وتاری سەر کێو وەک 'یاسای شانشینەکە' پێشکەش کراوە، کە بنەماکان بۆ ژیانی قوتابییەکانی مەسیح دەخاتە ڕوو نەک مزگێنیی ڕزگاری. ئەوە ستانداردە بەرزەکانی ڕەوشت دادەنێت، کە بۆ هەموو باوەڕداران گونجاوە، و سروشتی نوێی وەرگیراو لە خودا ڕەنگ دەداتەوە. پاشان دەقەکە دەست دەکات بە وردەکاری بەختەوەرییەکان وەک ڕێنمایی بنەڕەتی بۆ ڕەفتاری مرۆڤ.
لەو شتەی پێی دەوترێت "وتاری سەر کێو" خوداوەندمان مزگێنیی نەدەدا، بەڵکو بنەماکانی پاشایەتییەکەی خۆی دەخستەڕوو، کە دەبێت ڕێنمایی ژیانی هەموو ئەوانە بکات کە خۆیان بە قوتابییەکانی دەزانن. بە واتایەکی تر، ئەمە یاسای پاشایەتییەکەیە؛ جێبەجێکردنی دەبێت تایبەتمەندیی هاوڵاتییە دڵسۆزەکانی بێت لە کاتێکدا چاوەڕێی ئەو ڕۆژە دەکەن کە پاشا خۆی ئاشکرا دەبێت. بە درێژایی، بوونی نەیارەتییەکی دیاریکراو بۆ فەرمانڕەواییەکەی دەناسێتەوە، بەڵام ئەوانەی دەسەڵاتی ئەویان قبوڵە، داوایان لێدەکرێت هەمان ڕۆحی نەرمونیان و بێفیز دەربخەن کە لە ئەودا بینرا لە ڕۆژانی سووکایەتیکردنیدا لێرە لەسەر زەوی. نامەی یاقوب زۆر بە وردی وەڵامی ئەو فێرکردنە دەداتەوە کە لێرەدا خراوەتەڕوو. ئەو پێی دەڵێت "یاسای تەواوی ئازادی،" چونکە ئەوەیە کە گونجاوە لەگەڵ سروشتی نوێ کە وەردەگیرێت کاتێک کەسێک لە خودا لەدایک دەبێت.
بۆ مرۆڤی سروشتی ئەم وتارە ڕێگای ژیان نییە، بەڵکو سەرچاوەی مەحکومکردنە؛ چونکە ستانداردێک دادەنێت کە ئەوەندە بەرز و پیرۆزە کە هیچ کەسێکی ڕزگارنەبوو بە هیچ شێوەیەک ناتوانێت پێی بگات. ئەوەی هەوڵی دەدات، ئەگەر ڕاستگۆ و ویژدانپاک بێت، زوو بێدەسەڵاتی تەواوی خۆی تێدەگات. دەبێت لە شوێنێکی تر لە نووسینە پیرۆزەکاندا بەدوای مزگێندا بگەڕێت، کە هێزی خودایە بۆ ڕزگاری بۆ هەموو ئەوانەی باوەڕ دەهێنن (ڕۆما ١:١٦). ژیرترین عەقڵەکانی سەر زەوی لە وتاری سەر کێودا بەرزترین فێرکردنی ڕەوشتییان بۆ مرۆڤەکان ناسیوە، و ستایشی ڕێساکانی پیرۆزیان کردووە تەنانەت کاتێک ئاگاداری بێتوانایی خۆیان بوون لە گەیشتن بە ستانداردەکانی. کەواتە، تا ئەو شوێنەی پەیوەندی بە ڕزگارنەبووانەوە هەیە، فێرکردنەکەی لێرەدا دراوە بەڕاستی دەبێتە، وەک چ. ئای. سکۆفیڵد بە باشی وتوویەتی، "یاسا بەرزکراوەتەوە بۆ توانای نۆیەمی."
بەڵام بۆ باوەڕدار، وەک چۆن داواکارییە ڕاستودروستەکانی یاسا "لە ئێمەدا جێبەجێ دەکرێن، ئەوانەی بەپێی جەستە ناڕۆین، بەڵکو بەپێی ڕۆح دەڕۆین" (ڕۆما ٨:٤)، بە هەمان شێوە ئەو بنەمایانەی لەم وتارەدا دانراون، نموونەی پراکتیکی خۆیان لە ژیانی هەموو ئەوانەدا دەدۆزنەوە کە هەوڵ دەدەن وەک مەسیح ڕۆیشت. کاری ئێمە نییە کە هەموو ئەمانە بۆ پاشماوەی جولەکەکان لە ڕۆژانی کۆتاییدا یان بۆ قوتابییەکان پێش خاچ جێبهێڵین، هەرچەندە بە تەواوی بۆ هەردووکیان گونجاوە. بەڵام لێرەدا "وشەی تەندروست، تەنانەت وشەکانی گەورەمان عیسای مەسیح" (١ تیمۆساوس ٦:٣) دەبینین کە جورئەت ناکەین ڕەتی بکەینەوە گوێڕایەڵی نەبین، نەوەک بسەلمێنرێت کە ئێمە لەو جۆرە کەسانەین کە لە ئایەتی دواتردا وەسف کراون: "شانازی دەکات، هیچ نازانێت، بەڵام سەرقاڵی پرسیار و ناکۆکی وشەکانە، کە لێیەوە حەسودی، ناکۆکی، جنێودان، گومانە خراپەکان دێن" (١ تیمۆساوس ٦:٤). پێویستە لەبیرمان بێت کە هەرچەندە ئێمە گەلێکی ئاسمانی بین، بەڵام بەرپرسیارێتی زەمینیمان هەیە، و ئەمانەش لەم گەورەترین وتارەدا بۆمان دیاری کراون کە پەیوەندی بە ڕەفتاری مرۆڤەوە هەیە.
بە لەبەرچاوگرتنی ئەمە، با سەرەتا بڕوانینە بەختەوەرییە بێهاوتاکان کە پێی دەست پێدەکات:
کاتێک خەڵکێکی زۆری بینی، سەرکەوتە سەر کێوێک: و کاتێک دانیشت، قوتابییەکانی هاتنە لای: و دەمی کردەوە، و فێری کردن، و گوتی: خۆزگە بە هەژارانی ڕۆح: چونکە شانشینی ئاسمان هی ئەوانە. خۆزگە بەوانەی خەمبارن: چونکە دڵنەوایی دەکرێن. خۆزگە بە هێمنەکان: چونکە زەوی بە میرات دەگرن. خۆزگە بەوانەی برسی و تینووی ڕاستودروستین: چونکە تێر دەکرێن. خۆزگە بە بەڕەحمەکان: چونکە ڕەحمەتیان پێ دەکرێت. خۆزگە بە دڵپاکەکان: چونکە خودا دەبینن. خۆزگە بە ئاشتیخوازەکان: چونکە بە منداڵانی خودا ناودەبرێن. خۆزگە بەوانەی چەوسێنراونەتەوە لە پێناوی ڕاستودروستی: چونکە شانشینی ئاسمان هی ئەوانە. خۆزگە بە ئێوە، کاتێک خەڵک جنێوتان پێ دەدەن، و چەوساندنەوەتان دەکەن، و بە درۆ هەموو جۆرە خراپەیەک بەسەرتاندا دەڵێن لە پێناوی من. دڵخۆش بن و زۆر شاد بن: چونکە پاداشتەکەتان لە ئاسمان زۆر گەورەیە: چونکە بەم شێوەیە پێغەمبەرانی پێش ئێوەشیان چەوساندەوە. (ئایەتەکانی ١-١٢)
"خۆزگە بە هەژارانی ڕۆح." ئەمانە ئەو پیاو و ژنانەن کە دان بەو ڕاستییەدا دەنێن کە هیچ سەرمایەیەکی ڕۆحییان نییە. دان دەنێن بە دۆخی ونبوویان و بۆیە پشت بە نیعمەتی خودایی دەبەستن.
"پیرۆزن ئەوانەی ماتەمینن." ئەو ناخۆشییانەی مرۆڤ بانگ دەکرێت تێیاندا بڕوات، دەبنە هۆکارێک بۆ بەرەکەت ئەگەر "خودای هەموو دڵنەواییەک" (2 کۆرنسۆس 1:3) بناسن، کە دڵە شکاوەکان ساڕێژ دەکات (زەبور 34:18) و خەمەکانمان دەکاتە هۆکارێک بۆ گەشەکردنمان لە نیعمەتدا کاتێک متمانە بە خۆشەویستییەکەی دەکەین و ئارام دەگرین لە تێگەیشتنەکەدا کە هەموو شتێک پێکەوە بۆ چاکەی هی خۆی کار دەکات (ڕۆما 8:28).
"خۆزگە بە هێمنەکان." جیهان سەرسامی پیاوی پاڵنەر و خۆسەپێنە. عیسای مەسیح لە دڵدا هێمن و بێفیز بوو. لە کۆتاییدا، ئەوانەی بەشداریی ڕۆحی ئەون، ئەوانەن کە زۆرترین سوود لە ژیان وەردەگرن. ئەوانەن کە "زەوی بە میرات دەگرن،" چونکە لە هەموو سروشتدا بەڵگەکانی خۆشەویستی و چاودێریی باوکێک دەبینن.
"خۆزگە بەوانەی برسی و تینووی ڕاستودروستین." ئەو برسیەتی و تینوێتییە – ئەو ئارەزووە قووڵ و دڵسۆزانەیە – بەڵگەی ژیانی نوێیە. ئەم ئارەزووانە نەدراون بۆ گاڵتەپێکردنمان. تێربوون بەشی بەڵێندراوی هەموو ئەوانەیە کە بەم شێوەیە تامەزرۆی خودان، کە تەنها لەوێدا ڕاستودروستی دەدۆزرێتەوە.
خۆشبەختن ئەوانەی بەڕەحمن. بۆ ئەوانەی ڕەحم نیشان دەدەن، ڕەحمیشیان پێ دەکرێت. ئەمە یاسایەکی شانشینەکەیە. پیاوی ڕەق و بێبەزەیی، کە تەنها بە دادپەروەری توند مامەڵە دەکات، بە هەمان شێوە مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت کاتێک شکست دێتە ژیانی خۆیەوە.
"خۆزگە بە دڵپاکان." پاکێتی یەک مەبەستییە. دڵپاکەکان ئەوانەن کە شکۆمەندی خودا لە سەرووی هەموو شتێکەوە دادەنێن. خودا خۆی بۆ ئەوانە ئاشکرا دەکات. ئەوان ڕووی خودا دەبینن کاتێک کە ئەوانی تر تەنها ڕێکخستنە خوداییەکانی دەبینن.
"پیرۆزن ئاشتیخوازان." ناکۆکی و دابەشبوون کارەکانی جەستەن (غەلاتییەکان 5:19-20). تۆو چاندنی ناکۆکی لە نێوان براکاندا یەکێکە لەو شتانەی کە خودا ڕقی لێیەتی (پڕۆوێردەکان 6:16-19). فەرمانمان پێکراوە کە بەدوای ئەو شتانەدا بڕۆین کە ئاشتی دروست دەکەن (ڕۆماکان 14:19). بە ئەنجامدانی ئەمە، سروشتی خودایی دەردەخەین، وەک منداڵانی ئەوەی کە خودای ئاشتییە (ڕۆماکان 15:33).
"خۆزگە بەوانەی لەبەر ڕاستودروستی چەوسێنراونەتەوە." ئەمە بە ڕوونی ئاماژە بەوە دەکات کە ئەو فێرکارییەی لێرەدا خراوەتەڕوو مەبەست لێی نییە، وەک زۆر کەس پێداگرییان لەسەر کردووە، بۆ پاشایەتیی هەزار ساڵەی مەسیح، چونکە ئەوکات هیچ چەوساندنەوەیەک لەبەر ڕاستودروستی نابێت، بەڵکو بۆ قوتابییانی مەسیحە لە کاتی ڕەتکردنەوەیدا، کاتێک شوێنکەوتووانی ڕووبەڕووی ڕق و کینەی جیهانێکی بێخودا دەبنەوە.
"خۆزگە بە ئێوە، کاتێک خەڵک سووکایەتیتان پێ دەکەن ... و بە درۆ هەموو جۆرە خراپەیەک بەسەرتاندا دەڵێن، لەبەر من." هەموومان لە تۆمەتی درۆینە دوور دەکەوینەوە، بەڵام دەتوانین ئاسوودەیی بدۆزینەوە کاتێک بیرمان دێتەوە کە پەروەردگارمان خۆی لەمە بەدەر نەبوو. بەرەکەت هەیە کاتێک بەم ئەزموونانەدا تێدەپەڕین لە هاوبەشی لەگەڵ ئەودا، تەنانەت هەوڵی پاساودانەوەی خۆشمان نادەین، بەڵکوو دەیهێڵینەوە بۆ ئەو کە بە شێواز و کاتی خۆی ئێمە پاک بکاتەوە.
"شاد بن و زۆر دڵخۆش بن،" لە جیاتی ئەوەی خۆتان بدەنە دەست خەمۆکی ڕۆح: "چونکە پاداشتی ئێوە لە بەهەشتدا گەورەیە." خودا ئاگاداری هەموو ئەوەیە کە گەلەکەی ئازاری دەچێژن بە دەستی، یان بە زمانی، جیهانێکی بێخودا یان برایانی درۆزن؛ و ئەو قەرەبووی هەمووی دەکاتەوە بە شێوازی خۆی کاتێک ڕووی ئەومان دەبینین. پێغەمبەرەکانی لە هەموو سەردەمێکدا داوایان لێکراوە کە بەرگەی مامەڵەی هاوشێوە بگرن، بەڵام ئەو هەمووی بینیوە و پاداشت دەداتەوە بەپێی میهرەبانی دڵی.
لە بەشی داهاتوودا، ئایەتەکانی 13-16، قوتابییەکانی مەسیحمان پێشکەش کراون لەژێر چەندین شێوەی جیاوازدا، هەموویان باس لە گرنگی دڵسۆزی دەکەن بۆ ئەو متمانەیەی کە پێی سپاردووین.
ئێوە خوێی زەوین: بەڵام ئەگەر خوێکە تامەکەی لەدەستدا، بە چی خوێ دەکرێتەوە؟ ئیتر بۆ هیچ شتێک باش نییە، تەنها بۆ فڕێدانە دەرەوە و ژێرپێ خستن لەلایەن خەڵکەوە. ئێوە ڕووناکی جیهانن. شارێک کە لەسەر گردێک بێت ناتوانرێت بشاردرێتەوە. خەڵک مۆمێک داگیرسێنن و لەژێر گۆزەیەکدا دایبنێن، بەڵکو لەسەر چرادانێک دایبنێن؛ و ڕووناکی دەداتە هەموو ئەوانەی لە ماڵەکەدان. با ڕووناکیتان بەم شێوەیە لەبەردەم خەڵکدا بریقە بداتەوە، بۆ ئەوەی کارە باشەکانتان ببینن، و ستایشی باوکتان بکەن کە لە ئاسمانە.
«ئێوە خوێی زەوین.» خوێ لە گەندەڵی دەپارێزێت. قوتابییانی خوداوەندمان لە جیهاندا ماونەتەوە بۆ شایەتیدان دژی خراپەکارییەکەی و بۆ دانانی نموونەیەکی ڕاستودروستی. خوێی بێ تام، وەک مەسیحییە ناجێگیرەکان، بۆ هیچ شتێک باش نییە.
"ئێوە ڕووناکی جیهانن." مەسیح خۆی بەو شێوەیە پێناسەکرد تا کاتێک ئەو لەم جیهانەدا بوو (یۆحەننا ٩:٥). لە نەبوونی ئەودا، قوتابییەکانی دەبێت وەک ڕووناکی لەم جیهانە تاریکەدا شایەتی بۆ بدەن (فلیپی ٢:١٥). ڕووناکییەکە خراپەکان ئاشکرا دەکات کە لە تاریکیدا شاردرابوونەوە (ئەفەسۆس ٥:١٣).
"لەسەر مۆمدانێک... ڕووناکی دەداتە هەموو ئەوانەی لە ماڵەکەدان." کەسێک کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە شوێنکەوتووی مەسیحە، بەڵام ڕووناکییەکەی لەژێر سەبەتەیەکدا دەشارێتەوە – واتە، شایەتییەکەی تاریک دەکات بە زۆر خەریکبوون بە کاروباری ئەم ژیانەوە – کاریگەرییەکی ڕاستەقینەی باشی لەسەر کۆمەڵگاکەی نابێت؛ بەڵام کەسێک کە بە بەردەوامی دەژی و بە تەواوی بۆ مەسیحە، وەک چرایەک لەسەر پایە دەدرەوشێتەوە، هەموو ماڵەکە ڕووناک دەکاتەوە.
"با ڕووناکییەکەت بەو شێوەیە لەبەردەم خەڵکدا ببریسکێتەوە، تا کارە باشەکانت ببینن." تەنها دانپێدانان بەس نییە. ژیان دەبێت بۆ خودا بدوێت. کاتێک ئێمە ژیانی مەسیح لەبەردەم خەڵکدا دەژین، ڕووناکییەکەمان دەدرەوشێنینەوە. بەم شێوەیە ئەوان کارە باشەکانمان دەناسنەوە و تێیاندا بەڵگەی ڕاستگۆیی دەبینن. کەواتە ئەوان خودا شکۆدار دەکەن بە ناسینەوەی ڕاستی کاری خودا لە ڕۆحی ئەوانەی کە لە شایەتی و ڕەفتاریاندا دڵسۆزن. پێویستە لەبیرمان بێت کە ئێمە ڕووناکییەکەمان تەنها بە دانپێدانان نادەوشێنینەوە، بەڵکو وەک لەبارەی خودی گەورەکەمانەوە گوتراوە، "ژیان ڕووناکیی مرۆڤەکان بوو" (یۆحەننا ١:٤). کەواتە ژیانێکی تەرخانکراو و دڵسۆزانەیە کە ڕووناکی دەداتە ئەوانی تر.
لە ئایەتەکانی ١٧-٣٠دا دەبینین چۆن پەروەردگارمان ڕێساکانی یاسای جێبەجێ کردووە، نە پشتگوێی خستوون و نە بە هیچ شێوەیەک کەم نرخاندوونی، بەڵکو نیشانی داوە کە واتایەکی قووڵتر لە هەموویاندا هەیە لەوەی لەسەر ڕووکەش دەبینرێت. ئەوەیە کە، بە شێوەیەکی دروست جێبەجێ بکرێت، بێدەسەڵاتی تەواوی مرۆڤ و توانانەبوونی بۆ پاراستنی ڕێسا پیرۆزەکانی لە حاڵەتی سروشتی خۆیدا ئاشکرا دەکات. با بە وریاییەوە سەرنج بدەین عیسا سەبارەت بەمە چی فێرکردووە:
مەزانن من هاتووم بۆ ئەوەی یاسا یان پێغەمبەران لەناو ببەم. من نەهاتووم بۆ لەناوبردن، بەڵکو بۆ بەجێهێنان. چونکە ڕاستیتان پێ دەڵێم، هەتا ئاسمان و زەوی نەمێنن، خاڵێک یان پیتێک لە یاسا ناڕوات، هەتا هەمووی بەجێ نەهێنرێت. کێ یەکێک لەم بچووکترین فەرمانانە بشکێنێت و بە خەڵکیشی فێر بکات، ئەوا لە شانشینی ئاسماندا بە بچووکترین ناودەبرێت؛ بەڵام کێ جێبەجێیان بکات و فێریان بکات، ئەوا لە شانشینی ئاسماندا بە گەورە ناودەبرێت. چونکە پێتان دەڵێم، ئەگەر ڕاستودروستیی ئێوە لە ڕاستودروستیی نووسەران و فەریسییەکان زیاتر نەبێت، بە هیچ شێوەیەک ناچنە شانشینی ئاسمانەوە. بیستووتانە کە بە کۆنەکان گوتراوە: «مەکوشتە،» و کێش بکوژێت، ئەوا لە مەترسیی دادگاییدا دەبێت. بەڵام من پێتان دەڵێم، کێ بە بێ هۆکار لە براکەی تووڕە بێت، ئەوا لە مەترسیی دادگاییدا دەبێت؛ و کێ بە براکەی بڵێت: «ڕەقا،» ئەوا لە مەترسیی ئەنجومەندا دەبێت؛ بەڵام کێ بڵێت: «ئەی گەمژە،» ئەوا لە مەترسیی ئاگری دۆزەخدا دەبێت. کەواتە، ئەگەر دیارییەکەت هێنایە سەر قوربانگا و لەوێ بیرت کەوتەوە کە براکەت شتێکی لەسەرە، دیارییەکەت لەوێ لەبەردەم قوربانگاکە بەجێبهێڵە و بڕۆ؛ یەکەم جار لەگەڵ براکەت ئاشت ببەوە، پاشان وەرە و دیارییەکەت پێشکەش بکە. خێرا لەگەڵ نەیارەکەت ڕێک بکەوە، کاتێک لەگەڵیدا لە ڕێگادایت؛ نەوەک لە هەر کاتێکدا نەیارەکە تۆ بداتە دەست دادوەر، و دادوەر تۆ بداتە دەست کاربەدەست، و تۆ بخرێیتە زیندانەوە. ڕاستیت پێ دەڵێم، بە هیچ شێوەیەک لەوێ دەرناچیت، هەتا دوا فلسیش نەدەیت. بیستووتانە کە گوتراوە: «زینا مەکە.» بەڵام من پێتان دەڵێم، کێ بە ئارەزووی خراپەوە سەیری ژنێک بکات، ئەوا لە دڵیدا زینای لەگەڵ کردووە. ئەگەر چاوی ڕاستت گوناهت پێ بکات، دەریبهێنە و فڕێی بدە؛ چونکە باشترە یەکێک لە ئەندامەکانت لەناو بچێت، نەک هەموو جەستەت بخرێتە دۆزەخەوە. ئەگەر دەستی ڕاستت گوناهت پێ بکات، بیبڕەوە و فڕێی بدە؛ چونکە باشترە یەکێک لە ئەندامەکانت لەناو بچێت، نەک هەموو جەستەت بخرێتە دۆزەخەوە. (ئایەتەکانی ١٧-٣٠)
"من نەهاتووم بۆ وێرانکردن، بەڵکو بۆ بەجێهێنان." ئەمە پەروەردگارمان بە سێ شێوە کردی: بە گوێڕایەڵی تەواوی خۆی یاساکەی بەرز ڕاگرت و ڕێزی لێ گرت (ئیشایا ٤٢:٢١)؛ بە مردنی خۆی هەموو داواکارییەکانی یاساکەی دژی یاساشکێنەکان جێبەجێ کرد، و بەم شێوەیە دەبێتە کۆتایی یاسا بۆ ڕاستودروستی بۆ هەموو ئەوانەی باوەڕ دەهێنن (ڕۆما ١٠:٤)؛ بە ڕۆحی پیرۆزی خۆی باوەڕداران توانا دەداتێ بۆ ئەوەی داواکارییە ڕاستودروستەکانی یاساکە بەجێ بهێنن (ڕۆما ٨:٤).
"یەک جۆت یان یەک تیتڵ." جۆتەکە بریتییە لە یۆد، بچووکترین پیتی ئەلفوبێی عیبری. تیتڵەکە نیشانەیەکی بچووکە کە گۆڕانکارییەکی کەم لە واتای پیتێکدا دەردەخات. وشەکانی پەروەردگارمان ئاماژەن بۆ تەواوێتیی کتێبی پیرۆز.
"هەرکەسێک... یەکێک لەم بچووکترین فەرمانانە بشکێنێت." واتە، هەرکەسێک کە پشتگوێ بخات دەسەڵاتی خودایی ویستی ئاشکراکراوی خودا بە کەمکردنەوەی کاریگەریی ڕەوشتیی فەرمانەکانی، بۆ ئەوەی پیاوان بێباک بکات لە ئەرکەکانیان بەرامبەری، بە بێ نرخ دادەنرێت لە پاشایەتییەکەیدا.
"مەگەر ڕاستودروستیتان زیاتر بێت." نووسەران و فەریسییەکان یاساییگەری توندڕەو بوون و پشت بە ڕاستودروستی خۆیان دەبەست، بەڵام ملکەچی ڕاستودروستی خودا نەببوون (ڕۆما ١٠:٣). ئەو ڕاستودروستییەی خودا قبووڵی دەکات خەسڵەتێکی بەرزتری هەیە. ئەم ڕاستودروستییە بەرزترە لە ئایەتەکانی دواتردا ئاماژەی پێکراوە. یاساکە کوشتنی قەدەغە کردبوو. عیسا نیشان دەدات کە تووڕەیی ناڕەوا، لە خۆیدا، پێشێلکردنی ڕۆحی فەرمانەکەیە. "مەکوژە." لە ئەنجامی بارودۆخێکی لەو شێوەیەی مێشکدا کوشتن ئەنجام دەدرێت. بەکارهێنانی قسەی ناشرین و سووکایەتی بەرامبەر بە کەسێکی تر دەرخەری ئەو ڕقەیە کە وا لە پیاوان دەکات بکوژن، و بۆیەش کەسەکە دەخاتە مەترسیی ئاگری دۆزەخەوە.
داننان بەوەی کە پەرستنکاری خودایە لە کاتێکدا بە ئەنقەست ستەم لە کەسێکی تر دەکات یان ڕق و کینە لە دڵدا هەڵدەگرێت، لای خودا قێزەونە. با ئەو کەسەی کە بە دیارییەکەوە دێتە سەر قوربانگاکەی، سەرەتا ئەو برایەی بدۆزێتەوە کە ستەمی لێکردووە و پاشان نزیک بێتەوە بۆ قوربانیکردن.
نابێت ڕێگە بدرێت ڕۆحی نەیاری بەرامبەر بە کەسێکی تر بەردەوام بێت ئەگەر لە توانایدا بێت بگاتە ڕێککەوتن؛ چونکە گوناهـ هەرگیز بە پیری نامرێت، بەڵکو بە تێپەڕبوونی کات خراپتر دەبێت. زۆر کەس بە سەختی ئازاری چەشتووە بەهۆی ئەوەی کە بە ئاسانی دەتوانرا چارەسەر بکرێت ئەگەر گوێی بەم وشانە دابوایە.
لە ئایەتی ٢٨دا عیسا پێمان نیشان دەدات کە نیگایەکی ناپاک، سەیری ژنێک بە چاوێکی چڵێس و پڕ لە ئارەزووی خراپ، لە ڕاستیدا، لە چاوی خوداوە، پێشێلکردنی فەرمانی حەوتەمە. بەم پێوەرە، کێ دەتوانێت بڵێت "تاوانبار نیم"؟ کەواتە چەند گرنگە ئەو ئامۆژگارییە بۆ لەناوبردنی هەر ئەندامێکی تاوانبار نەوەک مرۆڤ تووشی گوناهێکی گەورەتر ببێت، کە ئەگەر لێی پەشیمان نەبیتەوە، سزای هەتاهەتایی لە دۆزەخدا بەدوای خۆیدا دەهێنێت.
بێگومان هەر کەسێکی خاوەن بیرکردنەوەی دروست دەبێت دان بەوەدا بنێت کە ئەو ڕاستودروستییەی پەروەردگارمان لەم وتارە بێهاوتایەدا فێری کردووە (کە سەرسامیی خەڵکی ژیری لە هەموو شوێنێک بەدەست هێناوە) ستانداردێکە زۆر لەوە بەرزترە کە مرۆڤی سروشتی بتوانێت پێی بگات. تەنها کاتێک کەسێک لەدایکبوونەوەی بەسەردا هاتبێت، دەتوانێت لەسەر ئەم ئاستە بەرزە بژی. کاتێک خەڵک باس لەوە دەکەن کە وتاری سەر کێو ئایینێکی تەواوە بۆیان، ئەوان تەنها ئەوە نیشان دەدەن کە چەند کەم چوونەتە ناو واتای وشەکانی مامۆستاکەمانەوە. ئەو ژیانێکی سەروو سروشتی وێنا دەکات کە تەنها بە هێزێکی سەروو سروشتی دەکرێت بژی - ئەو هێزەی کە ڕۆحی پیرۆز دەیدات بەو کەسەی باوەڕ بە مزگێنی دێنێت.
پاشان ئێمە ڕاگەیاندنێکی تەواو دەسەڵاتدارمان هەیە سەبارەت بە پەیوەندی هاوسەرگیری. لە کۆندا خودا ڕێگەی بە هەندێک شت دا لەبەر دڵڕەقیی مرۆڤەکان، کە قەدەغەن لەسەر قوتابییانی عیسا. ئەو دەڵێت:
گوتراوە، هەرکەسێک ژنەکەی تەڵاق بدات، با نامەی جیابوونەوەی پێ بدات: بەڵام من پێتان دەڵێم، هەرکەسێک ژنەکەی تەڵاق بدات، جگە لە حاڵەتی زینا، وای لێ دەکات زینا بکات (ئایەتەکانی ٣١-٣٢).
بە بەراوردکردنی ئەم ئایەتانە لەگەڵ ڕاگەیاندنێکی دواتر کە لە 19:9ی هەمان ئەم ئینجیلەدا هاتووە، دەبینین کە هاوسەرگیری، کە بە مەبەستی خودا بۆ ژیانە، هەڵدەوەشێتەوە بەهۆی گوناهی قورسی داوێنپیسی لەلایەن مێرد یان ژنەوە. ئەمە لایەنی بێتاوان ئازاد دەکات بۆ ئەوەی دووبارە هاوسەرگیری بکاتەوە بەڵام، وەک 1 کۆرنسۆس 7:0 ئاماژەی پێدەدات، "تەنها لە گەورەدا." بێمانایە بڵێین، وەک هەندێک کردوویانە، کە داوێنپیسی لێرەدا تەنها ئاماژەیە بۆ ڕەفتاری ناڕەوشتی پێش هاوسەرگیری و تەنها دواتر دۆزراوەتەوە (وەک لە دێوتێرۆنۆمی 24:1)، بەڵام هیچ ئاماژەیەکی نییە بۆ هەمان گوناه کە دوای هاوسەرگیری ئەنجام دراوە. ئەمە وای لێدەکات کە پێشێلکردنی بەڵێنەکانی هاوسەرگیری تاوانێکی کەمتر بێت لە گوناهی سێکسی کە لە کاتی تەنهایی ئەنجام دراوە. واتای ڕوونی دەقەکە ئاشکرایە. مێرد یان ژنی داوێنپیس پەیوەندییەکە دەپچڕێنێت. جیابوونەوە لە دادگاکان جیابوونەوەکە یاسایی دەکات، و بێتاوانەکە لەبەردەم خودا هێندە ئازادە وەک ئەوەی هەرگیز هاوسەرگیری نەکردبێت.
پەروەردگارمان بەردەوامە لە گەورەکردنی یاساکە بە جەختکردنەوە لەسەر تەواوی ناوەڕۆکەکەی. ئەو باسی سوێندەکان دەکات لە ئایەتەکانی ٣٤-٣٧دا:
بەڵام من پێتان دەڵێم. بە هیچ شێوەیەک سوێند مەخۆن؛ نە بە ئاسمان، چونکە تەختی خودایە: نە بە زەوی؛ چونکە پێدانکەکەی ئەوە: نە بە قودس؛ چونکە شاری پاشا گەورەکەیە. نە بە سەری خۆت سوێند مەخۆ، چونکە ناتوانیت یەک تاڵ موو سپی یان ڕەش بکەیت. بەڵکو با قسەکانتان بێت، بەڵێ، بەڵێ؛ نەخێر، نەخێر: چونکە هەر شتێک زیاتر بێت لەمانە، لە خراپەوە دێت.
بەم پێوەرە بەرزە هەڵسەنگێندرێت، چەندێک لە گفتوگۆکانمان شایستەی ئەوانە نییە کە بانگەشەی ملکەچبوونیان بۆ پەروەردگار دەکەن؟ چ قسەی بێباکانە و قسەی گەمژانەیە کە مەسیحییە بانگەشەکارەکان تێیدا خۆیان دەدەنە پاڵ، وەک ئەوەی هەرگیز عیسا قسەی لەسەر ئەم بابەتە نەکردبێت.
پاشماوەی بەشەکە دەکرێت وەک یەک بەشی تەواو سەیر بکرێت، کە تێیدا دەرکەوتنی نیعمەت لە ژیانی قوتابیانی مەسیحدا نیشان دەدات:
بیستووتانە کە گوتراوە، چاوێک لە بەرامبەر چاوێک، و ددانێک لە بەرامبەر ددانێک: بەڵام من پێتان دەڵێم، بەرگری لە خراپە مەکەن: بەڵکوو هەرکەسێک لە ڕوومەتی ڕاستت دا، ئەوی تریشی بۆ وەرگێڕە. و ئەگەر یەکێک لە دادگا سکاڵای لەسەر تۆ تۆمار کرد و قەمیسەکەی لێ سەندیت، با کەواکەشت ببات. و هەرکەسێک ناچارت کرد میلێک بڕۆیت، دوو میل لەگەڵی بڕۆ. بەو کەسە بدە کە داوات لێ دەکات، و لەو کەسە ڕوو مەکەرەوە کە دەیەوێت قەرزت لێ بکات. بیستووتانە کە گوتراوە، دراوسێکەت خۆشبوێت، و ڕقت لە دوژمنەکەت بێت. بەڵام من پێتان دەڵێم، دوژمنەکانتان خۆشبوێت، داوای بەرەکەت بۆ ئەوانە بکەن کە نەفرەتتان لێ دەکەن، چاکە لەگەڵ ئەوانە بکەن کە ڕقیان لێتانە، و نوێژ بۆ ئەوانە بکەن کە بە خراپە مامەڵەتان لەگەڵ دەکەن و چەوساندنەوەتان دەکەن؛ تاکو ببنە کوڕانی باوکتان کە لە ئاسمانە: چونکە ئەو خۆرەکەی بەسەر خراپەکاران و چاکەکاراندا هەڵدێنێت، و باران بەسەر ڕاستودروستان و ناڕاستودروستاندا دەبارێنێت. چونکە ئەگەر تەنها ئەوانە خۆشبوێن کە ئێوەیان خۆش دەوێت، چ پاداشتێکتان دەبێت؟ ئایا باجگران (باجکۆکەران)یش هەمان شت ناکەن؟ و ئەگەر تەنها سڵاو لە براکانتان بکەن، چی زیاتر لەوانی تر دەکەن؟ ئایا باجگران (باجکۆکەران)یش بەم شێوەیە ناکەن؟ کەواتە ئێوە تەواو بن، هەروەک چۆن باوکتان کە لە ئاسمانە تەواوە، (ئایەتەکانی ٣٨-٤٨).
"چاوێک لە بەرامبەر چاوێکدا." ئەمە یاسایەکی بێگەردە - دادپەروەرییەکی ڕەها (دەرچوون 21:24). بەو پێوەرە دادوەری بکرێت، کەیسی هەموو مرۆڤێک بێ هیوا دەبێت.
"مەچۆ بە گژ خراپەدا." خودا بە نیعمەت مامەڵەی لەگەڵ منداڵەکانی کردووە. بۆیە چاوەڕێیان لێ دەکات هەمان نیعمەت بەرامبەر بەوانی تر نیشان بدەن.
"با کەواکەشت بۆ ئەو بێت." ئەمە زۆر لەوە زیاتر بوو کە یاساکە داوای دەکرد. کاتێک نیعمەتی مەسیح دڵ کۆنتڕۆڵ دەکات، کەسێک دەتوانێت لەدەستدانی هەموو شتێک قبوڵ بکات بەبێ ڕق و کینە.
لەگەڵی بڕۆ دوو میل. ئەتەکێتی ئاسایی لەو ڕۆژانەدا داوای دەکرد کە یەکێک میلێک بڕوات بۆ ڕێنماییکردن یان ڕێپیشاندانی گەشتیارێکی سەرلێشێواو یان دواکەوتوو. نیعمەت میلە دووەمەکە دەبڕێت.
“پشت هەڵمەکەوە.” قوتابی مەسیح دەبێت وەک مامۆستاکەی بێت – ئامادە بێت بۆ بەخشین. ڕەنگە نەتوانێت هەموو ئەوە بدات کە لێی داوا دەکرێت، یان هەموو ئەوە قەرز بدات کە کەسێک بیەوێت، بەڵام دەبێت ئامادە بێت، تا ئەو ڕادەیەی کە دەکرێت، بۆ جێبەجێکردنی داواکارییەکانی یارمەتی و هاوکاری.
«گوتراوە، «دەبێت دراوسێکەت خۆشبوێت و ڕقت لە دوژمنەکەت بێتەوە.»» ئایەتەکانی پەیمانی کۆن بە ئاشکرا فەرمانی بە یەکەمەکیان کردبوو، بەڵام نەریتی ڕابینی بوو کە دووەمەکی ئەم وتانەی زیاد کرد، ڕەنگە پشتی بەستبێت بەو ئایەتانەی وەک دێوتێرۆنۆمی ٢٣:٦ و هەندێک لە زەبوورە نەفرەتئامێزەکان (زەبوورەکان ١٣٧:٩).
بەڵام من پێتان دەڵێم. خوداوەند یەسووعی مەسیح، وەک نێردراوی باوک قسە دەکات، هەڵوێستە هەڵەکانی ڕابییەکانی ڕاستکردەوە و یاسا تەواوەکەی خۆی بۆ خۆشەویستی دانا، تەنانەت بۆ دوژمنانیش. بە چاکەکردن لەگەڵیان و نوێژکردن بۆیان، بە شێوەیەکی مەسیحییانە بەسەر خراپەدا زاڵ دەبین. گرنگ نییە چەند خراپ خەڵکی مامەڵەمان لەگەڵ دەکەن، دەبێت هەوڵ بدەین یارمەتییان بدەین. دەبێت داوای بەرەکەت بۆ ئەوانە بکەین کە نەفرەتمان لێ دەکەن، میهرەبان بین تەنانەت ئەگەر ڕقیشیان دەرببڕن، نوێژ بۆیان بکەین تەنانەت کاتێک چەوساندنەوەمان دەکەن و هەوڵی ئازاردانمان دەدەن. ئەمە نیعمەتی خودایە لە کرداردا، وەک لە ژیانی باوەڕدارانی خۆبەدەستەوەدا دەبینرێت کە ڕۆحی مەسیح زاڵە بەسەریاندا. ئایا ئەمە پێوەرێکی زۆر بەرز دیارە بۆ مرۆڤی گوناهبار کە پێی بگات؟ وایە! بەڵام مرۆڤێکی نوێبووەوە دەتوانێت ئەوە بکات کە بۆ مرۆڤی سروشتی مەحاڵە.
"تاکو ببنە کوڕانی باوکتان کە لە ئاسماندایە." واتە، کاتێک گوێڕایەڵی فەرمانەکانی گەورەمان دەبین کە لێرەدا دراون، ئەو ڕاستییە دەردەخەین کە ئێمە منداڵی باوکی ئاسمانین، کە بەزەییەکانی بەسەر ڕاست و ناڕاستدا بە یەکسانی دەبارێنێت و دەیەوێت ئێمە لاسایی بکەینەوە. ئەمە سروشتی خوداییە، کە هەر باوەڕدارێک بەشدارە تێیدا (2 پەترۆس 1:4)، کە وای لێدەکات نزیک بێتەوە لەو کەسایەتییەی کە لەم وتارە قووڵەدا وێنا کراوە.
"ئەگەر ئێوە ئەوانەتان خۆشبوێت کە ئێوەیان خۆش دەوێت، چ پاداشتێکتان دەبێت؟" تەنانەت دنیادۆستترین کەسیش کەسانی خۆی خۆش دەوێت و دەتوانێت نرخی ئەوانە بزانێت کە نرخی ئەو دەزانن. بەڵام ئەوانەی شوێن پەروەردگار دەکەون دەبێت هەموو مرۆڤەکان خۆشبوێت، تەنانەت ئەوانەش کە بە نەیارییەکی توندەوە ژیان ناخۆش دەکەن ئەگەر بتوانن.
"ئەگەر تەنها سڵاو لە براکانتان بکەن... ئایا باجگرەکانیش بەو شێوەیە ناکەن؟" شتێکی بچووکە ئەگەر قوتابییەکانی مەسیح تەنها هەمان گرنگی بە خەڵکی تر بدەن کە پیاوان نیشانی دەدەن ئەوانەی خەریکی قێزەونترین پیشەن. باجگرەکان لای جوولەکەکان قێزەون بوون. ئەوان باجگر بوون لە ئیسرائیل کە پۆستەکانیان لە حکومەتی ڕۆمانی کڕیبوو و "باجەکانیان بەکرێ گرتبوو،" هەموو شتێکی گونجاویان لە هاونیشتمانییەکانی خۆیان دەسەند و لە داهاتەکە قەڵەو دەبوون دوای ئەوەی تەنها ئەوەیان دەدایەوە کە ناچاری بوون بیدەن بە باجگری دەوڵەت. کەچی ئەمانە دانیان بە براکانی خۆیاندا دەنا.
"کامڵ بن، وەک چۆن باوکتان... کامڵە." ئەمە کامڵییە بە واتای نەبوونی تەواوی لایەنگری، بەم شێوەیە لاسایی ئەوە دەکەیتەوە کە ڕێز لە کەس ناگرێت (کردارەکان ١٠:٣٤)، بەڵکو چاکەکانی بەسەر دادپەروەر و نادادپەروەردا بە یەکسانی دەڕێژێت.
باشترین بەرەکەتەکانی خودا بۆ ئەوانەن کە هەمان ڕۆحی ڕێزگرتن بۆ ئەو، و دڵنەرمی و بەزەیی بۆ ئەوانی تر دەردەخەن، کە بە تەواوی لە پەروەردگارە پیرۆزەکەماندا بینران، کاتێک ئەو بەسەر ئەم زەوییەدا ڕۆیشت لە ڕۆژانی جەستەییدا (عیبرانییەکان ٥:٧). بەم شێوەیە، و تەنها بەم شێوەیە، ئەوەی لە دەرەوەی دەستی مرۆڤی سروشتییە جێبەجێ دەبێت لەوانەدا کە ژیان و سروشتێکی نوێیان وەرگرتووە لە ڕێگەی متمانەکردن بە مەسیح وەک ڕزگارکەریان. هیچ بارودۆخێکی نالەبار ناتوانێت ئارامی ئەوانە تێکبدات کە پەروەردگار دەناسن و دەسەڵاتی ئەو بەسەر ژیانیاندا قبوڵ دەکەن.