەوە و بەزەییم بە شوێنەکانی نیشتەجێبوونیاندا دێتەوە. شارەکەش لەسەر گۆڕەکەی خۆی بنیاد دەنرێتەوە و کۆشکەکەش بە شێوەی خۆی دەمێنێتەوە. لە ناویانەوە سوپاسگوزاری و دەنگی دڵخۆشان بەرز دەبێتەوە. زۆریان دەکەم و کەم نابن. شکۆداریشیان دەکەم و بچووک نابن. منداڵەکانیشیان وەک جاران دەبن و کۆمەڵەکەیان لەبەردەممدا جێگیر دەبێت، هەموو ئەوانەش سزا دەدەم کە چەوساندوویانەتەوە»" (یەرمیا 30:18-20).
بەرەکەتە کاتییەکان چاوەڕێی ئیسرائیلی تۆبەکەر دەکەن وەک جاران،
"کاتێک خوداوەندێکی نامۆ لەگەڵی نەبوو." (دێوتێرۆنۆمی ٣٢:١٢)
شارەکە، کە لەسەر شوێنە کۆنەکە دووبارە ئاوەدانکراوەتەوە، پڕ دەبێت لە خۆشی و شادی؛ گەنج و پیر بە یەکسانی بەرەکەتدار دەبن، وەک زەکەریاش پێشبینی دەکات:
هێشتا پیرەپیاوان و پیرەژن لە شەقامەکانی ئۆرشەلیم نیشتەجێ دەبن، و هەموو پیاوێک بە گۆچانەکەیەوە لە دەستیدا لەبەر زۆر پیری. و شەقامەکانی شارەکە پڕ دەبن لە کوڕان و کچان کە لە شەقامەکانی ئەودا یاری دەکەن (زەکەریا ٨:٤-٥).
چیتر لەلایەن بێگانەی لووتبەرزەوە چەوساوە نییە،
"گەورەکانیان لە خۆیان دەبن، و فەرمانڕەوایان لە ناوەڕاستیانەوە دێت؛ و من وا دەکەم نزیک بێتەوە، و ئەو نزیکم دەبێتەوە: چونکە کێیە ئەوەی دڵی خۆی تەرخان کردووە بۆ ئەوەی نزیکم بێتەوە؟ یەزدان دەفەرموێت. و ئێوە گەلی من دەبن، و منیش خودای ئێوە دەبم" (یەرەمیا 30:21-22).
پێدەچێت هۆکارێکی باش هەبێت بۆ ئەوەی بڕوا بکرێت کە
"فەرمانڕەوا" (Jeremiah 30:21)
لێرەدا باس دەکرێت هەمان میرەکەیە کە زۆر جار لە پێنج بەشی کۆتایی یەحزەقیلدا ئاماژەی پێکراوە. (بڕوانە یەحزەقیل 44:3؛ یەحزەقیل 45:7؛ یەحزەقیل 46:2، هتد). وەک ئێمە تێدەگەین، ئەو دەبێتە نەوەیەکی ڕاستەوخۆی داود، و دەبێتە فەرمانڕەوای زەمینی، لە هەموو شتێکدا ملکەچی عیمانوێلی شکۆدار دەبێت. لەم ڕۆژگارەی
"گەڕاندنەوەی هەموو شتەکان کە پێغەمبەران باسیان لێوە کردووە،" (کردارەکان 3:21)
دڵەکانی خەڵک بە تەواوی گەڕابنەوە بۆ لای پەروەردگار - واتە، پاشماوە ڕزگاربووەکە، چونکە بەشی لادەر و بێباوەڕی نەتەوەکە وێران دەکرێت لە تەنگانە گەورەکەدا کە جارێکی تر سەرنجمان بۆ ڕادەکێشرێتەوە لە کۆتایی ئایەتەکانی ئەم بەشەدا.
ئەوەتا، گەردەلوولی یەزدان بە تووڕەییەوە دەردەچێت، گەردەلوولێکی بەردەوام: بە ئازارەوە بەسەر سەری بەدکاراندا دەکەوێت. تووڕەیی توندی یەزدان ناگەڕێتەوە، هەتا ئەوە جێبەجێ نەکات، و هەتا نیازی دڵی خۆی جێبەجێ نەکات: لە ڕۆژانی کۆتاییدا ئێوە لێی ورد دەبنەوە" (یەرمیا 30:23-24).
دەربڕینەکە
ڕۆژانی دوایی
بە ئاشکرا هاوواتایە لەگەڵ
کاتی کۆتایی
لە دانیال 12:0، کاتێک
"زۆر کەس پاک دەکرێنەوە و سپی دەکرێنەوە و تاقی دەکرێنەوە؛ بەڵام بەدکاران بەدکاری دەکەن: و هیچ کام لە بەدکاران تێناگەن؛ بەڵام دانا تێدەگات" (دانیال ١٢:١٠).
توڕەیی یەزدان بە هێزێکی سامناکەوە دەکەوێتە سەر ئەو بەشە بێدینەی نەتەوەکە کە ملکەچی دەسەڵاتی بێدینی دژە مەسیحن؛ بەڵام ئەوانەی ڕەتیدەکەنەوە
نیشانەی دڕندەکە (بینین 13:0)
و ئەوانەی ڕێز لە وشەی خودا دەگرن، ئەوا دێنە ناو بەرەکەت.
لە لایەن هێنری ئاڵن ئایرۆنساید...
خوێندکارە وردبینەکەی نووسراوە پێشبینییەکان ناتوانێت تێبینی نەکات کە لە هەردوو پەیمانی کۆن و نوێدا، ڕۆحی خودا باس لە تاقیکردنەوەیەک دەکات کە بریتییە لە ڕشتنی تووڕەیی خودایی بەسەر مرۆڤەکاندا.
ئەمە ناسراوە بە...
تەنگانە گەورەکە،
سەردەمی تەنگانەی یاقووب،
کاتژمێری داهاتووی تاقیکردنەوە،
ڕۆژی پەروەردگار،
و زاراوەکانی تر.
ئەم قۆناغە دیاریکراوەی حوکمدانە بە ڕوونی جیا دەکرێتەوە لەو تاقیکردنەوە و ناخۆشییە ئاساییانەی کە گەلی خودا لە هەموو سەردەمەکاندا تووشی بوون، و ئەوانەی کە لە ئێستادا بەڵێنیان پێدراوە بە کڵێسای خودا.
لە جیهاندا،" خوداوەندە پیرۆزەکەمان فەرمووی، "ئێوە تەنگانەتان دەبێت، بەڵام دڵخۆش بن. من بەسەر جیهاندا سەرکەوتووم."
"دەبێت ئێمە،" پۆڵسی نێردراو ڕایگەیاند، "لەنێو زۆر تەنگانەدا بچینە ناو شانشینی خودا."
لەبری هەموو پیرۆزەکان، پۆڵس دەیگوت،
ئێمە شانازی دەکەین بە چەرمەسەری.
تاکوو شەیتان خودای ئەم جیهانە بێت و باوەڕداران لەسەر ئەم زەوییە بن، تاقیکردنەوە و ناخۆشی دەبێت بۆ ڕووبەڕووبوونەوە. ئەمە سەرچاوە دەگرێت لە سروشتی خودی شتەکان. جیهان دژایەتی هەموو شتێک دەکات کە هی ڕۆحی خودایە. تاقیکردنەوەکانی مەسیحی سەرچاوە دەگرێت لە بارودۆخی نالەبار کە تێیدا تێدەپەڕێت، وەک ئیسرائیلی کۆن کە بە بیاباندا گەشتی دەکرد. زیاتر لەمەش، دژایەتی ڕاستەوخۆی دوژمن هەیە:
هەموو ئەوانەی کە بە خوداپەرستییەوە لە عیسای مەسیحدا دەژین، تووشی چەوساندنەوە دەبن.
بەڵام یەک تایبەتمەندیی تەنگانە هەیە کە منداڵانی خودا لەم سەردەمەدا هەرگیز تووشی نابن، و ئەوەش بەرکەوتنە بە تووڕەیی خودایی.
خودا ئێمەی دانەناوە بۆ تووڕەیی، بەڵکو بۆ بەدەستهێنانی ڕزگاری لەلایەن پەروەردگارمان عیسای مەسیحەوە.
چاوەڕێی گەڕانەوەی ئەوین وەک ڕزگارکەرەکەمان لە تووڕەیی داهاتوو. ئەمە بنەمایەکی زۆر گرنگە کاتێک دێتە سەر پێناسەکردنی پەیوەندی کەنیسە بە تەنگانە گەورەکەوە، کاتێک جامەکانی تووڕەیی دەڕژێنرێن بەسەر جیهانی مەسیحیی تاوانبار و جوولەکایەتیی لادەردا.
زۆر کەس لە ڕابردوودا فێریان کردووە، و هەندێکیشیان هێشتا فێر دەکەن، کە دەقەکانی پەیمانی کۆن کە ئاماژە بە تەنگانەی گەورە دەکەن، هەموویان لە ڕۆژانی ئازارچێژتنی ئیسرائیل لەژێر دەستی نەتەوەکاندا، دوای کەوتنی ئۆرشەلیم، بەتایبەتی لە سەردەمی ئەنتیۆخۆس ئیپیفانێسدا، کە هەندێک جار پێی دەوترێت دژە-مەسیحی پەیمانی کۆن، بەدیهاتوون. بەڵام لێکۆڵینەوەیەکی وردی نووسراوەکانی پێغەمبەران کە پەیوەندییان بەم کاتی تاقیکردنەوەیە هەیە، و بەراوردکردنی ئەم نووسراوانە لەگەڵ ڕاگەیاندنەکانی پەیمانی نوێدا، ئەم بۆچوونە بە تەواوی قابیلی قبوڵکردن ناهێڵنەوە. هەندێکی تر وا گومانیان بردووە کە تەنگانەی گەورە ئاماژە بووە بە ڕۆژانی چەوساندنەوە لەژێر دەستی ئیمپراتۆرە بتپەرستەکانی ڕۆما بۆ ماوەی دوو سەدەی خوێناوی، دوای مردنی نێردراو پۆڵس، یان ڕەنگە چەوساندنەوە ترسناکەکانی تر لەژێر دەستی پاپایەتیدا لە سەردەمە تاریکەکاندا. بەڵام لێدوانگەلێکی زۆر دیاریکراو هەن کە خوداوەند عیسای مەسیح خۆی داونی، کە بە شێوەیەکی ئەرێنی هەر بۆچوونێکی لەو جۆرە ڕەت دەکەنەوە و ڕوونی دەکەنەوە کە ئەم قۆناغە پیرۆزەی دادگاییکردن هێشتا لە داهاتوودایە. ئایا کڵێسای خودا یان هیچ بەشێکی دەچێتە ناو یان تێپەڕ دەبێت بەم ڕۆژەی خەم و پەژارەدا؟ بۆ ئەوەی وەڵامی ئەم پرسیارە بە دروستی بدرێتەوە، پێویستە سەرەتا بە ووردی ژمارەیەک لە نووسراوەکان تاوتوێ بکرێن کە سروشت و کاتی تەنگانەی گەورە دیاری دەکەن.
یەکەمین نووسراوی پیرۆز کە بە دڵنیاییەوە باس لەم سەردەمە دەکات، پەرتووکی دووەمی موسا 4:26-31ـە. ئەمە بەشێکە لەو پەیامەی کە موسا دایە ئیسرائیل لە دەشتەکانی مۆئاب، پێش ئەوەی بچنە خاکی کەنعان، کەمێک پێش ئەوەی سەرکردە گەورەکەیان دەستبەرداری بەرپرسیارێتییەکەی بێت و سەرکەوێتە سەر کێوی نەبۆ بۆ ئەوەی خودا بیخاتە خەو هەتا ڕۆژی هاتنەوەی یەزدان. بە خەڵکەکەی وت، کاتێک ئاگاداری کردنەوە لە گەمژەیی دوورکەوتنەوە لە خودا:
من ئەمڕۆ ئاسمان و زەوی دەکەمە شایەت لەسەرتان، کە زۆر زوو بە تەواوی لەو خاکەدا لەناو دەچن کە بۆ خاوەنداریکردنی دەپەڕنەوە ئوردن؛ تەمەنتان لەسەری درێژ ناکەنەوە، بەڵکو بە تەواوی لەناو دەبرێن. و یەزدان ئێوە بەسەر نەتەوەکاندا بڵاو دەکاتەوە، و ئێوە ژمارەیەکی کەم دەبن لەناو گەلانی بتپەرستدا، بۆ کوێ یەزدان ئێوە دەبات.
ئەم وشانە بە واتای وشەیی جێبەجێ کراون. بۆ چەندین سەدە ئیسرائیل بەناو نەتەوەکاندا بڵاو بووەتەوە، و هەرچەندە زۆریان لەم دواییانەدا گەڕاونەتەوە فەلەستین، بەڵام ڕۆژی پەرشوبڵاوبوونەوەیان هێشتا کۆتایی نەهاتووە. ئەم پەرشوبڵاوبوونەوەیە بەهۆی گوناهەکانیان و پێشێلکردنی یاسا پیرۆزەکەی خوداوە بوو. لە ئایەتەکانی ٢٨ و ٢٩دا موسا بەردەوام بوو و گوتی:
و لەوێ ئێوە خوداوەندگەلێک دەپەرستن، کاری دەستی مرۆڤەکان، دار و بەرد، کە نە دەبینن، نە دەبیستن، نە دەخۆن، نە بۆن دەکەن. بەڵام ئەگەر لەوێوە تۆ بەدوای خوداوەند خودای خۆتدا بگەڕێیت، ئەوا دەیدۆزیتەوە، ئەگەر بە هەموو دڵت و بە هەموو گیانت بەدوایدا بگەڕێیت.
ئەم ئایەتەی دوایی هێشتا جێبەجێ نەکراوە. بەڕوونی ئاماژە بە گەڕانەوە لە بابل ناکات. پەیوەندی بە تۆبەکردنی کۆتایی نەتەوەکە هەیە کاتێک لە نێو هەموو نەتەوەکانی سەر زەوی دەهێنرێنەوە. ئەو پەرشوبڵاوبوونەوەیەی ئاماژەی پێکراوە تەنها ئەوە نەبوو کە لە سەردەمی نەبووخەدنەسەر ڕوویدا، بەڵکو پەرشوبڵاوبوونەوەی جیهانی بوو دوای وێرانبوونی ئۆرشەلیم چل ساڵ دوای لەخاچدانی گەورەمان عیسای مەسیح. هەرگیز لەو ڕۆژەوە گەلی ئیسرائیل بە دڵێکی تەواوەوە ڕوویان لە خودا نەکردووە. لە ئەنجامدا هێشتا بۆ سەر زەوییەکەیان نەگەڕێنراونەتەوە. بزووتنەوەی ئێستا گەڕانەوە نییە بۆ لای خودا، بەڵکو تەنها هۆشیاربوونەوەیەکی سروشتییە، کە زۆرێک دەباتەوە بۆ فەلەستین لە کاتێکدا هێشتا بێباوەڕن. گەڕانەوەیەکی لەو شێوەیە لە شوێنێکی تر لە کتێبی پیرۆزدا پێشبینی کراوە، بەڵام ئەوە نییە کە لێرەدا ئاماژەی پێکراوە. ئەو بارودۆخانەی کە دەبنە هۆی تۆبەکردنی نەتەوەکە لە ئایەتەکانی دواتردا ئاماژەیان پێکراوە:
کاتێک تووشی ناخۆشی دەبیت، و هەموو ئەم شتانە بەسەرتدا دێن، تەنانەت لە ڕۆژانی دواییدا، ئەگەر بگەڕێیتەوە لای یەزدانی خودای خۆت، و گوێڕایەڵی دەنگی ئەو بیت: (چونکە یەزدانی خودای تۆ خودایەکی بەڕەحمە:) ئەو وازت لێ ناهێنێت، و لەناوت نابات، و پەیمانی باوباپیرانت لەبیر ناکات، کە سوێندی بۆ خواردن (٤:٣٠-٣١).
لێرەدا یەکەمین ئاماژەی دیاریکراومان هەیە بۆ تەنگانەی داهاتوو. بێگومان ئایەتی 30 ئاماژە بە خەم و پەژارەی درێژخایەن ناکات کە گەلی ئیسرائیل تێیاندا تێپەڕیوە، بەڵکو ئاماژە بە ماوەیەکی دیاریکراو و جێگیری تەنگانە دەکات لە "ڕۆژانی کۆتاییدا." ئەم زاراوەیە، وەک هەر خوێندکارێکی پێشبینی دەزانێت، ئاماژە بە ڕۆژانی کۆتایی مامەڵەکانی خودا لەگەڵ ئەم نەتەوەیە دەکات پێش ئەوەی بۆ لای خۆی بگەڕێنرێنەوە.
هیچ ئاماژەیەکی ڕوونی تر بۆ هەمان ئەم قۆناغە نییە تا دەگەینە کتێبی زەبوورەکان. زۆرێک لەم زەبوورانە ئەزموونمان پێدەبەخشن کە ئیسرائیل بانگ دەکرێت تێیدا تێپەڕێت لەو کاتی تەنگانەیەدا و پێمان نیشان دەدەن ئەنجامە شکۆدارەکە چی دەبێت. کات ڕێگە نادات لەسەر شایەتیی زەبوورەکان بوەستین. با بڕۆینە سەر پێغەمبەران.
چەندین بڕگە هەن کە لەوانەیە لە کتێبی پێغەمبەر ئیشایا بیهێنینەوە. با دوو دانە تاوتوێ بکەین. لە ئیشایا ١٣:٦-١٣دا، وەسفێکی ڕوونی ڕۆژی تووڕەیی خودامان هەیە.
هاوار بکەن: چونکە ڕۆژی یەزدان نزیکە؛ وەک وێرانکارییەک لە خودای گەورەوە دێت. بۆیە هەموو دەستەکان سست دەبن، و دڵی هەموو پیاوێک دەتوێتەوە: و دەترسن: ژان و خەم دایان دەگرێت: ئازاریان دەبێت وەک ژنێک کە منداڵی دەبێت: سەرسام دەبن بە یەکتر: ڕوخساریان وەک گڕی ئاگر دەبێت. بڕوانن، ڕۆژی یەزدان دێت، دڵڕەقە بە تووڕەیی و تووڕەیی توندەوە، بۆ ئەوەی خاکەکە وێران بکات: و گوناهبارانی تێدا لەناو دەبات. چونکە ئەستێرەکانی ئاسمان و کۆمەڵە ئەستێرەکانی ڕووناکی خۆیان نادەن: خۆر لە کاتی دەرکەوتنیدا تاریک دەبێت، و مانگ ڕووناکی خۆی نادات. و جیهان سزا دەدات لەبەر خراپەکارییان، و بەدکاران لەبەر گوناهیان: و لووتبەرزی لووتبەرزان کۆتایی پێ دەهێنم، و خۆبەزلزانی زۆرداران نزم دەکەمەوە. مرۆڤێک بەنرختر دەکەم لە زێڕی پاک: تەنانەت مرۆڤێک لە پارچە زێڕی ئۆفیر. بۆیە ئاسمانەکان دەهەژێنم، و زەوی لە شوێنی خۆی دەجوڵێت، لە تووڕەیی یەزدانی سوپاسالاردا، و لە ڕۆژی تووڕەیی توندیدا.
دەستەواژەکە
خاکەکە
واتای، وەک چۆن لە سەرانسەری هەموو پێغەمبەراندا وایە، خاکی فەلەستین یان نیشتمانی گەلی زەمینی خودا.
"ئەو گوناهباران لەناوی دەبات لێی":
ئەمە یەکێک دەبێت لە ئەنجامەکانی ئەو تەنگانەیە کە نەتەوەکە پێیدا تێدەپەڕێت. هەڵگەڕاوەکان لەناو دەبرێن بەڵام پاشماوەیەک ڕوو دەکەنە پەروەردگار. سەرنج بدە کە چەند ڕووداوێکی سەروو سروشتی هەن کە دەبێت لەو کاتەدا ڕووبدەن، کاریگەرییان دەبێت، وەک چۆن پەروەردگارمان خۆی دواتر ئاماژەی پێدا، لەسەر ئەستێرەکانی ئاسمان و کۆمەڵە ئەستێرەکان. تاریکبوونی خۆر و داپۆشرانی مانگ لێرەدا بە دڵنیاییەوە پێشبینی کراون. ئەم شتانە لەبیر مەکە چونکە دووبارە تووشیان دەبینەوە. نەک تەنها گەلی ئیسرائیل لەو ڕۆژەدا سزا دەدرێن، بەڵکو حوکمەکان بەسەر جیهاندا دەبارێن بەهۆی لووتبەرزی و خۆبەزلزانییەوە. ئەم ئایەتانە وەسفێکی زۆر زیندوو دەخەنەڕوو بۆ کۆتایی هاتنی شارستانییەتە شانازیپێکراوەکەمان، کاتێک خودا پشتگوێ دەخرێت. ئەوان پێمان نیشان دەدەن ئەم جیهانە خراپەی ئێستا بەرەو کوێ خێرا دەڕوات. ئەوان پێمان دەڵێن ئیسرائیلی هەڵگەڕاوە چی دەبێت بەرگە بگرێت و ناجوولەکە بێباوەڕەکان ناچار دەبن پێیدا تێبپەڕن.
ڕەنگە کەمێک تێگەیشتنمان بۆ لانیکەم بەشێک لە واتای ئەم پێشبینییە دەست بکەوێت ئەگەر بیرمان بێت چی بەسەر ئیمپراتۆریەتی گەورەی ڕووسیادا هات. چەند کەم خودا هەبوو بۆ چەندین ساڵ، و چەند گەندەڵ و درۆزن بوو کڵێسای بانگەشەکار. ئیڤانجێڵیستەکان بە شێوەیەکی ترسناک چەوسێنرانەوە. لووتبەرزی و خۆبەزلزانی زاڵ بوو، تا خودا ڕژێمی کۆنی ڕووخاند و ڕێگەی دا بەو بارودۆخە ترسناکانەی کە شوێنیان گرتەوە، وەک وەڵامێک بۆ گوناه و گەندەڵی ئەوانەی بانگەشەی خاوەندارێتی ناوی ئەویان دەکرد. گەلەکەی بە شێوەیەکی زۆر ناخۆش لەو تەنگانەیەدا ئازاریان چەشت. بەڵام تووڕەیی خودا نەڕژاوە، و پیرۆزەکانیش تووڕەیی خوداییان نەزانیوە.
ئێستا بڕوانە ئیشایا 17:4-11:
لەوە ڕۆژەدا ڕوودەدات کە شکۆی یەعقوب لاواز دەبێت، و قەڵەوی جەستەی وشک دەبێتەوە....لەوە ڕۆژەدا مرۆڤ سەیری دروستکەری خۆی دەکات، و چاوەکانی ڕێز لە پیرۆزەکەی ئیسرائیل دەگرن. و سەیری قوربانگاکان ناکات، کە کاری دەستی خۆیەتی، و ڕێز لەوە ناگرێت کە پەنجەکانی دروستیان کردووە، نە دارستانەکان، نە بتەکان. لەو ڕۆژەدا شارە بەهێزەکانی وەک لقێکی فەرامۆشکراو دەبن، و لقێکی سەرەوە کە بەهۆی نەوەی ئیسرائیلەوە جێیان هێشت: و وێرانکاری دەبێت. چونکە خودای ڕزگارکەرت لەبیر کردووە، و ئاگات لە تاشەبەردی هێزت نەبووە، بۆیە تۆ ڕووەکی خۆش دەچێنی، و بە قەڵەمی نامۆ دایدەنێیت، لە ڕۆژدا ڕووەکەکانت گەشە پێدەکەیت، و بەیانیان تۆ تۆوەکەت دەگەشێنیتەوە: بەڵام دروێنەکە کۆمەڵێک دەبێت لە ڕۆژی خەم و خەمبارییەکی بێئومێدی.
لە ئایەتەکانی ٤-٧دا پاشماوەی ئیسرائیل لە ڕۆژانی کۆتاییدا دەبینین، و لە ئایەتەکانی ٨-١٠دا ئەو بارودۆخانە دەبینین کە لە خاکی فەلەستیندا زاڵ دەبن. لە ئێستاوە دەبینین هەموو شتێک بەرەو ئەمە دەڕوات. سەرنجی پێشبینییە سەرسوڕهێنەرەکەی ئایەتی ١٠ بدەن، کە خودا بە خەڵکی وت کە بەهۆی ساڵانێکی زۆری یاخیبوونیان لە دژی ئەو، زەوییەکەیان لە درەخت ڕووت دەکرێتەوە، کە تەنها پێش ڕۆژی تەنگانە گەورەکەیان ئەو زەوییە بە ڕووەکی خۆش دەچێنن و بە قەڵەمی نامۆ دایدەنێن. ئەمە ڕاستییەکی سەرنجڕاکێشە کە لە ساڵانی ڕابردوودا چەندین ملیۆن ڕووەک و قەڵەم هاوردە کراون و چێنراون لە خاکی فەلەستیندا. لە ئێستادا سەرکردە جووەکان پیرۆزبایی لە خۆیان دەکەن کە ڕۆژی تاقیکردنەوە درێژەکەیان نزیکەی کۆتایی هاتووە، و میراتی کۆنیان بەم زووانە دووبارە دەبێتەوە خاکێک کە شیر و هەنگوینی لێ دەڕژێت.
خودا وتوویەتی،
لە ڕۆژدا ڕووەکەکەت بڕوێنیت، و بەیانیان تۆوەکەت گەشە پێ بکەیت: بەڵام دروێنەکە دەبێتە کەڵەکەیەک لە ڕۆژی خەم و پەژارەی بێئومێدیدا.
خەم و پەژارەی بێئومێدی کێ دەبێت ئەمە؟ وەڵامی ئەم پرسیارە کێشەکەی بەردەممان یەکلایی دەکاتەوە. لەم دەقەدا خودا باسی لە هەڵگەڕانەوەی ئیسرائیل و مامەڵەکانی خۆی لەگەڵیان دەکرد. کاتێک خودای پیرۆزمان لەسەر زەوی بوو، فەلەستین یەکێک بوو لە بەپیتترین خاکەکان. گێڕانەوەی یۆسێفۆس لەسەر بارودۆخی باو لە جەلیل پێش گەمارۆدانی ئۆرشەلیم نزیکەی باوەڕپێنەکراو بوو، ئەوەندە ئەو خاکە بەرهەمدار بوو و ئەوەندەش چڕی دانیشتووانەکەی زۆر بوو. بەڵام ئەوان کاتی سەردانیکردنی خۆیان نەدەزانی، و کاتێک ڕزگارکەر وەک مەسیح ڕەتکرایەوە و دەسەڵاتی ئەو قبوڵ نەکرا، خودا ئەو گەلەی ڕەتکردەوە و دەری کردن و خاکەکەیانی وێران کرد. لەو کاتەوە فەلەستین وەک بیابانێکی گەورە بووە، لەملا و لەولاوە کەمێک ئۆازیس، ناتوانێت ژمارەیەکی زۆری دانیشتووان بژێنێت. کەشوهەوای ئەو وڵاتەش گۆڕاوە، بە پلەی یەکەم بەهۆی ئەوەی دارستانە گەورەکانی سەر چیاکانی لوبنان وێران کراون. حکومەتی تورکی تەنها یارمەتی وێرانکارییەکەی داوە. تورک هەرگیز درەختێکی نەچاند لەو شوێنەی کە یەکێکی لێ بڕیبوو، و لە سەد ساڵی کۆتایی حوکمڕانییەکەیدا باجێکی خستە سەر درەختەکان، کە ئەوەندە زۆر بوو کە خەڵک پێیان باشتر بوو باخ و دارستانەکانیان ببڕنەوە وەک لەوەی ئەو باجە بدەن. بەڵام هەر لە جەنگی جیهانی یەکەمەوە، ئەوان سەرقاڵی چاندنی زەوییەکە بوون بە ڕووەکی خۆش و دانانی بە قەڵەمی نامۆ. ئەگەر وشەی پێشبینیمان نەبووایە، لەوانەیە بە شتێکی ئاساییمان دانا کە ڕۆژی نوێی بەرەکەتداربوونی کۆتایی ئیسرائیل دەست پێدەکات. بەڵام کاتێک لێکۆڵینەوە لەوە دەکەین کە خودا ئاشکرای کردووە، دڵمان لەوانەیە خوێن بڕژێت کاتێک تێدەگەین، ئەم جوولەکە هەژارانە بۆ کوێ دەگەڕێنەوە. چەند کەم تێدەگەن کە ئەمە، کاتی ناخۆشییەکانیان، هێشتا لە داهاتوودایە. چەند کەم تێدەگەین کە دەبێت بەناو ئەوەدا تێپەڕن پێش ئەوەی مەسیحەکە بناسنەوە کە باوکانیان ڕەتیان کردەوە.
ئێستا با بگەڕێینەوە سەر پێغەمبەر یەرمیا:
ئەمەش ئەو وشانەن کە خودا دەربارەی ئیسرائیل و دەربارەی یەهودا فەرمووی. چونکە خودا ئاوا دەفەرموێت: دەنگێکی لەرزینمان بیستووە، دەنگی ترس، نەک ئاشتی. ئێستا بپرسن و ببینن ئایا پیاو وەک ژن لە کاتی منداڵبووندا ئازار دەچێژێت؟ بۆچی هەموو پیاوێک دەبینم دەستی لەسەر کەمەریەتی، وەک ژنێک لە کاتی منداڵبووندا، و هەموو ڕوخسارەکان زەرد هەڵگەڕاون؟ ئای! چونکە ئەو ڕۆژە گەورەیە، هیچ ڕۆژێک وەک ئەو نییە؛ تەنانەت کاتی ناخۆشییەکانی یەعقوبە: بەڵام ئەو لەو ناخۆشییە ڕزگاری دەبێت. چونکە لەو ڕۆژەدا، خودای سوپاسالاران دەفەرموێت، کە من نیرەکەی لەسەر ملی دەشکێنم، و کۆتوبەندەکانی دەپچڕێنم، و بێگانەکان چیتر خزمەتی خۆیان پێ ناکەن: بەڵکو ئەوان خزمەتی خودای خۆیان دەکەن، و داودی پاشایان، کە من بۆیان بەرز دەکەمەوە (30:4-9).
خوێندنەوەی ئەم بەشە بە وریاییەوە و ئەوەی دوای دێت، زانیاری وردی زۆر زیاترمان پێدەدات سەبارەت بەو بابەتەی لەبەردەمماندایە. ئەوەی بەتایبەتی لێرەدا دەمەوێت جەختی لەسەر بکەمەوە، ناوی جیاوازە کە ئێستا دراوە بە سەردەمی تەنگانە. بەتایبەتی پێی دەوترێت
سەردەمی تەنگانەی یەکوب،
و گرنگە کە ئەمەمان بە ڕوونی لە بیردا بێت.
ئێستا کاتی تەنگانەی کڵێسا نییە.
وەک بینیمان، ئێستا ئێمە کاتی تەنگانەی خۆمان هەیە. لە سەرەتای شایەتی کڵێساوە لێرە لەسەر زەوی، ئێمە بەرگەی تەنگانەمان گرتووە. بەڵام ئەو دەقەی لەبەردەمماندایە ئاماژە بە شتێکی زۆر جیاواز دەکات، کاتێکی تەنگانەی بێوێنە کە پێی دەوترێت "تەنگانەی یاقوب." ئەگەر خوێندکارانی مەسیحیی کتێبی پیرۆز هەمیشە بە وریاییەوە جیاوازی بکەن لە نێوان ئەوەی پێشبینییەکە چی دەڵێت دەربارەی جولەکە، ناجولەکە، و کڵێسای خودا، ئەوا قورس نابێت ئەم بابەتە بە تەواوی ڕوون بکرێتەوە. بە تێکەڵکردنی ئەم سێ چینە جیاوازەیە کە زۆرێک لە بیردۆزە نا-کتێبییەکان بەسەر گەلی خودادا دەسەپێنرێن.
سەرنج بدە کە کاتی تەنگانەی یەعقوب دەستبەجێ بەدوایدا تۆبەکردنی پاشماوە و ڕزگاربوونیان لە ستەمی نەجوولەکە دێت، کاتێک جارێکی تر خودای خۆیان دەپەرستن. کوڕی ڕاستەقینەی داود وەک مەسیحی ئەوان دەناسرێتەوە و لەسەر تەختی داود دادەنیشێت: داود واتە "خۆشەویست." و خودای باوک پێشتر خودا عیسای مەسیحی وەک کوڕە خۆشەویستەکەی دیاری کردووە کە لێی ڕازییە. وەک کوڕی داود ڕەتکرایەوە کاتێک یەکەم جار بە نیعمەت هات. بە هەمان ئەو شێوەیە قبوڵ دەکرێت کاتێک بە هێز و شکۆمەندییەوە دەگەڕێتەوە.
چەندین دەق هەن کە لەوانەیە لە کتێبی حزقیالەوە بیانهێنینەوە. با سەرنج بدەینە حزقیال 20:33-38:
بە گیانی خۆم، دەفەرموێت گەورە خودا، بێگومان بە دەستێکی بەهێز، و بە بازوویەکی درێژکراوە، و بە تووڕەییەکی ڕژاو، فەرمانڕەواییتان دەکەم: و لەناو گەلان دەرتان دەهێنم، و لەو وڵاتانەی کە تێیدا بڵاوبوونەتەوە کۆتان دەکەمەوە، بە دەستێکی بەهێز، و بە بازوویەکی درێژکراوە، و بە تووڕەییەکی ڕژاو. و دەتانهێنمە بیابانی گەلان، و لەوێ ڕووبەڕوو لەگەڵتان گفتوگۆ دەکەم. هەروەک چۆن لەگەڵ باوباپیرانتان لە بیابانی خاکی میسر گفتوگۆم کرد، بە هەمان شێوە لەگەڵ ئێوەش گفتوگۆ دەکەم، دەفەرموێت گەورە خودا. و وادەکەم بەژێر گۆچانەکەدا تێپەڕن، و دەتانهێنمە ناو پەیمانەکە: و یاخیبووان و ئەوانەی کە لە دژی من سەرپێچی دەکەن، لەناوتان دەردەکەم: لەو وڵاتەی کە تێیدا نیشتەجێن دەریان دەهێنم، و ناچنە ناو خاکی ئیسرائیل: و ئێوە دەزانن کە من گەورەم.
تێبینی بکە بە وریاییەوە کە لێرەشدا ئەم کاتی تووڕەیی خوداییە کە بەسەر گەلەکەدا ڕژاوە، دەبێتە دواین ئەزموونی ئیسرائیل ڕاستەوخۆ پێش گەڕانەوەیان بۆ لای یەزدان، کاتێک ئەو یاخیبووان و ئەوانەی سەرپێچی دەکەن لە ناویان پاک دەکاتەوە، و پاشماوەی ڕزگارکراو لە خاکەکانی نەتەوەکان دەهێنێتە ناو وڵاتی خۆیان، خۆی وەک شوانەکەی ئیسرائیل بۆیان ئاشکرا دەکات. بە هیچ شێوازێکی گونجاوی لێکدانەوەی دروست ناتوانرێت ئەم ئەزموونانە بگەڕێنرێنەوە بۆ کڵێسای خودا. یەزدان پێمان دەڵێت بۆچی ڕێگە بەم کاتی ناخۆشییە دەدات. ئەمە سزایەک دەبێت بەسەر ئەوانەی ئیسرائیلدا کە لە دژی یاخی دەبن. ئەمە ئەو کاتە دەبێت کە ئەو پاشماوەکە لە یاخیبووان جیا دەکاتەوە. ئەو وا لەو پاشماوەیە دەکات کە بەژێر گۆچانی شوانەکەدا تێپەڕن و وەک مێگەلی خۆی دانیان پێدا دەنێت.
پەرتووکی دانیال پێشبینییە گەورەکەی کاتەکانی نەتەوەکانە و ئەزموونەکانی ئیسرائیل لەژێر دەسەڵاتی نەتەوەکاندا پێمان دەدات. دەکرێت لەسەر چەندین بڕگە بوەستین، بەڵام ئێمە بەتایبەتی سەرنج ڕادەکێشین بۆ دانیال ١٢:١-٤:
و لەو کاتەدا میکائیل، میرە گەورەکە، کە لە پێناوی منداڵانی گەلەکەتدا دەوەستێت، هەڵدەستێت؛ و کاتێکی تەنگانە دەبێت، کە هەرگیز نەبووە لەوەتەی نەتەوەیەک هەبووە تا ئەو کاتە؛ و لەو کاتەدا گەلەکەت ڕزگار دەکرێت، هەموو ئەوانەی کە ناویان لە کتێبەکەدا نووسراوە. و زۆرێک لەوانەی لە خۆڵی زەویدا خەوتوون، بەئاگا دێنەوە، هەندێکیان بۆ ژیانی هەتاهەتایی، و هەندێکیان بۆ شەرمەزاری و سووکایەتی هەتاهەتایی. و ئەوانەی دانان وەک درەوشانەوەی ئاسمان دەدرەوشێنەوە؛ و ئەوانەی زۆر کەس بۆ ڕاستودروستی دەگەڕێننەوە وەک ئەستێرەکان بۆ هەتاهەتایە. بەڵام تۆ، ئەی دانیال، وشەکان دابخە، و کتێبەکە مۆر بکە، تا کاتی کۆتایی؛ زۆر کەس بەملا و ئەولادا ڕادەکەن، و زانست زیاد دەکات.
لە دانیال 11:0 خودا وێنەیەکی نایابی پێداین لەبارەی مامەڵەکانی لەگەڵ نەتەوەکاندا، لە ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی فارسەوە هەتا کاتی کۆتایی کە ڕاستەوخۆ پێش دووەم هاتنەوەی مەسیحە. لەو ڕۆژەدا ئیسرائیل تێدەپەڕێت بە کاتێکی تەنگانەدا کە هەرگیز نەبووە. بەڵام ئەنجامەکەی چی دەبێت؟ خودا فەرمووی،
گەلەکەت، [واتە، گەلی دانیال، جوولەکەکان] ڕزگار دەکرێن، هەموو ئەوانەی کە ناویان لە کتێبەکەدا نووسراوە.
یان ئەوانەی نوێکراونەتەوە. بۆ سەدان ساڵ لە خۆڵی زەویدا خەوتوون. هەندێک ئەمە بە مانای وشەیی وەردەگرن، بەڵام لە ڕاستیدا ئاماژەیە بۆ دۆخی ئێستایان کە لەنێو نەتەوەکاندا بڵاوبوونەتەوە. بەڵام لەم کاتی ناخۆشیدا هەندێک، کە ئاماژەیە بۆ پاشماوەکە، بەئاگا دێنەوە بۆ ژیانی هەتاهەتایی، و هەندێکیش، کە ئاماژەیە بۆ لادەرەکان، بەئاگا دێنەوە بۆ شەرمەزاری و سووکایەتی هەتاهەتایی. ئەم سەردەمی ناخۆشییە تا کۆتایی کات بەردەوام دەبێت. بەڕوونی ڕۆحی خودا ئەو قۆناغە تایبەتەی لەبەرچاوە کە موسا باسی کردووە وەک تەنگانەی ڕۆژانی دوایی.
پێغەمبەرانی بچووک پڕن لە وەسفە سەرسوڕهێنەرەکانی ئەم هەمان ڕۆژی تەنگانەیە، بەڵام دەبێت خۆمان قایل بکەین بە دوو گوتەی تری پەیمانی کۆن. سەرنج بدەنە یۆئیل ٣:٩-١١:
ڕایگەیەنن ئەمە لەنێو نەتەوەکاندا: جەنگ ئامادە بکەن، پیاوە بەهێزەکان بەئاگا بهێننەوە، با هەموو پیاوانی جەنگ نزیک ببنەوە؛ با بێنە سەرەوە: گاسنەکانتان بکەنە شمشێر، و داسەکانتان بکەنە ڕم: لاواز بڵێت، من بەهێزم. خۆتان کۆبکەنەوە و وەرن، ئەی هەموو نەتەوەکان، و لە دەوروبەر کۆببنەوە: بۆ ئەوێ وا بکە بەهێزەکانت بێنە خوارەوە، ئەی یەزدان.
ئەمە بانگەوازی خودایە بۆ گەلانی بێباوەڕ بۆ ئەوەی بێنە سەر خاکی فەلەستین بۆ ململانێ گەورەکەی ڕۆژانی کۆتایی کاتێک ئیسرائیل بە بێباوەڕی دەگەڕێتەوە سەر خاکەکە. جەنگە ترسناکەکانی ئەو کاتە بەردەوام دەبن تا خودا خۆی لەگەڵ سوپایەکدا دادەبەزێت، لێرەدا وەک دیاریکراوە
بەهێزەکانت
ئەم بەهێزانە کێن؟ ئەگەر هیچ شتێکی دیکەمان نەبووایە بۆ ڕێنماییکردنمان، لەوانەیە واداماننابا کە ئەوان فریشتەن. بێگومان فریشتەکان لەگەڵیدا دەبن، وەک چۆن زۆرێک لە نووسینە پیرۆزەکان نیشانی دەدەن. بەڵام وەک دەڕۆین دەبینین کە ئەم بەهێزانە پیرۆزەکانی قۆناغەکانی ڕابردوو و ئێستان، ئەوانەی کە ڕفێندراون بۆ ئەوەی لەگەڵ گەورە بن و شکۆدار کراون پێش ئەوەی تەنگانەی گەورە دەست پێبکات.
زەکەریا لە دوا بەشی خۆیدا وەسفی کۆبوونەوە گەورەکەی هەرمەگەدۆنی کرد، و باسی گەمارۆی کۆتایی قودسی کرد کە ڕاستەوخۆ پێش گەڕانەوەی پەروەردگار بوو:
ئەوەتا، ڕۆژی پەروەردگار دێت.... ئینجا پەروەردگار دەردەچێت، و دژی ئەو نەتەوانە دەجەنگێت، وەک چۆن لە ڕۆژی جەنگدا جەنگا. و پێیەکانی لەو ڕۆژەدا لەسەر چیای زەیتوون دەوەستن، کە لە ڕۆژهەڵاتی قودسە، و چیای زەیتوون لە ناوەڕاستیدا لەت دەبێت بەرەو ... باکوور، و نیوەکەی بەرەو باشوور (١٤:١-٤).
لێرەدا وەسفێکی نایابمان هەیە بۆ دەرکەوتنی پەروەردگارمان. ئەمە ئەوە دەسەلمێنێت کە تەنگانەی گەورە ئاماژە بە هیچ ئەزموونێکی ڕابردوو ناکات کە جوولەکەکان پێیدا تێپەڕیون، هێشتاش بە هیچ ئەزموونێک کە کڵێسا تووشی بووە، بەڵکو بۆ ئەو کاتەی تەنگانەی یەعقوب کە ڕاستەوخۆ پێش ئاشکرابوونی عیسای مەسیح دەکەوێت لە ئاسمانەوە بۆ دامەزراندنی شانشینەکەی و فەرمانڕەوایەتی کردنی هەموو زەوی بە ڕاستودروستی.
لە پەیمانی کۆنەوە فێربووین کە تەنگانە لە ڕۆژانی کۆتایی مێژووی ئیسرائیلدا ڕوودەدات. ئەو کەسانەی زۆرترین هەستی پێ دەکەن جوولەکەکان دەبن، بەڵام هەموو نەتەوە لەڕێلاداوەکانی گەلانیش بەشدار دەبن لە ناڕەحەتییەکاندا. ئەوە کاتێکی تەنها حوکمە خوداییەکان نابێت، بەڵکو کاتێک دەبێت کە نیشانەی ترسناک و سەرسوڕهێنەر لە ئاسمان و لەسەر زەوی دەبن، و خەڵک ناچار دەبن دان بەوەدا بنێن کە خودا خۆی بە تووڕەیی و قینێکی گەورەی خۆیەوە مامەڵەیان لەگەڵ دەکات. هەموو تەنگانەکانی ڕابردوو تەنها سروشتی و خودایی بوون.
بەڵام ئەم کاتی ناخۆشییە بە ڕووداوە سەروو سروشتییەکان تایبەتمەند دەبێت کە ترسناکییەکان زیاد دەکەن بۆ ئەو بارودۆخە ترسناکەی مرۆڤەکان تێیدا دەژین، بە شێوەیەک کە ئارەزووی مردن دەکەن، و مردن لێیان ڕادەکات. ئێمە ئەوەشمان بینیوە کە ئەم تەنگانەیە بەردەوام دەبێت تا گەڕانەوەی پەروەردگار عیسای مەسیح لەگەڵ بەهێزەکانی بۆ حوکمڕانی کردن بە گۆچانی ئاسن. لە کاتی تاقیکردنەوەکەدا، پاشماوەیەکی ئیسرائیل لە بەشی لادەری نەتەوەکە جیا دەکرێتەوە و بە تۆبەکردنەوە ڕوو دەکەنە پەروەردگار و ڕێنمایی دەکرێن بۆ ناسینەوەی ئەو کاتێک ئەو دێت. ئەم پاشماوەیە ئەو بە ئیسرائیلی ڕاستەقینە دەزانێت و تێیاندا
هەموو ئیسرائیل رزگار دەکرێت.
ئەوان دەبنە مشتێک گەنم لەسەر لووتکەی چیاکان، پاشماوەی زەیتوونەکان لەسەر بەرزترین لق، کە لە کۆتاییدا
گوڵ بکات و گۆپکە بگرێت و شوێنی هەموو زەوی بە میوە پڕ بکات.
ئێستا با بگەڕێینەوە سەر پەیمانی نوێ و ببینین ئایا دەتوانین ڕووناکییەکی زیاتر لەسەر ئەم ڕۆژە پڕ خەم و دڵتەنگییە بێئومێدییە بەدەست بهێنین. سەرەتا سەیری مەتتا ٢٤:٠ بکەن. لەو بەشەی ئینجیلی پاشایەتیدا، خودای ئێمە ئەو بارودۆخانەی وێنا کرد کە لەسەر زەوی باڵادەست دەبن تاوەکو هاتنەوەی دووەمی خۆی. بەڵام ئەو بە شێوەیەکی دیاریکراو باسی کەنیسە، کە جەستەی ئەوە، یان هیچ شایەتییەک وەک ئەوەی ئێستا دەیزانین، نەکرد. ئەم پێشبینییە گەورەیە پێش ئاشکراکردنی نهێنییەکە درا و لەگەڵ پێشبینییە کۆنەکاندا گونجاوە. خودای ئێمە ئەو بارودۆخانەی بۆ ئاشکرا کردین کە لە خاکی فەلەستین باڵادەست دەبن، لەوێ پاشماوەیەک دەبن کە بە ئەوەوە دەنووسێن و ناوی ئەویان خۆش دەوێت، ڕاستەوخۆ پێش هاتنەوەی دووەمی. لە ئایەتی ١٥دا ئاماژەی بە سەرەتای کاتێکی تاقیکردنەوەی تایبەت کرد: "کەواتە کاتێک قێزەونی وێرانکاری دەبینن، کە دانیالی پێغەمبەر باسی کردووە، لە شوێنی پیرۆزدا ڕاوەستاوە." ئەمە دەمانگەڕێنێتەوە بۆ دانیال ١٢:٠، و بە ڕوونی خاڵی دەستپێکی تەنگانە گەورەکەیە، کە ئەو لە مەتتا ٢٤:١٦-٢٩دا وەسفی کردووە:
جا ئەوانەی لە یەهودیان، با هەڵێن بۆ چیاکان: ئەوەی لەسەر سەربانە، با نەیەتە خوارەوە بۆ ئەوەی هیچ شتێک لە ماڵەکەی نەبات: نە ئەوەی لە کێڵگەیە، با نەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی جلەکانی ببات. و قوڕبەسەر ئەوانەی دووگیانن، و ئەوانەی شیر دەدەن لەو ڕۆژانەدا! بەڵام نوێژ بکەن کە هەڵاتنتان لە زستاندا نەبێت، نە لە ڕۆژی شەممەدا: چونکە ئەوکاتە تەنگانەیەکی گەورە دەبێت، وەک ئەوەی لە سەرەتای جیهانەوە تا ئێستا نەبووە، نە، نە هەرگیز نابێت. و ئەگەر ئەو ڕۆژانە کورت نەکرابانەوە، هیچ جەستەیەک ڕزگار نەدەبوو: بەڵام لەبەر خاتری هەڵبژێردراوان ئەو ڕۆژانە کورت دەکرێنەوە. جا ئەگەر هەر کەسێک پێتان گوت، ئەوەتا، مەسیح لێرەیە، یان لەوێ، باوەڕی پێ مەکەن. چونکە مەسیحی درۆینە و پێغەمبەرانی درۆینە هەڵدەستن، و نیشانە و پەرجووی گەورە نیشان دەدەن: بە ڕادەیەک کە، ئەگەر بکرێت، تەنانەت هەڵبژێردراوانیش فریو دەدەن. ئەوەتا، پێشتر پێم گوتوون. بۆیە ئەگەر پێتان گوت، ئەوەتا، ئەو لە چۆڵەوانییە: مەچنە دەرەوە: ئەوەتا، ئەو لە ژوورە نهێنییەکانە: باوەڕی پێ مەکەن. چونکە وەک چۆن بروسکە لە ڕۆژهەڵاتەوە دێت، و تا ڕۆژئاوا دەدرەوشێتەوە: بە هەمان شێوە هاتنی کوڕی مرۆڤیش دەبێت. چونکە لە هەر شوێنێک لاشە هەبێت، هەڵۆکانیش لەوێ کۆدەبنەوە. دەستبەجێ دوای تەنگانەی ئەو ڕۆژانە خۆر تاریک دەبێت، و مانگ ڕووناکییەکەی نادات، و ئەستێرەکان لە ئاسمانەوە دەکەون، و هێزەکانی ئاسمانەکان دەهەژێن.
بەتایبەتی سەرنج بدە کە هەموو ئەمانە جوولەکین، و هەمووی ئاماژە بە خاکی فەلەستین دەکات، جگە لەوەی کە نەتەوە بتپەرستەکان پەیوەستن بە ململانێی ئەو ڕۆژەوە. لێرەدا ناوی دیاریکراومان هەیە کە خودا خۆی بەم قۆناغی تاقیکردنەوەیە داویەتی، ئۆ
تەنگانە گەورەکە
کە بەتەواوی هەمان ئەو سەردەمەیە کە پێغەمبەران لە موساوە تا مەلاخی باسیان لێوە کردووە، لە ئایەتەکانی دواتردا ڕوونە، کە لە مەتتا ٢٤:٣٠-٣٢ وەرگیراون، کە تێیدا دەخوێنینەوە:
ئینجا نیشانەی کوڕی مرۆڤ لە ئاسماندا دەردەکەوێت، ئینجا هەموو هۆزەکانی زەوی شیوەن دەکەن و کوڕی مرۆڤ دەبینن کە بە هێز و شکۆیەکی گەورەوە بەسەر هەورەکانی ئاسماندا دێت. ئەو فریشتەکانی خۆی دەنێرێت بە دەنگێکی گەورەی کەڕەناوە، و هەڵبژێردراوانی خۆی لە چوار باوە، لە یەک سەرەوەی ئاسمانەوە بۆ سەرەکەی تری کۆدەکەنەوە.
ئەمە ڕوونی دەکاتەوە کە تەنگانە گەورەکە هەرگیز لە ڕابردوودا ڕووی نەداوە، نە بە پەیوەندییەوە بە ئەزموونەکانی ئیسرائیلەوە و نە بە ئەزموونەکانی کەنیسەوە. ناتوانێت ئاماژە بێت بۆ ئازارەکانی ئیسرائیل لەژێر دەستی ئەنتیۆخۆس ئەپیفانێس، چونکە خودای ئێمە باسی کردووە کە لە داهاتوودایە. ناتوانێت ئاماژە بێت بۆ ئازارەکانیان لە ڕۆژگاری تیتۆس و ڤێسپاسیان، چونکە ئەو ئەزموونانە بە گەڕانەوەی کوڕی خودا کۆتایی نەهاتن. هەروەها بە هیچ شێوەیەک ناتوانرێت لەگەڵ ئەزموونەکانی کەنیسەدا بگونجێنرێت، نە لە ڕۆژگاری ئیمپراتۆرە بتپەرستەکان و نە لە چەوساندنەوەی پاپاییدا، چونکە هەردووکیان زۆر لەمێژە لە ڕابردوودان و کوڕی مرۆڤ هێشتا نەگەڕاوەتەوە. هاتنەکەی بە دڵنیاییەوە کۆتایی بە تەنگانە گەورەکە دەهێنێت. کەواتە تەنها دەتوانین بگەینە ئەو ئەنجامەی کە هێشتا لە داهاتوودایە و نووسینە پیرۆزەکان کە تاوتوێمان کردوون نیشان دەدەن کە پەیوەندی بە داهاتووی ئیسرائیلەوە هەیە، نەک بە کەنیسەوە.