ئەم بەشە وردەکاریی پێشبینییەکان دەخاتەڕوو دژی چەند نەتەوەیەکی دراوسێ، بە دەستپێکردن بە عەمۆنییەکان، کە مەحکوم کراون بەهۆی داگیرکردنی خاکی ئیسرائیلەوە بەڵام بەڵێنی گەڕانەوەی کۆتاییان پێدراوە دوای سزادان. پاشان، ئەدۆم، کە هێمای جەستەیە، ڕووبەڕووی وێرانکارییەکی تەواو و نەگەڕاوە دەبێتەوە بەبێ هیچ هیوایەک بۆ چاکبوونەوە. لە کۆتاییدا، دیمەشقیش پێشبینی دەکرێت تووشی لەناوچوونی نزیک و لەدەستدانی شکۆ بێت بەهۆی بەرزبوونەوەی دەسەڵاتی نەبوخەدنەسەرەوە.
تێبینییەکانی ئایرۆنساید لەسەر کتێبە هەڵبژێردراوەکان
بارى شانشينى دراوسێى
زۆر کورتترە، شەش ئایەتی سەرەتای بەشی داهاتوو هەمووی دەداتێ.
وەک پێشتر ئاماژەی پێکرا، ئەوان لە کچە بچووکەکەی لوتەوە هاتوون، و بە شێوەیەکی گشتی باس لە هەمان شت دەکەن وەک مۆئاب، تەنها ئەوە نەبێت کە ڕەنگە ئاماژە بەوانەش بکەن کە دەبنە نێچیر بۆ کڵێسای ڕاستەقینەی خودا، وەک شیمۆن ماگۆس و خزمە بێشومارەکانی. ئەوان هەمیشە گەلێکی جەنگاوەر بوون، و ڕەنگە بەو هۆیەوە بە شێوەیەکی بەرچاو کەم بووبنەوە، چونکە هەرگیز نایانبینین شوێنێکی گەورە وەک ئەو نەتەوەیە داگیر بکەن کە تازە باسمان کرد. بێ ئارام، دڕندە و کۆچەر، ئەوان ژمارەی شارە قەڵابەندەکانیان نەبوو، و نەشیان توانی سوود لەو ئاستە بەرزەی شارستانییەت وەربگرن کە تایبەتمەندی مۆئابییەکان بوو.
لە سەرەتاوە ئەوان دوژمنی ئیسرائیل بوون، هەرچەندە موسا هەوڵی دا ڕازیان بکات، و خەڵکەکەی ئاراستە کرد بۆ
"ئەوان بێزار مەکە(دێوتێرۆنۆمی 2:19)، وەک لە حاڵەتی مۆئابیشدا.
لە سەردەمی یەرمیا ئەوان لە چەندین شاری گاد نیشتەجێ بوون، و ڕەنگە لە شارەکانی ڕوبێن و بنیامینیش؛ پایتەختی خۆیان ڕەببە بوو وەک جاران، کە تەنها لەسەر سنووری گاد بوو. بوێر و بێترس بوون، بەڵام بەبێ شارە گەورەکان، نەیاندەتوانرا بە شانازیی شکۆمەندی نیشتمانی بناسرێن کە لە مۆئابدا بینیمان؛ بەڵام ئەو تۆمەتەی لێرەدا خراوەتە پاڵیان ئەوەیە کە ئەو
"پشتی بە گەنجینەکانی بەست، و گوتی: کێ دێتە لام؟(یەرەمیا 49:4) ئەوان بەم شێوەیە سەربەخۆ بوون لە خودا، وەک دراوسێ شارستانیترەکانیان.
لە ئایەتی ١ پەروەردگار دەپرسێت،
"ئایا ئیسرائیل کوڕی نییە؟ ئایا میراتگری نییە؟ ئەی بۆچی پاشاکەیان میراتی گاد دەگرێت، و گەلەکەی لە شارەکانی نیشتەجێ دەبن؟(یەرمیا 49:1)
عەمۆنییەکان سوودیان وەرگرتبوو لە بەدیلگیرانی ئیسرائیل و ناخۆشییە زۆرەکانیان بۆ دەوڵەمەندکردنی خۆیان، و بۆ داگیرکردنی ئەو ناوچەیەی کە هاوسنوور بوو لەگەڵ خاکەکەی خۆیان.
"کەواتە، ئەوا ڕۆژان دێن، یەزدان دەفەرموێت، کە من هۆشدارییەکی جەنگ دەهێنمە بیستن لە ڕەببەی عەمۆنییەکان؛ و دەبێتە کەڵەکەیەکی وێران، و کچەکانی بە ئاگر دەسووتێنرێن: ئەوسا ئیسرائیل دەبێتە میراتگری ئەوانەی کە میراتگرەکانی بوون، یەزدان دەفەرموێت.(یەرمیا 49:2).
واتە، هێزی عەمۆن بەم زووانە دەشکێنرا، و ئیسرائیل جارێکی تر دەکرایەوە ئەو شارانە داگیر بکاتەوە کە لێیان سەندرابوونەوە. ئەمە پێشتر بەشێکی جێبەجێ کراوە. بە شێوەیەکی تەواوتر لە هەزار ساڵەییەکەدا جێبەجێ دەکرێت، کاتێک ئیسرائیل لە خاکەکەی خۆیدا نیشتەجێ دەبێت، بەبێ ئەوەی کەسێک بیترسێنێت.
شیوەن و ماتەم، پێغەمبەرەکە ڕایگەیاند، دەبێت جێگەی شانازی و خۆبەزلزانینی عەمۆن بگرێتەوە؛ چونکە پاشاکەی دەبێت لەگەڵ میرەکان و کاهینەکان بچێتە دیلێتی، و هەموو گەلەکەیان کە لە شمشێر ڕزگار کرابوون دەبێت لە خاکەکەیان دەربکرێن، بێ ئەوەی کەسێک هەبێت بۆ
"ئەوەی کە گومڕا بووە کۆبکەرەوە." پاشان، کاتێک سزادانەکە ببێتە مایەی بەرەکەت، نەوەکانی عەمۆن نۆژەن دەکرێنەوە، وەک لە حاڵەتی مۆئابدا (یەرمیا 49:3-6).
کەمێک درێژترە وشەی پێغەمبەرایەتی سەبارەت بە
نەوەکانی
"عیسۆ، کە بریتییە لە ئەدۆم," هەمیشە دوژمنانی نەوەکانی براکەی یەعقوب بوون.
بە بەراوردکردنی پێشبینییە کورتەکەی عوبەدیا لەگەڵ ئەو دەقەی لەبەردەمماندایە، خوێنەر زانیارییەکی تەواو لەسەر گوناهـ و چارەنووسی خراپی ئەم نەتەوە سەرکەشە بەدەست دەهێنێت. بە شێوەیەکی نموونەیی، جەستەمان هێمای بۆ کراوە - هەمیشە ئارەزووی لە دژی ڕۆح دەکات. بۆیە هیچ گەڕانەوەیەک بۆ ئیدۆم نییە. ئەوان دەبوو بە تەواوی لەناو ببرێن. دانایی مرۆڤ نەیدەتوانی سوودی هەبێت بۆ ڕزگارکردنی ئەم نەتەوە لوتبەرزە. هەموو ڕاوێژەکانیان بێ سوود بوون.
"کارەساتی ئیدۆم(یەرمیا 49:8) نزیک بوو. خودا فەرمانی دابوو. هیچ پیاوێک نەدەبوو بپارێزرێت. ترێ چنینەکان هەندێک ترێی کۆکراوە لەسەر ڕەزەکان بەجێدەهێڵن. دزانی نیوەشەو بە تەواوی ئەوانە تاڵان ناکەن کە خراپەیان لێدەکەن. بەڵام لە حاڵەتی نەوەکانی عیسۆدا، ئەوان بە تەواوی وێران دەکران، تا ئەو ڕادەیەی کە پەیوەندی بە نەتەوەییەوە هەبێت (یەرمیا 49:7-10).
دڵبزوێنە کە لەم پەیوەندییەدا پەیامە بەنرخەکە ببینین، کە سەرچاوەی ئارامییەکی بێشومار بووە بۆ زۆرێک لە قەدیسە تاقیکراوەکان لە ڕۆژانی دواتردا.
"منداڵە بێ باوکەکانت جێبهێڵە، من دەیانپارێزم بە زیندوویی؛ و با بێوەژنەکانت متمانەم پێ بکەن.(یەرمیا 49:11). ئەمە دابینکردنی بەخشندەی خودا بوو بۆ بێدەسەڵات و لاوازەکان، تەنانەت ئەوانەی ئەدۆمیش. چەند بە پیرۆزییەوە دڵسۆزی ڕاستەقینەی دڵی خۆی دەردەخات! دادگاییکردن کاری سەیر و سەمەرەی ئەوە. پیرۆزییەکەی داوا دەکات کە گوناه مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت. لە حوکمڕانییە ڕاستودروستەکەیدا، ئەو نەتەوانەی کە خراپەیان کردووە دەبێت لەناو بچن. بەڵام ئەو هاواری خەڵکی نزم فەرامۆش ناکات؛ ئەو هەمیشە هەژاران و نەداران لەبیرە. بێوەژن و بێباوکان داوایەکی تایبەتیان هەیە لەسەر خۆشەویستی و بەزەیی ئەو. هەرگیز ئەو داوایە بە فیڕۆ نەچووە.
ئەمە تاکە ڕووناکییەکی گەشە لە وێنە تاریکەکەی کارەساتەکانی ئیدۆمدا. نەیاندەتوانی بێ سزا دەرباز بن، بەڵکو دەبێت بە دڵنیاییەوە لە جامی تووڕەیی خودا بخۆنەوە. نەتەوەکانی دەوروبەر دەبوونە ئەو ئامرازانەی بەکاردەهێنران بۆ هێنانەدی ئەمە. هەرچەندە ئیدۆم هێلانەکەی وەک هەڵۆ بەرز بکردایەتەوە، خودا لەوێوە دەیخستە خوارەوە، شار و قەڵاکانیشی ڕادەستی وێرانکاری دەکرد. وێرانکارییەکە هێندە تەواو دەبوو وەک هی سەدۆم و گۆمۆڕا و شارەکانی دەشتاییەکان. وەک شێرێک کە لە لافاوەکانی ئوردونەوە دێتە دەرەوە، دوژمن هەڵدەستا سەر نشینگەی بەهێزەکان هەتا دڵی پیاوە بەهێزەکانی وەک دڵی ژنێک لە ئازارەکانیدا دەبوو (یەرمیا 49:12-22). بەمە پێغەمبەرەکە بەناکاو کۆتایی دێنێت. هیچ وشەیەک بۆ چاکبوونەوە نییە. وێرانکارییەکە تەواو و نەگەڕاوەیە، وەک عۆبەدیاش شایەتی دەدات.
پاشان لەبارەی فەوتانی نزیکبووەوەی پێی دەوترێت. پێشتر ئەم شارە گەورەیەی جارانیش شکۆمەندییەکەی لێ سەندرابووەوە، ئیمپراتۆریەتی ئاشووری لەبەردەم خۆری بەرزبووەوەی نەبووخەدنەسەردا کاڵ دەبووەوە. حەمات و ئارپاد، کە لە سەردەمی خۆیاندا بەناوبانگ بوون، شڵەژابوون. هەواڵی ناخۆش لەبارەی تێکشانی سوپاکانی ئاشوورەوە پێیان گەیشتبوو.
"خەم لەسەر دەریا هەیە؛ ناتوانێت ئارام بێت." بێئارامیی شەپۆلە گریانکارەکان تەنها ڕەنگدانەوەیەک بوو بۆ دۆخی دانیشتووانەکەیان. دیمەشق، کە بەرەو لاوازی دەچوو، هەوڵی ڕاکردنی دەدا؛ بەڵام"ئازار و خەم دایانگرتووە، وەک ژنێک لە کاتی منداڵبووندا(یەرمیا 49:23-24). زۆر درەنگە بۆ هەڵاتن. داگیرکەرەکە لەسەر دەرگایە.بۆیە گەنجەکانی لە شەقامەکانی دەکەون، و هەموو پیاوانی جەنگ لەو ڕۆژەدا لەناودەبرێن، یەزدانی سوپاکان دەفەرموێت.." شارەکە دەبوو بسووتێنرێت، و کۆشکەکانی بێن-هاداد، دوژمنە کۆنەکەی ئیسرائیل، وێران بکرێن (یەرمیا 49:25-27). بەم شێوەیە بە کورتی، لە ماوەی پێنج ئایەتدا، پێغەمبەرەکە داڕمانی یەکێک لە گەورەترین هێزەکانی سەردەمی کۆن نیشان دەدات.
لەگەڵ هۆزە جۆراوجۆرەکانی، بە هەمان شێوە ئاگادار کراوەتەوە لە مەبەستی نەبووخەدنەسسار و سەرکەوتنە کۆتاییەکەی. قیدار و حازۆر تێکدەشکێنرێن. ترس لە هەموو لایەکەوە دەبێت. ڕانە مەڕ و ماڵاتەکانی ئەم گەلە شوانکارەیە سوپاکانی داگیرکەرەکە تێر دەکەن. هەموو گەنجینەکانیان وەک تاڵان دەستی بەسەردا دەگیرێت:
"و حازۆر دەبێتە لانەی ئەژدیهاکان، و کاولگایەک بۆ هەتاهەتایە: هیچ پیاوێک لەوێ نیشتەجێ نابێت، و هیچ کوڕێکی مرۆڤ تێیدا ناژی.(یەرەمیا ٤٩:٢٨-٣٣). (وشەی "بۆ"ئەژدیها`واتای`چەقەڵەکان")
باوکی ئەم هۆزە عەرەبییە دڕندانە ئیسماعیل بوو، نۆبەرەکەی ئیبراهیم، لە هاجەرەوە. وەک لە گەلاتییەکاندا هاتووە، ئەوان وێنەی ئەوانەن کە بەپێی جەستە لەدایکبوون، هەوڵ دەدەن شوێنێکی بەرەکەت بەدەست بهێنن لە ڕێگەی کارە شەرعییەکانەوە، تەنها بۆ ئەوەی بزانن کە
"کوڕی کەنیزەکە نابێتە میراتگر لەگەڵ کوڕی ژنە ئازادەکە(غەلاتییەکان ٤:٣٠).
لە سەرەتای دەسەڵاتی زەدەکیای ناجێگیردا، ووشەی خودا بۆ یەرمیا هاتبوو دژی هێزی بەرزبووەوەی ئیلام، کە بڕیار بوو ڕۆڵێکی گرنگ لە مێژووی نەتەوەکاندا بگێڕێت، وەک هاوپەیمانێکی شانشینی بەهێزی فارس، دواتر هاوپەیمانی ماد بوو، شوێنێکی ئیمپراتۆریەتی لەژێر دەسەڵاتی کۆرشدا وەرگرت (یەرمیا ٤٩:٣٤). لەو کاتەدا پارێزگایەکی بابلی بوو (دانیال ٨:٢)، هەرچەندە لە ساڵانی پێشوودا وەک شانشینێکی سەربەخۆ گەشەی کردبوو (پەیدابوون ١٤:١-١٢). وەک بەشێک لە شایەتی پێغەمبەر بۆ نەتەوەکان، لێرەدا باری ئیلام ناسێنراوە بە پەیوەندی لەگەڵ شانشین و هۆزەکانی پێشوو.
پەروەردگار بڕیار بوو
"کەوانەکەی ئیلام، سەرەکیترین هێزیان، دەشکێنم" (یەرمیا 49:35) و بەهۆی چوار بایەوە ئەو بڵاویان بکاتەوە بەرەو هەموو لایەکی ئاسمان، بۆ ئەوەی هەبێتهیچ نەتەوەیەک نەبێت بۆ کوێ دەرکراوانی ئیلام بچن(یەرمیا 49:36) نەیەت.
بێ هیوا لەبەردەم دوژمنەکانیاندا، دەبێت تووڕەیی توندی یەزدان بزانن، کە شمشێرێکیان بەدوادا دەنێرێت هەتا لەناویان دەبات. تەختەکەی لە ئیلام دادەنرێت، کاتێک پاشا و میرەکانیان لەناودەبرێن. هەمان شتە وەک لە حاڵەتی نەبووخەدنەساردا؛ دەبێت بزانن کە
"ئاسمانەکان حوکم دەکەن(یەرمیا 49:35-38).
ئەمە جێبەجێ کرا کاتێک مەقدۆنییە سەرکەوتووەکان و هاوپەیمانەکانیان، لەژێر سەرکردایەتی ئەسکەندەری گەورەدا، سوپا لوکسەکانی فارسییان لەبەردەمیاندا ڕاونا. بەڵام لەنێوان ئەم کاتە و ئەو کاتەی کە پێشبینییەکە وترا، ئیلام لە پێگەی شانشینێکی بێ بایەخەوە بەرز بووەوە بۆ بەشێکی دانەبڕاو لە یەکێک لە بەهێزترین ئیمپراتۆرییەتەکانی جیهان کە ناسرابوو، بابلییەکانی ڕووخاند و حوکمڕانی هەموو جیهانی ناسراوی کرد، جگە لە دەوڵەتە لاوازەکانی ئەوروپا. لە کاتی دیاریکراوی خودادا، هەموو هێزەکەی هیچ سوودێکی نەبوو، و بوو بە شایەدێکی تر بۆ ڕاستی پێشبینییەکە.
بەڵام لە دواڕۆژیدا هیوا هەیە، چونکە یەزدان خۆی بەڵێنی داوە کە دیلێتییەکەی بگەڕێنێتەوە.
کەواتە ئێمە هەمان ئەو کەسانە دەبینین کە ئەمڕۆش بوونیان هەیە، سەرەڕای گۆڕانکارییەکانی سەدەکان؛ و لە شانشینی داهاتووی پەروەردگارماندا پاشماوەی ئیلام شوێنێکی دەبێت، کاتێک ئەو نەتەوانەی کە ڕزگار دەکرێن، دەسەڵاتی میهرەبانانە و لە هەمان کاتدا ڕاستودروستی مەسیح قبوڵ دەکەن (یەرمیا 49:39).
بەم شێوەیە خودا ئاشکرای کردبوو
"شتە داهاتووەکان"سەبارەت بە نەتەوە بتپەرستەکانی دەوروبەری خاکی عیمانوێل. لە یەکێکەوە بۆ ئەوی تر جامی تۆڵەسەندنەوەی ئەو دەبوو تێپەڕێنرێت. دادگایی لە ماڵی خودا دەستی پێکرد، کاتێک ئیسرائیل و یەهودا ڕادەستی دیلێتی کران. دراوسێ بتپەرستەکانیان بە شکستەکەیان دڵخۆش بوون. بەڵام ئەوانیش دەبێت لەو جامە بخۆنەوە، و فێر ببن کە"ئەوانەی بە لووتبەرزییەوە دەڕۆن، خودا دەتوانێت دایاننەوێنێت." (دانیال 4:37)
میسر و کچەکەی فەلەستین؛ لەگەڵ مۆئاب، عەمۆن و ئەدۆم، کە زۆر نزیک بوون لە ئیسرائیلەوە؛ هەروەها سوریا، عەرەبستان و ئیلام، دەبێت هەموویان بە یەک شێوە بە گسکەکەی تووڕەیی ئەودا بڕوێنرێن. یەرمیا زۆر پێش ئەوەی ببێتە بابەتێکی مێژوویی، پێشبینی کرد، وەک چۆن لەو کاتەوە بووە.
بۆ نەتەوەیەکی تر ئەو وشەیەکی هاوشێوەی هەیە - بۆ ئەو هێزەی کە بەکارهات بۆ سزادانی یەهودا کاتێک لە خودای زیندوو لایدا: بابل دەبێت وێران بکرێت کاتێک گوناهەکەی گەیشتە ئەوپەڕی. بەڵام ئەمە بۆ بەشێکی تر هەڵدەگرین.