ئینجیلی لۆقا، کە ئاراستەی "تیۆفیلۆسی بەڕێز" کراوە، مەبەستیەتی گێڕانەوەیەکی ڕێک و دڵنیاکەرەوە لە ژیان، خزمەت، مردن، و هەستانەوەی یێسو پێشکەش بکات، بەتایبەتی بۆ گوێگرێکی ناجولەکە. وەک پزیشکێکی خوێندەوار و هاوڕێی پاوڵ، لۆقا بە شێوەیەکی ناوازە یێسو وەک "کوڕی مرۆڤ"ی تەواو پێشکەش دەکات، جەخت لە مرۆڤایەتی، ژیانی نوێژ، و کارلێکە کۆمەڵایەتییەکانی دەکاتەوە. ئینجیلەکەی چەندین گێڕانەوەی تایبەت بە خۆی لەخۆدەگرێت، وەک چیرۆکەکانی مزگێنی دان، لەدایکبوون لە ئاخوڕ، و ڕووبەڕووبوونەوەی ڕێگای عیماوس.
بابەت و نووسەرەکەی -- لۆقا 1:1-4
لەبەر ئەوەی زۆر کەس هەوڵیان داوە ڕاگەیاندنێک بە ڕیزبەندی دابنێن دەربارەی ئەو شتانەی کە بە تەواوی لەلای ئێمە باوەڕپێکراون، هەروەک چۆن ئەوانەی لە سەرەتاوە شایەتحاڵ و خزمەتکاری وشەکە بوون، پێیان گەیاندین؛ بۆ منیش باش بوو، کە لە سەرەتاوە بە تەواوی لە هەموو شتێک تێگەیشتووم، بە ڕیزبەندی بۆ تۆ بنووسم، ئەی تیۆفیلۆسی پایەبەرز، بۆ ئەوەی تۆ دڵنیایی ئەو شتانە بزانیت کە فێرت کراون." - لوقا 1:1-4.
کاتێک دەست دەکەین بە خوێندنەوەی هەر یەکێک لە ئینجیلەکان، هەمیشە باشە سەیری بکەین بە پەیوەندی لەگەڵ سێ ئینجیلەکەی تردا. ئێمە چوار ئینجیلمان لە پەیمانی نوێدا هەیە، و پرسیارەکان زۆرجار دەکرێن، "بۆچی چوارن؟" و "بۆچی بەو شێوەیە لە یەکتر جیاوازن؟" و "ئایا ئاسانتر نەبوو یەک ژیاننامەی بەردەوامی مەسیحی پێبدەین لە جیاتی چوار گێڕانەوە، کە هەموویان لەلایەن نووسەرانی جیاوازەوە نووسراون؟" ئەمە ویستی خودا نەبوو.
بە پێدانی چوار تۆماری جیاواز بە ئێمە کە لەلایەن چوار پیاوی جیاوازەوە نووسراون، ئێمە بناغەیەکی بەهێزترمان هەیە بۆ باوەڕەکەمان لە چیرۆکەکانی لەدایکبوون، ژیان، مردن، و هەستانەوەی خوداوەند عیسای مەسیحمان.
پێمان وتراوە لە مەتتا ١٨:١٦، "بە دەمی دوو یان سێ شایەت هەموو قسەیەک جێگیر دەکرێت."
خودا ئەم شایەتییەی پێداوین نەک تەنها لە سێ، بەڵکو لە چوار شایەتەوە؛ هەر یەکێکیان بە ڕێنمایی ڕۆحی پیرۆز نووسراوە.
هۆکارێکی دیکە بۆ ئەوەی ئەو چوار ئینجیلەکەی پێداوین ئەوەیە کە گەورەمان عیسای مەسیح بە چوار ڕووی جیاوازەوە پێشکەش بکات. مەتیو هەڵبژێردرا بۆ ئەوەی وەک مەسیحی بەڵێندراو، "پاشای" ئیسرائیل، پێشکەشی بکات. مەرقۆس وەک خزمەتکاری تەواو و دڵسۆزی یەهۆڤا پێشکەشی دەکات. لە هەموو شوێنێکی ئینجیلی مەرقۆسدا خزمەتێکی چالاک بە خودا و مرۆڤ دەبینین. یۆحەننا مەسیح وەک دەرکەوتنی خودایی، کوڕی هەتاهەتایی باوک، پێشکەش دەکات، کە بوو بە مرۆڤ بۆ ئەوەی ڕزگاریمان بۆ بهێنێت. ئەو خۆی نزم کردەوە بۆ ئەوەی ببێتە جەستە:
"و وشە بوو بە جەستە و لە ناوماندا نیشتەجێ بوو، (و شکۆی ئەومان بینیمان، شکۆی وەک تاقانەی باوک،) پڕ لە نیعمەت و ڕاستی بوو" (یوحەننا 1:14).
بەڵام کاتێک ڕوو دەکەینە لوقا، عیسا وەک مرۆڤێک بە تەواوی کامڵی پێشکەش کراوە، "کوڕی مرۆڤ". ئەوە دەربڕینی دڵخوازی لوقایە. کاتێک بە وریاییەوە ئەم کتێبە هەڵدەسەنگێنین، زۆر بەڵگەی ئەمە دەبینین.
لوقا زۆر جەخت دەکاتەوە لەسەر ژیانی نوێژکردنی عیسای مەسیح، و نوێژیش، بێگومان، پەیوەستە بە مرۆڤایەتییەکەیەوە. عیسا هەرگیز هیچ هەنگاوێک نانێت بەڵام سەرەتا سەیری باوکی دەکات لە ئاسمان. ئێمە دەیبینین نوێژ دەکات، نوێژ دەکات، نوێژ دەکات، کاتێک هەر بۆنەیەکی گرنگ دێتە پێش.
لەناو ئەم ئەنجیلەدا زۆرجار پەروەردگار عیسای مەسیح وەک میوانێک لە ماڵەکانی خەڵکی جۆراوجۆردا دەبینین. ئەو لەگەڵیان دادەنیشت و لەگەڵیان نانی دەخوارد، و باسی کێشەکانیانی دەکرد. هیچ ئەنجیلێکی تر هێندەی لۆقا مەسیح نیشان نادات کە زۆرجار دەچێتە دەرەوە بۆ نانخواردن. عیسا بەشداری خۆشی و ناخۆشییەکانیان دەکات و بەشداری شتە باشەکانیش دەکات کە پێشکەشی دەکرێن.
کاتێک پیاوێک لەسەر مێزی نانخواردن دەبینیت، دەزانیت ئەو بەڕاستی چییە. من چل یان پەنجا ژیاننامەی مارتن لوتەرم خوێندبووەوە، بەڵام ئەو هەمیشە وەک کەسایەتییەک لەسەر پایەیەک دەردەکەوت تاوەکو "گفتوگۆکانی سەر مێزی لوتەر"م خوێندەوە. ئەوکات هەستم کرد من و ئەو هاوڕێین. هەستم کرد ئەو پیاوەم ناسی وەک ئەوەی بە شێوەیەکی تر نەمدەتوانی بناسم. کەواتە ئەم گێڕانەوانەی مەسیح لەسەر مێزی نانخواردن تێگەیشتنێکمان پێدەبەخشن دەربارەی مرۆڤایەتییەکەی، کە بە هیچ شێوەیەکی تر بەدەستمان نەدەهات.
لۆقا پیاوێکی خوێندەوار بوو. ئەو "پزیشکێکی خۆشەویست" بوو، و لەگەڵ ئەوەشدا پیاوێکی زۆر بێفیز بوو. ئەو هەرگیز باسی خۆی ناکات، نە لێرە و نە لە پەرتووکی کردارەکاندا.
ئەو و پاڵ لە ترۆاس لە گەشتی دووەمی نێردراواندا یەکتریان بینی. لە دوای ئەوە، لۆقا نزیکەی هاوڕێیەکی هەمیشەیی نێردراو بوو، بەڵام کاتێک پەرتووکی کرداری نێردراوان لە بەشی شازدەیەمەوە بەدواوە دەخوێنیتەوە، تێبینی دەکەیت کە هەر کاتێک لۆقا لەگەڵ هاوڕێیاندا بوو، دەڵێت: ئێمە. کاتێک ئەو لە دواوە دەمێنێتەوە و پاڵ و ئەوانی تر دەڕۆن، دەگۆڕێت بۆ ئەوان. کاتێک لۆقا دووبارە پەیوەندییان پێوە دەکات، دەگەڕێتەوە بۆ ئێمە. ئەو لەگەڵ پاڵ بوو تا کۆتایی. لە دوایین نامەکەیدا لە ڕۆماوە، پاڵ دەنووسێت: "تەنها لۆقا لەگەڵمدایە."
ئەو پیاوێکی زۆر گەشتیار و زۆر خوێندەوار بوو، و خاوەن مێشک و سروشتێکی زانستی بوو. بە ئەگەری زۆرەوە ئەو ناجوولەکە بوو. ڕەنگە بە ڕەچەڵەک جوولەکە بووبێت، بەڵام ناوی، ناوێکی ناجوولەکەیە، و ئەو بۆ زانیاریی ناجوولەکەکان دەنووسێت.
مەبەستی سەرەکیی ئەو لە نووسینی ئەم نامەیەدا ڕوون کردنەوە بوو بۆ کەسێکی ناجوولەکە دەربارەی ڕاستییەکانی ژیان، خزمەت، مردن، و هەستانەوەی عیسای مەسیح. هاوڕێکەی، کە لێرەدا لە پێشەکییەکەدا لە ئایەتی 3دا وەک "تیۆفیلۆسی پایەبەرز" باس کراوە، لەوانەیە پارێزگاری پارێزگایەکی ڕۆمانی بووبێت. ئەو نازناوێک بەکار دەهێنێت کە بە بەرپرسێکی باڵای ڕۆمانی دراوە. تیۆفیلۆس، وەک ئێمە تێدەگەین، مەسیحییەکی ناجوولەکە بوو کە بە ڕوونی پلەیەکی باڵای لە ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانیدا هەبوو، و لۆقا هاوڕێیەکی نزیکی ئەو بوو. ئەو ئەم ئینجیلەی نووسی بۆ ئەوەی تیۆفیلۆس تێگەیشتنێکی ڕوونی هەبێت دەربارەی ئەوەی لە فەلەستین ڕووی دابوو.
لوقا زانیارییەکی زۆرمان پێدەدات کە لە ئینجیلەکانی تردا نییە. تەنها ئەو چیرۆکی سەردانەکانی فریشتە جبرائیل بۆ لای زەکەریا و مریەم دەگێڕێتەوە.
هیچ کەسێکی تر پێمان ناڵێت لەبارەی گۆرانییەکەی مەریەم و پێشبینییەکەی زەکەریاوە. لەدایکبوونی مەسیح لە ئاخوڕێکدا تەنها لێرە تۆمارکراوە، هەروەها ڕاگەیاندنەکەی فریشتەکە بۆ شوانەکان.
پێشکەشکردنی منداڵ عیسا لە پەرستگای ئۆرشەلیم، و پێشوازییەکەی حەننا و شیمۆن، تەنها لێرە باس کراون. یەکەمین کۆبوونەوە لە ناسرە، وەک لە بەشی چوارەمدا تۆمار کراوە؛ ڕاوەماسییە گەورەکە؛ چاوپێکەوتنەکە لەگەڵ ژنەکەی شارەکە لە ماڵی شیمۆنی فەریسی، وەک لە بەشی حەوتەمدا هاتووە؛ ڕووداوە جوانەکەی مریەم لە پێیەکانی عیسا؛ و ئەرکی حەفتاکە (بەشی ١٠) تەنها لێرە دەدۆزرێنەوە.
زۆربەی بابەتەکانی بەشەکانی یازدە تا هەژدە بە گشتی تەنها لەلایەن لوقاوە گێڕدراوەتەوە، هەروەها چیرۆکی زەکا. تەنها ئەو باس لە هاتنی فریشتەکە دەکات بۆ لای ڕزگارکەرەکەمان بۆ بەهێزکردنی لە ئازارەکانی گەتسیمانیدا. و ئەگەر لوقا نەبوایە، هەرگیز نەماندەزانی دەربارەی دزە تۆبەکەرەکە، و نە دەربارەی سەردانەکەی خودای هەستاوەمان لەگەڵ دوو قوتابییەکە لە ڕێگادا بۆ ماڵەکەیان لە عیماوس و لەناو ماڵەکەیاندا.
کاتێک بیر لە نموونەکان دەکەینەوە، جێگەی سەرنجە کە تێبینی بکەین چەندێکیان تەنها لەم ئینجیلەدا باسکراون. چیرۆکی سامەریی چاک، دەوڵەمەندە گەمژەکە، دار هەنجیرە بێ بەرهەمەکە، خوانە گەورەکە (نابێت لەگەڵ زەماوەندی کوڕی پاشا تێکەڵ بکرێت کە لە مەتتا باسکراوە)، دراوە ونبووەکە، کوڕە بەفیڕۆدەرەکە، سەرکارە ناڕاستگۆکە، چیرۆکی دەڤس و لازارۆس، دادوەرە ناڕاستگۆکە و بێوەژنەکە، فەریسییەکە و باجگرەکە، و نموونەی پاوەندەکان، هەموویان لەلایەن لۆقاوە باسکراون. ئەوەی کۆتایی باسکرا، هەرچەندە لە نموونەی تالێنتەکان دەچێت، بەڵام، چیرۆکێکی تەواو جیاوازە.
ئەگەر لوقا لەلایەن ڕۆحی خوداوە هان نەدرابایە بۆ دۆزینەوەی ئەو هەموو شتانەی کە هیچ نووسەرێکی ئیلهامپێدراوی تر تۆماری نەکردوون، ئەوا چەندە بێبەش دەبووین. لێرەدا هیچ شتێکی زیادە نییە. هەمووی زۆر گرنگە و ناتوانرێت بەهای کەم بکرێتەوە، تا ئەو ڕادەیەی کە پەیوەست بێت بە بەهاکەی بۆ کەنیسەی خودا، و هەروەها گرنگییەکەی لە پێشکەشکردنی ئینجیلی نیعمەتی خودا بە لایەنە جۆراوجۆرەکانییەوە.
کتێبەکە خۆی دابەش دەکات بۆ سێ بەش: چوار بەشی یەکەم باس لە لەدایکبوون، لەئاوهەڵکێشان، و تاقیکردنەوەی خوداوەند عیسای مەسیح دەکەن. بەشی دووەم، بەشەکانی چوار تا هەژدە، ڕێگای ڕزگاری و نزیکبوونەوە لە خودا دەخاتەڕوو. بەشی نۆزدەهەم تا کۆتایی چیرۆکی خاچکردن و هەستانەوەمان پێدەدات.
لە هەریەک لە ئینجیلەکاندا خاچکردن بە قوربانییەکی جیاوازەوە بەستراوەتەوە، وەک لە 1 تیمۆتیۆس 5:0 دا هاتووە. مەتتا وەک قوربانیی سەرپێچی پێشکەشی دەکات. مەرقۆس مەسیح وەک قوربانیی گوناه پێشکەش دەکات. یۆحەننا مەسیح وەک قوربانیی سووتاو دەگرێتەبەر. لۆقا ئەو وەک قوربانیی ئاشتیی گەورەی ئێمە دەهێنێتە بەردەممان - مەسیح بە ڕشتنی خوێنی خۆی لەسەر خاچ، ئاشتی لە نێوان خودا و مرۆڤدا دروست دەکات. قوربانیی سەرپێچی مردنی مەسیح دەخاتەڕوو بەهۆی ئەو گوناهانەی کە بە کردەوە دژی خودا و مرۆڤ ئەنجام دراون. قوربانیی گوناه باس لە مردنی مەسیح دەکات لەبەر ئەوەی کە ئێمە کێین، نەک تەنها لەبەر ئەوەی کە چیمان کردووە. قوربانیی سووتاو باس لە مردنی مەسیح دەکات بۆ شکۆدارکردنی خودا. قوربانیی ئاشتی باس لە ئاشتییەک دەکات کە بە خوێنی ڕژاوی بەرخی خودا دروست کراوە.
لە کتێبی حزقیالدا چوار ڕووی کەڕوبەکانمان هەیە -شێر، گا، هەڵۆ، و مرۆڤ. ئەمانە وەڵامی چوار ئینجیلەکە دەدەنەوە. لە مەتتادا شکۆمەندی شێرەکەمان هەیە؛ لە مەرقۆسدا خزمەتی پڕ لە ئارامی گاکە؛ لە یۆحەننادا چاوی تیژبینی هەڵۆکە -ئەوی ئاسمانی؛ لۆقا ڕووی مرۆڤەکەمان پیشان دەدات.
لوقا لێکۆڵەرێکی وریای و دڵسۆز بوو. ئەو بەدوای ئەوانەدا گەڕا کە پەروەردگار عیسایان بە شێوەیەکی کەسی ناسیبوو و ڕاستییەکانی لە زاری خۆیانەوە فێر بوو. بێگومان، ئەو لەلایەن خوداوە ئیلهامی پێدرابوو، بەڵام ڕۆحی خودا ڕێنمایی کرد بۆ ئەوەی کەڵک لە هەموو سەرچاوە متمانەپێکراوەکانی زانیاری وەرگرێت. سەرنج بدە چۆن کتێبەکەی دەست پێدەکات:
چونکە زۆر کەس هەوڵیان داوە ڕاگەیاندنێک ڕێکبخەن دەربارەی ئەو شتانەی کە لە نێوانماندا زۆر بە دڵنیاییەوە باوەڕیان پێکراوە، هەروەک چۆن ئەوانەی کە لە سەرەتاوە شایەتحاڵ و خزمەتکاری وشە بوون، پێیان گەیاندین. بۆ منیش باش بوو، کە لە سەرەتاوە بە تەواوی لە هەموو شتێک تێگەیشتووم.
با بۆ ئێستا لێرە بوەستین. لوقا دڵنیا بوو لە بنەمای قسەکانی. ئەو دڵنیایی ئەو شتانەی دەزانی کە دەینووسی. بێگومان زۆر نووسراوی بێ ئیلهام هەبوون، کە ئێستا ون بوون، زۆریان لەبارەی ژیان و خزمەتی پەروەردگارمانەوە دەگێڕایەوە کە بە شێوەیەکی باو باس دەکران. بەڵام ئەمانە دەسەڵاتدار نەبوون؛ خودا ئێمەی بەجێ نەدەهێشت کە پشت بە نووسراوی بێ متمانە ببەستین. لە سەرەتای سەدەی داهاتوودا، زۆر لەو ئینجیلە ساختانە دەرکەوتن، کە هیچ کامیان شکۆ، ڕوونی، و پیرۆزی ئینجیلە ئیلهامبەخشەکانیان نەبوو. خەڵک باسی "کتێبە ونبووەکانی" کتێبی پیرۆز دەکەن، بەڵام ئەمە هەمووی هەڵەیە. ئێمە هەموو ئەو کتێبە پیرۆزەمان هەیە کە خودا ویستوویەتی هەمانبێت، لە پەیمانی کۆن و نوێدا. ئەو "کتێبە ونبووانەی" کە ناویان لێدەنرێت، جێی متمانە نین و ئەفسانەیین.
ئایا مارک و مەتتا زووتر لە لۆقا نووسیویانە، ناتوانین بڵێین. ئەگەر وایە، ئەو کۆپیی لێیان نەکردووە. ئەو وەک بە ڕێنمایی خودایی نووسیویەتی، هەروەک ئەوانیش کردیان. یۆحەننا، دەزانین، تا چەندین ساڵ دواتر نەنووسراوە. ئەوە دواین ئینجیلە لە ڕووی کاتەوە. لۆقا هەوڵی نەدەدا گومان بخاتە سەر هیچ تۆمارێکی تری نێردراوان، بەڵام ئەو ویستی تیۆفیلۆس گێڕانەوەیەکی تەواو وردی هەبێت
“هەموو ئەوەی عیسا دەستی پێکرد بیکات و فێری بکات، هەتا ئەو ڕۆژەی تێیدا بەرز کرایەوە” (کردارەکان 1:1)،
بۆیە وەک لێکۆڵەرێکی سەربەخۆ نووسی.
ئەو باس لەوانە دەکات کە "خزمەتکارانی وشە" بوون. ئەم دەستەواژەی دوایی ڕەنگە وشەی ئینجیل بێت، یان ڕەنگە پێویست بێت گەورەی بکەین و بیخوێنینەوە "وشەکە،" بەم شێوەیە ئاماژە بەو کەسە بکەین کە، هەرچەندە وشەی هەتاهەتایی بوو، جەستەی وەرگرت بۆ ڕزگارکردنمان. جا چ خزمەتکارانی مەسیح بە خزمەتکارانی وشەی نووسراو دابنێین یان وشەی زیندوو، ئەوا دێتە سەر یەک شت، چونکە مەسیح بابەتی هەموو کتێبی پیرۆزە. ئەو ئینجیلە بەرجەستەکراوەکەیە.
ڕەنگە وا بیر بکەینەوە کە لوقا چووەتە فەلەستین، بەدوای هاوڕێ زیندووەکانی عیسادا گەڕاوە، چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کردوون و بەو شێوەیە زۆرێک لە ڕاستییەکانی سەبارەت بە قسە و ڕێگاکانی پەروەردگار بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ فێربووە کە ئەوانی تر نەکرابوو تۆماری بکەن.
ئەمە تاکە یەکێکە لە چوار ئینجیلەکە کە باسە سەرسوڕهێنەرەکەی لەدایکبوونی پاکیزانەی خوداوەند عیسای مەسیحمان پێدەدات، هەرچەندە مەتتا پشتڕاستی دەکاتەوە. لۆقا پزیشک بوو، و ئەو ڕاستیانەی لێرەدا خراونەتەڕوو تەنها ڕاستین کە دەکرێت لە پزیشکێک چاوەڕوان بکرێن. ئەو زانیاری وردی هەبوو لەسەر هەموو شتێک کە نووسیویەتی. ئەو بە ئەگەری زۆرەوە دایکی پاکیزەی بە وردی دەناسی و لەسەر زاری خۆیەوە فێری نهێنی گەورەی جەستەگرتنەکە بوو. بە هەمان شێوە ئەو فێری ڕاستییەکانی تر دەبوو. و بۆیە ئەو نووسی بۆ ئەوەی تیۆفیلۆس بتوانێت
"دڵنیایی ئەو شتانە بزانێت کە فێری کرابوو."
ڕەنگە بڵێم بەو گەنجانەی کە گومانیان هەیە سەبارەت بەم شتانە: ئەگەر کەسێک مێشکێکی کراوە و دڵێکی ڕاستگۆی هەبێت، ڕۆحی پیرۆز ڕاستیی ووشەی خودای بۆ ئاشکرا دەکات. با داواتان لێ بکەم کە گرنگییەکی تایبەت بدەن بەو وردەکارییانەی لوقا خستوویەتییە ڕوو، و نوێژ بکەن کە ڕۆحی پیرۆزی خودا ووشەکە بۆ ئێوە بکاتەوە، وەک چۆن بۆ ئەم پزیشکە خۆشەویستە و بۆ ملیۆنان کەسی دیکە لە دوای ڕۆژگاری ئەوەوە کردی.
با بە وریاییەوە سەرنج بدەین بەسەر هەر ئایەتێکی ئەم بەشەدا. سەرەتا، لۆقا پێمان دەڵێت کە زۆر کەس هەوڵیان دابوو بە شێوەیەکی ڕێک و پێک ڕاگەیاندنێک بنووسن دەربارەی ئەو شتانەی کە لە نێو مەسیحییە سەرەتاییەکاندا بە دڵنیاییەوە باوەڕیان پێکرابوو. لۆقا 1:1 دەڵێت کە پێشتر چەندین تۆمار دەرکەوتبوون کە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد چیرۆکی ژیانی عیسا دەگێڕنەوە، کە بۆ ئێمە ون بوون. ڕەنگە هەردوو مەتا و مەرقۆس پێشتر دەرکەوتبن، و لەبەر ئەوەی ئەمانە لەلایەن خوداوە درابوون، ئەوانیش پارێزراون، لەگەڵ لۆقا و یۆحەننا، کە دواتر هاتن، بۆ ئەوەی چوار ڕوانگەی ژیانی گەورەمان لەسەر زەوی پێ بدەن. لەو تۆمارانەدا گێڕانەوەیەکی ڕێک و پێک درابوو دەربارەی ئەو ڕاستییە گەورانەی کە باوەڕی مەسیحییەکانمان لەسەری وەستاوە.
ئەم شتانە پێی ڕاگەیەندرا بوون لەلایەن ئەوانەی کە بە شێوەیەکی کەسی ئاشنا بوون بە خوداوەند، کە لە سەرەتاوە ئەویان ناسیوە، چونکە لوقا ١:٢ دەڵێت کە، وەک لە نووسینەکانی یۆحەننا (١ یۆحەننا ١:١، هتد.)، لە سەرەتای شایەتیی مەسیحییەوە، خودا پێی داوین، لە ڕێگەی باوەڕپێکراو
شایەتحاڵان، و خزمەتکارانی وشە،
گێڕانەوەیەکی دڵسۆزانە لەو ڕووداوە گرنگانەی کە زۆر واتایان هەیە بۆ ئارامیی دڵمان و متمانەمان.
لوقا جەخت دەکاتەوە کە لە سەرەتاوە تێگەیشتنێکی تەواوی هەبووە لە هەموو شتێک. لە لوقا 1:3ـەوە ڕوونە کە ئەو لێکۆڵینەوەیەکی زۆر ورد و سەربەخۆی ئەنجام دابوو، وەک پیاوێکی زانستی، پرسیاری لە شایەتحاڵەکان کردبوو و سەردانی ئەو شوێنانەی کردبوو کە عیسا تێیدا ژیابوو و کارە بەهێزەکانی ئەنجام دابوو. ئەو ڕاستیانەی بەم شێوەیە کۆی کردبوونەوە، ویستیان لەبەردەم هاوڕێکەی، "تیۆفیلۆسی زۆر بەڕێز،" دابنێت، وەک ئەنجامێک کە ئێمە ئەم بەشە بەنرخەی وشەی خودامان هەیە. چونکە ڕۆحی پیرۆز قەڵەمەکەی لوقای بەکارهێنا بۆ ئەوەی شتێک بدات کە بەهایەکی هەمیشەیی دەبێت نەک تەنها بۆ تیۆفیلۆس، بەڵکو بۆ هەموو خەڵک تا کۆتایی کات.
سەرنجی دەربڕینەکە بدە لە ئایەتی لوقا 1:4،
دڵنیایی ئەو شتانە.
ئەنجیل لەسەر ئەم دڵنیاییە خوداییانە وەستاوە کە پشتڕاستکراونەتەوە. ئەوە سیستەمێکی خەیاڵی نییە کە لەسەر ئەفسانەی سەیر و نەسەلمێنراو بنیات نرابێت، بەڵکو پەیامێکی پتەو و لۆژیکییە کە لەسەر بنەمایەکی دڵنیا لە ڕاستییەکان وەستاوە. ئینجیلەکان مێژووی ڕاستەقینەن. بۆیە ئەو ڕووداوانەی کە تۆماریان کردوون بەڕاستی ڕوویانداوە.
پێویست ناکات بترسین پشت بەم شایەتییە دیاریکراوە ببەستین کە خودا بۆ فێرکردنمان پاراستوویەتی.
پێشڕەوی داهاتوو -- لوقا ١:٥-٢٥
لە ڕۆژگاری هیرۆد، پاشای یەکایە، کاهینێک هەبوو بە ناوی زەکەریا، لە بەشی ئابیا؛ ژنەکەشی لە کچەکانی هارون بوو، ناوی ئەلیزابێت بوو. هەردووکیان لەبەرچاوی خودا ڕاستودروست بوون، بەبێ گلەیی بە هەموو فەرمان و ڕێساکانی خودادا دەڕۆیشتن، و هیچ منداڵێکیان نەبوو، چونکە ئەلیزابێت نەزۆک بوو، و هەردووکیان ئێستا بەساڵاچوو بوون. جا وا ڕێککەوت، کاتێک ئەو ئەرکی کاهینیەتییەکەی لەبەرچاوی خودا بەپێی نۆرەی بەشەکەی جێبەجێ دەکرد، بەپێی نەریتی ئەرکی کاهینیەتی، بەشی ئەو بوو کە بخوور بسووتێنێت کاتێک دەچووە ناو پەرستگای خودا. و هەموو خەڵکەکە لە دەرەوە نوێژیان دەکرد لە کاتی سووتاندنی بخوورەکەدا. و فریشتەیەکی خودا بۆی دەرکەوت لە لای ڕاستی قوربانگای بخوورەکەدا وەستابوو. کاتێک زەکەریا بینی، شڵەژا، و ترس دایگرت. بەڵام فریشتەکە پێی گوت: "مەترسە، زەکەریا، چونکە نوێژەکەت بیستراوە؛ و ژنەکەت ئەلیزابێت کوڕێکت بۆ دەبێت، و ناوی دەنێیت یۆحەننا. و تۆ خۆشی و شادی دەبێت، و زۆر کەس بە لەدایکبوونی شادمان دەبن. چونکە ئەو لەبەرچاوی خودا گەورە دەبێت، و نە شەراب و نە خواردنەوەی بەهێز ناخواتەوە؛ و ئەو پڕ دەبێت لە ڕۆحی پیرۆز، تەنانەت لە سکی دایکییەوە. و زۆرێک لە نەوەکانی ئیسرائیل بۆ لای خودای خۆیان دەگەڕێنێتەوە. و ئەو بە ڕۆح و هێزی ئیلیاس لەپێشی دەڕوات، بۆ ئەوەی دڵی باوکان بۆ لای منداڵان بگەڕێنێتەوە، و گوێڕایەڵنەکراوەکان بۆ لای دانایی ڕاستودروستان؛ بۆ ئەوەی گەلێکی ئامادەکراو بۆ خودا ئامادە بکات."
و زەکەریا بە فریشتەکەی گوت: «چۆن ئەمە بزانم؟ چونکە من پیاوێکی پیرم و ژنەکەشم بەساڵاچووە.» فریشتەکە وەڵامی دایەوە و پێی گوت: «من جبرائیلم، کە لەبەردەم خودا ڕاوەستاوم؛ و نێردراوم بۆ ئەوەی قسەت لەگەڵ بکەم و ئەم مزگێنییە خۆشانەت پێ ڕابگەیەنم. و سەیری بکە، تۆ بێدەنگ دەبیت و ناتوانیت قسە بکەیت، هەتا ئەو ڕۆژەی ئەم شتانە جێبەجێ دەکرێن، چونکە باوەڕت بە قسەکانم نەکرد، کە لە کاتی خۆیاندا جێبەجێ دەبن.»
خەڵکەکە چاوەڕێی زەکەریا بوون، و سەرسام بوون کە بۆچی ئەوەندە درەنگ لە پەرستگادا مایەوە. کاتێک هاتە دەرەوە، نەیدەتوانی قسەیان لەگەڵ بکات؛ و تێگەیشتن کە بینینێکی لە پەرستگادا بینیوە، چونکە ئاماژەی بۆ کردن و بێدەنگ مایەوە. وای لێهات، هەر کە ڕۆژانی خزمەتەکەی تەواو بوو، گەڕایەوە ماڵی خۆی. و دوای ئەو ڕۆژانە، ژنەکەی ئەلیزابێت دووگیان بوو، و خۆی بۆ ماوەی پێنج مانگ شاردەوە، و گوتی: "پەروەردگار بەم شێوەیە لەگەڵم کرد لەو ڕۆژانەی کە سەیری کردم، بۆ ئەوەی شەرمەزارییەکەم لەناو خەڵکدا لاببات." - لۆقا ١:٥-٢٥.
وەک دەزانن، ماوەیەک هەیە، نزیکەی چوار سەد ساڵ، لە نێوان پەرتووکی ملاخی، دوا پەرتووکی پەیمانی کۆن، و ئینجیلەکانی پەیمانی نوێ. هەندێک جار بەمانە دەڵێین "چوار سەد ساڵە بێدەنگەکان" چونکە لەو ساڵانەدا هیچ تۆمارێکمان نییە، تا ئەو شوێنەی پەیوەندی بە مێژووی ئیلهامپێدراوەوە هەیە، لەبارەی قسەکردنی خودا بە دەنگ بۆ مرۆڤ، یان ڕاستەوخۆ خۆی یان لە ڕێگەی خزمەتگوزاریی فریشتەییەوە. بێگومان، لەو پەرتووکانەی هەندێک جار پێیان دەوترێت "ئەپۆکریفا" دەخوێنینەوە کە فریشتەکان سەردانی پیاوانیان کردووە و پێغەمبەران هەڵگیراونەتەوە، بەڵام لە نووسراوە ئیلهامپێدراوەکاندا هیچ تۆمارێکمان نییە لەبارەی هیچ شتێکی لەو جۆرە لە ماوەی ئەو چوار سەد ساڵەدا. ئەوان ساڵانی چاوەڕوانی بوون.
گەلی ئیسرائیل نزیکەی ٥٣٦ بۆ ٤٤٥ پ.ز. لە دیلێتی بابل گەڕابوونەوە. خودا قسەی لەگەڵ پێغەمبەرەکەی دانیال کردبوو و گوتبووی کە لە کۆتایی ماوەیەکی دیاریکراو و سنوورداردا – بەتەواوی ٤٨٣ ساڵ، ٦٩ ماوەی حەوت ساڵی – مەسیح دەهات، و خەڵک چاوەڕێی هاتنی بوون. ئەوان دەزانیان کە کاتەکە نزیک بووە لە تەواوبوون، و مرۆڤ دەتوانێت لەو چاوەڕوانییە تێبگات کە جوولەکەکان ساڵ لە دوای ساڵ دەچوونە ئۆرشەلیم بۆ ئەوەی جەژنەکانی خودا بگێڕنەوە، بە هیوای ئەوەی کە بەڵێنەکە جێبەجێ بکرێت.
بەڵام هیچ شتێک ڕووینەدا تا ڕۆژێکی هەرگیز لەبیرنەکراو کاتێک قەشەیەک بە ناوی زەکەریا خزمەتی دەکرد لە شوێنی پیرۆز لە پەرستگای قودس. لە ئایەتی لۆقا ١:٥ دەخوێنینەوە:
لە ڕۆژگاری هێرۆد، پاشای یەهودیا، قەشەیەک هەبوو بە ناوی زەکەریا، لە بەشی ئەبیا بوو: و ژنەکەی لە کچانی هارون بوو، و ناوی ئەلیزابێت بوو.
لەبیرتانە کە، وەک لە 1 کتێبی ڕووداوەکان، بەشی 24 تۆمارکراوە، شا داود کاهینییەتی ئیسرائیلی دابەش کرد بۆ بیست و چوار دەستە، هەر دەستەیەک ساڵانە بۆ ماوەی دوو هەفتە لە پەرستگادا خزمەت بکات، پاشان جێگا بۆ دەستەی داهاتوو بکاتەوە. دەستەی ئەبیا هەشتەم بوو. (لە پەیمانی کۆندا پێی دەوترێت ئەبیجا، بەڵام وەک لێرە لە لۆقادا نووسراوە گۆ دەکرێت.) کەواتە، زەکەریا سەر بەم دەستە تایبەتە بوو، و ڕەنگە لە بۆنەکانی پێشووتردا لە پەرستگادا خزمەتی کردبێت یان نەکردبێت، بەڵام ئەمڕۆ ئەو بخووری دەسووتاند لەسەر قوربانگای پیرۆز، قوربانگای زێڕین لە شوێنی پیرۆز.
ئێمە دەربارەی ئەو و ژنەکەی دەخوێنینەوە کە،
"هەردووکیان ڕاستودروست بوون لەبەردەم خودا، بەپابەندبوون بە هەموو فەرمان و ڕێساکانی پەروەردگارەوە، بێ گلەیی" (ئایەتی لۆقا 1:6؛ لۆقا 1:6).
ئەوە بەو مانایە نییە کە ئەوان بێ گوناه بوون، "چونکە هیچ پیاوێکی ڕاستودروست لەسەر زەوی نییە کە چاکە بکات و گوناه نەکات،" پێمان دەوترێت؛ بەڵام بێ گلەیی ئاماژەیە بۆ پاڵنەرەکان. پاڵنەرەکانیان ڕاست بوون. ئەوان هەوڵیان دەدا گوێڕایەڵی خودا بکەن، لەگەڵ خودا بڕۆن، و بە جۆرێک، ڕەزامەندییەکەی ئەویان هەبوو جگە لە یەک شت. لە ئیسرائیلدا شەرمەزارییەکی گەورە بوو ئەگەر ژنێکی هاوسەردار منداڵی نەبووایە؛ بۆیە، خەڵک دەبێت پرسیاریان کردبێت ئایا خودا لەم ژن و مێردە ناڕازی بووە، ئایا، لە کۆتاییدا، بە چاوێکی خراپ سەیریانی نەکردووە. بەڵام هەندێک جار، دەزانی، خودا دەستبەجێ ئەوە ناکات کە دڵەکانمان ئارەزووی دەکەن، و لەگەڵ ئەوەشدا ئەو لە مەبەستی خۆیدا هەیەتی کە لە کاتی خۆیدا پاداشت بداتەوە.
ساڵەکان تێپەڕین و ئەم ژن و مێردە هێشتا بێ منداڵ بوون، تا ئێستا زۆر بەتەمەن بوون، و دەستیان لە هەموو بیرکردنەوەیەک شۆردبوو کە ڕەنگە ببنە دایک و باوکی منداڵێک. بەڵام لێرە پێمان دەوترێت کە لە کاتێکدا زەکەریا لەو ڕۆژە تایبەتەدا
"خزمەتی کاهینی دەکرد لەبەردەم خودا بەپێی نۆرەی خۆی، بەپێی دابونەریتی کاهینی، بەشی ئەو بوو کە بخوور بسووتێنێت کاتێک چووە ناو پەرستگای یەزدان" (لۆقا ١:٩-١٠).
کاتێک لەسەر قوربانگا وەستابوو و بخووری دەپرژاند بەسەر ئەو ئاگرەی کە هەمیشە لەوێ دەسووتایەوە، خەڵکێکی زۆر کە لە دەرەوە کۆببوونەوە لەبەردەم خودا سەریان دانەواندبوو بۆ نوێژکردن. ئەمە وێنەیەکی جوان بوو لە هاوبەشیی نوێژ، لێرە زەکەریا دەتوانێت بەڕاستی باس لە خوداوەندە پیرۆزەکەمان بکات، کە چووەتە ناو شوێنی هەرە پیرۆز لە سەرەوە، هەمیشە دەژی بۆ ئەوەی تکا بۆ ئێمە بکات، لە کاتێکدا ئێمە گەلەکەی لە خوارەوە بەشداری نوێژ دەکەین.
کاتێک زەکەریا نوێژی دەکرد و خەڵک دڵیان بەرز دەکردەوە بۆ خودا، لەناکاو بێدەنگیی چوار سەدە شکێنرا. دەخوێنینەوە:
“پێی دەرکەوت فریشتەیەکی خوداوەند کە لەلای ڕاستی قوربانگای بخوور وەستابوو” (لوقا ١:١١).
دەبێت شتێکی سەرسوڕهێنەر بووبێت. هیچ ئیسرائیلییەکی زیندوو هەرگیز فریشتەیەکی نەبینیبوو. ئەوان لە ساڵانی ڕابردوودا دەربارەی دەرکەوتنەکانی فریشتەکان خوێندبوویانەوە، بەڵام دەبێت وایان بیرکردبێتەوە کە ڕەنگە هەموو ئەوانە بۆ هەمیشە کۆتایی هاتبێت و هیچ کامیان هەرگیز ئەگەری ئەوەی نەبێت بەو شێوەیە سەردانی بکرێت. کاتێک زەکەریا سەیری ئەم بوونەوەرە شکۆدارەی کرد، پێمان دەوترێت،
"ئەو شڵەژا، و ترس دایگرت" (لۆقا ١:١٢).
بیرێکی باو بوو لەنێو جولەکەکاندا کە سەیری خودا یان هەر نوێنەرێکی ئاسمانی بکەیت، واتای مردنە. لە پەیمانی کۆندا بیرت دێت کاتێک فریشتەکان بۆ چەند کەسێک دەرکەوتن، چۆن پڕ بوون لە ترس و وایان دەزانی کە نزیکە بمرن. بەڵام فریشتەکە دەستبەجێ مێشکی ئارام کردەوە.
«فریشتەکە پێی گوت، مەترسە، زەکەریا: چونکە نوێژەکەت بیستراوە؛ و ژنەکەت ئەلیزابێت کوڕێکت بۆ دەبێت، و ناوی لێ دەنێیت یەحیا.» (لۆقا 1:13).
"مەترسە!" وا دیارە ئەمە دەربڕینێکی دڵخواز بووە لەسەر لێوی گابریێل، چونکە لە خوارەوەی هەمان بەشدا دەوترێت هەمان فریشتە بۆ مریەمی پاکیزەی پیرۆز دەرکەوتووە، و لە لۆقا 1:30 دەخوێنینەوە:
و فریشتەکە پێی گوت، مەترسە، مریەم: چونکە تۆ لەلای خودا نیعمەتت دۆزیوەتەوە.
ئینجا لە بەشی دووەم و ئایەتی دەیەمدا، کاتێک کۆمەڵی فریشتەکان بە شکۆوە بۆ لای ئەو شوانانە دەرکەوتن کە مێگەلەکانیان لەسەر گردەکە دەلەوەڕاند، دەخوێنینەوە:
فریشتەکە پێی گوتن، مەترسن: چونکە، ئەوا من مژدەی خۆشییەکی گەورەتان پێدەدەم.
پەیامی ئینجیل بۆ ئەوەیە هەموو ترسێک لابات و دڵ پڕ بکات لە دڵنیایی، زانینی بایەخدانی قووڵ و بەردەوامی خودا بۆ گەلی خۆی.
جا فریشتەکە ترسەکانی زەکەریای هێور کردەوە و بەڵێنی پێدا، "مەترسە، زەکەریا: چونکە نوێژەکەت بیستراوە؛ و ژنەکەت ئەلیزابێت کوڕێکت بۆ دەبێت." و فریشتەکە ناوی کوڕەکەی نا:
"ناوی لێ دەنێیت یۆحەننا" (لۆقا ١:١٣).
چەند شتێکی نایابە بۆ پەیامبەرێکی ئاسمانی کە ناوی منداڵێک دابنێت! چەندین نموونەی لەو شێوەیەمان لە کتێبی پیرۆزدا هەیە. خودا بە ئیبراهیمی وت کە کوڕەکەی ناوبنێت "ئیسحاق". لێرەدا فریشتەکە ناوی ئەو منداڵەی نا کە وتی لەدایک دەبێت، "یۆحەننا". بە سادەیی واتای "نیعمەتی یەهوە"یە.
ئەم کوڕەی کە بڕیار بوو لەدایک بێت، دەبوو ببێتە مایەی خۆشی و شادی بۆ خەڵکێکی زۆر، و لە هەمووی پێشتر بۆ دایک و باوکی خۆی.
“تۆ شادمانی و خۆشیت دەبێت؛ و زۆر کەس بە لەدایکبوونی شاد دەبن. چونکە ئەو لەبەرچاوی یەزدان گەورە دەبێت” (لۆقا 1:14-15).
تۆ لەبیرتە خودای گەورە عیسا خۆی دواتر دەربارەی ئەو چی فەرموو؛ کە «لە نێو ئەوانەی لە ژنان لەدایکبوون، کەس گەورەتر نەبوو لە یۆحەننای لەئاوهەڵکێش. کەچی ئەوەی لە شانشینی خودا بچووکترینە، لەو گەورەترە.» ئەم پیاوە گەورە بوو، مەبەست بوو گەورە بێت، چونکە دەبوو ڕێگا خۆش بکات بۆ هاتنی پاشا. دەبوو پاشا لەئاوبکێشێت و پێشکەشی ئیسرائیلی بکات، بەڵام خۆی دەبوو بگەڕێتەوە ماڵەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ خودا بێت، لە ئەنجامی دڵڕەقی تاڵی هێرۆد، پێش ئەوەی سیستەمە نوێیەکە بە تەواوی لێرە لەسەر زەوی دامەزرێنرێت. بۆیە، بچووکترین کەس کە ئێستا مەسیح وەردەگرێت و دەچێتە ناو شانشینی خودا، پلەیەکی گەورەتر لە یۆحەننای لەئاوهەڵکێش خۆی داگیر دەکات. ئەو گوتی، «پاشا دێت.» ئێمە دەتوانین بڵێین، «سوپاس بۆ خودا، ئەو هاتووە، و ئێمە بە دڵنیاییەوە پەیوەستین پێیەوە.»
یۆحەننا بڕیار بوو نازری بێت. ساڵانێکی زۆر لەمەوبەر، کاتێک خودا یاساکەی دا، فەرمووی کە ئەگەر هەر کەسێک لە ئیسرائیل بە تایبەتی خۆی تەرخان کردبێت بۆ پەروەردگار، دەبێت دوور بکەوێتەوە لە هەر شتێک کە لە دار مێو بێت. تەنانەت نابوو دەست لە مێوژ یان هەر بەرهەمێکی تری مێو بدەن، چونکە مێو خۆی هێمای خۆشی بوو، و ئەم پیاوانە دەستیان لە خۆشییەکانی زەوی هەڵگرت بۆ ئەوەی بە تەواوی زیاتر خۆیان تەرخان بکەن بۆ خودا خۆی. پاشان ڕێسای تریش لەسەریان دانرابوو. نابێت بە نزیکبوونەوە لە هیچ لاشەیەکی مردوو گڵاو ببن. دەبوو قژیان درێژ بکەنەوە، کە نیشانەی شوێنی پشت بەستن بوو، تاوەکو ڕۆژانی نازریبوونیان تەواو دەبوو. سامسۆن بڕیار بوو لەدایکبوونەوە نازری بێت، و لاواز بوو کاتێک ڕێگەی دا قژە درێژەکەی ببڕدرێت. یۆحەننای ئاوباپتایزکەریش بڕیار بوو لەدایکبوونەوە نازری بێت. دەبوو لە سەرەتاوە بە تەواوی خۆی تەرخان بکات بۆ خزمەتی پەروەردگار. بەڵام زیاتر لەوە، دەبوو بە تایبەتی، بە شێوەیەکی ناوازە دیاری بکرێت و بەهێز بکرێت لەلایەن ڕۆحی پیرۆزەوە تەنانەت لەو ساتەوەی کە هاتە ناو جیهانەوە. دەخوێنینەوە:
ئەو مەزن دەبێت لەبەرچاوی یەزدان، و نە شەراب و نە مەی ناخواتەوە؛ و پڕ دەبێت لە ڕۆحی پیرۆز، تەنانەت لە سکی دایکییەوە. و زۆرێک لە منداڵانی ئیسرائیل دەیانگێڕێتەوە بۆ لای یەزدانی خودایان” (لۆقا 1:15-16).
خودا لە سەرەتاییترین ڕۆژەکانییەوە ئامادەی کرد بۆ ئەو ئەرکە گەورەیەی کە دەبوو جێبەجێی بکات. پێموایە زۆرجار دەبینیت کاتێک خودا پیاوێک بۆ کارێکی تایبەت هەڵدەبژێرێت، دەستی لەسەر دادەنێت لە سەرەتای ژیانیدا و توانایی و شانازییەکی دڵخۆشکەری بوون بە نێردراوی خۆی بۆ جیهانێکی ونبوو و پێویست لەسەر دڵیدا جێگیر دەکات. چەندێک لە خزمەتکارانی خودا کە لە درێژایی ساڵەکاندا خزمەتێکی گەورەیان هەبووە، وەک منداڵی بچووک بانگکران، منداڵی دایک و باوکی خوداپەرست، و لە سەرەتاییترین ڕۆژەکانیانەوە ئاشنا کران بە شتەکانی خودا، ڕاهێنران لەسەر بەرپرسیارێتییان بەرامبەر خودا، و پاشان کاتێک هۆشیاری تەواو و ڕوونی ڕزگاری لە ڕێگەی باوەڕ بە عیسای مەسیحەوە هات، وادیار بوو هیچ شتێک نەیدەتوانی ڕایان بگرێت. هەرچەندە گەنج بوون، دەستیان کرد بە ڕاگەیاندنی دەوڵەمەندییە بێسنوورەکانی مەسیح.
یۆحەننا، ئینجا، هەر لە ساواییەوە بانگکرا بۆ ئەوەی ببێتە خزمەتکاری مەسیح، و دڵنیایی پێدرا:
"زۆرێک لە منداڵانی ئیسرائیل دەیکاتەوە بۆ لای پەروەردگاریان خودا" (لۆقا 1:16).
هاتنی ئەو پێشبینی کرابوو لە کتێبی ئیشایادا. ڕۆحی پیرۆز بە دڵنیاییەوە باسی هاتنی ئەم کەسەی بۆ ناو جیهان کردبوو. لە بەشی چلەمدا، لەگەڵ لۆقا 1:3 دەستپێدەکات، دەخوێنینەوە:
“دەنگی ئەوەی لە چۆڵەوانی هاوار دەکات، ڕێگای پەروەردگار ئامادە بکەن، لە بیاباندا ڕێگایەکی ڕاست بۆ خودامان دروست بکەن. هەموو دۆڵێک بەرز دەکرێتەوە، و هەموو کێو و گردێک نزم دەکرێتەوە: و لاروخوارەکان ڕاست دەکرێنەوە، و شوێنە سەختەکان تەخت دەکرێن: و شکۆمەندیی پەروەردگار ئاشکرا دەبێت، و هەموو مرۆڤایەتی پێکەوە دەیبینن: چونکە دەمی پەروەردگار فەرموویەتی” (لوقا 1:3-5).
ئەمە پێشبینییەک بوو کە حەوت سەد ساڵ پێش لەدایکبوونی یۆحەننا گوترا دەربارەی هاتنە دنیای ئەو کەسەی کە دەبوو ڕێگەی ڕزگارکەر ئامادە بکات.
پاشان مەلاخی، دوایین پێغەمبەری پەیمانی کۆن، دوو جار باسی دەکات. لە بەشی 3، ئایەتی مەلاخی 3:1، خودا لە ڕێگەی مەلاخییەوە دەفەرموێت:
بڕوانن، من نێردراوەکەم دەنێرم، و ئەو ڕێگا بۆ من خۆش دەکات: و پەروەردگار، ئەوەی ئێوە بەدوایدا دەگەڕێن، لەناکاو دێتە پەرستگاکەی، تەنانەت نێردراوی پەیمانەکە، ئەوەی ئێوە پێی دڵخۆشن: بڕوانن، ئەو دێت، پەروەردگاری سوپاکان دەفەرموێت.
یۆحەننای لەئاودیز ئەو نێردراوە بوو، کە نێردرابوو بۆ ئەوەی ڕێگای خودا ئامادە بکات. ڕەنگە زیادیشی بکەم کە لێرەدا بەڵگەیەکی ڕوون و یەکلاکەرەوەتان هەیە سەبارەت بە لاهووتێتیی خوداوەند عیسای مەسیحمان، چونکە یەهۆڤا بوو کە ڕێگاکەی دەبوو بەم شێوەیە ئامادە بکرێت، و یۆحەننا هات بۆ ئامادەکردنی ڕێگای عیسا. عیسای پەیمانی نوێ، یەهۆڤای پەیمانی کۆنە. پاشان لە دوا بەشی مەلاخی، ئایەتی مەلاخی ٤:٥، دەخوێنینەوە:
"ئەوەتا، من ئێلیای پێغەمبەر دەنێرم بۆ ئێوە پێش هاتنی ڕۆژە گەورە و ترسناکەکەی یەزدان: و ئەو دڵی باوکان بۆ منداڵەکانیان دەگۆڕێت، و دڵی منداڵەکانیش بۆ باوکانیان، نەوەک من بێم و زەوی بە نەفرەت لێبدەم" (مەلاخی 4:5-6).
ئەمە پێشبینی بوو بۆ خزمەتی یۆحەننای لەئاوباپتيزكەر. بەتەواوی ئەوە نەبوو کە ئیلیای خۆی لە ئاسمانەوە بۆ زەوی بگەڕێتەوە، بەڵکو یۆحەننا دەهات بە ڕۆحی ئەودا. دووبارە ئاماژەدان بە بەشی یەکەمی لۆقا، ئایەتەکانی لۆقا ١:١٦-١٧، دەبینین کە ئەوان جەخت لەو ڕاستییە دەکەنەوە کە یۆحەننا نێردراوی یەهۆڤا بوو.
و زۆرێک لە نەوەکانی ئیسرائیل دەیگەڕێنێتەوە بۆ لای خودایان پەروەردگار. و ئەو پێش ئەو دەڕوات بە ڕۆح و هێزی ئیلیاس، بۆ گەڕاندنەوەی دڵی باوکان بۆ لای منداڵان، و سەرپێچیکاران بۆ دانایی ڕاستودروستان؛ بۆ ئەوەی گەلێک ئامادە بکات کە بۆ پەروەردگار ئامادەکراوە.
ئاماژەکە بە دڵنیاییەوە بۆ ئەو پێشبینییەیە کە لە مەلەکی هاتووە.
بیرت دێتەوە چۆن دواتر، نێردراوان هاتنە لای عیسای پەروەردگار کاتێک باسی هاتنەوەی دووەمی خۆی دەکرد، و پرسیاریان کرد، "بۆچی نووسەرەکان دەڵێن ئیلیاس دەبێت یەکەم جار بێت؟" عیسا وەڵامی دانەوە، "ئیلیاس بەڕاستی هاتووە، و هەرچییان ویست لێیان کرد"؛ و پاشان ڕوونی کردەوە کە یەحیا بە ڕۆح و هێزی ئیلیاسەوە هات. هیچ نووسراوێکی ترمان نییە کە ئاماژە بەوە بدات ئیلیاس هێشتا دێت. ئەو پێشتر هاتووە لە کەسایەتی یەحیا باپتیستدا. ڕەنگە بڵێیت، "باشە، ئەو دەبێت پێش ڕۆژی گەورە و ترسناکی پەروەردگار بێت." بەڵێ، و بەو شێوەیەشی کرد! ڕۆژی گەورە و ترسناکی پەروەردگار هێشتا لە داهاتوودایە، و ئێمە ئەم سەردەمی نیعمەتەمان لە نێواندا هەیە؛ بەڵام ئەوە لەگەڵ هەموو پێشبینییەکانی پەیمانی کۆندا یەکدەگرێتەوە. ئەم سەردەمەی ئێستا هەمووی شاراوەیە. ئەوە کەوانەیەکی گەورەیە لە پلانی خودادا.
"ئەو پێش گەورە دەڕوات بە ڕۆح و هێزی ئیلیاس، بۆ گێڕانەوەی دڵەکانی باوکان بۆ لای منداڵان، و سەرپێچیكاران بۆ دانایی ڕاستودروستان"؛
واتە، بانگکردنەوەی گەلی ئیسرائیل بۆ شایەتیی وشەی خودا و بۆ ئەو یاسایەی کە پێشتر بە باوکەکانیان سپێردرابوو.
کاتێک ئەم ڕاگەیاندنە بۆ زەکەریا کرا، پڕ بوو لە سەرسوڕمان. ببینە چەندە مرۆڤە! ئەو و ژنە دڵسۆزەکەی ساڵانێک بوو نوێژیان دەکرد، "ئەی خودا، بە دڵت بێت کوڕێکمان پێ ببەخشیت؛" و وایان دەزانی بە باوەڕەوە نوێژ دەکەن، بەڵام ساڵەکان تێپەڕیبوون و هیچ کوڕێک نەهاتبووە ماڵیانەوە بۆ ئەوەی ژیانیان ڕووناک بکاتەوە. ئێستا، کاتێک فریشتەکە دەردەکەوێت و دەڵێت، "بەم زووانە کوڕێکت دەبێت، و ناوی لێ دەنێیت 'یەحیا'" زەکەریا بە گومانەوە سەیری فریشتەکەی کرد. لەبیری کردبوو چۆن ئەم هەموو ساڵە نوێژی کردبوو. لەبیری کردبوو کە دەکرێت پشت بە خودا ببەسترێت بۆ بیستنی دوعای باوەڕ، و پرسیاری لە فریشتەکە کرد:
“چۆن ئەمە بزانم؟ چونکە من پیاوێکی پیرم و ژنەکەشم بەساڵاچووە” (ئایەتی لوقا 1:18).
بە واتایەکی تر، ئەو بە کردەوە دەڵێت، "باشە، چ نیشانەیەکم پێدەدەیت کە ئەم بەڵێنە جێبەجێ دەبێت؟ نزیکەی ئەوەندە زۆرە کە ناتوانم باوەڕی پێبکەم. بە زەحمەت دەتوانم بیر بکەمەوە کە نوێژەکەم بەڕاستی دەبیسترێت. چ نیشانەیەک دەبێت کە خودا ئەمە بۆ من دەکات؟" فریشتەکە-ڕەنگە بە ڕێزەوە بڵێم؟-وادیار بوو کەمێک بێزار بووبێت لەسەر کەمباوەڕی زەکەریا.
سەیرم دێت ئایا خودای ئێمە زۆرجار بە هەمان شێوە خەمبار نابێت بەهۆی کەمباوەڕیی ئێمەوە! ئەو بەڵێنە گەورە و بەنرخەکانی پێدەبەخشێت، و ئێمە بە دوعا دەچینە لای، و پێداویستییەکانمان لەبەردەمیدا بڵاودەکەینەوە و ئەو ووشەکەی خۆی پێمان دەدات، و خۆمان دەبینینەوە کە دەپرسین، "بە چی ئەمە بزانم؟" ئایا ئەو قسەی کردووە، و جێبەجێی ناکات؟ ئەوە هەموو ئەوەیە کە بۆ باوەڕ پێویستە – ووشەی خودای زیندوو. پێویستمان بە هیچ نیشانەیەکی تر نییە بۆ ئەوەی ووشەی خودا دڵنیاتر بێت لە جێبەجێبوون.
کەواتە فریشتەکە وەڵامی زەکەریای دایەوە و گوتی:
"من جبرائیلم، کە لەبەردەم خودا ڕاوەستاوم؛ و نێردراوم بۆ ئەوەی قسەت لەگەڵ بکەم، و ئەم مزگێنییانەت پێشان بدەم" (لۆقا 1:19).
بە واتایەکی تر، ئەو بە کردەوە دەڵێت، "زەکەریا، ئایا تۆ نەتتوانیوە بناسیتەوە کێ ئەم پەیامەی بۆ تۆ هێناوە؟ من ئەو فریشتەیەم کە لەبەردەم خودا خۆیدا وەستاوە - جبرائیل، جبرائیل کە بۆ دانیال دەرکەوت، جبرائیل کە پێشبینی حەفتا هەفتەی ئاشکرا کرد، کە باسی شتە شکۆدارەکانی داهاتووی کرد." ئێستا ئەو دەڵێت، "من نێردراوم بۆ ئەوەی قسەت لەگەڵ بکەم، و ئەم مژدە خۆشانەت نیشان بدەم." ئەوە دەبوو بەس بوایە. "من ڕاستەوخۆ لە تەختەوە وەک نێردراوی یەهوڤا هاتووم. دەبوو ئامادە بیت قسەکەم قبوڵ بکەیت، بەڵام ئێستا تۆ نیشانەیەک دەوێت. من نیشانەیەکت پێدەدەم، نیشانەیەک ڕەنگە چێژی لێ وەرنەگریت، بەڵام من نیشانەیەکت پێدەدەم چونکە تۆ ئامادە نیت پشت بە ووشەی ڕوونی خودا ببەستیت."
"سەیرکە، تۆ بێدەنگ دەبیت و ناتوانی قسە بکەیت، تا ئەو ڕۆژەی ئەم شتانە جێبەجێ دەکرێن، چونکە تۆ باوەڕت بە قسەکانی من نەکرد، کە لە کاتی خۆیاندا جێبەجێ دەبن" (ئایەت. لۆقا ١:٢٠).
بێباوەڕی دەمی زەکەریای داخست. دوا وشەکان کە لە لێوەکانی هاتنە دەرەوە پێش ئەوەی بەڵێنەکە جێبەجێ بکرێت ئەمانە بوون: "چۆن بزانم؟" یەکەم وشەکان کە لە دەمی هاتنە دەرەوە دوای ئەوەی بەڵێنەکە جێبەجێ کرا، وشەی ستایش و سوپاسگوزاری بوون. بێباوەڕی لالی کرد: باوەڕ لێوەکانی دووبارە کردەوە.
"خەڵکەکە چاوەڕێی زەکەریایان دەکرد، و سەرسام بوون کە ئەو زۆر لە پەرستگاکەدا مایەوە" (بڕگەی لۆقا ١:٢١).
ئەو لەوێ بوو، وەک دەبینیت، لەسەر قوربانگای بخوور زۆر زیاتر لەوەی کە قەشەیەک بە شێوەیەکی ئاسایی دەمێنێتەوە. دەبوو بێتە دەرەوە، بەپێی ڕێڕەوی ئاسایی کارەکان، بۆ ئەوەی خەڵکەکە بەرەکەتدار بکات؛ بەڵام ئەو لەوێ مابووەوە لە ئامادەبوونی خودا، هەرچەندە ئەوان لێی تێنەدەگەیشتن. بۆیە ئەوان سەرسام بوون کە بۆچی ئەوەندە زۆر مایەوە.
"کاتێکیش هاتە دەرەوە، نەیدەتوانی قسەیان لەگەڵ بکات: ئەوانیش زانییان کە بینینێکی لە پەرستگاکەدا بینیوە: چونکە ئاماژەی بۆ کردن و بێدەنگ مایەوە.’’ (بڕگەی لوقا 1:22)."
ئەو لەوێ وەستا و تەنها ئاماژەیەکی کرد، نەیدەتوانی قسە بکات. "ئەو ئاماژەی بۆ کردن، و بێدەنگ مایەوە." بە سروشتی ئەوان تێگەیشتن کە شتێکی سەرسوڕهێنەر ڕوویداوە، کە ئەو بینینێکی بینیوە. پاشان پێمان دەوترێت:
"کاتێک ڕۆژانی خزمەتەکەی تەواو بوون، گەڕایەوە ماڵەکەی خۆی" (ئایەتی لۆقا ١:٢٣).
دەبوو تەنها دوو هەفتە لەوێ لە قودس بمێنێتەوە، و پاشان گەڕایەوە ماڵەکەی و لە کاتی خۆیدا خودا دەستی کرد بە جێبەجێکردنی بەڵێنەکەی خۆی.
“لەدوای ئەو ڕۆژانە ژنی، ئەلیزابێت، سکی پڕ بوو و خۆی بۆ ماوەی پێنج مانگ شاردەوە و گوتی، خوداوەند بەم شێوەیە لەگەڵم مامەڵەی کردووە لەو ڕۆژانەی کە چاوی لێم بوو، بۆ ئەوەی شەرمەزارییەکەم لەناو خەڵکدا لاببات.” (لۆقا ١:٢٤-٢٥).
دەکرێت مرۆڤ خەیاڵی ئەوە بکات دڵی چەند پڕ بووبێت کاتێک تێگەیشت کە دوای هەموو ئەم ساڵانە خودا بەڕاستی وەڵامی نوێژەکانی دەدایەوە، و بڕیار بوو ئەو ببێتە دایکی ئەم منداڵە کە مەبەست بوو پێشوازی لە خودی مەسیح بکات کاتێک ئەو هاتە ئیسرائیل. ئای، با من و تۆ وانەی باوەڕ، متمانە، و دڵنیایی بە خودا فێر بین، خودایەک کە دەستی هێشتا درێژکراوەتەوە، و بەم پرسیارە تەحەدای ئێمە دەکات، "ئایا هیچ شتێک بۆ پەروەردگار زۆر قورسە؟"
مزگێنییەکە -- لۆقا 1:26-38
"لە مانگی شەشەمدا فریشتە گابریێل لەلایەن خوداوە نێردرا بۆ شارێکی جەلیل، بە ناوی ناسرە، بۆ کچێکی پاکیزە کە دەستگیراندار بوو بۆ پیاوێک بە ناوی یوسف، لە بنەماڵەی داود؛ و ناوی کچە پاکیزەکە مریەم بوو. و فریشتەکە هاتە لای و گوتی: «سڵاو، ئەی ئەوەی کە زۆر بەخشراویت، پەروەردگار لەگەڵتدایە: پیرۆزیت لەناو ژناندا.» کاتێک بینیی، بە قسەکانی شڵەژا و لە دڵی خۆیدا بیری دەکردەوە ئەم سڵاوە چ جۆرە سڵاوێکە. و فریشتەکە پێی گوت: «مەترسە، مریەم: چونکە تۆ لەلای خودا نیعمەتت دۆزیوەتەوە. و، ئەوەتا، تۆ لە سکتدا دووگیان دەبیت و کوڕێکت دەبێت و ناوی دەنێیت عیسا. ئەو مەزن دەبێت و پێی دەگوترێت کوڕی هەرەبەرز؛ و خودای پەروەردگار تەختی باوکی، داود، پێی دەبەخشێت: و بۆ هەتاهەتایە بەسەر بنەماڵەی یەعقوبدا فەرمانڕەوایی دەکات؛ و پاشایەتییەکەی کۆتایی نایەت.» ئینجا مریەم بە فریشتەکەی گوت: «چۆن ئەمە دەبێت، لە کاتێکدا من پیاو ناناسم؟» و فریشتەکە وەڵامی دایەوە و پێی گوت: «ڕۆحی پیرۆز دێتە سەرت و هێزی هەرەبەرز سێبەرت دەکات: بۆیە ئەو پیرۆزەی کە لە تۆ لەدایک دەبێت، پێی دەگوترێت کوڕی خودا. و، ئەوەتا، ئامۆزاکەت ئەلیزابێت، ئەویش لە پیریدا کوڕێکی دووگیان بووە؛ و ئەمە مانگی شەشەمێتی، ئەو کە بە نەزۆک ناودەبرا. چونکە لەلای خودا هیچ شتێک مەحاڵ نییە.» و مریەم گوتی: «ئەوەتا خزمەتکاری پەروەردگارم؛ با بەپێی قسەی تۆ بەسەرمدا بێت.» و فریشتەکە لێی ڕۆیشت"- لۆقا ١:٢٦-٣٨.
لە هەموو ئەدەبیاتدا شتێکی جوانتر لەم چیرۆکە دەدۆزیتەوە؟ چیرۆکێک کە هێندەی تر دڵڕفێنە چونکە ڕاستییە. جیهان بۆ ماوەی چەندین هەزار ساڵ چاوەڕوانی بەدیهاتنی ئەو پێشبینییە سەرەتاییە بوو کە "نەوەی ژنەکە سەری مارەکە پان دەکاتەوە." ئەو دەربڕینەی لەوێ بەکارهاتووە خۆی جێگەی سەرنجە. هەموو منداڵێکی تر کە لە جیهاندا لەدایک بووە، جگە لە خوداوەند عیسای مەسیحمان، بە ڕوونی نەوەی پیاو بووە. تەنها ئەو نەوەی ژنەکە بوو. هەرچەندە بە ڕاستی نەوەی ئیبراهیم بوو، کە لە ڕێگەی ئەوەوە هەموو گەلانی جیهان بەرەکەتدار دەبوون، و کوڕی داود بوو، کە مەبەست لێی حوکمڕانی کردن بوو لە سیۆن و بەرەکەت هێنان بۆ ئیسرائیل و گەلان، ئیشایا پێشبینی کرد کە ئەو لە دایکێکی پاکیزە لەدایک دەبێت. بەم شێوەیە ئەو نەوەی ژنەکە بوو بە واتایەکی مرۆیی تەواو تایبەت. ئەو باوکێکی مرۆیی نەبوو.
لوقا، کە هەمیشە زۆر وردبینە لەسەر ڕێکەوتەکان، پێمان دەڵێت کە لە مانگی شەشەمدا بوو کە فریشتە جبرائیل لەلایەن خوداوە نێردرا بۆ شارێکی جەلیل بە ناوی ناسرە، بۆ ئەوەی بۆ کچێکی پاکیزە لە بنەماڵەی داود، کە دەستگیراندار بوو بۆ پیاوێک بە ناوی یوسف، کە ئەویش لە نەوەی داود بوو، ئاشکرای بکات کە ئەو دەبێتە دایکی دیاریکراوی مەسیح. بێگومان، ئەوە مانگی شەشەم بوو دوای ڕاگەیاندنی لەدایکبوونی یوحەننای لەئاوباپتایزکەر، کە لە پەرستگا بە زەکەریا ڕاگەیەندرابوو.
لە پەیوەندیدا لەگەڵ ئەم مزگێنییە، با بەتایبەتی چوار شت تێبینی بکەین: یەکەم، خودی فریشتە نێردراوەکە. تەنها دوو فریشتەی هەڵبژێردراو بە ناو لە کتێبی پیرۆزدا ناویان هاتووە، گابریێل و میخائیل. میخائیل سەرۆکفریشتەیە. خەڵک باسی سەرۆکفریشتەکان دەکەن. کتێبی پیرۆز هەرگیز لەم حاڵەتەدا وشەی کۆ بەکارناهێنێت، بەڵکو تەنها باسی یەک سەرۆکفریشتەمان بۆ دەکات، میخائیل، میرە گەورەکە، کە بۆ منداڵانی ئیسرائیل دەوەستێت؛ واتە، وادیارە بە شێوەیەکی بەرچاو ڕێبەری پارێزەری ئەوانە. گابریێل وادیارە نێردراوی تەختە. ئەو بوو کە ڕاوێژەکانی خودای ئاشکرا کرد، سەبارەت بە هاتنی مەسیح، بۆ دانیال. ئەو بە زەکەریا گوت کە دەبێتە باوکی یەحیا مەعمیدان. لێرەشدا دەیبینین کە بۆ مریەم دەردەکەوێت و مزگێنیی خۆشی پێڕادەگەیەنێت کە ئەو لەلایەن خوداوە هەڵبژێردراوە بۆ ئەوەی ببێتە دایکی ڕزگارکەر. لەوانەیە بڵێم کە لەو کتێبانەی بە ئەپۆکریفا ناسراون – کە هەرگیز نابێت لەناو یاسای کتێبی پیرۆزدا جێبگیرێن – ناوی فریشتەکانی تریشمان هەیە، وەک بۆ نموونە، ڕافائیل و ئوریێل، بەڵام تەنها ئەو دووانەی کە باسم کردن، بە ناو لە نووسراوە سروشکراوەکاندا باسیان لێوە کراوە.
پاشان، لە پلەی دووەمدا، سەرنج بدە کێ بوو کە خودا هەڵیبژارد بۆ ئەوەی ببێتە دایکی مرۆڤایەتیی کوڕە پیرۆزەکەی. ئەو کچێکی پاکیزە بوو لە بنەماڵەی داود. بەم شێوەیە ئەوەی لێی لەدایک دەبوو بەڕاستی دەبوو بە کوڕە گەورەترەکەی داودی مەزن. زۆر ئاشکرایە کە مریەم هەڵبژێردرا، نەک تەنها لەبەر ئەوەی کچێکی پاکیزە بوو، بەڵکو لەبەر ڕۆحانییەتی قووڵی و ملکەچبوونی بۆ ویستی خودا. کاتێک ئەو کچێکی گەنجی هەڵبژارد بۆ ئەو شەرەفە گەورەیە کە ببێتە دایکی ڕزگارکەر، ئەو کچێکی دنیاییی بێباک و سەرلێشێواوی هەڵنەبژارد کە بە بێباکی دەژیا و چێژی لە ژیانێکی پەپولەیی وەردەگرت. ئەو کچێکی گەنجی لەخواترس و خۆشەویستی هەڵبژارد، کە چێژی لە جێبەجێکردنی ویستی خودا وەردەگرت و هەمیشە هەوڵی دەدا ملکەچی وشەکەی بێت.
پاشان سەرنج بدە لەوەی کە لەبارەی ئەو کەسەوە نووسراوە کە بڕیار بوو سەرپەرشتی ماڵە بچووکەکەی ناسرەت بکات. ئەم کچە پاکیزەیە دەستگیراندار بوو بۆ پیاوێک کە دیار بوو زۆر لە خۆی بەتەمەنتر بوو، کە ناوی یوسف بوو، و ئەویش لە نەوەی داود بوو. لە ڕاستیدا، بەپێی ئینجیلی مەتتا، دیارە کە مافی تەختی پاشایەتی هی ئەو بوو، بەڵام لە نادیاریدا دەژیا و وەک دارتاشێک بژێوی ژیانی پەیدا دەکرد. هەموو شتێک لە جێی خۆی نەبوو چونکە ئیسرائیل لە خودا دوورکەوتبووەوە. ئەوان لە ژێر دەسەڵاتی ڕۆمانیدا بوون، و کوڕی داود لە نێوانیاندا بە نەناسراوی و پشتگوێخراوی دەجووڵایەوە. خۆی نەدەبوو بە باوکی ڕاستەقینەی عیسا؛ بەڵام دەبوو بە شێوەیەکی یاسایی وەک باوکی بناسرێت، چونکە پێش لەدایکبوونی منداڵە سەرسوڕهێنەرەکەی، هاوسەرگیری لەگەڵ کچە پاکیزەکەدا کرد، بەو شێوەیە پارێزگاری ناوی خۆی پێبەخشی.
لە پلەی چوارەمدا، ئێمە ئاماژە بە گفتوگۆی نێوان جبرائیل و مریەمی پاکیزە دەکەین. بە شێوەیەکی لەناکاو لەبەردەمی دەرکەوت، بە ئاشکرا لە ماڵی خۆیدا—کەچی، ئێمە هیچ شتێکمان لەبارەیەوە نازانین تا ئەو شوێنەی پەرتووکە پیرۆزەکان پەیوەندیدارن، هەرچەندە نەریت چیرۆکی زۆری لەبارەی ئەو ماڵەوە هۆنیوەتەوە کە بە تەواوی نەسەلمێنراون و بۆیەش جێی متمانە نین—فریشتەکە بەم وشانە سەرنجڕاکێشانە سڵاوی لێکرد:
“سڵاو لە تۆ، ئەی پڕ لە نیعمەت، گەورە لەگەڵ تۆیە، تۆ لەنێو ژناندا پیرۆزیت.”
بێگومان، ئێمە بیرۆکەی باوی خۆمان هەیە دەربارەی ئەوەی فریشتە چۆن دەردەکەوێت. کتێبی پیرۆز هیچ وەسفێکی زۆر دیاریکراوی یەکێک لەم پەیامبەرە ئاسمانییانەمان پێ نادات. لە ڕاستیدا، دەرکەوتنی گشتییان، بەپێی پەیمانی کۆن، وەک پیاوانی خاوەن کەسایەتی بەڕێز و باڵا بووە. هەرچەندە ئەوان لە ڕاستیدا جەستەی ماددییان نییە، بەڵام بە ئاشکرا دەتوانن بە ویستی خۆیان وەریانبگرن. پێویست ناکات وا دابنێین کە جبرائیل وەک بوونەوەرێکی شکۆدار و باڵدار بۆ مریەم دەرکەوتووە. ئەوە بە پلەی یەکەم خەیاڵی هونەرمەندانە. بەڵام هەر شێوەیەکیشی وەرگرتبێت، ڕاگەیاندنەکەی دەبێت مایەی سەرسوڕمان بووبێت بۆ کچە پاکیزەکە. پێمان وتراوە کە "کاتێک بینی، بە قسەکانی شڵەژا، و لە مێشکی خۆیدا بیری لەوە دەکردەوە ئەم جۆرە سڵاوکردنە چی بێت." بە ئاشکرا بۆ ساتێک بەهۆی سەرسوڕمانەکەیەوە بێدەنگ بوو، چاوەڕێی قسەی زیاتری میوانە ئاسمانییەکەی کرد. پاشان، پێمان وتراوە، فریشتەکە پێی گوت:
“مەترسێ، مریەم، چونکە تۆ نیعمەتت لەلای خودا دۆزیوەتەوە.”
"فەزڵ" بریتییە لە "نیعمەت". با هەرگیز لەبیرمان نەچێت کە مەریەم، هەرچەندە جوان و دڵڕفێن بووبێت، بەڵام لە ڕەگەزێکی گوناهبار لەدایک بووە و پێویستی بە ڕزگارکەرێک بووە. ئەو ئەمەی لە مەگنیفیکاتدا دانی پێدانا کە دواتر گوتی، "ڕۆحم بە خودای ڕزگارکەرم شاد دەبێت." ئەو نیعمەتی لەلای خودا دۆزیبووەوە. بە واتایەکی تر، ئەو بە نیعمەتی خودا ڕزگار کرا، بە نیعمەتی خودا بەردەوام بوو، و بەو نیعمەتە پارێزرا بۆ ئەوەی ببێتە دایکی گونجاو بۆ کوڕی خودا لە مرۆڤایەتییەکەیدا.
فریشتە گابریێل درێژەی بە قسەکانی دا:
ئا ئەوەتا، تۆ لە سکتدا دووگیان دەبیت و کوڕێکت دەبێت، ناوی دەنێیت عیسا. ئەو گەورە دەبێت و پێی دەوترێت کوڕی هەرە بەرز، و پەروەردگار خودا تەختی باوکی، داود، دەداتێ. ئەو بۆ هەتاهەتایە پاشایەتی بەسەر بنەماڵەی یەعقوبدا دەکات و پاشایەتییەکەی کۆتایی نایەت.
ئەمە ڕاگەیاندنێکی تەواوی مەسیحی بوو کە لەگەڵ زۆرێک لە پێشبینییە سەرسوڕهێنەرەکاندا دەگونجا کە سەبارەت بە ڕزگارکەری داهاتوو سەدان ساڵ پێشتر کرابوون.
گرنگە تێبگەین کە پەروەردگار عیسا بە شێوەیەکی ڕاستەقینە بەشێک بوو لە جەوهەری پاکیزەکە. هەندێک وا گومانیان دەکرد کە ئەمە ناتوانێت بێ بەشداریکردنی ئەو لە سروشتی گوناهباری مرۆڤ بێت. بەڵام ڕۆحی خودا گرنگی بەوە دا، وەک لە داهاتوودا زیاتر دەیبینین. شتە گرنگەکە لێرەدا ئەوەیە کە سکپڕبوونێکی ڕاستەقینە هەبوو، و ئەوەش پیتاندنێکی تەواوی لەخۆگرتبوو. عیسا، کە ناوی بە واتای یەهۆڤا، ڕزگارکەرەکە دێت، دەبوو بە شێوەیەکی ڕاستەقینە لە جەوهەری پاکیزەکە بێت سەبارەت بە مرۆڤایەتییەکەی، کە خوداوەندی ڕاستەقینەی ئەو دەبوو بە شێوەیەک یەکبگرێت کە یەک کەس دروست بکات بە دوو سروشتەوە - مرۆیی و خودایی. دەبوو ناوی لێبنرێت کوڕی هەرە بەرز. پەروەردگار عیسا کوڕە بە چەندین واتای جیاواز. سەبارەت بە خوداوەندییەکەی، ئەو خودا کوڕە، یەکێکە لە کەسەکانی سێیەتی پیرۆز، هاوسانە لەگەڵ خودا باوک و خودا ڕۆحی پیرۆز، لە ئەزەلەوە. بەستنی خوداوەندی خۆی بە مرۆڤایەتی ئێمەوە لە جەستەگرتندا، ئەو وەک مرۆڤێک لەسەر زەوی بوو بە کوڕی خودا یان کوڕی هەرە بەرز، کە باوکێکی مرۆیی نەبوو. پاشان دووبارە، لە هەستانەوەدا وەک کوڕی خودا، یەکەم لە مردووان هەستاوە، سڵاوی لێکرا. خودای گەورە، باوکی هەتاهەتایی، تەختی باوکی داود دەداتێ؛ واتە، داود لەم واتایەدا باوکی مرۆڤایەتی مەسیح بوو، کە ڕاست نەدەبوو ئەگەر عیسا بەشداربووی ڕاستەقینەی سروشتی مرۆیی پاکیزەکە نەبووایە، کە لە نەوەی داود بوو. وەک ئەوەی کە ئەو مەبەست لێی ئەوەیە کە بۆ هەمیشە فەرمانڕەوایی ماڵی یەعقوب بکات، و ئەو شانشینییە هەتاهەتاییە دابمەزرێنێت کە هەموو پێغەمبەران شایەتی بۆ دەدەن.
دەتوانرێت بە باشی سەرلێشێواوی و سەرسوڕمانی پاکیزە پیرۆزەکە وێنا بکرێت کاتێک ئەم ڕاگەیاندنە کرا. بە سادەیی جوانەکەیەوە پرسیاری کرد، "چۆن ئەمە ڕوودەدات، لە کاتێکدا من پیاوێکم نەناسیوە؟" نەبوونی باوەڕ نەبوو کە بووە هۆی پرسیارێکی لەو شێوەیە. لێرەدا ئەو وەک زەکەریا نییە، کە پرسیاری کرد، "چۆن ئەمە دەزانم، چونکە من پیاوێکی بەساڵاچووم و ژنەکەشم تەمەنی زۆرە؟" لە لایەن ئەو بێباوەڕی بوو کە هانی پرسیارەکەی دا. لە لایەن مریەمەوە ئارەزووی ڕوونکردنەوە بوو. فریشتەکە هەموو شتێکی لە وەڵامەکەیدا ڕوون کردەوە کاتێک وتی،
ڕۆحی پیرۆز دێتە سەرت، و هێزی خودای هەرە بەرز سێبەرت دەکات. بۆیەش ئەو شتە پیرۆزە (یان یەکەی پیرۆزە) کە لە تۆ لەدایک دەبێت، پێی دەوترێت کوڕی خودا.
بێباوەڕان وتوویانە کە قبوڵکردنی فێرکردنی پەرتووکی پیرۆز دەربارەی لەدایکبوونی پاکیزانە مەحاڵە، چونکە موعجیزەیەکی بایۆلۆجی لەخۆدەگرێت. ئەوەی کە بەڕاستی لەخۆیدا هەیەتی، هێزی گشتگیری خودایە، و باوەڕدارە لەخواترسەکە دەتوانێت ئەمە بەبێ دوودڵی قبوڵ بکات.
هەندێک لە نەیارانی ڕاستیی جەستەگرتن ئەوەندە ڕۆیشتوون کە ڕایانگەیاندووە چیرۆکی لەدایکبوونی پاکیزانە تایبەت نییە بە مەسیحییەت، بەڵکو لە ئەفسانەکانی خوداوەندە بتپەرستەکاندا زۆر نموونەی لەدایکبوونی پاکیزانەمان هەیە. ئەمە، دەتوانرێت بەبێ دوودڵی ڕەت بکرێتەوە. هیچ بەراوردێک نییە لە نێوان چیرۆکە شیرین و پاک و جوانەکەی ئێمەدا، و چیرۆکە قێزەون و بێشەرمەکانی ئەفسانە بتپەرستەکاندا. ئەوەی هەندێک کەس بە لەدایکبوونی پاکیزانە ناویان بردووە، بە تەواوی پێچەوانەکەیەتی. لەم چیرۆکانەدا هەندێک خوداوەند وەک بوونەوەری ئارەزووباز و بێڕەوشت وێنا کراون. وێنا کراون کە دەکەونە داوی خۆشەویستی کچێکی زەمینی، شێوەی مرۆڤ وەردەگرن بۆ ئەوەی فریوی بدەن، لە ئەنجامدا ئەو دەبێتە دایکی خوداوەندێکی نیوە-خودا. بێگومان هیچ شتێک لەم چیرۆکە گەندەڵانەدا نییە کە بتوانرێت بە هیچ شێوەیەکی دروست ببەسترێتەوە بە چیرۆکی لەدایکبوونی پاکیزانەی گەورەمان عیسای مەسیحەوە. لێرەدا ئێمە بە سادەیی ڕۆحی پیرۆزی خودامان هەیە کە بە هێزی خودایی و وزەی داهێنەر، جەستەی گەورەمان عیسای مەسیح لە سکی پاکیزەکەدا بەرهەم دەهێنێت. کاتێک هاتە ناو جیهان، بۆیە دەبوو وەک کوڕی خودا بناسرێت. ئەو کە لە ئەزەلەوە خودا کوڕ بوو، بە نیعمەت وەک مرۆڤ، بوو بە کوڕی خودا، بۆ ئەوەی ببێتە خزم-کڕێنەرمان.
بۆ پشتڕاستکردنەوەی باوەڕی مەریەم، جبرائیل پاشان زانیارییە سەرسوڕهێنەرەکەی پێدا کە ئامۆزا بەتەمەنەکەی، ئەلیزابێت، لە پیریدا کوڕێکی سکپڕ بووە -هەرچەندە ئەمە بەپێی ڕێچکەی سروشتی بوو- و ئێستا شەش مانگ بوو لەگەڵیدا، ئەو کە بە نەزۆک ناودەبرا. ڕوونکردنەوەی هەموو ئەمانە لە ئایەتی لۆقا 1:37 دراوە،
“چونکە لەلای خودا هیچ شتێک مەحاڵ نییە.”
بە سادەییەکی دڵڕفێنەوە و بە خۆبەخشییەکی سەرسوڕهێنەرانە بۆ ویستی خودا، مریەم وەڵامی دایەوە: "من خزمەتکاری پەروەردگارم؛ با بەپێی قسەی تۆ بەسەرم بێت." نازانین چەندە ئەو، وەک کچێکی پاکیزەی گەنج، لەو شەرمەزارییە تێگەیشتبوو کە لەلایەن جیهانێکی بێباوەڕەوە تووشی دەبوو، بەهۆی ئەو بارودۆخە تایبەتانەی کە بەم زووانە تێیدا دەدۆزرایەوە، بەڵام هەمووی وەک لە خوداوە وەرگرت و بە ملکەچی بۆ ویستی ئەو سەری دانەواند. لەبیرت بێت، ئەو پێشتر دەستگیراندار بوو. دەبێت پرسیاری ئەوەی لەلا دروست بوبێت چۆن دەیتوانی ئەوەی کە بەم زووانە ڕوودەدات، بۆ یوسف ڕوون بکاتەوە. ئێمە لە ئینجیلی مەتتاوە دەزانین شتێک لە خەم و سەرلێشێواوی کە یوسف خۆی بەڕاستی پێیدا تێپەڕی کاتێک زانی کە دەستگیرانەکەی پێشتر دووگیانە. دیارە بارودۆخەکەی ئاماژەی بە لادانێکی خەمناک لە پاکیزەیی دەکرد، کە بەهۆیەوە، بەپێی یاسا، دەیتوانی بەردباران بکرێت تا بمرێت. بەڵام یوسف خۆشی دەویست و خەریکی بیرکردنەوە بوو چۆن بە نهێنی بیشارێتەوە تا منداڵەکەی لەدایک دەبێت، بۆ ئەوەی تووشی شەرمەزاری گشتی نەبێت یان نەکەوێتە مەترسی مردنەوە. بەڵام فریشتە نێردراوەکە لە خەونێکدا بۆی دەرکەوت، نهێنییەکەی ڕوون کردەوە، و ئەویش بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر بەرپرسیارێتییەکەی قبوڵ کرد.
مریەم دەبێت پێشبینی هەندێک لەم شتانەی کردبێت، بەڵام بێگومان بە تەواوی تێنەگەیشتبێت لەوەی کە داوای لێدەکرێت پێیدا تێپەڕێت. بەڵام لەبەر ئەوەی خودا ویستی خۆی ئاشکرا کردبوو، ئەو ئامادە بوو ویستی ئەوی قبوڵ بکات بەبێ یاخیبوون یان دوودڵی. لەمەشدا بووە نموونەیەک بۆ هەموومان. تاکە ژیانێکی ڕاستەقینە دڵخۆش ژیانێکە کە بە گوێڕایەڵی ویستی خودا ژیابێت. ئەوەی بتوانیت لە دڵەوە بڵێیت، "با بەپێی وشەکەی تۆ بەسەرم بێت،" واتای بەرەکەتێکی هەمیشەیی و هاوبەشییەکی بەردەوام لەگەڵ خودایە.
دوای ئەوەی ئەرکەکەی ڕاگەیاند، فریشتەکە، وەک پێمان وتراوە، مریەمی بەجێهێشت و بەجێی هێشت تا چاوەڕێی بەدیهاتنی قسەکانی بکات.
گۆرانیی مریەم -- لۆقا 1:39-56
"و مەریەم لەو ڕۆژانەدا هەستا و بە پەلە چوو بۆ ناوچەی شاخاوی، بۆ شارێکی یەهودا؛ و چووە ماڵی زەکەریا و سڵاوی لە ئەلیزابێت کرد. و وا ڕوویدا، کاتێک ئەلیزابێت سڵاوەکەی مەریەمی بیست، کۆرپەکە لە سکی دا بازیدا؛ و ئەلیزابێت پڕ بوو لە ڕۆحی پیرۆز: و بە دەنگێکی بەرز قسەی کرد و گوتی، پیرۆزیت تۆ لە نێو ژناندا، و پیرۆزە بەرهەمی سکت. و ئەمە بۆ من لە کوێوە دێت، کە دایکی خوداوەندەکەم بێتە لام؟ چونکە، ئەوەتا، هەر کە دەنگی سڵاوەکەت لە گوێمدا دەزرینگایەوە، کۆرپەکە لە سکی مندا لە خۆشیاندا بازیدا. و پیرۆزە ئەو کەسەی باوەڕی هێنا: چونکە ئەو شتانەی کە خوداوەند پێی گوتبوو، بەدی دێن. و مەریەم گوتی، گیانم خوداوەند گەورە دەکات، و ڕۆحم لە خودا ڕزگارکەرەکەمدا شاد بووە. چونکە ئەو سەیری باری نزم و کەمایەتی خزمەتکارەکەی کردووە: چونکە، ئەوەتا، لە ئێستاوە هەموو نەوەکان بە پیرۆزم دەزانن. چونکە ئەو بەهێزە کارگەلێکی گەورەی بۆ من کردووە؛ و پیرۆزە ناوی. و بەزەیی ئەو لەسەر ئەوانەیە کە لێی دەترسن لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر. ئەو بە بازووی خۆی هێزی نیشانداوە؛ ئەو لووتبەرزەکانی لە خەیاڵی دڵیاندا پەرش و بڵاو کردووە. ئەو بەهێزەکانی لەسەر کورسییەکانیان هێناوەتە خوارەوە، و ئەوانەی پلەیان نزمە بەرز کردووەتەوە. ئەو برسییەکانی بە شتی باش تێر کردووە؛ و دەوڵەمەندەکانی بە دەستی بەتاڵ ناردووەتەوە. ئەو یارمەتی خزمەتکارەکەی ئیسرائیلی داوە، بە یادکردنەوەی بەزەیی خۆی؛ وەک چۆن قسەی لەگەڵ باوکەکانمان کرد، لەگەڵ ئیبراهیم، و لەگەڵ نەوەکەی بۆ هەتاهەتایە. و مەریەم نزیکەی سێ مانگ لەگەڵی مایەوە، و گەڕایەوە ماڵی خۆی"- لۆقا 1:39-56."
ئێمە دەتوانین بە باشی لەو هەست و سۆزانە تێبگەین کە دڵی مریەمی پاکیزە و پیرۆزی پڕ دەکرد دوای ئەم چاوپێکەوتنە لەگەڵ فریشتەکە. کاتێک لە ناخی خۆیدا زانی کە قسەکانی فریشتەکە لە جێبەجێکردندان، دەبێت زۆر هەژابێت کاتێک بیر لەو نهێنییە سەرسوڕهێنەرە دەکردەوە کە بۆی ئاشکرا کرابوو. ئەو – کچێکی گەنجی بێ هاوسەر کە ژیانێکی پاکیزەیی جەستەیی تەواوی ژیابوو – ببێتە دایکی منداڵێک! چۆن دەیتوانی شتەکان بۆ ئەو کەسانە ڕوون بکاتەوە کە دەیناسین و بە سروشتی پرسیاری چیرۆکەکەی دەکرد کە دەبوو بیگێڕێتەوە دەربارەی سەردانەکەی فریشتەکە و ئەو پەیامەی کە هێنابووی. ڕەنگە ئەم جۆرە بیرکردنەوانە بووبن کە وایان لە مریەم کرد بە پەلە بچێتە ناوچە شاخاوییەکە، بۆ شارێکی یەهودا، و لەوێ سەردانی ئامۆزاکەی ئەلیزابێس بکات؛ چونکە هەرچەندە بارودۆخی ئەلیزابێس بە تەواوی جیاواز بوو لە هی مریەم، هێشتا سروشتی سەروو سروشتیش هاتبووە ناو بارودۆخی ئەویشەوە؛ و ئێمە دەتوانین بە باشی بڕوا بکەین کە ژنە بەتەمەنەکە زۆری دەبوو بۆ ژنە گەنجەکە بیڵێت کە ببێتە ئاسوودەیی و یارمەتییەک بۆی. لە ڕاستیدا، یەکەم وشەکانی سڵاوکردنی ئەلیزابێس دەبێت ڕۆحی مریەمی هەژاندبێت و قسەکانی فریشتەکەی پشتڕاست کردبێتەوە، کاتێک ئەلیزابێس هاواری کرد،
پیرۆزیت لە نێو ژناندا، و پیرۆزە بەری سکت. و چۆن ئەمە بۆ من دەبێت، کە دایکی خوداوەندەکەم بێتە لام؟
لێرەدا باوەڕێکی تەواو هەبوو، نەک تەنها بە پاکیزەیی مەریەم، بەڵکو بە قسەکانی جبرائیلیش، کە ئەو منداڵە نهێنییەی لەدایک دەبێت کەسێکی تر نابێت جگە لە خودا کە لە جەستەدا دەرکەوتووە. تەنها بیهێنە پێش چاوت چەندە مەریەم دڵخۆش بووبێت بەو سڵاوکردنە. پاشان کاتێک ئەلیزابێت بەردەوام بوو لە دەربڕینی ڕەزامەندی زیاتری خۆی و پیرۆزبایی لە ئامۆزا گەنجەکەی بکات چونکە باوەڕی بە قسەی پەروەردگار هێنابوو، دەبێت دڵنیاییەکی دوو هێندە هەبووبێت، چونکە، بە پێی ئەوەی دیارە، یەک وشەشی بە ئەلیزابێت نەوتبوو دەربارەی بارودۆخەکەی پێش ئەوەی ژنە بەتەمەنەکە هاوار بکات کە ئەو شتانەی لەلایەن پەروەردگارەوە پێی وتراون دەبێت جێبەجێ بکرێن.
کاتێک لە کۆتاییدا مەریەم دەمی کردەوە، بۆ ستایشکردنی یەزدان بوو لە زەبورێکی جواندا کە بە باشی بەراورد دەکرێت لەگەڵ هەر یەکێک لەوانەی بە ئیلهامی خودایی لەلایەن داودەوە نووسراون، زەبوربێژە شیرینەکەی ئیسرائیل. بێگومان، مەریەم خۆی ئیلهامی پێدرابوو بۆ وتنی ئەم وشانە. ئەوانە بەهایەکی گەورەیان بۆ ئێمە هەیە، نەک تەنها بەهۆی جوانیی شیعرییان و سروشتی پەرستشی بەرزەوە، بەڵکو لەبەر ئەوەش کە پێمان دەڵێن مەریەم خۆی پشتی بە چی بەستبوو بۆ ڕزگاریی خۆی. ڕۆمانیستەکان لەوانەیە ڕایبگەیەنن کە ئەو بەبێ گوناهی زگماکی لەدایکبووە و بۆیە پێویستی بە ڕزگارکەرێک نەبووە، بەڵام خۆی دەڵێت، «ڕۆحم بە خودای ڕزگارکەرم شاد دەبێت.» سەیری ئەو سێ وشەی دوایی بکەن، خودای ڕزگارکەرم!
مریەم، کەواتە، هەرچەندە جوان بوو؛ خاوەن کەسایەتییەکی جوان بوو، ڕەنگە لە سەرووی هەر کچێکی گەنجی سەردەمی خۆیەوە بێت، بەڵام تێگەیشت کە خۆی گوناهبارێکە و پێویستی بە ڕزگارکەرێکە، و ئەو ڕزگارکەرەی لە خودا خۆیدا دۆزییەوە. هیچ شانازییەکی بە خۆی نەدا بۆ هیچ ڕاستودروستییەکی نائاسایی کە لە سەرووی خەڵکی ترەوە دایبنێت، بەڵام بەردەوام بوو لە داننان بەوەی، "باری نزمی خزمەتکارەکەی خۆی لەبەرچاو گرتووە." لەبەر ئەوەی زانی هەموو شتێک لە ڕێگەی نیعمەتەوە بوو، دەیانتوانی دڵخۆش بێت بەو خۆشەویستی و میهرەبانییەی کە پێی بەخشرا.
چاکە کە ئێمە مەسیحییە پرۆتستانتەکان بە وردی سەرنجی قسەکانی داهاتووی بدەین:
ببینە، لەمەودوا هەموو نەوەکان بە پیرۆز ناوم دەبەن.
چونکە، لە کەنیسەی ڕۆمانیدا، مریەم شوێنێکی زۆر زیاتری پێدراوە لەوەی کە لە وشەی خودادا پێی دراوە، ئێمە مەیلمان هەیە بترسین کە ڕەنگە زۆر ڕێزی لێبگرین ئەگەر بە "پاکیزەی پیرۆز" ناوی ببەین. ئێمە مافمان هەیە کە بە پیرۆزی ناوی ببەین بە قسەکانی خۆی وەک لێرە هاتووە. ئەو بەڕاستی بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر لە سەرووی هەموو ژنانی ترەوە پیرۆز بوو و پێویست ناکات بترسین لە دانپێدانانی. لەبەر ئەوەی خودای خۆمان خۆی مریەمی هەڵبژارد بۆ ئەوەی ببێتە هۆکارێک کە ئەو پێی هاتە ناو جیهانەوە وەک کۆرپەیەکی بچووک، بۆچی دەبێت بۆ ساتێکیش دوودڵ بین کە بە پاکیزەی پیرۆز ناوی ببەین؟
هەموو شتێک دەگەڕێنێتەوە بۆ چاکەی خودا کاتێک هاوار دەکات، "چونکە ئەو بەهێزە کارگەلێکی گەورەی بۆ من کردووە؛ و ناوی پیرۆزە." ئەو تێگەیشتنێکی لە خودا خۆی نیشان دەدات کە زۆر لە تەمەن یان پلەوپایەی لە ژیاندا زیاترە. دیارە کە ئەو لە لایەن خوداوە فێر کرابوو، و بە پلەیەکی زۆر سەرنجڕاکێش. دوا وشەکانی ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەو زۆرجار بیریکردبووەوە لەسەر بارودۆخی نزم و بێدەسەڵاتی گەلەکەی و ئەو ستەمەی کە بەرگەیان دەگرت، و لە منداڵە لەدایک نەبووەکەیدا مەسیحی بەڵێندراوی ناسییەوە کە دەبوو ئیسرائیل لە ناخۆشییەکانیان ڕزگار بکات و بە حوکمەوە سەردانی ستەمکارە نەتەوەییەکانیان بکات. تێبینی قسەکانی بکە:
"ئەو بە دەستی خۆی هێزی نیشانداوە؛ لووتبەرزەکانی لە خەیاڵی دڵیاندا پەرشوبڵاو کردووە. بەهێزەکانی لەسەر کورسییەکانیان هێناوەتە خوارەوە و ئەوانەی پلە نزم بوون بەرز کردوونەتەوە."
ئەگەر بارودۆخ لە ئیسرائیل ئاسایی بووایە، ماڵەکەی دەبووە کۆشکێک لە جیاتی خانوویەکی جووتیاری؛ یوسف، دەستگیرانەکەی، وەک شازادەیەکی بنەماڵەی شاهانەی داود دەناسرا، و پێویستی نەدەبوو بژێوی ژیانی وەک دارتاشێک پەیدا بکات؛ بەڵام چەند بە سەرسوڕهێنەری خودا نزمەکانی بەرز کردووەتەوە بە هێنانیان بۆ ناو ئەم پەیوەندییە پیرۆز و نایابە لەگەڵ خۆی.
بنەمایەکی ئیلاهی لە لۆقا ١:٥٣دا دەربڕدراوە، کە بە درێژایی هەموو کتێبی پیرۆزدا دەڕوات و مامەڵەی خودا لەگەڵ مرۆڤەکاندا لە هەموو سەردەمەکاندا نیشان دەدات،
برسییەکانی بە شتی باش تێر کردووە، و دەوڵەمەندەکانیش بە دەستی بەتاڵ ناردووەتەوە.
کێشەی گشتیی مرۆڤەکان ئەوەیە کە پێویستییەکانی خۆیان نازانن؛ ئاگاداری دۆخی ونبوونی خۆیان نین، و بۆیە، ڕوو لە خودا ناکەن بۆ ڕزگاری. هەوڵ دەدەن ڕۆحەکانیان بە توێکڵی ئەم جیهانە تێر بکەن، و هێشتا فێر نەبوون کە چەند بێهوودەیە هەوڵێکی لەو شێوەیە، و چەند مەحاڵە ڕۆحێک کە بۆ هەتاهەتایی دروست کراوە بە شتە کاتییەکان تێر بکرێت؛ و، لەبەر دەوڵەمەندیی خەیاڵییان، ڕوو وەردەگێڕن لە سامانە هەتاهەتاییەکان و لە گوناهەکانیاندا بەردەوام دەبن. هەر کە مرۆڤەکان پێویستیی خۆیان دەناسنەوە؛ هەر کە دەست دەکەن بە برسێتی و تینوێتی بۆ ڕاستودروستی؛ هەر کە هەژاریی ڕۆحیی خۆیان دەناسنەوە – هەر کە هەموو ئەمانە تێدەگەن، لە خودادا کەسێک دەدۆزنەوە کە هەموو پێویستییەک دابین دەکات. ئایا ناتوانین بە باشی لە دڵماندا ئەو بەرەکەتە بەنرخ بگرین کە هی هەژارانی ڕۆحە: واتە، بۆ ئەوانەی کە هیچ سەرمایەیەکی ڕۆحییان نییە بۆ متمانەپێکردن، بەڵکو وەک گوناهبارانی هەژار دێنە لای خودا بۆ وەرگرتنی ئەو بەخششەی کە ئەو خۆشی پێدێت بیدات. کتێبی پیرۆز بە چوار شێوازی جیاواز باسی سامانەکانی دەکات: دەخوێنینەوە دەربارەی سامانی بەزەییەکەی، سامانی نیعمەتەکەی، سامانی خۆشەویستییەکەی، و سامانی شکۆمەندییەکەی. هەموو ئەمانە بۆ ئەوانەن کە دێنە لای ئەو و هەژاری و پێویستیی خۆیان دەناسێنن، و ئامادەن لە دەستی ئەوەوە ئەو بەخششە وەربگرن کە ئەو خۆشی پێدێت بیدات.
ڕۆحی پێغەمبەرایەتی کەسێک توانای پێدەدات قسە بکات دەربارەی ئەو شتانەی کە نین وەک ئەوەی هەبن؛ و لە کۆتا ئایەتەکانی مەگنیفیکاتدا، مەریەم هەمان ئەم کارە دەکات. ئەو پێشوەختە بە باوەڕەوە دەبینێت بەدیهاتنی هەموو بەڵێنەکانی خودا لە پەیوەندیدا لەگەڵ گەڕانەوەی ئیسرائیل، و بەرەکەتدارکردنی زیاتریان لەو شانشینەی کە پێغەمبەران بەڵێنیان پێدابوو. ئەو هاوار دەکات،
خودا یارمەتی خزمەتکارەکەی ئیسرائیلی دا، بە یادەوەری بەزەییەکەی. وە قسەی لەگەڵ باوکەکانمان کرد، لەگەڵ ئیبراهیم، و لەگەڵ نەوەکەی بۆ هەتاهەتایە.
شتێکی جوان و شکۆمەند هەیە لەو شێوازەی کە ئەم کچە گەنجە خۆشەویستە دەست دەگرێت بەسەر بەڵێنەکانی خودا و پشت بەو دەبەستێت کە بە تەواوی جێبەجێیان بکات. با هەمان باوەڕ و ئاسوودەیی هی ئێمەش بێت!
پێمان وتراوە کە بۆ ماوەی سێ مانگ مەریەم لەگەڵ ئامۆزاکەی ئەلیزابێس مایەوە، و پاشان گەڕایەوە ماڵی خۆی لە ناسرە. ئەمە پێش لەدایکبوونی یەحیا لە ئاوغوزێنەر بوو، بۆیە کاتێک ئەو ڕووداوە ڕوویدا، ئەو لەگەڵ ئەلیزابێس نەبوو. ناسرە لە بەشی باکووری خاکی فەلەستین بوو، و پێغەمبەر میخا ڕایگەیاندبوو کە عیسا لە بەیتلەحم لەدایک دەبێت. لەوانەیە وا دەربکەوێت کە ئەگەری کەم بوو ئەم پێشبینییە بێتە دی، بەڵام دواتر دەبینین خودا چۆن کاری کرد بۆ ئەوەی ئەوە ڕووبدات.
بەڵێنەکە هاتە دی -- لۆقا 1:57-80
کاتێک کاتی ئەلیزابێت هات کە منداڵی ببێت؛ و کوڕێکی بوو. و دراوسێ و خزمەکانی بیستیان چۆن پەروەردگار ڕەحمەتێکی گەورەی پێ بەخشیبوو؛ و ئەوانیش لەگەڵی دڵخۆش بوون. و وا ڕێککەوت، لە ڕۆژی هەشتەمدا هاتن بۆ خەتەنەکردنی منداڵەکە؛ و ناویان نا زەکەریا، بە ناوی باوکییەوە. و دایکی وەڵامی دایەوە و گوتی، نا؛ بەڵکو ناوی یۆحەننا دەبێت. و پێیان گوت، هیچ کەسێک لە خزمەکانت نییە بەم ناوە بانگ بکرێت. و ئاماژەیان بۆ باوکی کرد، کە چۆن دەیەوێت ناوی لێ بنرێت. و داوای تەختەیەکی نووسینی کرد، و نووسی، گوتی، ناوی یۆحەننایە. و هەموویان سەرسام بوون. و دەمی دەستبەجێ کرایەوە، و زمانی کرایەوە، و قسەی کرد، و ستایشی خودای کرد. و ترس هاتە سەر هەموو ئەوانەی لە دەوروبەریان دەژیان: و هەموو ئەم قسانە لە سەرانسەری ناوچە شاخاوییەکانی یەهودیا بڵاوبوونەوە. و هەموو ئەوانەی گوێیان لێ بوو لە دڵیاندا هەڵیانگرت، گوتیان، ئەم منداڵە چ جۆرە منداڵێک دەبێت! و دەستی پەروەردگار لەگەڵی بوو. و باوکی زەکەریا پڕ بوو لە ڕۆحی پیرۆز، و پێشبینی کرد، گوتی، پیرۆز بێت پەروەردگار خودای ئیسرائیل؛ چونکە سەردانی گەلەکەی کردووە و ڕزگاری کردوون، و قۆچێکی ڕزگاری بۆ ئێمە لە ماڵی خزمەتکارەکەی داود بەرز کردووەتەوە؛ وەک چۆن بە دەمی پێغەمبەرە پیرۆزەکانی قسەی کردووە، کە لە سەرەتای جیهانەوە بوونە: بۆ ئەوەی لە دوژمنەکانمان، و لە دەستی هەموو ئەوانەی ڕقیان لێمانە، ڕزگارمان بێت؛ بۆ جێبەجێکردنی ئەو ڕەحمەتەی بە باوباپیرانمانی بەڵێن دابوو، و بۆ بیرهێنانەوەی پەیمانە پیرۆزەکەی: ئەو سوێندەی کە بە باوکمان ئیبراهیمی خوارد، کە پێمان ببەخشێت، کە ئێمە لە دەستی دوژمنەکانمان ڕزگارمان بێت و بتوانین بەبێ ترس، بە پیرۆزی و ڕاستودروستی لەبەردەمی خزمەتی بکەین، هەموو ڕۆژانی ژیانمان. و تۆ، منداڵ، بە پێغەمبەری هەرە بەرز ناودەبرێیت: چونکە تۆ لەبەردەم پەروەردگاردا دەڕۆیت بۆ ئامادەکردنی ڕێگاکانی: بۆ بەخشینی زانیاری ڕزگاری بە گەلەکەی بە لێخۆشبوونی گوناهەکانیان، لە ڕێگەی ڕەحمەتی نەرمی خودامانەوە؛ کە بەهۆیەوە ڕۆژهەڵات لە بەرزاییەوە سەردانی کردووین، بۆ ئەوەی ڕووناکی بدات بەوانەی لە تاریکیدا و لە سێبەری مردندا دانیشتوون، بۆ ڕێنماییکردنی پێیەکانمان بۆ ڕێگەی ئاشتی. و منداڵەکە گەورە بوو، و لە ڕۆحدا بەهێز بوو، و لە چۆڵەوانییەکاندا بوو تا ڕۆژی دەرکەوتنی بۆ ئیسرائیل” - لوقا 1:57-80.
سەرەتا، سەرنجمان بۆ جێبەجێبوونی بەڵێنەکە دەچێت سەبارەت بە لەدایکبوونی یۆحەننای لەئاوباپتایزکەر. نۆ مانگی تەواو پێشتر، فریشتە جبرائیل بۆ زەکەریا دەرکەوتبوو کاتێک لە پەرستگای ئۆرشەلیم خزمەتی دەکرد، و پێی ڕاگەیاندبوو کە ئەو و هاوسەرە بەتەمەنەکەی ئەلیزابێت دەبنە دایک و باوکی منداڵێک کە ڕێگا بۆ مەسیحی بەڵێندراو خۆش دەکات. نزیکەی باوەڕپێنەکراو دەهاتە پێش چاو، و زەکەریا پرسیارەکەی کرد، "چۆن دەکرێت ئەم شتانە ڕووبدەن؟" فریشتەکە گوتی، "تۆ بێدەنگ دەبیت تاوەکو ئەوان جێبەجێ دەکرێن." زەکەریا ئەو ڕۆژە پەرستگاکەی بەجێهێشت بەبێ ئەوەی بتوانێت قسە بکات، و لە ماوەی هەموو ئەم مانگە چاوەڕوانکراوانەدا بێدەنگ بوو تاوەکو خودا بەڵێنەکەی جێبەجێ کرد. کاتی تەواوی ئەلیزابێت هات کە منداڵی ببێت. کوڕێکی بوو. دراوسێکانی، ئامۆزاکانی و ئەوانی تر، بیستیان چۆن یەزدان ڕەحمەتێکی گەورەی بەرامبەر نیشان دابوو، و ئەوان کۆبوونەوە بۆ ئەوەی لەگەڵیدا دڵخۆش بن. خودا، بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر، سەردانی ئەم خێزانەی کردبوو. ئێستا دەبوو ناوێک بۆ کۆرپە تازە لەدایکبووەکە هەڵبژێردرێت. هەندێک لە ئێوەی دایک و باوکان لەبیرتانە چۆن لیستی ناوەکانتان لە پشتەوەی فەرهەنگەکەدا هەڵدەدایەوە بۆ دۆزینەوەی ناوێک کە نایاب بێت! بۆ ئەوانی تر، پێشتر بۆتان یەکلایی کرابووەوە. ماوەیەکی زۆر لەمەوبەر ڕاتانگەیاندبوو کە منداڵەکە دەبێت ناوی داپیرە یان باپیرە، یان خزمێکی تر هەڵبگرێت. بەڵام زۆرجار منداڵان لەدایک دەبن و بۆ ماوەی چەند مانگێک دەژین پێش ئەوەی ناوێک وەربگرن کە بە گونجاو دادەنرێت. لەو حاڵەتەدا، ئەوان کۆبوونەوە بۆ ئەوەی ناو لە منداڵەکە بنێن. بۆ خەتەنەکردن پێشکەش کرا و ئەو ناوەی پێدرا کە پێیان وابوو هەڵی دەگرێت، ناوی باوکی خۆی، زەکەریا. بەڵام دایکەکە گوتی، "ناوی لێدەنرێت یۆحەننا." وای لێهات کە هیچ یۆحەننایەک لەو خێزانەدا نەبوو. پێیان گوت، "کەس لە خزمەکانت بەو ناوە بانگ نەکراوە." بەڵام فریشتەکە پێش لەدایکبوونی منداڵەکە بە زەکەریای گوتبوو کە ناوی لێدەنرێت یۆحەننا. یۆحەننا واتای "نیعمەتی یەزدان" دەگەیەنێت، و لەدایکبوونی بەڵگەیەکی دیاریکراوی نیعمەتی یەزدان بوو بۆ خێزانەکەی. ڕوویان کردە باوکەکە و ئاماژەیان بۆ کرد، پرسیاریان لێکرد چۆن ناو لە منداڵەکە بنێن. ئەو، کە نەیدەتوانی قسە بکات، داوای تابلێتێکی کرد، و لەسەری نووسی، "ناوی یۆحەننایە." سەرنج بدەن کە-نەک، "ناوی لێدەنرێت یۆحەننا،" بەڵکو "ناوی یۆحەننایە." پێشتر ناوی لێنرابوو! ماوەیەکی زۆر پێشتر لەلایەن فریشتەکەوە ناوی لێنرابوو، و زەکەریا بە سادەیی ئەوەی لەبیردا مابوو. سەرسام بوون. نەیاندەتوانی لێی تێبگەن. ئەو ساتەی کە زەکەریا بەم شێوەیە وشەی فریشتەکەی پشتڕاست کردەوە، دەمی کرایەوە، و زمانی ئازاد کرا، و قسەی کرد و خودای شکۆدار کرد. بێباوەڕی لێوەکانی داخستبوو؛ باوەڕ کردنەوەی. بێباوەڕی بێدەنگی کردبوو؛ باوەڕ توانی قسەی پێبکات و ستایشی خودا بکات. و پێمان دەگوترێت کە ترس دایگرت هەموو ئەوانەی لە دەوروبەردا دەژیان. خەڵک هەستیان دەکرد شتێکی سەیر، شتێکی نهێنی لە هەموو ئەمانەدا هەیە. بێگومان، ئەمە منداڵێک بوو کە بڕیار بوو چارەنووسێکی زۆر سەرنجڕاکێشی هەبێت. هەموو ئەم قسانە بڵاوبوونەوە، بە درێژایی هەموو ناوچە شاخاوییەکانی یەهودیا، و ئەوانەی بیستیان لە دڵیاندا هەڵیانگرت، و پرسیاریان کرد، "ئەمە چ جۆرە منداڵێک دەبێت؟" ئەوان دەیانتوانی ببینن کە دەستی یەزدان لەسەری بوو، تا ئێستا، لە پەیوەندیدا بە جێبەجێبوونی بەڵێنەکە لە لەدایکبوونی منداڵەکە و ئەو ناوەی کە بڕیار بوو هەڵی بگرێت.
ئێستا پاشماوەی بەشەکەمان پەیوەندی بە پێشبینییەکانی زەکەریاوە هەیە. چەندین ساڵ تێپەڕیبوو لەوەتەی خودا لە ڕێگەی پێغەمبەرانەوە قسەی کردبوو. بەڵام ئێستا، بە شێوەیەکی تایبەت لێوەکانی زەکەریا، باوکی ئەم منداڵە سەرسوڕهێنەرەی کردەوە، و توانی قسەی پێشبینیکارانە بکات. زەکەریا پڕ بوو لە ڕۆحی پیرۆز. پێشبینیکردن تەنها توانای پێشبینیکردنی ڕووداوەکانی داهاتوو نییە، بەڵکو پێدانی بیروڕای خودایە سەبارەت بە ئێستا یان داهاتوو. لێرەدا هەردووکیان دەبینین. زەکەریا شتەکانی داهاتووی بینی، و شتێک لە شوێنی سەرسوڕهێنەری ئەم منداڵەی خۆی تێگەیشت کە دەبوو هەیبێت. پاشان، ئەو هەروەها باسی سوودە ڕۆحییەکانی کرد کە لە خزمەتەکەیەوە بەدەست دەهاتن.
پیرۆز بێت یەزدان خودای ئیسرائیل،
هاوار دەکات، "چونکە ئەو سەردانی گەلەکەی کردووە و ڕزگاری کردوون." جێی سەرنجە چۆن باوەڕ کەسێک توانادار دەکات قسە لەسەر ئەو شتانە بکات کە بوونیان نییە، وەک ئەوەی هەبن. زەکەریا گوتی، "خودا سەردانی گەلەکەی کردووە و ڕزگاری کردوون." هێشتا ڕزگار نەکرابوون؛ واتە، لە ڕاستیدا نا، بەڵام دەیتوانی بە باوەڕەوە قسە بکات. ئەو دڵنیا بوو لەوەی کە لەبەر ئەوەی بەڵێنەکە سەبارەت بە لەدایکبوونی ئەم منداڵە جێبەجێ کرابوو، بەڵێنی ڕزگارکردنی ئیسرائیل، لە ڕێگەی ڕزگارکەری داهاتووەوە، بە هەمان شێوە دڵنیا بوو لە جێبەجێبوون.
ڕزگارکردن چییە؟ ڕزگاربوونە لە کۆیلایەتی. کڕینەوەی ئەوەیە کە لەدەستچووە. نەک تەنها ئیسرائیل، بەڵکو نەتەوەکانی غەیرەجوولەکەش لە کۆیلایەتی گوناهدا بوون و پێویستیان بە ڕزگارکردن بوو. ئەوان هەموو مافێکیان بۆ بەرەکەت لەدەستدابوو، و پێویستیان بە ڕزگارکردن بوو، و گەورەمان عیسای پیرۆز، دەهات بۆ ئەوەی ڕزگاریان بکات. فەرمووی: "کوڕی مرۆڤ نەهات بۆ ئەوەی خزمەتی بکرێت، بەڵکو بۆ ئەوەی خزمەت بکات و ژیانی خۆی بکاتە فیدیە بۆ زۆر کەس." ئایا هێزی ڕزگارکەری گەورەمان عیسای مەسیح دەناسیت؟ ئەو نەک تەنها لە سزای شایستەی گوناه ڕزگار دەکات، بەڵکو لە هێزی خودی گوناهەکەش ڕزگار دەکات. ئەو ئەوانەی متمانەیان پێی هەیە، لە کۆیلایەتی گوناه ئازاد دەکات. زەکەریا بە باوەڕەوە چاوەڕێی ئەو کاتەی دەکرد کە هەموو ئەمانە بۆ ئیسرائیل و نەتەوەکان ڕاست دەبن.
“ئەو سەردانی گەلەکەی کردووە و کڕیوەتەوە، و قۆچی ڕزگاری بۆ ئێمە لە ماڵی بەندەکەی داود هەڵساندووە.”
خودا زۆر لەمێژبوو بەڵێنی دابوو کە مەسیح لە نەوەی داودەوە دێت، و مریەم کچێکی ماڵی داود بوو. لەم ڕێگەیەوە منداڵەکە لەدایک دەبوو کە ڕزگاری دەهێنا، و زەکەریا دەیانتوانی باسی ئەمە بکات وەک ئەوەی پێشتر ئەنجام درابێت، چونکە بێباوەڕییەکەی نەما بوو و متمانەیەکی تەواوی بە وشەی خودا هەبوو. هەموو ئەمانە، ئەو دەڵێت، بریتییە لە،
وەک چۆن ئەو بە دەمی پێغەمبەرە پیرۆزەکان فەرمووی، کە لە سەرەتای زەمەنەوە هەبوون.
وشەی "جیهان" لێرەدا تەنها گەردوون نییە – جیهانی ڕێکخراو – بەڵکو سەردەمەکانی کاتە. لە سەرەتاوە خودا باسی ئەم یەکێکە دەکرد کە دێت. لە باخی عەدەنەوە بەردەوام، ئەو باسی ڕزگارکەرە هاتنەکەی دەکرد، و ئێستا ئەو بەم زووانە دەردەکەوت. پێشڕەوەکەی پێشتر گەیشتبوو. خودا وشەکەی دابوو و وشەکەی بە سوێندێک مۆر کردبوو؛ و بەم شێوەیە ئەو خەریک بوو ئەو بەزەییە جێبەجێ بکات کە بە باوکان بەڵێنی دابوو، و پەیمانە پیرۆزەکەی خۆی بیر بێتەوە، "ئەو سوێندەی کە بۆ باوکمان ئیبراهیمی خوارد." لە پەیدابووندا پێمان وتراوە کە کاتێک خودا پەیمانی لەگەڵ ئیبراهیم بەست، فەرمووی، "بە نەوەی تۆ هەموو نەتەوەکانی سەر زەوی بەرەکەتدار دەبن،" و بە سوێندێک پشتڕاستی کردەوە، و چونکە نەیدەتوانی بە گەورەتر لە خۆی سوێند بخوات، بە خۆی سوێندی خوارد. ئەو تەنها یەکێکە کە مافی هەیە بەم شێوەیە سوێند بخوات. ئەمە پەیوەندی بە پەیمانی کۆنەوە هەبوو، و ئێستا خوێنی بەنرخی مەسیح پەیمانی نوێی مۆر کردووە. ئێمە دەزانین کە خودای گشتگیر هەرگیز لە پەیمانەکەی پاشگەز نابێتەوە؛ بۆیە گەورەمان عیسای مەسیح وەک نەوەی بەڵێندراوی ئیبراهیم هات، و لە ڕێگەی ئەوەوە پێشتر بەرەکەتێکی بێشومار گەیشتووەتە جولەکە و نەجولەکە، بەڵام بەڵێنەکان بە هیچ شێوەیەک بە تەواوی جێبەجێ نەکراون. کاتێک جێبەجێ دەکرێن، هەموو ئیسرائیل، وەک نەتەوەیەک، ڕزگار دەبن، و بۆ ڕزگاری ڕوو لە گەورە دەکەن؛ و هەموو نەجولەکەکان دەسەڵاتی ئەویان قبوڵ دەکەن، و ڕاستودروستی زەوی دادەپۆشێت وەک چۆن ئاو قووڵایی گەورە دادەپۆشێت. ئینجا تەواوی گەردوون ملکەچی گەورەمان عیسای مەسیح دەبێت.
بۆ ئهمه بوو که زهکهریا چاوی لێ بوو -
"تاکوو ئەو پێمان ببەخشێت، کە ئێمە، دوای ڕزگاربوونمان لە دەستی دوژمنانمان، بتوانین بەبێ ترس خزمەتی ئەو بکەین، هەموو ڕۆژانی ژیانمان."
وەک چۆن زەکەریا چاوەڕێی هاتنەدیی هەموو ئەمانەی دەکرد. کەچی نۆزدە سەد ساڵ تێپەڕیوە، و ئێمە ئەمڕۆ خەڵکی ئیسرائیل دەبینین زیاتر لە دوژمنەکانیانەوە دەناڵێنن وەک لەوەی کە ڕەنگە لە سەدەکانی ڕابردوودا ئازاریان چەشتبێت. ڕەنگە کەسێک هەست بکات کە ووشەی خودا شکستی هێناوە؛ کە ڕاگەیاندنە پێشبینییەکانی نەهاتوونەتە دی، و شتێک هەڵەیە. هیچ هەڵەیەک لە ووشەی خودا نییە. هەڵەکە لێرەیە. خودا ڕزگارکەرەکەی نارد. هاتە لای هی خۆی، بەڵام ئەوان وەرناگرت. جولەکە و ناجولەکە هەردووکیان تاوانبارن و یەکگرتوون لە ڕەتکردنەوەی ئەو ڕزگارکەرەی کە خودا بەڵێنی دابوو. خوداوەند عیسا فەرمووی: "وامەزانن هاتووم ئاشتی بهێنمە سەر زەوی. پێتان دەڵێم نەخێر، بەڵکو شمشێر." پێشبینی کرد: "نەتەوە لە دژی نەتەوە و شانشین لە دژی شانشین هەڵدەستێت،" و جەنگ و وێرانکاری لە جیهاندا دەبێت تا ڕۆژی گەڕانەوەی. کاتێک بۆ جاری دووەم دەگەڕێتەوە، ئەوکات ئەم پێشبینییانە دێنە دی. ڕەنگە پێشتر هاتبانە دی ئەگەر خەڵک وەرگرتبایان. بەڵام دڵیان بۆی نەکردەوە. ئێستا ئەو ئاشتی بۆ هەموو ئەوانە دەهێنێت کە متمانەیان پێیەتی؛ و لە ناوەڕاستی جیهانێکی پڕ لە جەنگدا، ئەوانەی بە باوەڕەوە وەرگرتوویانە، واتای ئەم وشانە دەزانن: "تۆ ئەوەی مێشکی لەسەر تۆیە، لە ئاشتییەکی تەواودا دەیپارێزیت، چونکە متمانەی بە تۆیە." هیچ ئاشتییەک بۆ جیهان نییە چونکە مەسیحی ڕەتکردووەتەوە. بەڵام ئاشتییەکی هەمیشەیی هەیە بۆ ئەوانەی متمانەیان پێیەتی، تەنانەت لە ناوەڕاستی ناخۆشترین بارودۆخیشدا. ئەوەی کە ئەو سەبارەت بە ئیسرائیل بەڵێنی دەدات، ڕۆژێک دێتە دی.
بۆ ئەوەی خودا پێمان ببەخشێت کە ئێمە، دوای ئەوەی لە دەستی دوژمنەکانمان ڕزگارمان بوو، بتوانین بەبێ ترس خزمەتی بکەین، بە پیرۆزی و ڕاستودروستی لەبەردەمیدا، بە درێژایی هەموو ڕۆژانی ژیانمان.
نە جولەکە و نە نەجولەکە ناتوانن چاوەڕێی ڕزگارکردنی خودا بکەن مەگەر گەڕانەوەیەکی ڕاستەقینەی دڵ بۆ لای ئەو هەبێت. ئەوە کێشەی جیهانی ئەمڕۆیە. پیاوان حەز دەکەن خودا دەستوەردان بکات بۆیان. حەز دەکەن ئەو بێت و بەزەیی نیشان بدات، بەڵام ئامادە نین ڕێزی لێ بگرن بە چەمینەوە لەبەردەمی لە تۆبەدا و هەوڵدان بۆ ژیان بۆ شکۆمەندییەکەی. کاتێک خودا ئیسرائیل ڕزگار دەکات، تەنها بەو واتایە نایەت کە ئەوان لە دوژمنەکانیان ئازاد دەکرێن و بۆ خاکەکەی خۆیان دەگەڕێنرێنەوە، بەڵکو بەو واتایە دێت کە دەتوانن بەبێ ترس خزمەتی بکەن و لەبەردەمیدا بە پیرۆزی و ڕاستودروستی بڕۆن بە درێژایی ڕۆژانی ژیانیان. ئۆه، خۆزگە ئەمڕۆ گەڕانەوەیەکی گەورە بۆ لای خودا هەبووایە! ئۆه، خۆزگە لە سەرانسەری ئەم نەتەوەیە و نەتەوەکانی تری جیهاندا دانپێدانانێک هەبووایە بە گوناهی دوورکەوتنەوەمان لە خودا، بۆ ئەوەی بگەڕێینەوە لای ئەو، دان بە شکستماندا بنێین، خاوەندارێتی تاوانمان بکەین، و متمانە بەو ڕزگارکەرە بکەین کە ئەو دابینی کردووە، و پاشان هەوڵ بدەین لەبەردەمیدا بە پیرۆزی و ڕاستودروستی بڕۆین. ئەوکاتە دەتوانین چاوەڕێی ئەوە بکەین خودا بێت و ڕزگارکردنێکی سەرسوڕهێنەر ببەخشێت. هیچ ئاشتییەکی بەردەوام بۆ جیهان نابێت مەگەر نەتەوەکان لە تۆبەدا لەبەردەم خودا بچەمێنەوە و لەگەڵیدا ڕێک بکەون؛ و تا ئەو ڕادەیەی کە ئێمە لە وشەی پێغەمبەرایەتی تێدەگەین، ئەوە هەرگیز ڕوونادات تاوەکو خوداوەند عیسامان، میری ئاشتی ڕەتکراوە، بە کەسایەتی خۆی دەگەڕێتەوە بۆ ئەم دیمەنە.
و ئێستا، لە کۆتا بەشی پێشبینییەکەیدا، زەکەریا ڕوو دەکاتە ئەو منداڵە بچووکە بێهۆشەی کە لەوێ پاڵکەوتووە، یان لە لانکەکەیدا یان لە باوەشی دایکی، و دەڵێت،
"وە تۆ، منداڵ، پێغەمبەری هەرەبەرزت پێ دەوترێت."
چەندە شەرەفێکی گەورە بوو ئەمە! گەورە عیسا دواتر فەرمووی لەو کەسانەی لە ژنان لەدایکبوون، کەسێکی گەورەتر لە یۆحەننای لەئاوباپتایزکەر نەبوو. و بۆیە زەکەریا تێگەیشت کە ئەو شەرەفی گەورەی دەبێت کە ببێتە پێغەمبەری هەرەبەرز.
تۆ دەچیتە بەردەم پەروەردگار بۆ ئامادەکردنی ڕێگاکەی.
ئەو لێرەدا بەڕاستی لە پەیمانی کۆنەوە گوتەی دەهێنایەوە. لەوێدا دەخوێنینەوە کە یۆحەننا دەبوو پێش ڕووی یەهوڤا بڕوات بۆ ئەوەی ڕێگا خۆش بکات. ئەو پێش ڕووی عیسا ڕۆیشت بۆ ئەوەی ڕێگا خۆش بکات. عیسای پەیمانی نوێ، یەهوڤای جەستەداربووی پەیمانی کۆنە. یۆحەننا دەبوو پێش ڕووی یەهوڤا بڕوات بۆ ئەوەی ڕێگاکەی خۆش بکات، بۆ ئەوەی زانیاری ڕزگاری بداتە گەلەکەی خۆی. پێم وایە هەندێک جار کاری یۆحەننای لەئاوباپتایزکەر کەم نرخ دەخەین. ئێمە بە سادەیی وەک ئەو کەسە بیری لێ دەکەینەوە کە هات بۆ خۆشکردنی ڕێگای پەروەردگار، و لەبیرمان دەچێت کە ئەو پەیامێکی نیعمەتیشی پێشکەش کرد، ڕاگەیاندنێکی دیاریکراوی ئینجیل. ئەوە ئەو بوو کە گوتی، "سەیرکەن بەرخی خودا کە گوناهی جیهان لادەبات." ئایا دەتوانیت لە هیچ شوێنێک پەیامێکی ئینجیلی ڕوونتر لەوە بەدەست بهێنیت؟ ئەوە ئینجیلی نیعمەتی خودایە بە هەموو سادەییەکەیەوە. بە یۆحەننا درا کە ڕزگارکەرەکە دەستنیشان بکات، نەک تەنها وەک پاشای ئیسرائیل، نەک تەنها وەک ئەو کەسەی کە دەبوو بەڵێنەکان بەجێ بهێنێت و بە ڕاستودروستی فەرمانڕەوایی هەموو جیهان بکات، بەڵکو وەک ئەو کەسەی کە دەبوو ڕزگاری بۆ پیاوانی گوناهبار دابین بکات. تەنها لە ڕێگەی ئەوەوە ڕزگاری دێت.
بۆ پێدانی زانیاریی ڕزگاری بە گەلەکەی، بە لێخۆشبوونی گوناهەکانیان.
کاتێک یۆحەننا تەعمیدی دەکرد، بۆ لێخۆشبوونی گوناهەکان بوو. تەعمیدەکەی داننان بوو لەلایەن خەڵکەوە کە ئەوان گوناهبار بوون و شایەنی مردن بوون. کاتێک دەچوونە ناو ئاوەکانی تەعمیدەوە، وەک ئەوەی بڵێن، "پێویستە بۆ گوناهەکانمان بمرین." بەڵام یۆحەننا باسی یەکێکی دەکرد کە دەهات بۆ ئەوەی سزای ئەو گوناهانە بدات، و خەڵکەکە باوەڕیان بە پەیامەکە هێنا، و بەم شێوەیە بە زانینی لێخۆشبوون شادمان بوون.
بۆ ئەوەی زانینی ڕزگاری بدات بە گەلەکەی، بۆ لێخۆشبوونی گوناهەکانیان، لە ڕێگەی بەزەیی نەرمی خودامانەوە، کە بەهۆیەوە ڕۆژهەڵات لە بەرزاییەوە سەردانی کردین.
چەند جوانە ئەو زمانەی زەکەریا بەکاری هێناوە! ئەو باس لە نیعمەتی خودا دەکات کە بەم شێوەیە بۆ مرۆڤە گوناهبارەکان دەرکەوتووە، وەک هەڵهاتنی خۆری بەیانی دوای تاریکیی شەو،
بۆ ئەوەی ڕووناکی بدات بەوانەی لە تاریکیدا و لە سێبەری مەرگدا دانیشتوون.
ئەوە دۆخی جیهان بوو لە دەوروبەری کاتێک زەکەریا ئەم وشانەی وت؛ و ئەوە دۆخی بەشێکی گەورەی جیهانە ئەمڕۆ، و هەر بۆیەشە ئێمە سپێردراوین بۆ ناردنی مزگێنی بۆ دوورترین گۆشەکانی زەوی، بۆ ئەوەی پیاوان و ژنان لە هەموو شوێنێک بیبیستن – بۆ ئەوەی ڕووناکی بدات بەوانەی لە تاریکیدان، لە سێبەری مردندا. دەخوێنینەوە، سەبارەت بەوانەی لە خودا دوور دەکەونەوە، ئەوانەی بۆ خۆیان و گوناهـ دەژین، "ڕێگای ئاشتییان نەزانیوە؛" بەڵام یەحیا لەسەرئاوھەڵگر دەبوو پێش ڕووی پەروەردگار بڕوات بۆ ڕاگەیاندنی ئەو شایەتییەی خودا دابووی، بۆ ئەوەی پێیەکانی خەڵک بۆ ڕێگای ئاشتی ڕێنمایی بکات. خزمەتکاری خودا کە پیاوان و ژنان بۆ مەسیح ئاماژە پێدەکات، ڕێگای ئاشتییان پیشان دەدات، چونکە، "بە ڕاستکردنەوەمان بە باوەڕ، ئاشتی لەگەڵ خودا ھەیە."
مێشکمان به سروشتی خۆی پرسیارکهره و زۆر شت ههن که له ئینجیلدا تۆمار نهکراون و حهز دهکهین زانیاریمان لهسهریان ههبێت. حهز دهکهین شتێک لهسهر پهروهردهکردنی ئهم منداڵه بزانین. حهز دهکهین ڕێگهمان پێ بدرێت له پشت پهردهکانهوه سهیر بکهین و شتێک له ژیانی ماڵی یهحیا باپتیز وهک منداڵێکی بچووک و وهک گهنجێک که گهوره دهبێت، ببینین. حهز دهکهین بزانین چی وای لێکرد، له کۆتاییدا، بچێته چۆڵهوانی، و چۆن خودا قسهی لهگهڵ کرد. بهڵام خودان پێی خۆش نهبووه حهز له زانیارییهکانی ئێمه سهبارهت بهم شتانه تێر بکات. ههموو ئهو شتانهمان پێ دهڵێت که گرنگن بۆمان بزانین، و ئهوانی تری جێ دههێڵێت. دواتر دهیانزانین کاتێک دهگهینهوه ماڵهوه بۆ بهههشت.
بەڵام چیرۆکی سەرەتای ژیانی یەحیا لەسەر ئاوکەر -تەواوی چیرۆکەکە- لە یەک ئایەتدا هاتووە (لۆقا ١:٨٠):
و منداڵەکە گەورە بوو، و لە ڕۆحدا بەهێز بوو، و لە چۆڵەوانییەکاندا بوو هەتا ڕۆژی دەرکەوتنی بۆ ئیسرائیل.
تەنها کەمێک لە چوار دێڕ کەمتر لە پەرتووکی پیرۆزەکەمدا، بەڵام ئەوان ڕەنگە نزیکەی بیست و پێنج یان بیست و هەشت ساڵ ژیان بگرنەوە، و بە شێوەیەکی زۆر ڕوون منداڵێکمان بۆ وێنا دەکەن کە لەبەردەم خودا گەورە دەبێت و خۆی تەرخان کردووە بۆ ئەو، بە ڕۆح بەهێزە، خراپە ڕەت دەکاتەوە، چاکە هەڵدەبژێرێت؛ و پاشان، کاتێک بانگەوازە خوداییەکە هات، لە پاشماوەی جیهان دوورکەوتەوە، بە تەنیا لەوێ لە بیابانەکەدا کە لەوانەیە لەگەڵ خودا پەیوەندی بگرێت، لەوێ دەیتوانی باشتر گوێی لە دەنگی ئەو بێت و لەلایەن ئەو فێر بکرێت، بۆ ئەوەی کاتێک کاتی دیاریکراو هات، لەبەردەم گەلی ئیسرائیل وەک نێردراوی یەزدان دەربکەوێت، کە هاتبوو بۆ ئەوەی ڕێگای یەزدان ئامادە بکات.