بەشی 2 تیشک دەخاتە سەر وێرانبوونی قودس، کە نووسەرەکە دەگەڕێنێتەوە بۆ تووڕەیی یەزدان بەهۆی هەڵگەڕانەوە و گوناهی شارەکەوە. ئەم سزادانە ئیلاهییە، هەرچەندە توند و هۆکاری ئازارێکی زۆر بوو، وەک سزادانێکی کاتی نیشان دەدرێت نەک نەفرەتی هەتاهەتایی. بەشەکە وردەکاری وێرانکارییە بەربڵاوەکە دەدات، لە بینا وێرانبووەکان و پێغەمبەرە بێدەنگکراوەکانەوە تا ئازارچێژتنی خەڵکەکە.
تێبینییەکانی ئایرۆنساید لەسەر کتێبە هەڵبژێردراوەکان تێبینییەکانی ئایرۆنساید
لەم بەشەدا، شاری قودس بە واتایەکی زۆر تایبەت جێگەی تێڕامانە. ئەو شارە، کە جارێک ناوبانگی هەبوو وەک شوێنی نیشتەجێبوونی پاشا گەورەکە، ئێستا بووبووە وێرانەیەکی ڕەشبووەوە. بە درێژایی، ئەوە تێگەیشتووە کە نەک دوژمنێک لە دەرەوە کە بە ویستی خۆی کار بکات، بەڵکو خودی پەروەردگار، کە ماوەیەکی زۆر لە ناوەڕاستی شارەکەدا نیشتەجێ بوو، تەرخانی کردبوو بۆ وێرانبوون.
ئەمە خودی ئایەتەکە دەریدەخات.
چۆن یەزدان کچی سییۆنی بە هەورێک لە تووڕەیی خۆیدا داپۆشی، و جوانیی ئیسرائیلی لە ئاسمانەوە بۆ سەر زەوی فڕێ دا، و پێخۆری خۆی لە ڕۆژی تووڕەیی خۆیدا لەبیر نەکرد!
جێگەی خەم بوو بیر لەوە بکرێتەوە کە شارێک کە جارێک پێی دەوترا "پیرۆز" دەبوو هێندە قێزەون و لە دین دەرچوو بێت کە یەهووا چیتر نەیتوانی بەرگەی بگرێت. بەڵام جێگەی سەرنجە کە جوانیی ئیسرائیل "لە ئاسمانەوە فڕێدرایە سەر زەوی"؛ نەک "بۆ دۆزەخ" (شیۆل، یان هادیس، شوێنی مردووان)، وەک لە حاڵەتی کەفەرناحومی خاوەن ئیمتیازدا (مەتتا ١١:٢٣). لەوێ، خوداوەند عیسا زۆر کاری گەورەی کردبوو، و شایەتییەکی دابوو کە ئۆرشەلیمی کۆن هەرگیز وێنەی نەبینیبوو. بەڵام ئەو و قسەکانی بە تەواوی ڕەتکرابوونەوە. بۆیە کەفەرناحوم، کە "بۆ ئاسمان بەرزکرابووەوە"، دەبوو "بۆ دۆزەخ هێنرابووە خوارەوە". ڕۆژی بۆ هەمیشە کۆتایی هاتبوو. بەڵام ئۆرشەلیم وا نەبوو. "بۆ سەر زەوی فڕێدرابوو"، وەک شارێکی نەتەوەکان مامەڵەی لەگەڵ کرابوو؛ بەڵێ، لەلایەن نەتەوەکانەوە پێشێلکرابوو؛ هێشتا مەبەست لێی ئەوەیە شوێنێکی شکۆمەندی داگیر بکات کە هەرگیز لە ڕابردوودا نەیبینیبوو. دەبێت بە ناخۆشی تەمبێ بکرێت، بەڵام بۆ هەمیشە وازی لێ نەهێنراوە. لە تووڕەیی خۆیدا دژی بتپەرستی، خوداوەند "هەموو نیشتەجێبوونی یاقوبی قوتدابوو"، بەزەیی پێنەهاتبوو، لەبەر ڕەقیی دڵیان. "لە تووڕەیی خۆیدا قەڵا قایمەکانی کچی یەهودای ڕووخاندبوو"، هێنابوونییە خوارەوە بۆ سەر زەوی و پادشایەتی و میرەکانی پیس کردبوو. هەمووی لەبەر گوناه بوو. بە ڕاستی خۆشی دەویستن، بەڵام نەیدەتوانی ڕێگەیان پێبدات بە ئاشتی بڕۆن لە کاتێکدا لەو حاڵەتە ئەخلاقییە ترسناکەدا بوون. بۆیە ئەو، "لە تووڕەیی توندیدا"، قۆچی ئیسرائیلی بڕیبوو، و وای کردبوو قۆڵە ڕاستەکانیان لەبەردەم دوژمن شکست بهێنن (ئایەتی ٢، ٣).
سێ جار لە ئایەتەکانی ٤ و ٥دا گوتراوە کە ئەو وەک ئەوەی دوژمنیان بێت، ڕەفتاری کردووە. یەکەم، دەخوێنینەوە، "کەوانەکەی وەک دوژمنێک چەماندەوە." دووەم، "بە دەستی ڕاستیەوە وەک نەیارێک وەستا؛" و، سێیەم، "پەروەردگار وەک دوژمنێک بوو." بەڵام باشە سەرنجی دەربڕینە سنووردارکەرەکانی "وەک" و "وەک ئەوەی" بدەین. ئەو هەرگیز دوژمن نەبوو؛ هەرچەندە ڕەفتاری ئەوان ناچاری کرد وەک ئەوەی دوژمن بێت ڕەفتار بکات. چەندەها مەسیحی ناچار بووە بە شێوەیەکی هاوشێوە ئەوی بناسێت! چەند جارێک وەک ئەوەی بووبێتە دوژمن دەرکەوتووە! بەڵام باوەڕ لەوە زیاتر دەڕوانێت کە چاو دەتوانێت بیبینێت، و دەزانێت کە ئەو لە خۆشەویستی و نەرمی و نیانی خۆیدا نەگۆڕە. گوناھە لە منداڵەکانی ئەودا کە تێکەڵ بەو هاوبەشییە بووە کە ئەو حەز دەکات ئەوان چێژی لێ ببینن. ئەو "چاوەکانی پاکترن لەوەی گوناھ ببینێت؛" و لە کاتێکدا کە هەرگیز دەستبەرداری یەکێک لە ڕزگارکراوەکانی نابێت، ڕێگە بە شلۆقی ڕەفتار و زمانی بێبەندوبار نادات لە هیچ کەسێکدا، تەنها لەبەر ئەوەی ڕزگاری کردوون. لە ڕاستیدا، پێچەوانەکەی ڕاستە، چونکە "ئەوەی پەروەردگار خۆشی دەوێت سزای دەدات، و قامچی لێ دەدات لە ھەموو کوڕێک کە وەری دەگرێت." ئەمە ئەو وانەیە بوو کە پاشماوەی یەھودا دەبوو فێری ببن؛ هەرچەندە دەبێت تاڵ بووبێت.
لە ئایەتی ٦، "خێمە" دەبێت وەک لە پەراوێزەکەدا هاتووە، "پەرژین" بێت. بە گەڕانەوە بۆ زەبوورەکان ٨٠:٠، هەمان گوزارشتی خوازراو دەبینین. ئیسرائیل بە ڕەزێک دەشوبهێنرێت کە لە میسرەوە هێنراوەتە دەرەوە و لە خاکێکدا چێنراوە کە بتپەرستەکانی لێ دەرکرابوون. بە پەرژین کراو و چاودێری کراو لەلایەن جووتیارە خوداییەکەوە، دەبوو میوەی بۆ خۆی بهێنایە، بەڵام ئێمە بڕیارەکەی ئەومان دەزانین (ئیشایا ٦:١-٧): "ترێی کێویی بەرهەم هێنا." لەبەر ئەمە ڕێگەی پێدەدات لەلایەن بتپەرستەکانەوە داگیر بکرێت، وەک لە زەبوورەکان ٨٠:١٢-١٦دا دەیخوێنینەوە،
بۆچی پەرژینەکانمانت ڕووخاندووە، تاکو هەموو ئەوانەی بە ڕێگادا تێدەپەڕن لێی بکەنەوە؟ بەرازی کێوی لە دارستانەوە وێرانی دەکات، و گیانلەبەری کێوی دەشت دەیخوات. بگەڕێوە، داوات لێ دەکەین، ئەی خودای سوپاکان: لە ئاسمانەوە بڕوانە خوارەوە، و ببینە، و سەردانی ئەم مێوە بکە؛ و ئەو ڕەزەی کە دەستی ڕاستت چاندوویەتی، و ئەو لقەی کە خۆت بەهێزت کردووە بۆ خۆت. بە ئاگر سووتاوە، بڕاوەتەوە؛ ئەوان لەناو دەچن بە سەرزەنشتی ڕوخسارت.
هەمان بیرۆکەیە کە لێرەدا دەربڕیومانە: ئەو پەرژینەی کە لە ڕابردوودا باخچەی خودای لە نەتەوەکانی دەوروبەر جیاکردبووەوە، لە لایەن خودا خۆیەوە ڕووخێنرا، و "شوێنەکانی کۆبوونەوە" وێران کران، بۆ ئەوەی جەژنە پیرۆزەکان و شەممەکان لە سیۆن کۆتاییان پێ بهێنرێت.
قوربانگاکەی فڕێی دابوو، و قێزی لە پەرستگاکەی دەهاتەوە؛ ڕێگەی دابوو گڵاوەکان گڵاوی بکەن، لەبەر بێوەفایی گەلەکەی. دیوارەکانی شارەکە، لەگەڵ دەروازە و قفڵەکانیدا، بە زەویدا یەکسان کرابوون؛ پاشا و میرەکان لەنێو گەلاندا دیل بوون؛ خودی یاساکە (کە ماوەیەکی زۆر سووکایەتی پێکرابوو) نەما بوو؛ و پێغەمبەرەکان (کە ساڵانێک بوو گوێیان لێ نەگیرابوو) هیچ بینینێکیان لە یەزدانەوە نەبوو. پیرانی سیۆن جلوبەرگی گونیان پۆشیبوو، و لەسەر زەوی دانیشتبوون بە تۆز بەسەر سەریانەوە بە خەمێکی بێدەنگەوە کاتێک وێرانییەکانیان لە هەموو لایەکەوە دەبینی (ئایەتی ٧-١٠). وێرانییەکی تەواو و زۆر گەورە بوو، کە خودا هێنابوویە کایەوە چونکە وشەکەی ئەویان پشتگوێ خستبوو و شوێن ڕێگاکانی بێباوەڕان کەوتبوون.
بە دەنگێکی قووڵی پڕ لە خەم یەرمیا دەناڵێنێت
چاوەکانم لە فرمێسک وشک دەبن، ناوسکم تێکچووە، جگەرم بەسەر زەویدا ڕژاوە، لەبەر لەناوچوونی کچی گەلەکەم؛ چونکە منداڵان و شیرەخۆرەکان لە شەقامەکانی شاردا بێهۆش دەبن. بە دایکیان دەڵێن، گەنم و شەراب لە کوێیە؟ کاتێک وەک بریندارەکان لە شەقامەکانی شاردا بێهۆش بوون، کاتێک گیانیان لە باوەشی دایکیاندا ڕژا.
(v.11-12). تەنها لە هاوبەشی لەگەڵ خودا گەلەکەی ئاشتی و بەرفراوانی دەدۆزنەوە. دوور لەو، نائارامی و قاتوقڕی دەبێتە ئەنجام. ئایا ئەمە هۆکار نییە بۆ ئەوەی ئەمڕۆ لە کۆبوونەوەکانی پیرۆزانی خودا، هێندە زۆر منداڵی بێهۆش و منداڵی لەهۆشچوو هەن؟ بێگومان کاتی ئەوە هاتووە ڕێگاکانمان هەڵسەنگێنین و دووبارە بگەڕێینەوە لای پەروەردگار. شتێک بە بنەڕەتی هەڵەیە کاتێک کۆبوونەوەی باوەڕداران باخچەیەکی منداڵان نییە کە تێیدا منداڵانی مەسیح خۆراکی پێویست و یارمەتی بۆ بنیاتنان و جێگیربوونیان لە شتەکانی خودا وەربگرن. کاتێک بە پێچەوانەوە بێت، نیشانەی دۆخێکی کەوتوو و شایەتییەکی لاوازە.
زایۆن وەک شەپۆلەکانی دەریا داپۆشرابوو، بە جۆرێک کە هیچ چاکبوونەوەیەک بۆ درزەکەی نەبوو، بەپێی پێوانەی مرۆڤ (ئایەتی ١٣). پێغەمبەرەکانی شتی پووچ و گەمژانەیان بۆ بینیبوو (وەک لە حاڵەتی حەنەنیا، کە لە بەشی ٢٨ تۆمارکراوە) پێشبینی شتی ئاسانیان دەکرد، بەڵام تاوانەکەیان ئاشکرا نەدەکرد. ئاشتی ڕاستەقینە بوونی نەدەبوو لەگەڵ گوناهی بێ دادگاییکراو لەسەری (ئایەتی ١٤). بەم شێوەیە ئۆرشەلیم بووبووە گاڵتەجاڕی ڕێبواران، کە بە سووکایەتییەوە پرسییان، "ئایا ئەمە ئەو شارەیە کە خەڵک پێی دەڵێن 'تەواوی جوانی، خۆشیی هەموو زەوی'؟" (ئایەتی ١٥). هەردوو ئەم نازناوانە لە زەبوورەکاندا بەسەریدا جێبەجێ کراون: یەکەمیان لە زەبوورەکان ٥٠:٢؛ دووەمیان لە زەبوورەکان ٤٨:٢.
دوژمنەکانی بە لەناوچوونی دڵخۆش بوون، و شانازییان دەکرد بەوەی کە "قووتیان داوە." ئەمە ماوەیەکی زۆر بوو ئارەزوویان دەکرد، و ئێستا گەڕاندیانەوە بۆ توانای خۆیان، بێ ئەوەی بزانن لە ناکۆکیی پەروەردگار لەگەڵیدا (ئایەتی ١٦). هێزی چەکەکانیان نەبوو کە وای لێکردبوون بەسەریدا سەربکەون. پەروەردگاری تووڕەی تەنها ئەوەی کردبوو کە خۆی داینابوو، و وشەکەی خۆی بەجێهێنابوو کە لە ڕۆژانی موسادا دابووی (ئایەتی ١٧). بۆیە، پاشماوەکە ڕوو لەو دەکەن، بە تاڵی ڕۆحیان هاوار دەکەن و ڕۆژ و شەو ئارامی بە خۆیان نادەن، بەڵکو بە بەردەوامی دەستەکانیان بۆ ئەو بەرز دەکەنەوە بۆ ژیانی منداڵە بێهێزەکانیان (ئایەتی ١٨-١٩). ئەمە وەک ئەوە بوو کە دەبوو وابێت، و گەڕانەوەی دڵیان بۆ خودای خۆیان نیشان دەدا. سێ ئایەتی کۆتایی (٢٠-٢٢) نوێژێک پێکدەهێنن، و بارودۆخی بەزەییپێهاتوویان "لە ڕۆژی تووڕەیی پەروەردگاردا" دەخەنەڕوو. فەرمووی بوو، "لە ڕۆژی تەنگانەدا بانگم بکەن: ڕزگارتان دەکەم، و ئێوەش شکۆدارم دەکەن." بۆیە، ڕوو لەو دەکەن، گلەیی لە بەدبەختیی خۆیان دەکەن، کە ئەنجامی ڕێگا خراپەکانی خۆیانە، و داوای فەزڵی ئەو دەکەن. هێشتا سەلماندنی ئەوەیان دەوێت کە گوێی ئەو کەڕ نییە، و چاوی ئەویش لە بەدبەختییەکانیان کوێر نییە.