ئەم کورتەی بەشە باس لە وتارەکەی عیسا دەکات لەسەر کێوی زەیتوون، وەڵامی پرسیارەکانی قوتابییەکانی دەداتەوە دەربارەی وێرانبوونی ئۆرشەلیم، نیشانەی هاتنەوەی، و کۆتایی سەردەم. تێیدا باس لە مەرجەکانی پێش هاتنەوەی دەکات، لەوانە مەسیحی درۆینە، جەنگەکان، قاتوقڕییەکان، و کارەساتە سروشتییەکان، جەخت لەسەر پێویستیی وریایی و ئامادەیی دەکاتەوە لەنێو شوێنکەوتووانی. دەقەکە هەروەها نموونەکان دەستنیشان دەکات کە بەرپرسیارێتییەکان ڕوون دەکەنەوە لە کاتی نەبوونی ئەودا و دادگاییکردنی داهاتووی گەلان.
بەشەکانی ٢٤-٢٥ زۆر بە توندی بەیەکەوە بەستراونەتەوە. ئەوان ئەوەمان پێدەدەن کە سێر ڕۆبەرت ئەندەرسۆن ناوی لێناوە "دووەم وتاری سەر کێو." هەموو ئەوەی لێرەدا هەیە لەلایەن گەورەکەمانەوە گوتراوە لەسەر کێوی زەیتوون لە وەڵامی پرسیارەکانی قوتابییەکانی، "کەی ئەم شتانە ڕوودەدەن؟ و نیشانەی هاتنەوەی تۆ و کۆتایی جیهان [یان سەردەم] چی دەبێت؟" ئەوان شایەنی تێڕامانێکی زۆر وردترن لەوەی لێرەدا دەتوانین پێیان بدەین. لە بەشی ٢٤دا، ئەو ئەو بارودۆخانە نیشان دەدات کە لە جیهاندا زاڵ دەبن لە کاتی ڕەتکردنەوەیدا و، بە تایبەتیش، لەوەی کە پێغەمبەر دانیال ناوی لێناوە "کاتی کۆتایی،" تەنگانەی گەورە کە ڕاستەوخۆ پێش گەڕانەوەی گەورەکەمان وەک کوڕی مرۆڤ دەکەوێت، بۆ دامەزراندنی شانشینی ئاسمان لەسەر ئەم زەوییە بە هێز و شکۆمەندییەوە. لە سێ نموونەکەی بەشی ٢٥دا ئێمە، یەکەم، لە نموونەی کچە پاکیزەکاندا، بەرپرسیارێتییەکان کە لەسەر گەلەکەیەتی لە کاتی نەبوونیدا و گرنگی ئامادەبوون بۆ پێشوازیکردنی کاتێک دەگەڕێتەوە. لە نموونەی بەهرەکاندا بیرمان دەهێنرێتەوە لەو لێپرسینەوەیەی کە هەر خزمەتکارێک دەبێت لەو ڕۆژەدا بیدات بۆ هەر توانایەک کە پێی سپێردراوە. لە کۆتاییدا ئێمە دادگاییکردنی نەتەوە زیندووەکانمان هەیە کاتێک کوڕی مرۆڤ لەسەر هەورەکانی ئاسمان دێت، لەگەڵ فریشتە پیرۆزەکانی، و لەسەر تەختی شکۆمەندییەکەی دادەنیشێت.
ئەم دادگاییکردنی نەتەوەکانە لەسەر زەوی لەو کاتەدا نابێت تێکەڵ بکرێت لەگەڵ دادگاییکردنی مردووە بەدکارەکان، کاتێک تەختی سپی گەورە دادەنرێت لە کۆتایی سەردەمی پاشایەتی، کە ئەویش کۆتایی جیهان دەبێت. جیاوازییەکە زۆر دیارە لە نێوان ئەو دیمەنەی لە بینین ٢٠:١١-١٥ و دادگاییکردنی پێش هەزار ساڵەیی مەتتا ٢٥:٣١-٤٦. ئەو دوو ڕووداوە بە هەزار ساڵ لە یەکتر جیاکراونەتەوە.
دوای سەرزەنشتکردنی زۆر توند و جیدییەکەی بۆ مامۆستایانی یاسا و فەریسییە دووڕووەکان و دەربڕینی خەم و پەژارەی لەسەر کوێری و گوێڕایەڵنەبوونی خەڵکی قودس، پەروەردگار حەوشەکانی پەرستگای بەجێهێشت کە لەوێ مزگێنی دەدا و فێری دەکرد و لەگەڵ قوتابییەکانی بەسەر جۆگەی کەدرۆن دا ڕۆیشت بۆ چیای زەیتوونەکان. پێش ئەوەی شارەکە بەجێبهێڵن، قوتابییەکان هەوڵیاندا سەرسامییەکەی بجووڵێنن بۆ بینا جوانەکانی شوێنی پەرستگاکە.
و عیسا چووە دەرەوە و لە پەرستگاکە ڕۆیشت: و قوتابییەکانی هاتنە لای بۆ ئەوەی بیناکانی پەرستگاکەی نیشان بدەن. و عیسا پێیانی فەرموو، ئایا هەموو ئەم شتانە نابینن؟ بەڕاستی پێتان دەڵێم، لێرە بەردێک لەسەر بەردێکی تر نامێنێتەوە، کە نەڕوخێنرێت. (ئایەتەکانی ١-٢)
کاتێک عیسا بەو شێوەیە قسەی کرد، دەبێت وەک پێشبینییەک دەربکەوتبێت کە ئەگەری جێبەجێبوونی کەم بوو. لە چاوی شوێنکەوتووانییەوە، ئەو بینایانە بەسەروبەر و پتەو دەهاتن بۆ ئەوەی بۆ چەندین سەدە بوەستن. بەڵام قسەکانی دەبوو بسەلمێنرێن کە ڕاستن دوای ماوەیەکی تاقیکردنەوەی چل ساڵ. بەڕوونی قوتابییەکان پێشبینییەکەی عیسایان بەستەوە بەوەی کە ئەو لە بۆنەکانی پێشوودا وتبووی سەبارەت بە دووەم هاتنی. بۆیە، دوای ئەوەی گەیشتنە سەر چیاکە و لەسەری دانیشتن کە چاودێری شاری جوان بەڵام مەحکوم بە لەناوچوونی دەکرد، سێ پرسیاریان لێی کرد:
کاتێک لەسەر چیای زەیتوون دانیشتبوو، قوتابییەکان بە نهێنی هاتنە لای و گوتیان، پێمان بڵێ، کەی ئەم شتانە ڕوودەدەن؟ و نیشانەی هاتنەوەت چی دەبێت، و کۆتایی جیهان؟ (م. 3)
تێبینی پرسیارەکان بە ڕیز بکە:
با بڕوانینە بەشی یەکەم.
یەسووع وەڵامی دانەوە و پێی گوتن: «ئاگادار بن کەس فریوتان نەدات. چونکە زۆر کەس بە ناوی منەوە دێن و دەڵێن: "من مەسیحم،" و زۆر کەس فریو دەدەن. و گوێتان لە جەنگ و دەنگوباسی جەنگ دەبێت؛ ئاگادار بن دڵەڕاوکێتان نەبێت، چونکە هەموو ئەم شتانە دەبێت ڕووبدەن، بەڵام کۆتاییەکە هێشتا نەهاتووە. چونکە نەتەوە لە دژی نەتەوە هەڵدەستێت و شانشین لە دژی شانشین، و برسێتی و پەتای کوشندە و بوومەلەرزە لە شوێنی جیاوازدا دەبێت. هەموو ئەمانە سەرەتای ناخۆشییەکانن.» (ئایەتەکانی ٤-٨)
ئەو بارودۆخانەی لێرەدا وێنا کراون، کاریگەرییان لەسەر هەموو ئەو سەدەیان هەبووە کە پەروەردگار گەڕاوەتەوە ئاسمان. ئەوان خۆیان پێمان ناڵێن لەبارەی نزیکیی گەڕانەوەیەوە، بەڵام پێمان نیشان دەدەن کە چەندە بە خراپی ئەم جیهانە هەژارە پێویستی بە فەرمانڕەوایەکی لێهاتوو هەیە و چۆن هەموو دروستکراوەکان ناڵە دەکەن کاتێک چاوەڕێی هاتنی ئەون.
"وریابن کەس فریوتان نەدات." شەیتان بە لاساییکردنەوە کار دەکات. هەوڵ دەدات داوتان بۆ بنێت بە ساختەکردنی هەموو شتێک کە لە خوداوەیە. بۆیە پێویستە بەردەوام لە فریودانەکانی ئاگادار بین. پێویستە هەموو شتێک بە نووسراوی پیرۆز تاقی بکەینەوە.
"زۆر کەس بە ناوی منەوە دێن و دەڵێن، من مەسیحم." ژمارەی فێڵبازەکان یان دژە-مەسیحەکان زۆر بوونە. زۆرجار پیاوانی وا، و هەندێک جاریش ژنان، هەموو نیشانەیەکی شیزۆفرێنیایان نیشان داوە؛ بەڵام زۆرێکیان بە ئەنقەست فریودەر بوونە. کەس هەرگیز لە ڕێگا لای نەدەدا بەهۆی ئەو بانگەشەکارانەی مەسیحییەتەوە ئەگەر بیانزانیایە کە مەسیح جارێکی تر ناگەڕێتەوە سەر زەوی وەک چۆن پێشتر هات، لە ڕێگەی لەدایکبوونەوە. ئەو وەک پەروەردگار لە ئاسمانەوە دێت و هەموو سوپای ئاسمانی لەگەڵیدا دەبێت.
"کۆتایی هێشتا نەهاتووە." لەو کاتەوەی ئەو سەرکەوت بۆ ئاسمان، شەڕ و دەنگوباسی شەڕ بەردەوام بیرهێنەرەوەی گەمژەیی مرۆڤ بوون لە ڕەتکردنەوەی میری ئاشتی، بەڵام ئەمانە بەڵگەی کۆتاییهاتنی سەردەمەکە نین. هەڵەیە کە سەیری ململانێی نەتەوەکان بکرێت وەک ئەوەی خۆیان نیشانەی ئەوە بن کە هاتنەوەی دووەم نزیکە.
ئایەتی حەوتەم باس لە زنجیرەیەک شەڕی گەورە دەکات کە تێیدا زۆرێک لە نەتەوە و شانشینەکان تێوەدەگلێن. ئەو ململانێیانە لە ماوەی نۆزدە سەد ساڵی ڕابردوودا زۆر بوون و لە سەدەی ڕابردوودا لە توندی و ترسناکییاندا زیادیان کردووە، بە شێوەیەک کە جەنگە جیهانییەکانی 1914-1918 و 1939-1945 خراپترین بوون کە مرۆڤایەتی تا ئێستا بینیبێتی. وەک دەرئەنجامی شەڕی بەرفراوان، هەمیشە قحتی و پەتای کوشندە بەدوایدا دێن. لێرەدا بوومەلەرزە لە زۆر شوێن زیاد دەکرێت بۆ ئەم پەتایانە، کە وا دەردەکەوێت ئاماژە بێت بۆ زیادبوونێکی گەورە لە کارەساتە سروشتییەکاندا کاتێک کۆتایی نزیک دەبێتەوە.
"هەموو ئەمانە سەرەتای ناخۆشییەکانن." دوای ئەمانە بارودۆخی زۆر خراپتر و سەرسوڕهێنەرتر دێن پێش ئەوەی کوڕی مرۆڤ بە کەسایەتی خۆی دەربکەوێت بۆ ئەوەی ئەو پاشایەتییە بهێنێت کە ڕەتکرایەوە کاتێک ئەو یەکەم جار لێرە بوو.
نهێنیی ڕفاندنی کڵێسا، پێش کۆتاییی کات، لێرەدا لەم وتارە گەورە پێشبینییەدا باس نەکراوە. ئەوە هێشتا نهێنییەکی شاراوە بوو کاتێک عیسا ئەم وشانەی فەرموو. هیچ کاتێک بۆی دیاری نەکراوە، وە هیچ نیشانەیەکیش ئاماژە پێنەکراوە. نیشانەکانی لێرەدا هەموویان پەیوەندییان بە دەرکەوتنی ئەوەوە هەیە لە ئاسمانەوە وەک ئەو پاشایەی کە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی دەسەڵات و فەرمانڕەواییی گەورەی خۆی وەربگرێت. هاتنی کوڕی مرۆڤ هەمیشە ئاماژە بەم ڕووداوە دەکات، هەرگیز بە ڕفاندنەکە نا.
ئەو بارودۆخانەی لە ئایەتەکانی 9-14دا وێناکراون، بە تەواوی لەگەڵ نیوەی یەکەمی حەفتای حەفتاهەمینی نەهاتووی دانیالدا دەگونجێن؛ بۆیە زۆر گونجاوە کە ڕاپچەرەکە لە نێوان ئایەتەکانی 8-9دا جێگیر بکرێت. لە لایەکی ترەوە، بارودۆخی هاوشێوە دووبارە و سێبارە لە ماوەی سەدە مەسیحییەکاندا ڕوویانداوە، بەڵام ئەوان لە کاتی کۆتاییدا زیاتر دەردەکەون.[^1]
ئینجا ئێوە دەدەنە دەست ئازار و دەتانکوژن، و لەبەر ناوی من، هەموو نەتەوەکان ڕقیان لێتان دەبێتەوە. و ئینجا زۆر کەس تووشی لەقبوون دەبن، و یەکتری دەدەنە دەست، و ڕقیان لە یەکتری دەبێتەوە. و زۆر پێغەمبەری درۆزن هەڵدەستن، و زۆر کەس فریو دەدەن. و لەبەر ئەوەی خراپەکاری زۆر دەبێت، خۆشەویستی زۆر کەس سارد دەبێتەوە. بەڵام ئەوەی تاکو کۆتایی خۆڕاگر بێت، ئەوا ڕزگاری دەبێت. و ئەم مزگێنییەی پادشایەتی لە هەموو جیهاندا ڕادەگەیەنرێت وەک شایەتییەک بۆ هەموو نەتەوەکان، و ئینجا کۆتایی دێت. (ئایەتەکانی ٩-١٤)
"هەموو خەڵک ڕقیان لێتان دەبێتەوە لەبەر ناوی من." شەهیدبوونی قەشەکان، سەرەتا لەژێر حوکمی بتپەرستیدا، پاشان لەژێر ڕۆمای پاپاییدا، و دواتریش لەژێر سیستەمە خراپەکانی تردا، نابێت پشتگوێ بخرێت کاتێک ئەم پێشبینییە لەبەرچاو دەگیرێت. شەهیدبوون کۆتایی نایەت کاتێک کڵێسای خودا ڕفێندرێت. ئینجا پەروەردگار شایەتییەکی نوێ بانگ دەکات کاتێک جارێکی تر ئیسرائیل بەرز دەکاتەوە؛ و زۆرێک لە شایەتەکانی، لەو ڕۆژە تاریکانەدا، داوایان لێدەکرێت ژیانی خۆیان دابنێن لە سەردەمی دەسەڵاتی ئیمپراتۆری بێدینی دڕندەی ڕۆژانی کۆتایی و مانگە دەستکردەکەی، دژە-مەسیحی کەسی. بۆیە ئەم پێشبینییانە دوو جێبەجێکردنیان دەبێت - لە سەردەمی ئێستای نیعمەتدا و لە ماوەی داهاتووی دادگاییکردندا.
پاشان هەڵگەڕانەوەیەکی گەورە ڕوودەدات کاتێک زۆر کەس تووشی گومان دەبن و خزمەتکارە دڵسۆزەکانی خودا لەلایەن نزیکترین خزمەکانیانەوە خیانەتیان لێدەکرێت. ئەمەش، بەشێکی لەم سەردەمەدا جێبەجێ بووە. مێژوو خۆی دووبارە دەکاتەوە، هەم لە کڵێسای دانپێدانراودا و هەم لە جیهاندا.
چەند نزیکتر ببینەوە لە کۆتایی، شەیتان ئەوەندە چالاکتر دەبێت، چونکە دەزانێت کاتی کەمە. بۆیە "زۆر پێغەمبەری درۆزن هەڵدەستن، و زۆر کەس فریو دەدەن."
لەبەر زۆربوونی گوناهـ، ئەوانەی بانگەشەی دڵسۆزی بۆ مەسیح دەکەن بە توندی تاقیدەکرێنەوە. لەو شوێنەی خۆشەویستی تەنها ڕووکەش بوو، سارد دەبێتەوە، و بەم شێوەیەش هەڵگەڕانەوە زاڵ دەبێت.
تاقیکردنەوەی ڕاستی لە هەر سەردەمێکدا خۆڕاگرییە. ئێستاش هەر وایە، و لە ڕۆژی خەم و پەژارەدا کە لەپێش مەسیحییەتە، هەر وا دەبێت. «ئەوەی تا کۆتایی خۆڕاگر بێت، ئەوا ڕزگاری دەبێت.» بۆ ئەوەی ئەم وشانە جیدییانە لەگەڵ ئەو ڕاستییەدا بگونجێنین کە لە شوێنێکی تردا دەربارەی دڵنیایی هەتاهەتایی باوەڕدار ئاشکرا کراوە، پێویست ناکات بڵێین تەنها بۆ سەردەمی تەنگانە دەگونجێن. هەمیشە ڕاستە کە تەنها ئەوانەی خۆڕاگر دەبن، لە کۆتاییدا ڕزگاریان دەبێت. بەڵام کاتێک کەسێک لە خودا لەدایک بووبێت و بەم شێوەیە ژیانی هەتاهەتایی وەرگرتبێت، ئەوا خۆڕاگر دەبێت. «هەرچییەک لە خوداوە لەدایک بووبێت، بەسەر جیهاندا زاڵ دەبێت: و ئەمەش ئەو سەرکەوتنەیە کە بەسەر جیهاندا زاڵ دەبێت، تەنانەت باوەڕی ئێمە» (1 یۆحەننا 5:4). ئەوەی دان بە باوەڕی خۆیدا بهێنێت بە مەسیح و پاشان لە کاتی تاقیکردنەوەدا لێی پاشگەز بێتەوە و وەک سەگێک بگەڕێتەوە سەر ڕشانەوەکەی یان بەرازێک کە شۆرابووەوە بۆ گڵاوخواردنەوەکەی لە قوڕەکەدا (2 پەترۆس 2:20-22)، بەڵگەیە کە هەرگیز لە وشە و ڕۆحی خوداوە لەدایک نەبووە. ئەگەر کەسێکی لەو جۆرە مەڕێک بووایە کە هی شوانە چاکەکە بێت، هەرگیز سەرنجی بۆ گڵاوخواردنەوەی بەراز ڕانەدەکێشرا.
تەنگانەی گەورە بە مانای تەواوی خۆی لە ناوەڕاستی حەفتەی حەفتاهەمدا دەست پێدەکات – واتە، لە حەوت ساڵی کۆتایی پێشبینییە گەورە کاتییەکەی دانیال. بە دامەزراندنی قێزەونێتیی وێرانکەرەکە دەست پێدەکات. بەمەش بەشی داهاتوو ئاماژە دەکات.
کەواتە کاتێک قێزەونی وێرانکاری دەبینن، کە دانیالی پێغەمبەر باسی کردووە، لە شوێنی پیرۆز ڕاوەستاوە، (هەرکەسێک دەیخوێنێتەوە، با تێبگات:) ئەوسا با ئەوانەی لە یەهودیان ڕابکەنە سەر کێوەکان: با ئەوەی لەسەر سەربانە دانەبەزێت بۆ ئەوەی هیچ شتێک لە ماڵەکەی نەبات: هەروەها با ئەوەی لە کێڵگەیە نەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی جلەکانی ببات. و قوڕبەسەر ئەوانەی دووگیانن، و ئەوانەی لەو ڕۆژانەدا شیر دەدەن! بەڵام نوێژ بکەن تا هەڵاتنتان لە زستاندا نەبێت، نە لە ڕۆژی شەممەدا: چونکە ئەوسا تەنگانەیەکی گەورە دەبێت، کە لە سەرەتای جیهانەوە تا ئێستا نەبووە، نەخێر، و هەرگیزیش نابێت. و ئەگەر ئەو ڕۆژانە کورت نەکرێنەوە، هیچ مرۆڤێک ڕزگاری نابێت: بەڵام لەبەر هەڵبژێردراوان ئەو ڕۆژانە کورت دەکرێنەوە. ئەوسا ئەگەر هەر کەسێک پێتان بڵێت، ئەوەتا مەسیح لێرەیە، یان لەوێ؛ باوەڕی پێ مەکەن. چونکە مەسیحی درۆزن و پێغەمبەری درۆزن هەڵدەستن، و نیشانە و پەرجووی گەورە نیشان دەدەن؛ بە شێوەیەک کە ئەگەر بکرێت، تەنانەت هەڵبژێردراوانیش فریو دەدەن. ئەوەتا پێشتر پێم گوتوون. بۆیە ئەگەر پێتان گوت، ئەوەتا ئەو لە بیابانە؛ مەچنە دەرەوە: ئەوەتا ئەو لە ژوورە شاراوەکانە؛ باوەڕی پێ مەکەن. چونکە وەک چۆن بروسکە لە ڕۆژهەڵاتەوە دێت و تا ڕۆژئاوا دەدرەوشێتەوە؛ بە هەمان شێوەش هاتنی کوڕی مرۆڤ دەبێت. چونکە لە هەر شوێنێک لاشە هەبێت، هەڵۆکان لەوێ کۆدەبنەوە، (ئایەتەکانی ١٥-٢٨)
لێرەدا وێنایەکی ڕوونی ڕووداوە دیارەکانی کاتی تەنگانەمان هەیە، "کە هەرگیز نەبووە لەوەتەی نەتەوەیەک هەبووە تا ئەو کاتە" (دانیال ١٢:١).
قێزەونی وێرانکاریی کۆن (دانیال ١١:٣١) وێنەیەک بوو کە ئەنتیۆخۆس ئەپیفانیس، پاشای سووریا، لە پەرستگای ئۆرشەلیم دایمەزراند، دوای ئەوەی پیرۆزگاکەی گڵاو کرد بە قوربانیکردنی بەرازێک لەسەر قوربانگا و پڕژاندنی خوێنەکەی لە شوێنە پیرۆزەکاندا. قێزەونی وێرانکاریی داهاتوو بە ئاشکرا دەبێتە ناسینەوەیەکی دەرەکیی هێزی لادەر و دژە مەسیح. پێشوەخت ئاگادارکراو بەم پێشبینییە، پیرۆزەکان لەو ڕۆژانەدا ئەمە دەناسنەوە، و دەبێتە نیشانەیەک بۆیان بۆ هەڵاتن لە ئۆرشەلیم و لە فەلەستین بۆ "چۆڵەوانیی گەلان" (حزقیال ٢٠:٣٥)، لەوێ لە تووڕەیی دڕندەکە و شوێنکەوتووانی دەشاردرێنەوە، "تا تووڕەییەکە تێپەڕێت" (ئیشایا ٢٦:٢٠). ئەمانە "براکان"ی گەورە دەبن کە ئەو لە بەشی داهاتوودا باسیان دەکات، کاتێک دادگاییکردنی ئەو گەلانە وێنا دەکات کە لەسەر زەوی دەژین کاتێک کوڕی مرۆڤ بە شکۆمەندیی خۆیەوە دێت.
ئەم جولەکە دڵسۆزانە، ئەو پاشماوەیەی کە زۆر جار لە پێغەمبەراندا باسی لێوە کراوە، بە پەلە هەڵدێن، چاوەڕێ ناکەن کە کەلوپەل و ماڵ و سامانیان لەگەڵ خۆیان ببەن، نەوەک توڕەیی دژە-مەسیح بەسەریاندا بڕژێت.
هانیان دەدرێت نوێژ بکەن کە هەڵاتنەکەیان نە لە زستاندا بێت و نە لە ڕۆژی شەممەدا. ئەمە، خۆی لە خۆیدا، ئاماژە دەکات بۆ بارودۆخێکی جیاواز لەوەی کە لەم سەردەمەی ئێستادا باوە. لە کاتێکدا ئەم پاشماوەیە چاوەڕێی دەرکەوتنی مەسیح دەکەن، ئەوان لەسەر خاکی جوولەکە دەبن، لەژێر یاسادا، چونکە هێشتا نەچوونەتە ناو ئازادیی نیعمەتەوە.
"ئینجا تەنگانەیەکی گەورە دەبێت." تەنگانەیەکی وا کە لە سەرەتای دروستبوونی جیهانەوە تا ئەو کاتە نەبینراوە. بارودۆخەکە ئەوەندە ترسناک دەبێت کە ئەگەر خودا بە بەزەیی خۆی ڕۆژەکان کورت نەکاتەوە، هیچ گیانێک ڕزگار نابێت. بەڵام لە پێناوی هەڵبژێردراواندا –نەک هەڵبژێردراوانی کەنیسە بەڵکو هی ئیسرائیل– ئەو ڕۆژەکان کورت دەکاتەوە. ئەوان بە ژمارە دیاریکراون وەک 1,260 ڕۆژ لە کتێبی بینیندا. ئەمە دەبێتە سێ ساڵ و نیو، کە لە مانگەکانی سی ڕۆژە پێکدێت، و بەم شێوەیە زۆر کورتترە لە کاتی تەواو ئەگەر ساڵەکان بە 365 ڕۆژ هەژمار بکرێن.
لە کاتی تەنگانەدا، هەموو ئەوانەی ڕوویان لە خودا کردووە، چاوەڕێی کوڕی مرۆڤ دەکەن بگەڕێتەوە و ڕزگارییان بدات. شەیتان هەوڵ دەدات فریویان بدات بە پێشکەشکردنی مەسیحی درۆینە، و، لە هەمووی گرنگتر، دژە مەسیحی کەسی خۆی وەک چاوەڕوانکراو پێشکەش دەکات. بەڵام ئەوانەی خودا دەناسن و پشت بە وشەکەی دەبەستن—"هەڵبژێردراوە ڕاستەقینەکان"—ئامادە دەبن بۆ ڕەتکردنەوەی هەموو ئەو فێڵانە.
ئەگەر پێیان گوترا کە مەسیح هاتووە و خۆی لە بیاباندا دەردەخات، نابێت بچن بۆ گەڕان بەدوایدا لەوێ. ئەگەر پێیان گوترا کە ئەو لە شوێنێکی نهێنیدا شاردراوەتەوە، نابێت باوەڕی پێبکەن، چونکە هاتنی ئەو بە شکۆیەکی دیار و ئاشکرا دەبێت کاتێک لە ئاسمانەوە دەدرەوشێتەوە وەک بروسکەیەک کە بە ئاسماندا بڵێسە دەدات.
کاتێک تەنگانە گەورەکە بەرەو لووتکەی خۆی دەڕوات، جوولەکایەتیی لادەر، کە ناوەندەکەی لە قودسە، وەک لاشەیەکی گەنیو دەبێت کە هەڵۆکان (یان داڵەکان) لە دەوری کۆدەبنەوە. ئەمە وێنەیەکی ڕوونە بۆ کۆبوونەوەی سوپاکانی "هەموو نەتەوەکان دژی قودس بۆ جەنگ،" وەک لە زەکەریا 14:0 و پەیژەکانی تری کتێبی پیرۆزدا پێشبینی کراوە.
هاتنی دووەم هەر لەو کاتەدا ڕوودەدات کە وا دەردەکەوێت سەرکەوتنی شەیتان تەواو بووە.
دەستبەجێ دوای تەنگانەی ئەو ڕۆژانە، خۆر تاریک دەبێت و مانگ ڕووناکیی خۆی نادات، و ئەستێرەکان لە ئاسمانەوە دەکەونە خوارەوە، و هێزەکانی ئاسمان دەهەژێن: و ئینجا نیشانەی کوڕی مرۆڤ لە ئاسماندا دەردەکەوێت: و ئینجا هەموو هۆزەکانی زەوی شین دەگێڕن، و کوڕی مرۆڤ دەبینن کە بە هێز و شکۆیەکی گەورەوە بەسەر هەورەکانی ئاسماندا دێت. و فریشتەکانی خۆی بە دەنگێکی گەورەی کەڕەناوە دەنێرێت، و هەڵبژێردراوانی خۆی لە چوار بای دونیاوە، لە یەک سەرەوەی ئاسمانەوە بۆ سەرەکەی دیکە کۆدەکەنەوە. (ئایەتەکانی ٢٩-٣١)
"دەستبەجێ دوای تەنگانەی ئەو ڕۆژانە … ئەوسا نیشانەی کوڕی مرۆڤ لە ئاسماندا دەردەکەوێت." زۆر کەس هەن کە پێیان وایە و فێری دەکەن کە تەنگانەی گەورە پێشتر ڕوویداوە: کە ئاماژە بووە بۆ چەوساندنەوە گەورەکە بۆ ماوەی زیاتر لە دوو سەدە لەژێر دەسەڵاتی ڕۆمای بتپەرستدا، یان بۆ چەوساندنەوە خراپترەکان لەژێر دەسەڵاتی ڕۆمای پاپاییدا لە ساڵانی پێش و دوای چاکسازیی پرۆتستانتی. بەڵام خوداوەندمان لێرەدا بە دڵنیاییەوە پێمان دەڵێت کە هاتنەوەی دووەمی دەستبەجێ دوای کۆتاییهاتنی ئەو کاتی تەنگانەیە دێت، بۆیە دیارە کە ئەم ڕۆژی تاقیکردنەوەیە هێشتا لە داهاتوودایە. کاتێک بە تەواوی دێتە دی، دەرکەوتنی سەرسوڕهێنەر لەنێو تەنە ئاسمانییەکاندا دەبێت، و کوڕی مرۆڤ دەبینرێت "بە هێز و شکۆیەکی گەورەوە لەسەر هەورەکانی ئاسمان دێت." هۆزەکانی زەوی، یان بە دروستتر، هۆزەکانی خاکەکە، ئەوسا شین دەگێڕن وەک لە زەکەریا ١٢:١٠-١٢ پێشبینی کراوە کاتێک سەیری ئەو کەسە دەکەن کە جارێک ڕەتیانکردەوە و کونجیان کرد، کاتێک لە کۆتاییدا تێدەگەن کە ئەو پاشا و دەستنیشانکراوە کە ماوەیەکی زۆرە چاوەڕێی هاتنی دەکەن.
ئینجا کەڕەنا گەورەکە لێدەدرێت (ئیشایا ٢٧:١٣)، و فریشتەکان هەڵبژێردراوان لە هەموو گۆشەیەکی زەوییەوە کۆدەکەنەوە، ئەوانەی لەو کاتی تاقیکردنەوەیەدا پەیامی شانشینیان وەرگرتووە و ئامادە دەبن بۆ پێشوازیکردن لە پاشا لە گەڕانەوەیدا. ئەمە بە هیچ شێوەیەک هەمان ڕووداو نییە وەک ڕفاندنەکەی ١ تەسەلۆنیکی ٤:٠. لەوێدا گەردیسەکانی زیندوو و مردوو دەگۆڕدرێن، لە گۆڕ هەڵدەستێنرێنەوە، و هەڵدەگیرێن بۆ ئەوەی لە ئاسماندا چاویان بە پەروەردگار بکەوێت. بەڵام کاتێک کوڕی مرۆڤ دادەبەزێتە سەر زەوی، هەڵبژێردراوانی ئەو لە چوار لاوە کۆدەکرێنەوە بۆ ئەوەی وەک پاشا و ڕزگارکەریان پێشوازی لێبکەن. بەم شێوەیە لە کۆتاییدا تەختی داود لە ئۆرشەلیم دووبارە دادەمەزرێتەوە، و یاسا لە کێوی سییۆنەوە دەردەچێت، لەوێدا مەسیح خۆی بە دادپەروەری بۆ ماوەی هەزار ساڵی شکۆمەند فەرمانڕەوایی دەکات وەک لە وهحی ٢٠:٠ دا فێردەبین.
لە بەشی داهاتوودا پەروەردگار وەڵامی پرسیاری "نیشانەی هاتنەوەی تۆ چی دەبێت؟" دەداتەوە.
ئێستا نموونەیەک لە دار هەنجیرەکە فێربن؛ کاتێک لقەکەی نەرم دەبێت و گەڵا دەردەکات، دەزانن هاوین نزیکە: هەروەها ئێوەش، کاتێک هەموو ئەم شتانە دەبینن، بزانن کە نزیکە، تەنانەت لە دەرگاکانە. ڕاستی پێتان دەڵێم، ئەم نەوەیە تێناپەڕێت، هەتا هەموو ئەم شتانە بەدی نەیەن. ئاسمان و زەوی تێدەپەڕن، بەڵام قسەکانی من تێناپەڕن. (آیەتەکانی ٣٢-٣٥)
دیارترین نیشانە کە کاتی دەرکەوتنی کوڕی مرۆڤ نزیک بووەتەوە، بریتییە لە دار هەنجیرە چرۆکردووەکە. دار هەنجیر هێمایەکی ناسراوی ئیسرائیلە وەک نەتەوەیەک. بۆ چەندین سەدە، ئیسرائیلییە پەرتەوازەکان، کە جارێک خودا وەک گەلی پەیمانی خۆی خاوەندارێتی لێ دەکردن، هیچ بوونێکی نەتەوەییان نەبووە. بەڵام ئەمڕۆ بە ژمارەیەکی زۆر دەگەڕێنەوە فەلەستین و جارێکی تر چێژ لە هەستی بوون بە نەتەوەیەکی جیاواز وەردەگرن. بەم شێوەیە دار هەنجیرەکە گەڵا سەوزەکانی دەردەکات، و بەمەش گەڕانەوەی نزیکی ئەوە ڕادەگەیەنێت کە هێشتا وەک مەسیح و پاشای خۆیان دانپێدانراوە. لە ئێستادا، ئەوان بە بێباوەڕی دەگەڕێنەوە، وەک کتێبی پیرۆز ئاماژەی پێداوە کە وا دەکەن، چونکە دوای ئەوەی زۆرێک گەڕانەوە بۆ خاکەکە، نەتەوەکە نوێ دەبێتەوە. ئەگەر ژیانی نوێی دەرکەوتوو لە دار هەنجیرەکەدا هاتنی ڕۆژی بەرەکەتداری ئیسرائیل ڕابگەیەنێت، کاتژمێری ڕاپچر چەندە نزیک دەبێت!
چۆن ئایەتی 33 دەبێت قسە بکات لەگەڵ گەلی خودا ئەمڕۆ، هەروەها لەگەڵ پاشماوەی ئیسرائیل لە ڕۆژانی داهاتوودا! "کاتێک ئەم شتانە دەبینن، بزانن کە ئەو نزیکە، تەنانەت لە دەرگاکانە" (خوێندنەوەی پەراوێز).
گەڕانەوەی خودا مسۆگەرە، چونکە وشەی خودا هەرگیز شکست ناهێنێت. هەرچەندە ئاسمان و زەوی تێپەڕن، وشەکانی ئەو هەرگیز تێناپەڕن.
هەر نادڵنیاییەک سەبارەت بە کاتی ڕاستەقینەی هاتنەوەی دووەم، دەبێتە بنەما بۆ وشەکانی ئاگادارکردنەوە کە دێن:
بەڵام سەبارەت بەو ڕۆژ و کاتژمێرە هیچ کەسێک نازانێت، نە فریشتەکانی ئاسمان، تەنها باوکم نەبێت. بەڵام وەک چۆن ڕۆژگاری نوح بوو، بەو شێوەیەش هاتنی کوڕی مرۆڤ دەبێت. چونکە وەک لەو ڕۆژانەی پێش لافاوەکە خەریکی خواردن و خواردنەوە بوون، ژن و مێردیان دەکرد، هەتا ئەو ڕۆژەی نوح چووە ناو کەشتییەکە، و نەیاندەزانی هەتا لافاوەکە هات و هەموویانی برد؛ بەو شێوەیەش هاتنی کوڕی مرۆڤ دەبێت. ئینجا دوو کەس لە کێڵگەدا دەبن؛ یەکێکیان دەبرێت و ئەوی دیکە جێدەهێڵرێت. دوو ژن لە ئاشەکەدا خەریکی هاڕین دەبن؛ یەکێکیان دەبرێت و ئەوی دیکە جێدەهێڵرێت. (vv. 36-41)
بەراوردکردنی جیهانی پێش لافاو لەگەڵ ئەوەی کە لە کاتی گەڕانەوەی خودا بوونی دەبێت، ئەو بیرۆکەیە ڕەتدەکاتەوە کە زۆر کەس باوەڕیان پێی هەیە و بڵاوی دەکەنەوە کە دەبێت هەموو مرۆڤایەتی پێش ئەو ڕۆژە بگۆڕدرێت. چاوەڕوانییەکی لەو شێوەیە تەنها خەونێکی پووچە و هیچ فێرکردنێکی کتێبی پیرۆز بۆ پشتگیریکردنی نییە. وەک چۆن لە ڕۆژگاری نوحدا بوو، بە هەمان شێوە هاتنی کوڕی مرۆڤیش دەبێت. لە ڕۆژگارەکانی پێش لافاوەکەدا، خەڵک بە بێباکی و خۆپەرستییەوە دەژیان. گەندەڵی و توندوتیژی زەوییان پڕکردبوو. پەیامی خودا کە لە ڕێگەی نوحەوە درابوو، وەک چیرۆکێکی پووچ ڕەتکرایەوە. لە کاتێکدا کە ئاگاداری مەترسییەکەیان نەبوون، لافاوەکە هات و هەموویانی لەناوبرد. بە هەمان شێوە دەبێت لە کاتی هاتنی خودا.
پاشان دوو کەس لە کێڵگەدا کار دەکەن، یەکێکیان باوەڕدار و ئەوی دیکەیان بێباوەڕ. ئەوەی دووەم بە سزا لادەبرێت؛ ئەوی دیکە دەمێنێتەوە بۆ ئەوەی بچێتە ناو شانشینەکە و چێژ لە بەرەکەتەکانی وەربگرێت. هەروەها بە هەمان شێوە دەبێت لەگەڵ دوو ژن کە گەنم بۆ ژەمی بەیانی دەهاڕن. ئەم دەقە زۆرجار دەبەسترێتەوە بە جیاکردنەوە لە ڕاپچەردا، و زۆر گونجاوە بەو شێوەیە بەکاربهێنرێت. بەڵام لەو حاڵەتەدا ئێمە تێدەگەین کە ڕاستودروستەکان بەرزدەکرێنەوە بۆ ئەوەی لە ئاسماندا خودا ببینن، و ئەوی دیکە دەمێنێتەوە بۆ ئەوەی بەرگەی سزای سەردەمی تەنگانە بگرێت.
هیچ کەس ناتوانێت پێشوەختە بەتەواوی بزانێت کەی کوڕی مرۆڤ دەگەڕێتەوە. بۆیە پێویستە هەمووان، ئەوانەی لەو ڕۆژە تاقیکردنەوەیەدا دەژین، هەمیشە بەئاگا بن نەوەک وەک دزێک لە شەودا بێت.
بەرپرسیارێتی ژیان بۆ خودا و شایەتیدان بۆ مەسیح، لە کاتێکدا چاوەڕێی دەرکەوتنی ئەوین و بە ئاگاین، ئەوەیە کە لە ئایەتەکانی کۆتایی بەشەکەدا جەختی لەسەر کراوەتەوە.
کێیە ئەو خزمەتکارە دڵسۆز و ژیرەی، کە گەورەکەی کردوویەتی بە سەرپەرشتیاری ماڵەکەی، بۆ ئەوەی لە کاتی خۆیدا خواردنیان بداتێ؟ خۆزگە بەو خزمەتکارە، کە گەورەکەی کاتێک دێتەوە بەو شێوەیە کاری دەکرد. ڕاستییەکەتان پێ دەڵێم، کە دەیکاتە سەرپەرشتیاری هەموو موڵک و ماڵەکەی. بەڵام ئەگەر ئەو خزمەتکارە خراپەکارە لە دڵی خۆیدا بڵێت، گەورەکەم درەنگ دێتەوە؛ و دەست بکات بە لێدانی هاوخزمەتکارەکانی، و لەگەڵ سەرخۆشەکاندا بخوات و بخواتەوە؛ گەورەی ئەو خزمەتکارە لە ڕۆژێکدا دێت کە چاوەڕێی ناکات، و لە کاتژمێرێکدا کە ئاگاداری نییە، و پارچەپارچەی دەکات، و بەشی لەگەڵ دووڕووەکاندا دیاری دەکات، لەوێ گریان و جیڕکردنەوەی ددانەکان دەبێت، (ئایەتەکانی ٤٥-٥١)
ئەرکێکی گەورەیە کە بڕێک لە ڕاستیی خودایی بە ئێمە بسپێردرێت. ئەوەی پێمان دراوە تەنها بۆ زانیاریی خۆمان نییە، بەڵکو بۆ ئەوەیە کە بەسەر خەڵکی تردا دابەش بکرێت. "لەسەر سەرپەرشتیاران پێویستە کە مرۆڤ دڵسۆز دەربچێت" (1 قۆرنتیۆس 4:2). کەواتە، ئەوانەی پەروەردگار مەبەست و ڕاوێژەکانی خۆی پێ ناساندوون، بانگکراون بۆ ئەوەی وەک سەرپەرشتیارێکی باشی نیعمەتی فرەلایەنی خودا کار بکەن، خۆراکی ڕۆحی لەگەڵ ماڵی باوەڕدا دابەش بکەن بۆ هاندانیان و بنیاتنانیان. ئەو خزمەتکارەی کە ئەرکەکانی لەم ڕووەوە جێبەجێ دەکات، لە ڕۆژی دەرکەوتندا پاداشتی شایستە وەردەگرێت. بەڵام ئەگەر هەر کەسێک هەوڵ بدات گاڵتە بە ڕاستی بکات، هاتنی گەورە دوابخات، و بە خۆپەرستی بژی، ڕۆحێکی لووتبەرز و زاڵ پیشان بدات، ئەوا لە کاتێکی چاوەڕواننەکراودا ڕووبەڕووی دادوەر دەبێتەوە و پشکی خۆی لەگەڵ دووڕوواندا پێدەدرێت. بێگومان، خزمەتکارێکی لەو جۆرە، بە هیچ شێوەیەک منداڵێکی ڕاستەقینەی خودا نییە، بەڵام سەرەڕای ئەوەش بەپێی ئەو بانگەشەیەی کردوویەتی دادوەری دەکرێت. شتێکی زۆر جددییە کە زانیاریی خۆت لەسەر ڕاستیی خودا بۆ دەوڵەمەندبوونی خۆپەرستانە بەکار بهێنیت، بەبێ هیچ بایەخێکی ڕاستەقینە بۆ ئەوانەی کە بانگکراویت بۆ خزمەتکردنی پێداویستییەکانیان.
هەموو خزمەتێک دەبێت بە لەبەرچاوگرتنی دووبارە هاتنەوەی پاشا بێت، کاتێک خزمەتکارە دڵسۆزەکانی شوێنیان بۆ دیاری دەکرێت لە پاشایەتیدا بەپێی ڕادەی دڵسۆزییان لە ڕۆژی شایەتیدا.
لەسەر بنەمای ئەوەی تا ئێستا تاوتوێمان کردووە، با ئێستا بگەڕێینەوە سەر پێشبینییە گەورەکەی پەروەردگارمان کە لەسەر کێوی زەیتوون فەرموویەتی، کەمێک پێش خاچکردنی. ئەم پێشبینییە لە سێ سینوپتیکەکەدا تۆمارکراوە، واتە، لە مەتتا ٢٤:٠، مەرقۆس ١٣:٠، و لۆقا ٢١:٠. یارمەتیمان دەدات ئەم وشانە بە دروستی تێبگەین ئەگەر لەبیرمان بێت کە ئەوان هەر کاتێک هەفتەی شەست و نۆیەمی دانیال ٩:٠ کۆتایی هاتبوو، فەرموودران. لەو کاتەدا قوتابییەکان هیچ شتێکیان نەدەزانی دەربارەی ئەو ماوە درێژەی کە دەبوو تێپەڕێت پێش ئەوەی هەفتەی حەفتاهەم جێبەجێ بکرێت. ئەوان تا ڕادەیەک تێگەیشتبوون، و هێشتا زۆر لاواز، کە مامۆستاکەیان خەریکە ئازار دەچێژێت و دەمرێت، بەڵام تەنها دوای هەستانەوەی بە تەواوی تێگەیشتن مەبەستی چی بوو کاتێک پێیانی وت کە کوڕی مرۆڤ دەبێت خاچ بکرێت و لە ڕۆژی سێیەمدا هەڵبستێتەوە. ئەوان لە پێگەی پاشماوەیەکی جولەکەی خوداپەرست بوون کە بە چاوەڕوانییەوە چاوەڕێی دەرکەوتنی شانشینەکە دەکرد. ئەوان تەنها ئەمەیان لە مێشکدا بوو کاتێک پرسیارەکەیان کرد: "پێمان بڵێ، کەی ئەم شتانە ڕوودەدەن؟ و نیشانەی هاتنەوەی تۆ، و کۆتایی سەردەم چی دەبێت؟"
پێموایە زۆربەی خوێنەرانم باش ئاگادارن لەو ڕاستییەی کە دەستەواژەی "کۆتایی جیهان"، وەک لە وەشانی ڕێگەپێدراودا هاتووە، تا ڕادەیەک گومڕاکەرە. خوێندنەوەی پەراوێزەکە دروستە. کۆتایی سەردەم، ئەوان دەیزانی، لە کۆتایی حەفتاهەمین هەفتەدا دەبێت، و بە دڵنیاییەوە پرسیاریان لە پەروەردگار دەکرد کە چۆن بزانن کەی ئەو کاتە نزیکە لە تەواوبوون. ئەمە پشتڕاست دەکرێتەوە کاتێک دەچینە کردارەکان 1:0، و دەبینین هەمان ئەو قوتابیانە پرسیار لە پەروەردگاری هەستاوە دەکەن: "ئایا لەم کاتەدا شانشینەکە بۆ ئیسرائیل دەگەڕێنیتەوە؟" هەموو چاوەڕوانییەکانیان لەو شانشینەدا چڕ ببوونەوە. ئەوان هیچ شتێکیان نەدەزانی دەربارەی ئەم ماوەیەی ئێستا کە ئێمە پێی دەڵێین "سەردەمی نیعمەتی خودا." نهێنی کڵێسا، جەستە یەکگرتووەکە، هێشتا ئاشکرا نەکرابوو. هەرچەندە پەروەردگارمان لە دوو بۆنەدا باسی کڵێسای کردبوو، وەک لە مەتتا 16:0 و دووبارە لە بەشی 18دا تۆمارکراوە، بەڵام دیارە کە ئەمە لای ئەوان هیچ واتایەکی زیاتر نەبووە جگە لە کۆمەڵی ڕاستودروستان. ئاشکراکردنی تەواوی ئەوەی لە مێشکی پەروەردگاردا بوو، دواتر دەدرێت.
لە وەڵامی پرسیارەکەیاندا، ڕزگارکەرەکە سەرزەنشتی نەکردن چونکە ئەوان پێشبینییەکانی پەیمانی کۆنیان بە مانای وشەیی لێکدابووەوە و چاوەڕێی پاشایەتییەکی زەمینییان دەکرد کە لە کۆتایی سەردەمەکەدا دابمەزرێت، بەڵام پێی فەرموون:
هی ئێوە نییە کات و وەرزەکان بزانن کە باوک لە دەسەڵاتی خۆیدا دای ناون. بەڵام ئێوە هێز وەردەگرن کاتێک ڕۆحی پیرۆز دێتە سەرتان، و دەبنە شایەتی من لە ئۆرشەلیمیش و لە هەموو یەهودیا و لە سامیریا و هەتا دوورترین گۆشەکانی زەوی.
ئەوان لە سەرەتادا تێناگەیشتن ئەم هەمووە چ واتایەکی هەیە. بێگومان ئەو زۆر شتی بۆ ڕوون کردنەوە لە ماوەی چل ڕۆژەکەدا لە نێوان هەستانەوەی و بەرزبوونەوەی بۆ ئاسمان، وەک لە کردارەکان 1:2-3 ئاماژەی پێکراوە، بەڵام بەرنامەکەی بۆ ئەم سەردەمە کەم کەم ئاشکرا کرا هەتاکوو تەواوی ئاشکراکردنی کارگێڕی ڕازی یەک جەستە درا بە نێردراو پۆڵس و لە ڕێگەی ئەوەوە بەوانی دیکە گەیەندرا.
کەواتە، کاتێک بیر لە مەتتا ٢٤:٠ دەکەینەوە، دەبێت هەوڵ بدەین خۆمان بخەینە ئەو شوێنەی کە نێردراوان لەو کاتەدا تێیدا بوون بۆ ئەوەی تێبگەین لە هەڵوێستی دەروونییان و لەوە تێبگەین کە ئەوان پرسیاری چییان لێی کرد؛ ئینجا تێدەگەین لە وەڵامەکەی.
ئەو زانی کە ڕۆژی ئیسرائیل بۆ ئەو کاتە کۆتایی هاتبوو. ئەو پێشتر پێیانی وتبوو،
"ماڵەکەتان بە چۆڵی بۆتان بەجێهێڵرا."
کاتێک قوتابییەکان بە سەرسامییەوە سەیری بینا گەورەکانی پەرستگا و دەوروبەرییان کرد و هاواریان کرد،
“مامۆستا، بڕوانە ئەم بینا گەورانە چین،” ئەو وەڵامی دایەوە، “لێرە بەردێک لەسەر بەردێکی تر نامێنێتەوە کە نەڕووخێنرێت.”
ئەمە دەبێت سەرسامی کردبن، چونکە بێگومان وایان دەزانی کە لە ماوەیەکی زۆر کەمدا خۆی وەک پاشا-مەسیح ڕادەگەیەنێت و ئەو پەرستگایە دەبێتە ناوەندی پەرستنی یەزدان کاتێک پاشا لە سیۆن فەرمانڕەوایی دەکات.
بۆیە بە سەرسوڕمانەوە زانیارییان دەربارەی سێ شت پرسی. یەکەم،
پێمان بڵێ، کەی ئەم شتانە ڕوودەدەن؟
واتە، "کەی قودس وێران دەکرێت؟ کەی پەرستگاکە دەڕوخێنرێت؟" وەڵامی ئەوەمان دەست ناکەوێت لە مەتتا 24:0. کاتێک دەچینە سەر لۆقا 21:0، ئایەتەکانی 20 بۆ 24، دەبینین ئەو پرسیارە بە تەواوی وەڵام دراوەتەوە. وشەکانی مەسیح بەم شێوەیەن:
"کاتێک دەیبینن ئۆرشەلیم بە سوپا دەورەدراوە، ئەوسا بزانن کە وێرانییەکەی نزیکە. ئەوسا با ئەوانەی لە یەهودیان هەڵبێن بۆ چیاکان؛ و با ئەوانەی لە ناوەڕاستیدان بڕۆنە دەرەوە؛ و با ئەوانەی لە گوندەکانن نەچنە ناوی. چونکە ئەم ڕۆژانە ڕۆژانی تۆڵەسەندنەوەن، بۆ ئەوەی هەموو شتێک کە نووسراوە بێتە دی. بەڵام قوڕبەسەر ئەوانەی دووگیانن، و ئەوانەی شیر دەدەن، لەو ڕۆژانەدا: چونکە تەنگانەیەکی گەورە لەسەر زەوییەکە دەبێت، و تووڕەیی بەسەر ئەم گەلەدا. و بە لێواری شمشێر دەکەون، و بە دیلی دەبرێن بۆ هەموو نەتەوەکان: و ئۆرشەلیم لەلایەن نەتەوەکانەوە پێشێل دەکرێت، هەتا کاتەکانی نەتەوەکان بێنە دی” (لۆقا 21:20-24).
پرسی دووەم و سێیەم بە شێوەیەکی نزیک پەیوەستن بەیەکەوە. قوتابییەکان پرسیاریان کرد،
"نیشانەی هاتنەوەی تۆ و کۆتایی سەردەمەکە چی دەبێت؟"
ئەوان بە دروستی ئامادەبوونی دەرکەوتووی مەسیحیان لەناو و بۆ ئیسرائیل بە کۆتایی سەردەمەکە بەستەوە. ئەمە ئەو پرسیارە دووانەییەیە کە پەروەردگار وەڵامی دەداتەوە لەو وشانەی لە مەتتا ٢٤:٠ و لە بەشی کۆتایی لۆقا ٢١:٠، هەروەها لە مەرقۆس ١٣:٠ تۆمارکراون. بە واتایەکی تر، با لەبیرمان بێت کە پەروەردگارمان وێنەیەکی گشتی نەدەدا بە نێردراوەکانی دەربارەی ئەوەی چی ڕوودەدات لە ماوەی نزیکەی دوو هەزار ساڵی ڕابردوودا، ئەو ماوە گەورەیە لە نێوان هاتنی یەکەم و دووەمی ئەودا. ئەو قسەی لەگەڵ دەکردن وەک پاشماوەیەکی جوولەکە کە چاوەڕێی شانشینەکە بوون، کە دەیزانی شەست و نۆ هەفتەی پێشبینییەکەی دانیال دەربارەی کات و وەرزەکان کۆتایی هاتووە، و نیگەران بوون سەبارەت بە جێبەجێبوونی ئەو ماوە کورتەی کە مابوو و هێنانە ناوەوەی شانشینەکە. لە ئایەتەکانی ٤ تا ٨ ئەوەمان هەیە کە بە شێوەیەکی گشتی ئەم سەردەمە تەواوە دەگرێتەوە:
«و عیسا وەڵامی دایەوە و پێی گوتن: «وریابن کەس فریوتان نەدات. چونکە زۆر کەس بە ناوی منەوە دێن، دەڵێن: «من مەسیحم» و زۆر کەس فریو دەدەن. و گوێتان لە جەنگ و دەنگوباسی جەنگ دەبێت، وریابن دڵەڕاوکێتان نەبێت، چونکە هەموو ئەمانە دەبێت ڕووبدەن، بەڵام هێشتا کۆتایی نییە. چونکە گەل لە دژی گەل هەڵدەستێت، و شانشین لە دژی شانشین. و برسێتی و پەتای کوشندە و بوومەلەرزە، لە شوێنی جیاوازدا دەبێت. هەموو ئەمانە سەرەتای ئازارەکانن.» (مەتتا 24:4-8)
بەڵام ئەمە دەبێتە بارودۆخی ڕاستەقینە کە زاڵ دەبێت لە بەشی یەکەمدا لە حەفتەی حەفتاهەمینی دانیال، چونکە تەنگانەی گەورە بە توندییەکەیەوە تەنها سێ ساڵ و نیوی کۆتایی دەگرێتەوە، یان 1,260 ڕۆژ. نیوەی یەکەم، یان چل و دوو مانگ، پڕ دەبێت لە سزاکانی خودایی کە دەگاتە ئەو کاتژمێرە ترسناکەی تاقیکردنەوە. سەرەتا ناڕەحەتیی سەر زەوی بەهۆی بارودۆخی تێکچووی شتەکانەوە دروست دەبێت کاتێک، دوای ڕفاندنی کڵێسا، خودا جارێکی تر ئیسرائیل دەگرێتەوە دەستی، و نەتەوەکانی غەیرەجوو لە پشێوی و ململانێدا دەبن. ئەمە بەدوایدا دێت کاتێکی تاقیکردنەوەی گەورە بۆ پاشماوەی ئیسرائیل، کە لەو ڕۆژەدا بانگ دەکرێن بۆ ئەوەی ببنە شایەتەکانی خودا لەسەر زەوی. بە تایبەتی بۆ ئەمانەیە کە ئایەتەکانی 9 بۆ 14 جێبەجێ دەبن:
"ئینجا ڕادەستتان دەکەن بۆ ئەوەی ئازار بدرێن و دەتانکوژن، هەموو نەتەوەکان ڕقیان لێتان دەبێتەوە لەبەر ناوی من. ئینجا زۆر کەس تووشی بەربەست دەبن و یەکتری ناپاکیی لێ دەکەن و ڕقیان لە یەکتری دەبێتەوە. زۆر پێغەمبەری درۆزنیش هەڵدەستن و زۆر کەس فریو دەدەن. لەبەر ئەوەی خراپەکاری زۆر دەبێت، خۆشەویستی زۆر کەس سارد دەبێتەوە. بەڵام ئەوەی تا کۆتایی خۆڕاگر بێت، ڕزگاری دەبێت. ئەم مزگێنیی پادشاهێتییەش لە هەموو جیهاندا ڕادەگەیەنرێت وەک شایەتییەک بۆ هەموو نەتەوەکان، ئینجا کۆتایی دێت" (مەتتا ٢٤:٩-١٤).
سەرنج بدە کە لێرەدا ئەو باسی ئەو مزگێنییە دەکات کە ئەم پەیامبەرە جوولەکەکانە دەیگەیەنن بە درێژایی جیهان، کە بە شێوەیەکی جیاواز پێی دەوترێت "مزگێنیی شانشینەکە." بێگومان، تەنها یەک مزگێنی هەیە، بەڵام ئەو مزگێنییە لایەنە جیاوازەکان لە کاتە جیاوازەکاندا پێشکەش دەکات. مزگێنییەکە پەیامی خودایە سەبارەت بە کوڕە پیرۆزەکەی. لە باخچەی عەدەن ڕاگەیەندرا کاتێک خودا ڕایگەیاند: "نەوەی ژنەکە سەری مارەکە پان دەکاتەوە." بۆ ئیبراهیم بانگەشەی بۆ کرا کاتێک ئەو گوتی: "لە نەوەی تۆدا هەموو نەتەوەکانی زەوی بەرەکەتدار دەبن." پێغەمبەرانی پەیمانی کۆن بانگەشەکارانی مزگێنی بوون کاتێک باسی مەسیحی داهاتوویان دەکرد. کاتێک یۆحەننای لەئاوباپتایزکەر دەرکەوت، دەنگی بەرز بووەوە و ڕایگەیاند: "تۆبە بکەن: چونکە شانشینی ئاسمان نزیکە." لە لایەکی ترەوە، با هەرگیز لەبیرمان نەچێت کە هەروەها یۆحەننای لەئاوباپتایزکەر بوو کە مزگێنیی نیعمەتی بانگەشە دەکرد کاتێک گوتی، "من بینیم و شایەتی دەدەم کە ئەمە کوڕی خودایە. سەیری بەرخی خودا بکەن، کە گوناهی جیهان لادەبات." عیسای خاوەن شکۆ دەگەڕا و مزگێنیی شانشینەکەی ڕادەگەیاند. خۆی وەک پاشای خودا بە ئیسرائیل ناساند، بەڵام ئەوان ڕەتیان کردەوە. پاشان ڕووی لە جەماوەرە ماندووەکان کرد و گوتی: "وەرن بۆ لای من، هەموو ئەوانەی ماندوون و بارتان قورسە، منیش حەوانەوەتان پێدەدەم." و نابێت لەبیرمان بچێت کە هەرچەندە ئینجیلی یۆحەننا چەندین دەیە دوای ئینجیلە هاوشێوەکان نووسراوە، کەچی بانگەشەکردن و فێرکردنی خاوەن شکۆی پیرۆزمان تۆمار دەکات سەبارەت بە مزگێنیی نیعمەت کاتێک ئەو بە خاکی فەلەستیندا دەگەڕا و شانشینەکەی ڕادەگەیاند.
لێرە لە مەتتا 24:0 هیچ پچڕانێکی ئاشکرا لە شایەتیدانەکەدا نییە. ئەگەر بتوانین تێبگەین کە کەوانە گەورەکە دەکەوێتە نێوان ڕەتکردنەوەی خوداوەندمان و دەستپێکی بەدیهاتنی ئەم وتاری زەیتوونە، ئەوا هەموو شتێک ڕوون دەبێتەوە. لەو ڕۆژەی تاقیکردنەوەدا، خودا شایەتییەکی تایبەت لە ئیسرائیل بەرز دەکاتەوە، هەروەک چۆن لە پەرتووکی دانیالدا پێمان وتراوە.
"ئەوانەی دانا بن وەک گەشاوەیی ئاسمان دەدرەوشێنەوە؛ و ئەوانەی زۆر کەس بۆ ڕاستودروستی دەگەڕێننەوە وەک ئەستێرەکان بۆ هەتاهەتایە . . . زۆر کەس پاک دەکرێنەوە و سپی دەکرێنەوە و تاقی دەکرێنەوە؛ بەڵام بەدکاران بە خراپە دەکەن: و هیچ کام لە بەدکاران تێناگەن؛ بەڵام دانا و ژیرەکان تێدەگەن" (دانیال 12:3، دانیال 12:10).
ئەم دانایانە لە ئیسرائیل ئینجیلی پادشاهێتی ڕادەگەیەنن. شایەتییەکەیان بەردەوام دەبێت هەتا هەموو نەتەوەکان گوێیان لە شایەتییەکە بووە. ئینجا کۆتایی یەکجارەکیی سەردەمەکە دێت.
لە نووسیندا وەک ئەوەی کردوومە، متمانەم وایە کەس ڕاستییەکە بە خراپ بەکارناهێنێت کە من لێرەدا هەوڵ دەدەم پێشکەشی بکەم، بە هەوڵدان بۆ خۆدزینەوە لە چالاکیی میسیۆنێری ئێستا بە بیانووی ئەوەی کە کاری ئیسرائیل دەبێت بۆ ڕاگەیاندنی ئینجیلی پاشایەتییەکە لە ڕۆژێکی داهاتوودا. وادیارە گەورەمان بە مەبەست مەرقۆسی ڕێنمایی کردووە بۆ ئەوەی قسەکەی کەمێک بە شێوەیەکی جیاواز تۆمار بکات. لە مەرقۆس ١٣:١٠دا دەخوێنینەوە:
"و دەبێت ئینجیل سەرەتا بۆ هەموو نەتەوەکان بڵاوبکرێتەوە."
ئەمە لێدوانێکی زۆر گشتییە، و ئێمە لەوەوە دەزانین کە ڕۆحی خودا دواتر ئاشکرای کرد کە بەرپرسیارێتی ئێمەیە مژدە بگەیەنینە هەموو شوێنێک لەم ماوەیەی نێواندا پێش ئەوەی شایەتی پاشماوەی ئیسرائیل بدرێتە خەڵکی کۆتایی زەمەن.
ئایەتی ١٥ی بەشی ئێمە دەمانهێنێتە ناوەڕاستی هەفتە و سێ و نیو ساڵی ترسناکی کۆتایی دەناسێنێت. سەیری قسەکانی پەروەردگارمان بکەن:
"کەواتە کاتێک قێزەونی وێرانکاری، کە پێغەمبەر دانیال باسی کردووە، لە شوێنی پیرۆز دەبینن، (هەرکەسێک دەیخوێنێتەوە، با تێبگات:) ئەوسا با ئەوانەی لە یەکێتیی جوولەکەن هەڵبێن بۆ چیاکان: با ئەوەی لەسەر سەربانە نەیەتە خوارەوە بۆ ئەوەی هیچ شتێک لە ماڵەکەی ببات: هەروەها با ئەوەی لە کێڵگەیە نەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی جلوبەرگەکەی ببات. قوڕبەسەر ئەوانەی دووگیانن، و ئەوانەی لەو ڕۆژانەدا شیر دەدەن! بەڵام نوێژ بکەن با هەڵاتنەکەتان لە زستاندا نەبێت، هەروەها لە ڕۆژی شەممەدا نەبێت: چونکە ئەوسا تەنگانەیەکی گەورە دەبێت، کە لە سەرەتای جیهانەوە تا ئێستا وەک ئەو نەبووە، نەخێر، هەرگیزیش نابێت. ئەگەر ئەو ڕۆژانە کورت نەکرێنەوە، هیچ گیانێک ڕزگار نابێت: بەڵام لەبەر هەڵبژێردراوان ئەو ڕۆژانە کورت دەکرێنەوە. ئەگەر کەسێک پێتان گوت، ئەوەتا مەسیح لێرەیە، یان لەوێیە؛ باوەڕی پێ مەکەن. چونکە مەسیحی درۆزن و پێغەمبەری درۆزن هەڵدەستن، و نیشانە و پەرجووی گەورە نیشان دەدەن؛ بە ڕادەیەک کە ئەگەر بکرێت، تەنانەت هەڵبژێردراوانیش فریو دەدەن. ئەوەتا، پێشتر پێم گوتوون. بۆیە ئەگەر پێتان گوت، ئەوەتا، ئەو لە بیابانە؛ مەچنە دەرەوە: ئەوەتا، ئەو لە ژوورە شاراوەکانە؛ باوەڕی پێ مەکەن" (مەتتا ٢٤:١٥-٢٦).
قێزەونی وێرانکاری کە لێرەدا باس کراوە، نابێت تێکەڵ بکرێت لەگەڵ سەرپێچیی وێرانکاریی دانیال ٨:١٣. ئەوە پەیوەندی هەبوو بە پیسکردنی پەرستگاکە بە دانانی بتێک لە شوێنی پیرۆز لە ڕۆژگاری ئەنتیۆخۆس ئەپیفانس، بەڵام ئەم ئاماژەیە بۆ دانیال ١٢:١١-١٢:
"لەو کاتەوەی قوربانی ڕۆژانە لادەبرێت و قێزەونیی وێرانکەر دادەمەزرێنرێت، هەزار و دوو سەد و نەوەد ڕۆژ دەبێت. خۆزگە بەو کەسەی چاوەڕێ دەکات و دەگاتە هەزار و سێ سەد و سی و پێنج ڕۆژ" (دانیال ١٢:١١-١٢).
واتە، دامەزراندنی قێزەونی وێرانکەر، واتای تەواوی هەرچییەک بێت، نیشانەیەک دەبێت بۆ پاشماوەی ڕۆژانی کۆتایی، بۆ ئەوەی پێیان بڵێت کە لە ماوەی 1,260 ڕۆژدا تەنگانەی گەورە کۆتایی دێت، و لە سی ڕۆژی دیکەدا سیستەمی نوێی شتەکان دێتە کایەوە. کاتی زیادە، کە ماوەی چاوەڕوانییەکە دەگەیەنێتە 1,335 ڕۆژ، ڕەنگە پەیوەندی بە دامەزراندنەوەی پەرستنی یەهۆڤا لە قودسەوە هەبێت. ئەم ئایەتانەی لەسەرەوە ئاماژەمان پێداون هیچ پەیوەندییەکیان بە وێرانبوونی قودسەوە نییە لە ڕابردوودا، وەک چۆن دەکرێت بە بەراوردکردنیان لەگەڵ لۆقا 21:0 ببینرێت، بەڵکو گەمارۆیەکی داهاتووی قودس وەسف دەکەن، کاتێک شازادەی ڕۆمانی و دژە مەسیح دەرکەوتوون. ئەوکات تەنگانەیەکی گەورە دەبێت کە لە سەرەتای جیهانەوە نەبووە، نەخێر، و هەرگیزیش نابێت. ئەوکات شەیتان مەسیحی درۆینە و پێغەمبەری درۆینە بەرز دەکاتەوە بۆ ئەوەی هەوڵ بدات پاشماوەی چاوەڕوانکەر فریو بدات، بەڵام پەروەردگار پێشوەخت ئاگاداری کردوونەتەوە کە باوەڕ بە شایەتییە درۆینەکانی سەرکردە ئیلهامپێدراوەکانی شەیتان نەکەن لەو ڕۆژەدا.
هاتنی ئەو بە شکۆیەکی ئاشکرا دەبێت لە کۆتایی ماوەی تەنگانەدا، وەک لە ئایەتەکانی 27 بۆ 31 دەخوێنینەوە.
"چونکە وەک بروسکە لە ڕۆژهەڵاتەوە دێتە دەرەوە و هەتا ڕۆژئاواش دەدرەوشێتەوە، بە هەمان شێوە هاتنی کوڕی مرۆڤیش دەبێت. چونکە لە هەر شوێنێک لاشە هەبێت، لەوێ هەڵۆکان کۆدەبنەوە. دەستبەجێ دوای تەنگانەی ئەو ڕۆژانە خۆر تاریک دەبێت و مانگ ڕووناکی نادات و ئەستێرەکان لە ئاسمانەوە دەکەونە خوارەوە و هێزەکانی ئاسمان دەهەژێن: و ئینجا نیشانەی کوڕی مرۆڤ لە ئاسماندا دەردەکەوێت: و ئینجا هەموو هۆزەکانی زەوی شین دەگێڕن، و کوڕی مرۆڤ دەبینن کە بە هێز و شکۆیەکی گەورەوە بەسەر هەورەکانی ئاسماندا دێت. و فریشتەکانی دەنێرێت بە دەنگێکی گەورەی کەڕەناوە، و هەڵبژێردراوانی خۆی کۆدەکەنەوە لە چوار لاوە، لە یەک سەرەوەی ئاسمانەوە بۆ سەرەکەی دیکە” (مەتتا ٢٤:٢٧-٣١).
من هەوڵی لێکدانەوەیەکی وردی ئەم بەشە نادەم، بەڵکو تەنها سەرنج ڕادەکێشمە سەر هێڵە گشتییەکانی. بەڵام، چەند شتێک پێویستە پێش جێهێشتنی تێبینی بکرێن. ئایەتی بیست و هەشتەم بە ڕوونی ئاماژە بە شاری یۆرشەلیم دەکات کە لەو ڕۆژەدا دەبێتە لاشە، و لە دژی ئەوە هەڵۆکان، یان "داڵاشەکان"، واتە سوپاکانی نەتەوەکان کە لاشە دەخۆن، کۆدەبنەوە. نیشانەی گەورە لە ئاسماندا دەبێت کاتێک کوڕی مرۆڤ بە شکۆمەندییەوە دەردەکەوێت. هۆزەکانی زەوی ماتەم دەگێڕن، وەک زەکەریا لە بەشی دوازدەهەمی خۆیدا پێشبینی کردووە، و خەڵک "کوڕی مرۆڤ دەبینن کە بە هێز و شکۆمەندییەکی گەورەوە لەسەر هەورەکانی ئاسمان دێت." ئەمە شتێکی تەواو جیاوازە لە ڕفاندنی کڵێسا وەک لە 1 کۆرنسۆس 15:0 و لە 1 تەسەلۆنیکی 4:0 دا وێنا کراوە. لێرەدا هیچ کۆبوونەوەیەکی قەدیسەکان نییە بۆ لای ئەو لە ئاسماندا، بەڵکو ئەو فریشتەکانی خۆی بە دەنگی گەورەی کەڕەنایەکەوە دەنێرێت، و ئەوان هەڵبژێردراوانی خۆی لە چوار باوەوە، لە یەک سەرەوەی ئاسمانەوە بۆ سەرەکەی تر کۆدەکەنەوە. ئەمانە قەدیسە ئاسمانییەکان نین بەڵکو هەڵبژێردراوانی زەوین، 144,000ی ئیسرائیل و ژمارەیەکی زۆری نەتەوە ڕزگارکراوەکان وەک لە وهحی 7:0 دا خراوەتەڕوو. ئەوان بۆ لای خودی مەسیح کۆدەبنەوە کاتێک ئەو لە یۆرشەلیم دەردەکەوێت و پێیەکانی لەسەر کێوی زەیتوون دەوەستن، پێش ئەوەی دوژمنەکانی لە دادگاییکردندا مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت.
بۆ مەبەستی ئێستامان پێویست ناکات درێژە بە خوێندنەوەی زیاتری ئەم بەشە بدەین، هەرچەندە سەرنجڕاکێشیش بێت. خوێنەری پرسیارکەر دەتوانێت یارمەتی زۆر نایاب بدۆزێتەوە ئەگەر بیەوێت بە وریاییەوە بچێتە ناو بابەتەکە.[^2] مەبەستم تەنها ئەوە بووە کە نیشان بدەم کلیلی پێشبینییەکەی پەروەردگارمان بەشی نۆیەمی کتێبی دانیالە. کەوانە گەورەکە کە لەوێ ئاماژەی پێکراوە، ئەگەر لە کاتی خوێندنەوەی ئەم بەشە سەرنجڕاکێشەدا لەبەرچاو بگیرێت، هەموو شتێک بە تەواوی ڕوون دەکاتەوە.
[^1]: خوێنەری سەرلێشێواو ڕەنگە یارمەتی لە وانەکانی نووسەرەکەدا دەربارەی دانیال پێغەمبەر و کەوانە گەورەکە بدۆزێتەوە. لەمانەدا پێشبینیی حەفتا هەفتەکە بە تەواوی ڕوون کراوەتەوە. [^2]: خۆشحاڵم کە پێشنیاری سێ کتێبی نایاب دەربارەی ئینجیلی مەتتا بکەم: وانەکانی مەتتا، لە نووسینی ویلیام کێلی، و شیکردنەوەکانی دکتۆر ئەی. سی. گابێلین و دکتۆر ئی. سکایلەر ئینگلیش. هەر یەکێک لەمانە سودبەخش دەبێت بۆ خوێندکاری پێشبینی کە خوازیاری ڕوونکردنەوەیەکی وردە بۆ ئەم بەشەی وشەکە.