ئەم بەشە وەک پاشکۆیەکی مێژوویی خزمەت دەکات، کە بەشێکی زۆری دووبارەی 2 پاشایان 24:18-20 دەکاتەوە، وردەکاریی سەردەمی فەرمانڕەوایی سدقییا و ئەو ڕووداوانە دەخاتە ڕوو کە بوونە هۆی ڕووخانی ئۆرشەلیم. باس لە یاخیبوونی سدقییا دەکات لە دژی نەبوخەدنەسار، کە بووە هۆی گەمارۆدان و وێرانکردنی شارەکە، و دوورخستنەوەی خەڵکەکەی لە سێ شەپۆلی جیاوازدا. بەشەکە بە ئاماژەیەک بۆ هیوایەکی داهاتوو کۆتایی دێت، کاتێک پاشا یەهۆیاکینی لەسەر کار لادراو لە زیندان ئازاد دەکرێت و لەلایەن ئیڤل-مەرۆدەخەوە ڕێزی لێدەگیرێت.
تێبینییەکانی ئایرۆنساید لەسەر کتێبە هەڵبژێردراوەکانتێبینییەکانی ئایرۆنساید
ئێمە هیچ ڕێگایەکمان نییە بۆ ئەوەی بزانین قەرزاری کێین، لەژێر خودا، بۆ ئەم گێڕانەوە مێژووییەی دیلێتی زەدەکیا کە لێرەدا باس کراوە. خودا پێی خۆش بووە ناوی ئەو پیاوە ئاشکرا نەکات کە ئەو بۆ ئەمە هەڵیبژاردووە. ئەم بەشە بە کردەوە دووبارەکردنەوەی پاشاکان 2، 24:18-20 و هتد.
بێگومان ڕۆحی پیرۆز پێی خۆش بوو کە لە تۆمارەکەی ترەوە بنووسرێتەوە بۆ ئەوەی پێشبینییەکە و تۆماری بەدیهاتنی وشەییەکەی بەم شێوەیە پێکەوە دەربکەون. پێویست ناکات کە ئێمە بە تەواوی بزانین نووسەرانی کتێبە جیاوازەکانی پەیمانی کۆن کێ بوون، بۆ ئەوەی دڵنیا بین لە ئیلهامی خوداییان.
پەروەردگارمان ئەوەی بێ هیچ گومانێک یەکلایی کردووەتەوە بە ڕاگەیاندنی ئەوەی کە
"نووسراوەکان ناتوانرێت بشکێنرێت;" (یۆحەننا 10:35)
بەم شێوەیە مۆری خۆی لێدا لەسەر هەموو بەشێکی یاسا، پێغەمبەران، و زەبوورەکان، وەک چۆن ئێمە دەیناسین. ڕۆحی پیرۆزیش بە هەمان شێوە پێی وتووین، لە ڕێگەی نێردراو پۆڵسەوە، کە
"هەموو کتێبی پیرۆز ئیلهامپێدراوە.(٢ تیمۆساوس ٣:١٦) [خوداهەناسەپێدراو];"
و پێویستە لەبیربکرێت کە ئەم بەشەی ئێستا وەک بەشێک لە پەرتووکی پیرۆز قبوڵ کرا لەو کاتەی وشەکان نووسران.
پێغەمبەرانی درۆزن پێشبینی سەرکەوتنی کۆتایی زەدەکیایان کردبوو بەسەر نەبووخەدنەسەردا. یەرمیا ڕاستییە ناپەسەندەکەی ڕووخانی تێکشکێنەرییەکەی ئەوی ڕاگەیاندبوو. مێژوو شایەتی متمانەپێکراوی قسەکانی دەدات. زەدەکیا بە گشتی یازدە ساڵ فەرمانڕەوایی کرد. ئەو برای هەردوو یەهۆئاحاز و یەهۆیاقیم بوو، و لەبەر ئەوە کوڕی یۆسیای خواناس بوو؛ دایکی هەمان دایکی پاشای پێشوو بوو، واتە حەمووتال کچی یەرمیاکەی تر، کە ماڵی باپیرانی لە لیبنا بوو (یەرمیا ٥٢:١).
ئێمە پێشتر ئاماژەمان بەوە کردووە کە ئەم زیدکیایە، وەک دوو پێشینەی ڕاستەوخۆی خۆی، وازی لە ڕێگاکانی باوکی هێنا، و
"ئەوەی کرد کە خراپ بوو لەبەرچاوی یەزدان." (یەرمیا ٥٢:٢)
ئەو وەک جۆرێک لە جێگری پاشا لەلایەن نەبووخەدنەسسەرەوە خرایە سەر تەخت، دوای ئەوەی براکەی بۆ بابل ڕاگوێزرابوو، و سوێندی خواردبوو کە خزمەتی کلدانییەکان بکات. ناپاک و بە هەموو شێوەیەک جێی متمانە نەبوو، دوای ماوەیەکی کەم یاخیبوون لە دژی گەورە پاشاکەی، کە پێشێلکردنی سوێندی دڵسۆزییەکەی بوو (یەرمیا ٥٢:٢-٣)، خستە سەر گوناهە زۆرەکانی، بەدوای هاوپەیمانی لەگەڵ میسردا دەگەڕا. ئەمەش بوو کە سوپاکانی پاشای بابلی جارێکی تر هێنایەوە بەردەم دەروازەکانی ئۆرشەلیم.
گەمارۆکە لە ڕۆژی دەیەمی مانگی دەیەمدا، لە ساڵی نۆیەمی سەدەکیا دەستی پێکرا. لە ڕۆژی نۆیەمی مانگی چوارەمدا، لە ساڵی یازدەیەمدا، گاریسۆنەکە ئەوەندە بەهۆی جەنگ، پەتای گشتی، و دواجار بەهۆی برسێتی لە شارەکەدا لاواز بوو، کە کەلێنێک لە دیوارەکەدا دروست کرا، و هەموو پیاوانی جەنگ هەڵهاتن.
"بە شەو بە ڕێگەی دەروازەکە، لە نێوان دوو دیوارەکە، کە لەلای باخچەی پاشایە." (یەرمیا 52:7)
سەدەکیا خۆی هەوڵی دا لەگەڵیان بڕوات، وەک پێشتر لە بەشی ٣٩دا ئاماژەی پێکراوە، تەنها بۆ ئەوەی لە دەشتەکانی ئەریحا، لەلایەن کلدانییەکانەوە بگیرێت.
بردیانە ڕیبلا، کە نەبوخەدنەسەر لەو کاتەدا لەوێ بوو، بە توندی مامەڵەی لەگەڵ کرا. دوو کوڕەکەی کوژران و چاوەکانی خۆی دەرهێنران، بە کۆت و زنجیرەوە بردیانە بابل و لە زینداندا هێشتیانەوە تا ڕۆژی مردنی (یەرمیا 52:8-11). بەم شێوەیە دەبوو فێر بێت کە وازهێنان لە پەروەردگاری خودای خۆی کارێکی خراپ و تاڵ بوو. ئۆرشەلیم سووتێنرا و بوو بە خۆڵەمێش (لەگەڵ پەرستگاکەی کە سولەیمان دروستی کردبوو) و دیوارەکانی ڕووخێنران؛ بێگومان مەبەستی داگیرکەر ئەوە بوو کە بە شێوەیەک وێران بکرێت کە چاک نەکرێتەوە (یەرمیا 52:12-14). بەڵام ئەمە ویستی خودا نەبوو؛ ئەو بڕیاری دابوو سەبارەت بە بابل کە پاشاکەی دەبێت چی لە پایتەختی یەهودا بکات.
نەبوزەرادان، سەرۆکی پاسەوانان، زۆربەی دانیشتووە ڕزگاربووەکانی گواستەوە بۆ بابل، تەنها ژمارەیەکی کەم لە هەژارترین خەڵکی بەجێهێشت بۆ ئەوەی ببنە ڕەزەوان و جووتیار. تەنانەت لەمەشدا ئەو قسەی یەزدانی بەجێدەهێنا، هەرچەندە ڕەنگە خۆی نەیزانیبێت (ئیرمیا ٥٢:١٥).
لەگەڵ دیلەکاندا، کەلوپەلی پەرستگا و تەنانەت کۆڵەکەکانشی برد، بەم شێوەیە ماڵی خودای تاڵان کرد و شتە پیرۆزەکانی بۆ بتەکان تەرخان کرد. پارچە جۆراوجۆرەکان بە وردی باس کراون، لە کتێبی خودادا تۆمارکراون، و بەنرخن وەک نیشاندانی کەسایەتی یان کاری کوڕە خۆشەویستەکەی لە لایەنە جیاوازەکاندا (یەرمیا ٥٢:١٧-٢٣)؛ و کاتێک بەلشەزاری بێدین بە سەرکێشی بەکاری هێنان بۆ ڕێزگرتن لە خوداوەندە درۆینەکانی لە ئاهەنگەکەیدا، چەند گونجاوە کە سزای پێشبینیکراو بکەوێتە سەر ئەو شەوەی کە لووتکەی کفر بوو! *
*کەمێک دوای ئەمە، بە فەرمانی کورش، لە پەرستگاکانی بتەکان دەرهێنران کە نەبوخەدنەسار دانابوونی؛ و بە وریاییەوە ژمارە کران، گەڕێنرانەوە بۆ ئۆرشەلیم لەگەڵ پاشماوە گەڕاوەکە. (بڕوانە عەزرا 1:7-11**).
ژمارەیەک کاهین، هەروەها ئەفسەر و میرەکان، جگە لە شەست پیاوی شارەکە، برانە ڕیبلا و لەبەردەم ستەمکارە لووتبەرزەکەدا کوژران کە لەوێ حوکمڕانی دەکرد. بەم شێوەیە، بەبێ بەزەیی، یەهودا لەلایەن دڕندەی نەتەوەکانەوە قووت درا (یەرمیا ٥٢:٢٤-٢٨).
سێ جار بە جیا پاشای بابیلۆن بەشێک لە خەڵکی ڕاگواست. لە حەوتەمین ساڵی حوکمڕانیدا زیاتر لە سێ هەزار جوولەکەی ڕاگواست (2 پاشایان 24:12). لە هەژدەهەمین ساڵی حوکمڕانیدا زیاتر لە هەشت سەد و سی کەسی دیکە کرانە کۆیلە. ئەمە ئەو ڕووداوەیە کە لێرەدا ئاماژەی پێکراوە. دواتر، لە بیست و سێیەمین ساڵی حوکمڕانیدا، ئەو بەرپرسیار بوو لە ڕاگواستنی حەوت سەد و چل و پێنج کەس، بەم شێوەیە سێ ڕاگواستنی جیاوازی ئەنجامدا (یەرمیا 52:28-30).
بەو شێوەیە یەهودا وێران ببوو؛ شارەکانی خاپوور کرابوون؛ کێڵگەکانی پێشێل کرابوون؛ و گەلەکەی کوژرابوون یان کرابوونە دیل. ئەمە ئەنجامە ترسناکەکەی لەبیرکردنی یاسای خوداکەی بوو.
بەڵام هێشتا بەزەیی پێی دەهاتەوە، و ڕزگاربوونێکی لە دوژمنە دڵڕەقەکەی پێ دەبەخشی. بۆیە، کتێبەکە بە ئاماژەکردنێک بۆ هاتنی ڕۆژانی باشتر کۆتایی دێت.
لە ساڵی سی و حەوتەمی دیلێتی یەهۆیاکیندا، ئیڤڵ-مەرۆدەخ (کە لە ساڵی ٥٦١ پ. ز. هاتە سەر تەختی بابل).. ڕێزێکی زۆری لە پاشای لابراوی یەهودا گرت بە دەرهێنانی لە زیندان و بە میهرەبانی قسەکردن لەگەڵی: تەخت و پلەیەکی ڕێزی پێبەخشی لەسەرووی پاشا ژێردەستەکانی دیکەی بابلەوە، جلوبەرگی زیندانەکەی گۆڕی و خواردنی شاهانەی پێدا (یەرمیا ٥٢:٣١-٣٤). بەم شێوەیە بڕێک لە خۆشگوزەرانی بۆ گەڕێنرایەوە، بەهۆی چاکەی ئیڤڵ-مەرۆدەخەوە، کە تا ڕۆژی مردنی مووچەیەکی هەمیشەیی بۆ دانا.
زەدەکیا لە زیندان مردبوو. پێشینەکەی لەسەر تەخت بۆ پلەیەکی ڕێزلێگیراو بەرز کرابووەوە. قودس هێشتا وەک کەڵەکە وێرانەیەک لەناو وێرانییەکانی خاکی ئیمانوێلدا مابووەوە؛ بەڵام دڵی خودا لای گەلەکەی بوو، و ساڵی ئازادبوونیان نزیک دەبووەوە.
~ کۆتایی بەشی 26 ~