ئەم لێکدانەوەی بەشە تیشک دەخاتە سەر یەرمیا ٥١:١-١٠، سزای خودا دژی بابل لێکدەداتەوە وەک "بایەکی وێرانکەر" کە دانیشتووانەکەی دەماڵێت لە کاتێکدا ئیسرائیل و یەهودا دەپارێزێت. جەخت دەکاتەوە لەسەر بێهوودەیی بەرگری بابل و هۆشدارییە خوداییەکە بۆ گەلی خودا کە لە شارە مەحکوومکراوەکە هەڵبێن. دەقەکە هاوشێوەیی دەکێشێت لە نێوان بابلی کۆن و "دژە-نموونە ڕۆحانییەکەی" لە پەیمانی نوێدا، بانگەوازەکە بۆ "وازهێنان لێی" جێبەجێ دەکات بۆ جیهانی مەسیحی هاوچەرخ.
بەشی داهاتوو، کە کۆتایی بە زنجیرەکە دێنێت، بەردەوام دەبێت لەسەر هەمان بابەتی گشتی.
هەروەها یەزدان دەفەرموێت: ئەوەتا، من بایەکی وێرانکەر هەڵدەستێنم دژی بابل، و دژی ئەوانەی لە ناوەڕاستی ئەوانەدا دەژین کە دژی من هەڵدەستنەوە؛ و باژێنەران دەنێرم بۆ بابل، کە باژێنی دەکەن، و خاکەکەی بەتاڵ دەکەنەوە: چونکە لە ڕۆژی تەنگانەدا ئەوان لە دەوروبەری دژی دەبن.(یەرمیا 51:1-2).
وەک چۆن دانەوێڵە با دەدرێت و کا با دەیبات، ئاواش دەبێت دانیشتووانی بابل ڕاماڵدرێن بەهۆی "بای وێرانکەر(یەرمیا 51:1) لە تووڕەیی خودا. تەنها گەنمێک کە لەوێدا دەدۆزرایەوە پاشماوە لاوازەکەی ئیسرائیل و یەهودا بوو - کە بەهۆی گوناهەکانیانەوە بڵاوبووبوونەوە.
دژی ئەوەی کە چەماوەتەوە، با تیرهاوێژ کەوانەکەی بچەمێنێتەوە، و دژی ئەوەی کە خۆی بە زرێپۆشەکەیەوە بەرز دەکاتەوە: و گەنجەکانیان مەپارێزن؛ هەموو لەشکرەکەیان بە تەواوی لەناوببەن. بەم شێوەیە کوژراوەکان لە خاکی کلدانییەکان دەکەون، و ئەوانەی کە لە شەقامەکانیاندا بەربوون.(یەرمیا 51:3-4).
هەموو هەوڵەکانی جەنگی بەرگری مەحکوم بوون بە بێهودەیی. نە تیرهاوێژەکان و نە ستراتیژیش نەیتوانی هیچ سوودێک بگەیەنێت بۆ ڕزگارکردنی شارەکە کاتێک پەروەردگار تەرخانی کردبوو بۆ وێرانبوون.
چونکە ئیسرائیل وازی لێ نەهێنراوە، و یەهوداش لەلایەن خوداکەیەوە، لەلایەن خودای سوپاکانەوە؛ هەرچەندە خاکەکەیان پڕ بوو لە گوناه دژی پیرۆزی ئیسرائیل.(ئیرمیا ٥١:٥).
ئیسرائیل و یەهودا لەژێر گۆچانی سزادانی یەزدان بوون لەبەر گوناهەکانیان، بەڵام هیچ شتێک نەیدەتوانی بەزەییەکانی پەیمانەکەی بەرامبەریان بگۆڕێت. ئەو خودایە پیرۆزە بوو کە ئەوان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرد؛ یەکێک کە چاوەکانی پاکترن لەوەی خراپە ببینێت؛ بەڵام تەنانەت شکستی ئەوانیش نەیدەتوانی وشەی نیعمەتەکەی و خۆشەویستی دڵی بگۆڕێت. هێشتا لەگەڵیان بوو، بۆیە زیاتر بوو لە هەموو ئەوانەی کە دژیان بوون. بەم پێیە، پێش ئەوەی سزاکان دابارێن، ئاگاداریان دەکاتەوە و هۆشدارییان پێدەدات کە لە شاری مەحکومکراو بڕۆن.
لە ناوەڕاستی بابل هەڵبێن، و با هەموو کەسێک گیانی خۆی ڕزگار بکات؛ لە گوناهی ئەودا لەناو نەچن؛ چونکە ئەمە کاتی تۆڵەسەندنەوەی خوداوەندە؛ ئەو پاداشتی دەداتەوە.(یەرمیا 51:6)
هەروەها، لەو ڕۆژانەدا کە جامەکانی کۆتایی جیهان بەسەر زەویدا دەڕژێن، بانگەوازەکە دەردەچێت بۆ پاشماوەی یەهوودی لەو کاتە ترسناکەدا، "لێی وەرنە دەرەوە، گەلەکەم، تاکوو بەشدار نەبن لە گوناهەکانی، و تاکوو تووشی بەڵاکانی نەبن. " (بینین ١٨:٤).
وەک چۆن لۆتی ڕاستودروست لە سەدۆم ڕزگار کرا پێش ئەوەی ئاگر لە ئاسمانەوە ببارێت، بە هەمان شێوە دەرفەت درا بە پیاوانی یەهودا و ئیسرائیل بۆ ئەوەی لە بابل هەڵبێن لە کاتی خۆیدا بۆ ئەوەی لە تووڕەیی یەزدان ڕزگاریان بێت. هەمان شت بوو پێش ئەوەی قودس لەلایەن تایتسەوە داگیر بکرێت، کاتێک مەسیحییەکان بەپێی فەرمایشتی یەزدان عیسا، ڕێگەیان پێدرا لە شارەکە بکشێنەوە پێش هێرشی کۆتایی.
هەمان بنەما سەبارەت بە کەنیسە لەم سەردەمەدا جێبەجێ دەبێت، کە ڕفێندرێت بۆ ئەوەی لەگەڵ خودا بێت پێش ئەوەی کتێبی حەوت مۆرکراو بکرێتەوە و سزاکانی کەڕەنا و جام بەسەر ئەم جیهانە تاوانبار و ڕەتکەرەوەی مەسیحەدا جێبەجێ بکرێن."(بینین 3:10).
بابل جامێکی زێڕین بووە لە دەستی پەروەردگاردا، کە هەموو زەویی مەست کرد: گەلان لە شەرابی ئەویان خواردووەتەوە؛ بۆیە گەلان شێت بوون.(ئیرمیا 51:7).
ئەوە شەرابی بتپەرستییە کە لە نەتەوەیەکەوە بۆ نەتەوەیەکی تر گوازرایەوە، بەڵام سەرچاوەکەی لە بابل بوو. دژە-نموونە نهێنییەکەی لە دەستیدا پەرداخێکی زێڕینی هەیە، کە ئەویش پێی گەلان سەرخۆش دەکات.لەگەڵ شەرابی زیناکەی(پەرتووکی بینین ١٧:١-٦). لەوێ، شەرابەکە باس لە داوێنپیسی ڕۆحی دەکات، کە یەکگرتنی کەنیسە و جیهانە. تێبینی دەکرێت چەندە بابلەکەی پەیمانی نوێ نزیکە لەوەی وەحی کۆن.
بابل لەناکاو ڕووخاوە و وێران بووە: بۆی بگریێن؛ دەرمان بۆ ئازارەکەی ببەن، ئەگەر بێت و چاک بێتەوە.(یەرمیا ٥١:٨)
هەرچەندە کەوتنی ئەوەندە لەناکاوە، بەڵام، وەک لە خوێندنەوەی بەشی پێشوودا ئاماژەی پێکرا، ئەو دەستبەجێ نەسرایەوە. لێرە، دوای کەوتنی، سەرسامبووانی چارەسەریان هەیە بۆ گەڕانەوەی. بەڵام زۆر درەنگە. کۆتاییەکەی بڕیاردراوە.
بۆیە پاشماوەکە ڕایدەگەیەنێت:
هەوڵماندا بابل ساڕێژ بکەین، بەڵام ساڕێژ نەبوو: وازی لێ بهێنن، و با هەریەکەمان بچینەوە وڵاتی خۆی: چونکە حوکمەکەی گەیشتووەتە ئاسمان، و بەرز بووەتەوە هەتا ئاسمانەکان. پەروەردگار ڕاستودروستیی ئێمەی دەرخستووە: وەرن، و با لە سیۆن کاری پەروەردگاری خودامان ڕابگەیەنین.(یەرمیا 51:9-10).
ئایا نابێت ئەم وشە جدییە بۆ بارودۆخی ئێستای جیهانی مەسیحییەت جێبەجێ بکەین؟
هێشتا کۆمۆنەکانی ڕۆمانی و پرۆتێستانت بە تەواوی نەبوونەتە بابلە گەورەکە. بەڵام ئایا تەنانەت ئێستاش ئاشکرا نییە کە هیچ چاکبوونەوەیەک نییە بۆ جەستەی دانپێدانەر؟
چی دەمێنێتەوە بۆ ئەوانەی کە لە کاتێکی وەک ئەمەدا بەهای فەزڵ و ڕاستی خودا دەزانن، جگە لەوەی واز لە هەموو کۆمەڵێک بهێنن کە ئەم بارودۆخانە تێیدا باڵادەستن؟ وەک یەهودا و ئیسرائیل کە دەگەڕێنەوە بۆ سیۆن، جارێکی تر داوای ڕێگا کۆنەکان بکەن و بە سادەیی لەسەر ناوی گەورە عیسا کۆببنەوە، بە هیچ شێوەیەک ڕەتکردنەوەی بەردەوامبوون لەگەڵ ئەوەی کە بێڕێزی پێدەکات، ئەو کە بە خوێنی گرانبەهای ئەو، ئێمە بۆ خودا کڕدراوینەتەوە.
ئێمە بابل مان ساڕێژ دەکرد، بەڵام ساڕێژ نەبوو: واز لەو بهێنن!(یەرمیا 51:9)
بێسوودە بەردەوامبوون لە هەوڵدان بۆ پاککردنەوەی ئەوەی هەرگیز پاک نابێتەوە. کاتێک خراپە چیتر ناتوانرێت پاک بکرێتەوە (وەک لە 1 قۆرینتیۆس 5:0 دا هاتووە،) تاکە چارەسەری تر بریتییە لە خۆ پاککردنەوە لە هەموو ئەوەی دژی خودا و وشەکەیەتی، وەک لە 2 تیمۆساوس 2:15-21 دا هاتووە.
کاتێک پیاوانێک کە جێگەی مامۆستایانی مەسیحی دەگرنەوە، ئاشکرای دەکەن کە تەنها شێوەیەکی خوداپەرستییان هەیە و هێزی ئەوە ڕەتدەکەنەوە، تاکە ڕێگەی ماوە بۆ ئەوانەی دەیانەوێت دڵسۆز بن بۆ خودا و ڕاستییەکەی، گوێڕایەڵییەکی بێ مەرجە بۆ فەرمانەکە، "لەوانە ڕوو وەرگێڕە(تيمۆساوسی دووەم ٣:٥).
دووبارە دەگەڕێینەوە بۆ ووتەکانی یەرمیا، تێبینی وەسفە واقیعییەکەی پێشڕەوییەکە بەرەو بابل دەکەین.
تیرەکان بریقەدار بکەن؛ قەڵغانەکان کۆ بکەنەوە: یەزدان ڕۆحی پاشاکانی مادەکانی وروژاندووە: چونکە مەبەستەکەی دژی بابلە، بۆ وێرانکردنی؛ چونکە ئەوە تۆڵەی یەزدانە، تۆڵەی پەرستگاکەی.[بڕوانە یەرمیا 50:28]ئاڵا هەڵکەن لەسەر دیوارەکانی بابل، پاسەوانی بەهێز بکەن، پاسەوانەکان دابنێن، کەمینەکان ئامادە بکەن: چونکە یەزدان هەم پلانی داڕشتووە و هەم ئەنجامی داوە ئەوەی کە لە دژی دانیشتووانی بابل فەرمووی.(یەرمیا ٥١:١١-١٢)
بە ڕوونیی شایەتحاڵێکەوە، پێغەمبەرەکە وێنای سوپا پێشڕەویکەرەکەی دوژمن دەکات، کە سەرکردایەتی کراوە، جێی سەرنجە، نەک لەلایەن کۆرش خۆیەوە، هەرچەندە ئەو هەمووی بەڕێوە دەبرد، بەڵکوو لەلایەن "پاشاکانی ماد. (یەرمیا ٥١:١١) ئەو بەشەی سوپا کە نێردرابوو بۆ سەر بابل، بەپێی دانیال ٥:٣١، لەژێر فەرماندەیی "داریوشی میدی;" و هەرچەندە مێژووی هاوچەرخ ناوی ڕاستەقینەی داریوش بەکارناهێنێت، بەڵام دڵنیامان دەکاتەوە کە سەرۆکێکی ماد بووە نەک کۆرشی بەهێز خۆی کە سەرپەرشتی ئەو هێزانەی دەکرد کە گەمارۆی پایتەختەکەیان دا و تاڵانیان کرد. کتێبی پیرۆز هەمیشە وردە. چۆن دەکرێت بە شێوەیەکی تر بێت، کاتێک هەناسەی خودای زیندووە؟ نەک تەنها ئیریمیا بە ڕوونی کۆبوونەوەی هێزەکانی ماد نیشان دەدات، بەڵکو بە چەند لێدانێکی شارەزایانە چالاکییە دڵنیاکەرەوەکەی پاسەوانی شاهانە پیشان دەدات. هەموو ڕێوشوێنێک گیرایەبەر بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتی بابل؛ بەڵام ئەوان نەیاندەزانی کە کاتی تۆڵەسەندنەوەی خودا هاتووە، تۆڵەسەندنەوەی پەرستگا سووکایەتیپێکراو و وێرانکراوەکەی.
هەرچەندە ئەوان لە ئاسایشی ڕواڵەتیدا دەژیان لەسەر ئاوە زۆرەکان," و خۆیان بەوە دڵخۆش دەکرد کە ئەوان "دەوڵەمەند بە گەنجینەکان," پەروەردگار فەرمانی دابوو،
کۆتایی تۆ گەیشت، و ڕادەی چاوچنۆکییەکەت.ئەو بۆیە بە خۆی سوێندی خواردبوو، و گوتی:بێگومان من تۆ پڕ دەکەم لە پیاوان، وەک کرمۆکەکان؛ و ئەوان هاوارێک دژی تۆ بەرز دەکەنەوە.(یەرمیا ٥١:١٣-١٤).
وەک چۆن لەناوبردنی کێڵگەیەکی گژوگیای سەوز بەهۆی باوترین بەڵای گەرمەسێری - هێرشی زیندەوەرە چاوچنۆک و خشۆکەکان - بەو شێوەیەش دەبێت لەناوبردنی بابلی لووتبەرز، شاری شاژنی جیهانی کۆن، کە باخچەکانی لەنێو حەوت سەرسوڕهێنەرەکەیدا ژمێردرابوون.
ئەوەی کە ئەوان مامەڵەیان لەگەڵیدا دەکرد، وەک بتە بێهێزەکانی نەتەوەکان نەبوو، نە وەک شەیتانە خراپەکانی پشت ئەوانیش.
ئەو زەوی بە هێزی خۆی دروست کردووە، جیهانی بە دانایی خۆی دامەزراندووە، و ئاسمانی بە تێگەیشتنی خۆی ڕاکێشاوە.(ئیرمیا ٥١:١٥).
دژی خودای بەهێز کە هەڵمەکان و بروسکەکان و باران کۆنترۆڵ دەکات، کلدانییەکە زرێیەکەی لەبەر کردبوو. بەهۆی بتپەرستییەوە دڕندە کرابوون، سەرلێشێواو بوون بەهۆی متمانەکردن بە وێنە بێگیانەکانەوە، دەبێت پووچیی هیواکەیان فێر ببن؛ چونکە "لە کاتی بەسەرکردنەوەیاندا ئەوان تیا دەچن(یەرمیا ٥١:١٦-١٨).
چەند جیاوازە ئەو "بەشی یەعقوب.
ئەو دروستکەری هەموو شتێکە: و ئیسرائیل گۆچانی میراتی ئەوە: یەزدانی سوپاسالار ناوی ئەوە.(یەرمیا 51:19)
ئەو، دروستکەری ھەموو شتێک و ھەموو توانادار، کەرمێکی کرد و نەوەی یەعقوبی ھەژار و لاوازی ھەڵگرتەوە – کە بە فەزڵ ناوی ئیسرائیلی لێنرا. ئەم گەلەی بۆ خۆی دروست کردبوو. ئەوی وەک تەورە جەنگییەکەی و چەکی جەنگ بەکار دەھێنا. بەھۆیانەوە نەتەوەکانی پارچە پارچە دەکرد و شانشینەکانی ستەمکارەکانیانی وێران دەکرد.
پێویستە هەموو چینەکان فێر ببن کە پەروەردگار یاقوبی هەڵبژاردووە؛ چونکە لەگەڵ ئەواندا، نەک تەنها جەنگاوەرەکە، بەڵکو خەڵکی لە هەموو چین و توێژێکی ژیاندا، دەبێت بشکێنرێن، و وشەکەی ئەو جێبەجێ بکرێت کە فەرمووی،
و من تۆڵە دەکەمەوە لە بابل و لە هەموو دانیشتووانی کلدان، هەموو خراپەکارییەکانیان کە لە سیۆن کردیان لەبەرچاوی ئێوە، یەزدان دەفەرموێت.یەرمیا 51:21-24
چەندە پڕ واتابوو، بە لەبەرچاوگرتنی هەموو ئەمانە، کە لە دوا شەوی شانشینی کلدانی، دیلێکی جولەکە، دانیال، بوو کە پیتە نهێنییەکانی مەرگی لەسەر دیواری کۆشکی بەلشاسار خوێندەوە و لێکدانەوەکەی بە پاشا ترسێنراوەکە دا!
ئەوەتا، من دژت دەبم، ئەی کێوی وێرانکەر، خوداوەند دەفەرموێت، کە هەموو زەوی وێران دەکەیت: و دەستم بەسەرتدا درێژ دەکەم، و لەسەر بەردەکانەوە خوارەوەت دەکەم، و دەتبەمە کێوێکی سووتاو. و بەردێکت لێ وەرناگرن بۆ گۆشەیەک، یان بەردێک بۆ بناغەکان؛ بەڵام تۆ بۆ هەتاهەتایە وێران دەبیت، خوداوەند دەفەرموێت.(یەرمیا 51:25-26).
وشەکان ناتوانن لەوە ڕوونتر بن بۆ ڕاگەیاندنی لەناوچوونی یەکجارەکیی بابل.
تەنها شارەکە خۆی هەرگیز دووبارە بنیات نانرێتەوە، بەڵکو خودی بەردەکانیشی نابێت بەکاربهێنرێن، وەک لە حاڵەتی زۆرێک لە پایتەختە ڕووخاوەکانی تردا، بۆ بنیاتنانی هیچ شوێنێکی تر. وەک شتێکی نەفرەت لێکراو، بناغەکانی دەبێت بە ڕق لێبوونەوەیەکی هەمیشەییەوە سەیر بکرێن و شوێنەکەی بۆ وێرانەیی بەردەوام بەجێبهێڵدرێت. هەروەها ئەو وشانە، بە هیچ پرۆسەیەکی لۆژیکی، ناتوانرێت بە شێوەیەکی ڕەوا ئاماژە بە ڕووخانێکی داهاتوو بکەن کە ڕاستەوخۆ پێش هەزارەیی بێت. بۆ زیاتر لە دوو هەزار ساڵە وێرانییەکانی بابل شایەتی بوون بۆ ووشەی دڵنیای خودا. هەر بەو شێوەیەش دەبێت بۆ هەتاهەتایە.
یەرەمیا ٥١:٢٧-٢٨ جەخت لەوە دەکەنەوە کە بە دووبارەکردنەوە و وردەکاریی زیاتردا تێپەڕیوین. شانشینەکانی ئارارات، مینی و ئەشکیناز لەژێر ئاڵای میدیدا دەدۆزرێنەوە.
و زەوی دەهەژێت و خەمبار دەبێت: چونکە هەموو مەبەستێکی پەروەردگار دژی بابل جێبەجێ دەکرێت، بۆ ئەوەی خاکی بابل بکاتە وێرانەیەک بێ دانیشتوو.(یەرمیا 51:29).
دوایین چوونەژوورەوە بۆ شارەکەلە هەردوو کۆتایی” و ورەشکاندنی بەرگریکارەکانی، پێش ڕووداوە ڕاستەقینەکە بە زمانێک وەسفکراون کە تەنها بە قەڵەمی سروش مومکینە.
پیاوە بەهێزەکانی بابل وازیان لە شەڕکردن هێناوە، لە قەڵاکانیان ماونەتەوە: هێزیان شکستی هێناوە؛ بوون بە وەک ژنان: شوێنەکانی نیشتەجێبوونیان سووتاندووە؛ دەروازەکانی شکێنراون. پەیامبەرێک بەدوای پەیامبەرێکی تردا ڕادەکات، و پەیامبەرێکی تر بەدوای یەکێکی تردا، بۆ ئەوەی بە پاشای بابل نیشان بدەن کە شارەکەی لە یەک لایەوە گیراوە و ڕێڕەوەکان داخراون، و قامیشەکانیان بە ئاگر سووتاندووە، و پیاوانی جەنگ ترساون.(یەرمیا ٥١:٣٠-٣٢)
ئاوی فورات، کە ڕاستەوخۆ بەناو بابلدا تێدەپەڕی، وەک هێرۆدۆت باسی کردووە، ڕێڕەوەکەی لەناو شارەکەدا گۆڕدرابوو، ڕێگای چوونەژوورەوەی لە هەردوو سەرەوە بۆ جەنگاوەرانی داریووس هێشتبووەوە، لەژێر دیوارەکاندا، لەناو جێگەی ڕووبارە وشکەکەدا. بەم شێوەیە توانیان بەناکاو لە شەقامەکاندا دەربکەون لە کاتێکدا کە خەڵکەکە خەریکی بێسەروبەری و ئاهەنگگێڕان بوون، و هەزارێک لە گەورەکانیان لە کۆشکی بەلشەزاری نازداردا ئاهەنگیان دەگێڕا.
بەم شێوەیە وێنای کۆتاییهاتنەکەی کرد، پێغەمبەرەکە گەڕایەوە بۆ بەردەوامیدان بە گێڕانەوەی گلەیی یەزدان لە دژی ئەم شارە بێدینە. وەک کێڵگەیەکی پێگەیشتوو، ئامادە بۆ جۆخین، دروێنەی بابل نزیک بوو، کاتێک دادگاییکردنێکی بێ بەزەیی بەسەریدا دەسەپێنرا بەهۆی توندیی نەبوخەدنەسارەوە بەرامبەر بە دانیشتووانی سیۆن و قودس.
توندوتیژییەکەی بەرامبەر ئیسرائیل کراوە دەبێت بەسەر بابلدا بێت، و خوێنڕشتنەکە بەسەر دانیشتووانی کەلدادا بێت (یەرمیا ٥١:٣٣-٣٥). پەروەردگار داکۆکی لە دۆزی گەلە چەوساوەکەی دەکرد. ئەو بوو، نەک تەنها داریوش، کە دەی
دەریایەکەی وشک بکاتەوە، و کانییەکانی وشک بکاتەوە.لە ئەنجامدا،بابل دەبێتە کەڵەکە، لانەی ئەژدیهاکان[چەقەڵەکان]"سەرسوڕمانێک، و فیشکەیەک، بێ دانیشتوو. ئەوان پێکەوە وەک شێرەکان دەناڵێنن، وەک بەچکە شێرەکان دەزریکێنن(یەرمیا ٥١:٣٦-٣٨)
پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە ئەم وێرانکارییە تەواوەتییە دوای دێت، نەک هەندێک ڕووخانی داهاتوو، بەڵکو تاڵانکردنی شارەکە کە لە ئەنجامی لادانی ئەو ئاوانەوە دێت کە دانیشتووانەکەی پشتیان پێ بەستبوو. ئەوان مەحکومن بە "بۆ هەمیشە بخەوێت و هەڵنەسێتەوە، پەروەردگار دەفەرموێت(یەرمیا 51:39).
لە جێگەی ڕووبارەکەیەوە دەبێت دوژمنەکانی هەڵبستن و وەک زەریا بێنە سەری، لە کاتێکدا بەرگریکارەکانی خەریکی جەژنە و سەرخۆش بوون. لەو کاتەدا دەبێت ڕادەست بکرێن "وەک بەرخ بۆ سەربڕین، وەک کاوڕ لەگەڵ بزنە نێرەکان." بەم شێوەیە دەبێت شیشاخ بگیرێت، و بابل ببێتە وێرانەیەک لە نێو نەتەوەکاندا (یەرمیا ٥١:٤٠-٤٢). شیشاخ بە شێوەیەکی هێمایی بۆ بابل بەکارهاتووە. دەوترێت ناوەکە لە خوداوەند شاخەوە وەرگیراوە.
شارەکانی وێرانەن، زەوییەکی وشک و چۆڵەوانییەک، زەوییەک کە کەس تێیدا ناژی، و هیچ کوڕێکی مرۆڤیش بەوێدا تێناپەڕێت.(یەرمیا ٥١:٤٣).
ئەمە دۆخی ئێستای خاکی جارانی ئاوەدانی کەلدیا یە. تەنانەت لە هەزارەشدا، سزای بابل دەبێتە بیرهێنەرەوەی هەمیشەیی قێزکردنەوەی خودا لە بتپەرستی.
وە من سزای بەل دەدەم لە بابل، و من ئەوەی قووتیداوە لە دەمی دەردەهێنم: و گەلان چیتر بەرەو لای ئەو کۆ نابنەوە؛ بەڵێ، دیواری بابل دەڕووخێت.(یەرمیا ٥١:٤٤).
تووڕەیی خودای تاک و ڕاستەقینە دژی ئەو ئەهریمەنە دەربڕا کە بە بێل هێمای بۆ کرابوو.
ئەوە ئەو بوو کە هانی نەبووخەدنەسسەر و کلدانییەکانی دابوو بۆ چەوساندنەوەی یەهودا. لەبەر گوناهەکانیان یەزدان ئەوانی دابووە دەستی بابلییەکانەوە؛ بەڵام ئێستا ئەو خەریک بوو دڵڕەقی و خراپەکارییەکانیان بەسەر خۆیاندا بهێنێتەوە. بەم ڕێگایە ڕزگاربوونی یەهودا بەدی دەهات. پێیان دەڵێت،
گەلەکەم، لێی دەربچن، و هەموو پیاوێک گیانی خۆی لە تووڕەیی توندی پەروەردگار ڕزگار بکات. و نەوەک دڵتان لاواز بێت، و بترسن لەو دەنگۆیە کە لە خاکەکەدا دەبیسترێت؛ دەنگۆیەک لە ساڵێکدا دێت، و دوای ئەوە لە ساڵێکی تردا دەنگۆیەک دێت، و توندوتیژی لە خاکەکەدا، فەرمانڕەوا دژی فەرمانڕەوا.(ئیرمیا 51:45-46).
ئەو دەیویست مێگەلە بچووکەکەی خۆی لە ناکۆکیی زمانەکان ڕزگار بکرێت، پشت بە خۆی ببەستێت و لەسەر وشەکەی بحەسێتەوە.
هەرچییەک ڕووبدات، ئەو لەبیریان ناکات. نەتەوە شەڕکەرەکان تەنها دەبێت مەبەستەکانی ئەو جێبەجێ بکەن؛ چونکە "ئەو تووڕەیی مرۆڤ دەگۆڕێت بۆ ستایشکردنی خۆی، و پاشماوەی تووڕەیی ڕایدەگرێت.." (زەبوورەکان 76:10)
دەنگۆ دڵەڕاوکێخەرەکانی کارەساتی نزیکبووەوە، کە ڕەنگە بۆ ئەوە دانرابێت ترس بخاتە دڵیانەوە، بەڵام ئاماژەی بە ڕووخانی دەسەڵاتی ستەمکارەکانیان و دادگاییکردنی "بتە هەڵکۆڵراوەکانی بابل," کاتێک
هەموو خاکەکەی تێکدەچێت، و هەموو کوژراوەکانی لە ناوەڕاستیدا دەکەون. ئینجا ئاسمان و زەوی، و هەموو ئەوەی تێیدایە، گۆرانی دەڵێن بۆ[خۆشی بەسەر]بابل: چونکە تێکدەرەکان لە باکوورەوە بۆ سەری دێن، پەروەردگار دەفەرموێت. وەک چۆن بابل بووە هۆی کەوتنی کوژراوەکانی ئیسرائیل، ئاواش لە بابل کوژراوەکانی هەموو زەوی دەکەون.(یەرمیا ٥١:٤٧-٤٩).
بە ڕوونی بە پاشماوەکە وتراوە کە پشت بە خودا ببەستن کاتێک ئەم قۆناغە ترسناکەی دادگاییکردن دەگات. بەڵام تەنها پێشەکی ڕزگاربوونیان بوو.
ئێوەی ڕزگاربووان لە شمشێر، بڕۆن، مەوێستن: پەروەردگار لە دوورەوە بیربکەنەوە، و با قودس بێتە بیرتان(ئیرمیا ٥١:٥٠).
بە تەواوی هاوتەریب لەگەڵ ئەمەدا، دەبینین خودا ڕۆحی کۆرشی وروژاند، لە یەکەم ساڵی فەرمانڕەوایی جیهانیدا، بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە دووبارە بنیاتنانەوەی پەرستگا و گەڕانەوەی پاشماوەی جولەکەکان بۆ خاکی باوباپیرانیان.
یەرەمیا ٥١:٥١ دەربڕینێکی گونجاوە بۆ دڵەکانیان کاتێک دووبارە دەگەڕێنەوە بۆ خودایان.
ئێمە سەرلێشێواوین، چونکە گوێمان لە سەرزەنشت بووە: شەرم ڕوومەتی داپۆشیوە؛ چونکە بێگانەکان هاتوونەتە ناو پیرۆزگاکانی ماڵی خودا.
ئەمە ڕەنگە وەک کلیلی هەڵوێستی کۆمەڵە گەڕاوەکە وەربگیرێت، وەک لە پەرتووکی عەزرادا باسکراوە..
لەبەر سووکایەتی کردن بە ماڵی پەروەردگار، ڕۆژەکان نزیک بوونەوە کە ئەو سزای بەسەر بتەکانی بابلدا دەباراند، و بریندارەکانی وا لێ دەکرد کە لە سەرانسەری خاکەکەدا بناڵێنن.
گەرچی بابل بەرز بێتەوە بۆ ئاسمان، و گەرچی بەرزایی هێزی خۆی قایم بکات، هێشتا لەلایەن منەوە وێرانکەران دێنە سەری، پەروەردگار دەفەرموێت.(یەرمیا 51:52-53).
خەریک بوو بە توانای خۆی هەستێت بۆ ئەوەی تۆڵەی هەڵبژێردراوانی خۆی بکاتەوە.
بۆیە:
دەنگی هاوارێک لە بابیلۆنەوە دێت، و وێرانییەکی گەورە لە خاکی کلدانییەکانەوە: چونکە یەزدان بابیلۆنی وێران کردووە، و دەنگە گەورەکەی لێ تێکشکاندووە؛ کاتێک شەپۆلەکانی وەک ئاوێکی زۆر دەزریکێنن، دەنگێکیان دەبیسترێت: چونکە تاڵانکەرەکە هاتووەتە سەری، تەنانەت بۆ سەر بابیلۆنیش، و پیاوە بەهێزەکانی گیراون، هەموو کەوانەکانیان شکاوە: چونکە یەزدانی خودای تۆڵەسێنەر بە دڵنیاییەوە تۆڵە دەکاتەوە. و میرەکانی، و پیاوە ژیرەکانی، و سەرکردەکانی، و فەرمانڕەواکانی، و پیاوە بەهێزەکانی سەرخۆش دەکەم: و ئەوان خەوێکی هەمیشەیی دەخەون، و بەئاگا نایەنەوە، دەفەرموێت پاشا، کە ناوی یەزدانی سوپاسالارەکانە.(یەرمیا 51:54-57)
بێگومان ناونیشانێکى گرانە کە لەلایەن خوداى ڕەنجاوى یەعقووبى بێڕێزلێکراوەوە لەم بەشەدا وەرگیراوە: "خودان خودێی تۆڵەسەندنەوە." (یەرمیا 51:56) پیاوان بە گشتی چەند بە دەگمەن بیر لە خودا دەکەنەوە بەم شێوەیە! لە ئایەتی 24دا خودا ڕایگەیاندبوو کە ئەو بە بابل و کەلدیا دەکات "هەموو خراپەکارییەکانیان کە بەرامبەر سییۆن ئەنجامیان دابوو." (یەرمیا ٥١:٢٤) لێرە ئەو خۆی بە شێوەیەکی تایبەت وەک خودای تۆڵەسەندنەوە ئاشکرا دەکات. لە زەبوورەکان ٩٤:١ پاشماوەی ئیسرائیل دەبیسترێت کە بەم شێوەیە بانگی دەکەن:
“ئەی یەزدان خودا، کە تۆڵەسەندنەوە هی تۆیە، خۆت دەربخەف.
و لە پەیمانی نوێدا نێردراو پۆڵس بیرمان دەهێنێتەوە کە ئەو فەرموویەتی،
تۆڵە هی منە، من تۆڵە دەکەمەوە[یان، قەرەبوو]، پەروەردگار دەفەرموێت(ڕۆما 12:19؛ عیبرانییەکان 10:30؛ دێوتێرۆنۆمی 32:35).
لەبەر ئەمە داوا لە مەسیحییە ئازارچەشتووەکان دەکات کە تۆڵە لە خۆیان نەکەنەوە، بەڵکو شوێن بۆ تووڕەیی بکەنەوە. هەرگیز پێویست نییە منداڵی خودا خەریکی بیرکردنەوە بێت لە خۆپارێزی یان خۆبێتاوانکردن. دەتوانێت هەموو شتێک لە دەستی "خودای پەروەردگاری تۆڵەسەندنەوە." (یەرەمیا 51:56) هیچ هێزێک ناتوانێت مامەڵە حکومەتییەکانی ئەوی لابدات؛ هیچ کەسێک ناتوانێت دەستی ڕابگرێت، یان ڕێگری بکات لە چالاکییەکانی ڕاستودروستییەکەی.
ئەوە شتێکی ڕاستودروستە لەلای خودا، پێمان وتراوە،بۆ ئەوەی ناخۆشی بداتەوە بەوانەی کە ناخۆشیتان پێدەدەن(تەسەلۆنیکییەکان ٢:٦)
لەبەر ئەوەی ئەمە وایە، مەسیحییەکە دەتوانێت بە ئاسوودەیی کاروباری خۆی بە تەواوی بسپێرێتە دەستی حیکمەتی بێسنوور، بە زانینی ئەوەی کە "ئەوەی خراپە دەکات، سزای ئەو خراپەیە وەردەگرێت کە کردوویەتی؛ و لای خودا لایەنگری کەس نییە..” (کۆلۆسییەکان 3:25)
لەبەر ئەم بنەمایە بوو کە یەرەمیا هەمیشە ئامۆژگاریی ملکەچی و گوێڕایەڵی دەکرد بۆ پاشای بابل.
ئەو دەیویست گەلەکەی ئازارەکە وەک لەلایەن پەروەردگارەوە قبوڵ بکەن، و بابەتی مامەڵەکردن لەگەڵ هێزی ستەمکار بە ڕێگەی خۆی و کاتی خۆی بەجێبهێڵن بۆ ئەو. هەمان پێغەمبەر پێدرا بوو کە ئەو حوکمە بخاتەڕوو، و سروشتی ئەو پاداشتە ئاشکرا بکات کە بڕیاری لەسەر درابوو:
وا یەزدانی سوپاسالاران دەفەرموێت؛ دیوارە پانەکانی بابل بە تەواوی دەڕوخێن، و دەروازە بەرزەکانی بە ئاگر دەسووتێنرێن؛ و گەلەکە بە بێهوودەیی ماندوو دەبن، و خەڵکەکە لە ئاگردا، و هیلاک دەبن.(یەرمیا 51:58).
بەم وشانە کۆتایی بە باری بابل دەهێنێت.
ئەمە، کەواتە، دەبوو ببێتە کۆتایی هەموو شکۆمەندی و سەربەخۆیی لووتبەرزییەکەی لە خودا. دیوارە پانەکانی، کە چەندین گالیسکە دەیانتوانی شانبەشانی یەکتر بەسەریاندا لێبخورێن، ئەگەر هەرۆدۆتوس باوەڕپێکراو بێت، بە تەواوی دەڕووخێنران، و دەروازە زەبەلاحەکانیشی بە گڕی ئاگر دەسووتێنران.
ماندووبوونی خەڵکەکە بۆ ئەوەی بیکەنە گەورەترین شاری هەموو جیهان، بەم شێوەیە کۆتایی بە پووچی دێت. ئەوان بنیاتیان دەنا بۆ ئاگرەکە. چەند واتادارن ئەم وشانە! ئایا هەمان شت ناتوانرێت بوترێت دەربارەی وزەی شانازیپێکراوی مرۆڤ لەم سەردەمە پێشکەوتووەدا؟ ئەو وا خەیاڵ دەکات کە ئەو شتێک بنیات دەنێت کە دەبێتە سەرسامییەکی هەمیشەیی بۆ نەوەکانی هێشتا لەدایک نەبوو. بەڵام، هەرچەندە ئەو پێی نازانێت، "هاتنی پەروەردگار نزیک دەبێتەوە," (یەعقوب ٥:٨) و بەم زووانە ئاشکرا دەبێت کە ئەو تەنها بۆ ئاگر بنیاتی ناوە!
پاش کۆتاییهێنان بەم زنجیرە پەیامە بۆ نەتەوەکان، بەم شێوەیە ئایندەی نەتەوەکانی دەوروبەری فەلەستینی ئاشکرا کرد، یەرەمیا لە کتێبێکدا نووسی "هەموو ئەو خراپەیەی کە بێتە سەر بابل," (یەرمیا ٥١:٦٠) و دایە دەستی سەرایا، سەرۆکی خزمەتکارانی سدکیا. ئەم پێشبینییانە چەند ساڵێک پێش ئەوەی ئەم میرە بە دیل بگیرێت وتراون؛ کەواتە، ڕوونە هۆکارێکی ڕەوشتی هەبووە بۆ دانانیان لەو شوێنەی کە ئێستا تێیدان لەو کتێبەی کە تاوتوێمان کردووە. سەرایا دەچووە بابل لەبری پاشای جوو، وەک باڵیۆزێک بۆ دەرباری نەبوخەدنەسەر، لە ساڵی چوارەمی فەرمانڕەوایی سدکیا (یەرمیا ٥١:٥٩-٦٠). بەم شێوەیە فێر دەبین کە لە زۆربەی ئەو کاتانەی کە یەرمیا داوای ملکەچبوونی بۆ بابل دەکرد، ئەو ئاگاداری لەناوچوونی نزیکبووی بابل بوو.
سەرایا فەرمانی پێکرابوو کتێبەکە بخوێنێتەوە کاتێک گەیشتە شوێنی مەبەستەکەی؛ و دوای ئەوەی کردی، دەیگوت،
“ئەی پەروەردگار، تۆ دژی ئەم شوێنە فەرمووتووە، بۆ ئەوەی لەناوی ببەیت، کەس تێیدا نەمێنێتەوە، نە مرۆڤ و نە ئاژەڵ، بەڵکو بۆ هەتاهەتایە وێران بێت.(یەرەمیا ٥١:٦١-٦٢).
دوای ئەوەی وای وت، فەرمانی پێکرا بەردێک بە نووسراوەکەوە ببەستێت و فڕێی بداتە ناوەڕاستی فورات، هاوار بکات،
بابل ئاوا نوقم دەبێت، و لەو خراپەیەی کە من بەسەریدا دەهێنم هەڵناسێتەوە: و ئەوان ماندوو دەبن(یەرمیا ٥١:٦٣-٦٤)
بەم شێوەیە بە ڕوونی و بەبێ گومان کۆتاییهاتنی ڕووخاندنی ئەو لە دەمی دوو شایەتەوە پشتڕاستکرایەوە.
تا ئێستا ئەمانە قسەکانی یەرمیان.(ئیرمیا 51:64)
ئێستا بە کورتی بەسەر پەیامە جۆراوجۆرەکانی ئەم خزمەتکارە ڕێزدارە، بەڵام چەوساوەیەی خودادا چووینەتەوە، کە مەودایەکی زۆر فراوانی خزمەتی پێغەمبەرایەتی لەخۆگرتبوو، دەستی پێکرد بە داواکارییە سەرەتاییەکانی بۆ یەهودا لە ڕۆژانی بووژانەوەی یۆسیا، و کۆتایی هات بە قسەکانی بۆ نەتەوەکان. سەبارەت بە ڕیزبەندی ڕاستەقینەی پێغەمبەرایەتییەکانی، قسەکانی بەشی ٤٤ نوێترینن؛ بەڵام لە ڕووی ئەخلاقییەوە گونجاو بوو کە پەیامەکانی بۆ یەهودا و ئیسرائیل سەرەتا بدرێن، پاشان ئەوانەی بۆ نەتەوەکان. ڕیزبەندییەکە لە سێپتواجینتدا زۆر جیاوازە لەوەی کە لە عیبریدا پەیڕەو کراوە، بەڵام دیارە کە لە وەرگێڕانە یۆنانییەکەدا تەنها نموونەی دەستتێوەردانی مرۆڤمان هەیە، کە هەوڵی باشترکردنی ڕیزبەندی خودایی داوە. قسەکانی کە بەشەکە پێی کۆتایی دێت، بە بڕوای ئێمە، مەبەست لێی ئەوەیە کە پێمان بڵێت یەرمیا خۆی سەرنووسەری خۆی بووە. ئەو، بە ڕێنمایی ڕاستەوخۆی ڕۆحی پیرۆز، کتێبەکانی بەو ڕیزبەندییە ڕێکخستووە کە لە کتێبە پیرۆزەکانماندا هەیە. دەستێکی دواتر، کە بە هەمان شێوە لەلایەن خوداوە ئیلهامی وەرگرتبوو، پاشکۆی مێژووییەکەی زیاد کرد کە دواتر دێت.