یەرمیا لەلایەن پاشا سدکیاوە زیندانی کراوە، چونکە پێشبینی کەوتنی ئۆرشەلیمی بۆ بابل کردبوو. لە کاتێکدا لە زینداندا بوو، خودا فەرمانی بە یەرمیا کرد کە کێڵگەیەک لە ئامۆزاکەی بکڕێت وەک کردارێکی هێمایی باوەڕ، کە نیشانەی ئەوەیە کە دواتر خاکەکە لەلایەن ئیسرائیلەوە دوای حەفتا ساڵ دیلێتیان، دانیشتووانەکەی نوێ دەکرێتەوە. ئەم کردارە، لەگەڵ نوێژەکەی دواتری یەرمیا و دووپاتکردنەوەی خودا، جەخت لەسەر دڵنیایی گەڕانەوەی داهاتووی ئیسرائیل دەکاتەوە سەرەڕای حوکمەکەی ئێستایان.
تێبینییەکانی ئایرۆنساید لەسەر کتێبە هەڵبژێردراوەکان تێبینییەکانی ئایرۆنساید
(بەشەکانی ٣٢، ٣٣)
هەموو بانگەوازە گەرموگوڕەکانی پێغەمبەرەکە وادیاربوو بەفیڕۆچووبوون لەسەر زەدەکیا. دڵی سووربوو لەسەر دوورکەوتنەوە لە خودا. بەڵام بۆ ماوەی زیاتر لە نۆ ساڵ، هیچ کارێکی ئەرێنیی چەوساندنەوەمان لەلایەن ئەوەوە نەبیست. زیاتر بەپێچەوانەوە بوو. تۆمارەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەو لە ترسی ئەو کەسە جیدی و ترسناکەدا بوو کە ڕێگا ناڕەواکانی ئیدانە دەکرد. ویژدانی، وەک هی ھیرۆد، لەلای تۆمەتبارکەرەکە دەبوو.
لە دەیەمین ساڵی حوکمڕانییەکەیدا، ئەو لە تەنگانەیەکی گەورەدا بوو، بەهۆی ئەوەی سوپای پاشای بابل گەمارۆی قودسی دابوو. لە تەنگانەکەیدا ڕووی لە یەزدان نەکرد، بەڵکوو بە بێشەرمانە دڵی دژی فەرمایشەکانی ڕەق کرد. بەتایبەتی یەرمیا وەک دڕکێک بوو لە لایەنیدا. بڕیاری دا بێدەنگی بکات. بۆیە فەرمانی دەستگیرکردنی دا، و پێغەمبەرەکە زۆری پێنەچوو دەستگیر کرا و لە حەوشەی زیندانەکەدا بەند کرا، کە تەنیشت کۆشکی شاهانە بوو.
هۆکاری ڕواڵەتیی پێدراو ئەوە بوو کە بە قسەکانی دەستی خەڵکی قودسی لاواز کرد، بە ڕاگەیاندنی ئەوەی کە بەرگری بێ سوود دەبێت؛ چونکە پەروەردگار دڵنیای کردبووەوە کە شارەکە دەکەوێتە دەستی گەمارۆدەرانەوە.
دەربارەی سەدەکیاش، ئەو تەنها خراپەی پێشبینی کردبوو.
ئەو دەرباز نابێت، بەڵکو بە دڵنیاییەوە ڕادەستی دەسەڵاتی نەبووخەدنەسسەر دەکرێت و وەک دیلێک دەبرێتە بابل (یەرمیا ٣٢: ١-٥). هەموو ئەمانە پەیامێکی زۆر ناخۆش بوو بۆ پاشا خۆسەرکەشەکە. بێ ئەوەی بیری لە خۆشۆڕکردنەوە بکردایەتەوە، بڕیاری دا پێغەمبەرەکە بێدەنگ بکات لە جیاتی ئەوەی ملکەچی پەیامەکەی بێت. ئەمە ڕێگایەکی باوی مرۆڤەکان بووە لە هەموو سەردەمەکاندا، ئەوانەی کە سوورن لەسەر ڕێگاکانی خۆیان تووڕە دەبن کاتێک حوکمی داهاتوو ڕادەگەیەنرێت.
لە زینداندا، یەرەمیا لە لایەن یەزدانەوە فەرمانی پێدەکرێت کە وەبەرهێنانێک بکات کە لای زۆر کەس زۆر ناژیرانە دەهاتە بەرچاو.
ئامۆزاکەی حەنەمئیل، کوڕی مامی شەلوم، کێڵگەیەکی لە عەنەسۆس هەبوو، کە ئەو، بێگومان بەهۆی ناخۆشییەکانی ئەو کاتەوە، دەیویست پارەیەکی لێ پەیدا بکات. کڕیارێک قورس بوو بدۆزرێتەوە، بەڵام فەرمانی پێکرا کە ڕاستەوخۆ بچێتە لای ئەو پیاوەی کە پێشبینی دیلێتی گەلی کردبوو، کە پێی پێشنیار دەکات بیفرۆشێت، چونکە > "مافی کڕینەوە" (یەرەمیا ٣٢:٧) هی یەرەمیا بوو؛ واتە، بەپێی یاسا ئەو بوو >گەیل، یان کڕێنەرەوەی خزم. بە کڕینی کێڵگەکە، نەدەچووە دەرەوە لە ماڵی باوکانی.
حەنەمئیل بۆیە چوو بۆ حەوشەی زیندانەکە، لەوێ ئامۆزاکەی لە بەندیخانەیەکی خراپدا دۆزییەوە. خودا پێشتر یەرمیای لە مەبەستەکەی ئاگادار کردبوو.
کێڵگەکەم بکڕە، داوات لێدەکەم، کە لە عەناتۆتە، کە لە وڵاتی بنیامینە،" وتی: "چونکە مافی میراتی هی تۆیە، و مافی کڕینەوەی هی تۆیە؛ بۆ خۆت بیکڕە" (یەرمیا 32:8). پێغەمبەرەکە دڵنیا بوو کە لەلایەن خوداوەندەوەیە، بێ دوودڵی ئەو موڵکەی کڕی، حەڤدە شاقل زیوی بۆ دا. بەپێی ئەوە، بەڵگەنامەی موڵکایەتییەکە نووسرایەوە و موڵکەکەی گواستەوە بۆ ئەو، بە شێوەیەکی دروست لەلایەن شایەتەکانەوە پشتڕاست کرایەوە، هەمووی بەپێی ڕێسا و یاسا و نەریتی ئەو کاتە بوو.
پێدەچێت تاپۆکان لەناو دوو لفکەدا بووبن. یەکێکیان کراوە بوو و ئەوی دیکەیان مۆرکرابوو.
ئەوەی کراوە لەوانەیە، لە بارودۆخی ئاساییدا، لە ئەرشیفە فەرمییەکاندا تۆمار بکرایە؛ ئەوەی مۆرکراو دەبوو بە سەلامەتی هەڵبگیرایە تا کۆتایی هاتنی حەفتا ساڵەی خزمەتکردن، کاتێک بەهای دەبوو لە دیاریکردنی بەشی میراتگرانی یەرمیا. ڕادەستی باروخ کرا، کە ئێستا بۆ یەکەمجار گوێمان لێی دەبێت، بەڵام بە ڕوونی دیار بوو کە نووسەرەکەی پێغەمبەر و پیاوێکی دڵسۆز بوو.
فەرمانی پێکرا
وەربگرە ئەم بەڵگانە، ئەم بەڵگەی کڕینە، ئەمەی کە مۆرکراوە، و ئەم بەڵگەیەی کە کراوەیە؛ و بیانخە لە دەفرێکی گڵیندا، بۆ ئەوەی بۆ ماوەیەکی زۆر بمێننەوە. چونکە خوداوەندی سوپاکان، خودای ئیسرائیل، ئاوا دەفەرموێت: ماڵەکان و کێڵگەکان و ڕەزەکان دووبارە دەبنەوە خاوەندارێتی لەم خاکەدا (یەرمیا ٣٢:٩-١٥).
کڕینەکە بەم شێوەیە وەک کردارێکی جیاوازی باوەڕ لەلایەن یەرمیاوە دادەنرێت. خودا پێی ڕاگەیاندبوو دەربارەی گەڕانەوەی دڵنیای پاشماوەی گەل لە بابل، لەدوای تەواوبوونی حەفتا ساڵەکە. ئەو بە تەواوی باوەڕی بەو قسەیە هەبوو، و بۆیە ئەوەی کڕی کە وادیاربوو پارچە زەوییەکی بێ بەهای ئێستایە، کە نە خۆی و نە میراتگرەکانی نەیاندەتوانی بچنە ناوی.
لە وادەی دیاریکراودا، تاپۆ مۆرکراوەکان خاوەنە ڕاستەقینەکەی دەکردە خاوەنی کێڵگەکە.
هیچ خوێندکارێکی بیرمەندی پەرتووکی پیرۆز ناتوانێت نەیبینێت لەو ڕووداوە سەرنجڕاکێشەدا کلیلەکەی بۆ تێگەیشتن لە بینینەکەی کتێبی حەوت مۆرکراو لە وهحیدا. ئەوەی دووەم بێ گومان سەنەدی خاوەندارێتی ئەم جیهانەیە. هەر مۆرکراو دەمێنێتەوە تا میراتگرە ڕاستەقینەکە دێتە پێشەوە بۆ داواکردنی. ئەو، شایستەکە، پێویستە سەرەتا میراتەکەی بە حوکمدان پاک بکاتەوە، پێش ئەوەی بچێتە خاوەندارێتییەوە. کردنەوەی مۆرەکان ڕاگەیاندنێکە کە ئەو خەریکە دەچێتە ناو مافە ڕەواکانییەوە.
بۆ گەڕانەوە بۆ بەشی خۆمان، لە ئایەتی ١٦ەوە تا ٢٥، نوێژەکەی یەرمیامان هەیە لەسەر واژۆکردنی بەڵگەنامەکان، کە دواتر (لە ئایەتی ٢٦ەوە تا کۆتایی) بە دووبارەکردنەوەی بەڵێنەکەی یەزدان دێت کە زەوییەکە هێشتا لەلایەن ئیسرائیلەوە نیشتەجێ دەکرێت و کێڵگەکان دووبارە لەوێ دەکڕدرێنەوە.
لە نوێژەکەیدا، پێغەمبەرەکە دان بە هێز و هەروەها میهرەبانیی پەروەردگاردا دەنێت، و دان بە ڕاستودروستیی حوکمەکەی لەسەر گەلەکەی دەنێت بەهۆی گوناهەکانیانەوە.
ئای، یەزدان خودا!" دەپاڕێتەوە، "ئەوەتا، تۆ ئاسمان و زەویت دروستکردووە بە هێزی گەورەی خۆت و قۆڵی درێژکراوەت، و هیچ شتێک نییە کە بۆ تۆ ئەستەم بێت" (ئیرمیا 32:17).
ئەمە بنەمای متمانەکەیەتی. ئەو پشت بە وشەی خودای باڵادەست دەبەستێت.
تۆ خۆشەویستیی نەگۆڕت نیشانی هەزاران کەس دەدەیت، و تاوانی باوکان دەدەیتەوە بە سنگی منداڵەکانیان دوای خۆیان: خودای گەورە و بەهێز، یەزدانی سوپاسالاران، ناویەتی، گەورە لە ڕاوێژدا و بەهێز لە کاردا: چونکە چاوەکانت کراوەن بەسەر هەموو ڕێگاکانی کوڕانی مرۆڤدا، بۆ ئەوەی بە هەموو یەکێک بدەیت بەپێی ڕێگاکانی، و بەپێی بەرهەمی کارەکانی" (یەرمیا ٣٢:١٨-١٩).
ئەو وەک فەرمانڕەوای ڕەوشتی گەردوون دانپێدانراوە، کە لەگەڵ هەموواندا بەپێی کارەکانیان مامەڵە دەکات. هیچ شتێک ئەوەندە بچووک نییە کە لە سەرنجی ئەو دەرچێت، یان ئەوەندە گەورە نییە کە لە توانای ئەو بەدەر بێت.
هەموو شتێک ڕووت و ئاشکرایە لەبەردەم چاوەکانی ئەوەی کە کاری لەگەڵدا دەکەین." (عیبرانییەکان 4:13)
چاوەکانی بەناو هەموو زەویدا دەگەڕێن بۆ ئەوەی پاداشتی هەموو مرۆڤێک بداتەوە بەپێی بەرهەمی کارەکانیان. خۆی بە بەهێزی نیشان دەدات لە بەرژەوەندی ئەوانەی کە هەوڵ دەدەن ڕێزی لێ بگرن؛ لە کاتێکدا، بۆ ئەوانەی کە بە سووکی سەیری دەکەن، وەک دوژمنێک دەردەکەوێت. نەک ئەوەی کە ئەو هەرگیز وا بێت - > "بەزەیی ئەو بۆ هەتاهەتایە دەمێنێتەوە" (1 پاشاکان 16:34) - بەڵام لە خراپەکاران ڕووی خۆی دەشارێتەوە.
یەرمیا دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای نەتەوەکە لە میسر، دان بەو نیعمەتەدا دەنێت کە مامەڵەی لەگەڵیاندا کرد بە پێدانی ڕزگاری لە ستەمکاری دڵڕەق و هێنانیان بۆ خاکی بەڵێن. هەموو ئەوەی ئەو ئەنجامی دابوو بە زۆری جێبەجێ کرابوو، بەڵام ئەوان گوێڕایەڵی ئەوی نەکرد؛ بۆیە > "هەموو ئەم خراپەیە" بەسەریاندا هاتبوو (یەرمیا 32:20-23). ئێستا کلدانییەکان شارە خۆشەویستەکەیان گەمارۆ دابوو، لە کاتێکدا برسێتی و تاعون لە ناویاندا بڵاوبووبووەوە.
"ئەوەی تۆ فەرمووت هاتووەتە دی؛ و، ئەوەتا، تۆ دەیبینیت" (یەرمیا 32:24). کەچی پەروەردگار فەرمووبووی، > "کێڵگەکە بە پارە بکڕە، و شایەت بگرە؛" سەرەڕای ئەوەی شارەکە درابووە دەستی کلدانییەکان (یەرمیا 32:25). لێرەدا بەپڕتاو قسەکانی دەبڕێت، و دەستبەجێ پەروەردگار وەڵامی دەداتەوە بە ڕوونتر باسکردنی گوناهی ئیسرائیل و یەهودا، بەڵام لە هەمان کاتدا دڵنیای دەکاتەوە لە سروشتی هەتاهەتایی پەیمانەکەی لەگەڵیان.
ئەو ڕایدەگەیەنێت، لە یەرەمیا ٣٢:٢٧، کە ئەو خودای هەموو جەستەیە، و دەپرسێت، > "ئایا هیچ شتێک هەیە کە بۆ من زۆر قورس بێت؟" - ئەو دەربڕینەی بەکارهێنایەوە کە یەرەمیا لە سەرەتای نوێژەکەیدا بەکاری هێنابوو. بەنرخە مامەڵە لەگەڵ یەکێکدا بکەیت کە هیچ شتێک بۆی مەحاڵ نییە. چ ئاسوودەییەک بۆ خزمەتکارە زیندانیکراوەکەی کە بزانێت ئەو خودای هەموو-توانا بوو کە پشتی پێ بەستبوو!
شارەکە بە دڵنیاییەوە دەدرێتە دەستی چاڵدانییەکان، ئەو درێژە بە قسەکانی دەدات و دەڵێت؛ و نەبووخەدنەسەر دەیگرێت، ماڵ و سەربانەکان وێران دەکات لەو شوێنانەی کە بخوور پێشکەش بە بەعل دەکرا، و قوربانیی خواردنەوە بۆ خوداوەندەکانی تر دەڕژا.
لە گەنجییەتییەوە ڕێڕەوی ئیسرائیل و یەهودا تەنها خراپە بوو. ئۆرشەلیم بۆ خودا بوو > "وەک وروژاندنێک"ی تووڕەییەکەی > "لەو ڕۆژەوەی دروستیان کرد تا ئەمڕۆش؛" بۆیە دەبێت بە زەویدا ببرێت (یەرمیا 32:28-31).
پاشاکان، میرەکان، کاهینەکان، پێغەمبەرەکان و خەڵکی ئاسایی یەهودا و ئۆرشەلیم، هەموویان یەک دڵ بوون بۆ ئەنجامدانی خراپە لەبەرچاوی خودا. پشتیان تێکردبوو؛ و هەرچەندە خودا مامۆستایانی پێدان کە دەیانویست بیانگەڕێننەوە بۆ لای خۆی، بەڵام ڕەتیان کردەوە گوێ بگرن لە پەیامەکانیان. تەنانەت لە ماڵی خۆیشیدا بتە قێزەونەکانی خۆیان دانابوو، بەمەش شوێنە پیرۆزەکانی گڵاو کردبوو، لە کاتێکدا کارە بتپەرستییە باس نەکراوەکان (کە خودا دەیفەرموو، > "کە من فەرمانم پێنەکردن، و نەهاتە مێشکیشمەوە") ئەنجامیان دابوو (یەرمیا ٣٢:٣٢-٣٦).
کەواتە هیچ چارەسەرێک نەبوو؛ ئەو وازی لێدەهێنان هەتا سزادانەکەی بەرهەمی بهێنایە > "بەرهەمی ئاشتییانەی ڕاستودروستی." (عیبرانییەکان 12:11) لەو ڕۆژەدا ئەو > "یەک دڵ و یەک ڕێگایان پێدەدات، تاکو بۆ هەتاهەتایە لێی بترسن، بۆ خێری خۆیان و منداڵەکانیان لەدوای خۆیان" (یرمیا 32:37-39).
کاتێک، بە تۆبەیەکی ڕاستەقینە، گەڕانەوە بۆ لای خۆی، ئەو > "پەیمانێکی هەتاهەتاییان لەگەڵ دەبەستێت،" و هەرگیز لێیان دوور ناکەوێتەوە، بەڵکو ترسی خۆی دەخاتە دڵیانەوە، بۆ ئەوەی لێی لانەدەن (یەرمیا 32:40). بە > "تەواوی دڵ و گیانی" خۆیەوە دڵخۆش دەبێت بەهۆیانەوە بۆ ئەوەی چاکەیان لەگەڵ بکات. چەندە زمانێکی مرۆڤانەی کاریگەر بەکارهاتووە! (یەرمیا 32:41).
هەموو ئەو خراپەیەی پێشبینی کرابوو، بە تەواوی جێبەجێ کرابوو و دەبوو جێبەجێ بکرێت. بە هەمان شێوە، ئەویش بە تەواوی هەموو بەڵێنەکانی بۆ چاکە جێبەجێ دەکات. هیچ وشەیەکی ئەو بە هیچ شێوەیەک ناتوانێت لە جێبەجێبوون شکست بهێنێت. ئیسرائیل گەڕێنرایەوە و خاکەکە جارێکی تر بە ئاشتی و سەلامەتی نیشتەجێ کرایەوە، > "پیاوان زەوی بە پارە دەکڕن، و بەڵگەنامەکان واژۆ دەکەن، و مۆریان دەکەن، و شایەت لە خاکی بنیامین، و لە شوێنەکانی دەوروبەری ئۆرشەلیم، و لە شارەکانی یەهودا، و لە شارەکانی چیاکان، و لە شارەکانی دۆڵ، و لە شارەکانی باشوور دەگرن" (یەرمیا 32:42-44).
بەشی سی و سێیەم لە دوو پێشبینی جیاواز پێکدێت، بەڵام ئێمە لەگەڵ ئەوانەی پێشوو کۆیان دەکەینەوە چونکە هەموویان بە یەک شێوە دراون لەو کاتەدا کە یەرەمیا لە حەوشەی زیندان گیرابوو. لەوانەیە جەستەی لە بەندینخانەدا بووبێت، بەڵام هیچ کەس نەیدەتوانی ڕێگری بکات لە گەیاندنی پەیامە ئیلاهییەکان بۆ ڕۆحی پیاوی خودا.