ئەم بەشە ناوم دەناسێنێت، پێدەچێت پێغەمبەرێکی گالیلی بێت و هاوچەرخی ئیشایا بێت، کە پەیامێکی ئاسوودەیی بە یەهودا گەیاند لە کاتی داگیرکاریی ئاشووریدا. بەشی ١ خودا وێنا دەکات وەک پەناگەیەک بۆ گەلەکەی، جەخت لەسەر هێز و دادپەروەرییەکەی دەکاتەوە، کە لە تووڕەییدا هێواشە بەڵام لە حوکمداندا بەهێزە. دڵنیایی دەداتە باوەڕداران کە خودا ئەوانە دەناسێت و دەیانپارێزێت کە متمانەیان پێیەتی، لە کاتێکدا تووڕەیی بۆ دوژمنانی دەپارێزێت.
“بگەڕێن و سەیری بکەن،” دکتۆرە جولەکە پێشداوەرییەکان وتیان، کاتێک بە خێرایی داواکارییەکانی خوداوەند عیسایان ڕەتکردەوە، “چونکە لە جەلیلەوە هیچ پێغەمبەرێک هەڵناسێت.””
ئێمە پێشتر بینیومانە، لە حاڵەتی یۆنادا، کە جەختکردنەوە ئەرێنییەکەیان پشتگیری نەکرابوو بە بەڵگەی کتێبی پیرۆز، کە ئەوان بەو شێوەیە بە ئارامی داوایان لێکردبوو. کوڕی ئەمیتا بێ گومان خەڵکی جەلیل نەبوو. باشترین هۆکارەکان هەن بۆ باوەڕکردن بە هەمان شت سەبارەت بە ناحوم. پێی دەوترێت ئەلقۆشی؛ واتە، پیاوێک لە ئەلقۆش، یان، وەک هەندێک جار دەنووسرێت، ئەلکەسی (ئایەتی ١).
باش ناسراوە کە گوندێکی ئاشووری لەسەر کەنارەکانی دیجلە بەم ناوە هەبووە؛ بەڵام جێرۆم بە دڵنیاییەوە دەڵێت، کاتێک لە گێژاوەکانی جیهانێکی نادۆستانە پاشەکشەی کرد بۆ فەلەستین، کە شوێنی ئەلقۆشی گالیلی پێ نیشان درا کە دەگوترا ناحوم لەوێ لەدایکبووە.
پێشبینیی ناحوم هەموو بەڵگەیەکی ئەوەی تێدایە کە لەو خاکەدا پێش مردنی سەنناخەریب گەیەندراوە، و، بۆیە، لانیکەم سەدەیەک پێش وێرانبوونی نەینەوا، کە بە شێوەیەکی سەرەکی باسی دەکات. بە ئەگەری زۆر هاوچەرخی ئیشایا بووە، و پێشبینییە شیعرییەکەی لە سەردەمی حیزقیا گوتووە. بۆیە ناحوم، بە دەگمەن گومان دەکرێت، گالیلییەک بووە، کە بە بانگەوازی خودا لە ماڵەکەی باکوورەوە هاتووە بۆ ئەوەی وشەی ئارامکەرەوە بە خەڵکی لەرزۆکی باشوور بڵێت، کە دڵیان لە ترسی داگیرکاریی ئاشوورییەکاندا بوو.
کتێبەکە وا دیارە بە ئاسانی دابەش دەبێت بۆ دوو بەش. بەشی یەکەم خودای هەتاهەتایی وەک قەڵا و پشتوپەنای ئەوانە نیشان دەدات کە متمانەی پێ دەکەن، هەر مەترسییەک هەڕەشەیان لێ بکات. لەسەر ئاستی ناوخۆیی، سوپای سەنناخەریب بوو کە وا دیار بوو خەریکە زاڵ دەبێت بەسەریاندا. بەڵام خودا لەسەرووی هەمووانەوە بوو، وەک زوو ئاشکرا کرا. بەشەکانی 2 و 3 وێرانبوونی نەینەوا دەخەنەڕوو، کە ستەمکارەکەی لێوە هاتبوو. وەسفی گەمارۆدان و تێکشکاندنی شارە تاوانبارەکە شاکارێکی شیعری دراماتیکییە.
جێی سەرنجە کە هەردوو پێغەمبەرەکە، کە باسمان لە لەدایکبوونی گالیلییان کردووە، بە شێوەیەکی سەرەکی لە خزمەتەکەیاندا پەیوەندییان بە نەینەواوە هەبوو. یۆنا بۆ تۆبەکردنی نەوەی سەردەمی خۆی بەکارهات، نزیکەی سەد و پەنجا ساڵ پێش ئەوەی ناحوم ڕووخانی کۆتایی شارەکە ڕابگەیەنێت، چونکە گوناهەکانی گەیشتبوونە ئاسمان. لەو وێرانکارییەدا ئاسانە وێنەیەک ببینین لە کۆتایی داهاتووی ئاشوورییە بێدینەکەی ڕۆژانی کۆتایی، کە زۆرجار لەم تێبینییانەدا سەرنجی بۆ ڕاکێشراوە.
ناحوم واتە دڵنەوایی؛ و بەڕاستی وشە بەنرخەکانی دڵخۆشی کە ئیلهامی پێدرا بۆ گەیاندنیان لەم بەشی یەکەمەدا، دڵنەواییبەخش بوون.
تۆڵەسەندنەوە هی خودایە. پۆڵس بۆ پیرۆزەکانی تەسەلۆنیکی دەنووسێت،
"لای خودا کارێکی ڕاستودروستە کە پاداشتی ناخۆشی بداتەوە بەوانەی کە ئێوە ناخۆش دەکەن."
ئەو هەمیشە چاودێری گەلەکەی دەکات؛ و لە کاتێکدا زۆر شت بۆ تەمبێکردنیان ڕێگەپێدەدات، هەرگیز بێڕێزییەک کە بە ڕزگارکراوەکانی کرابێت، پشتگوێ ناخات.
“ئەو تووڕەیی بۆ دوژمنانی پاشەکەوت دەکات” (ئایەتی ٢).
ئەمە بزانە: دوژمنانی گەلەکەی، دوژمنانی ئەون. ئەو دۆزی ئەوان دەکاتە هی خۆی. باوەڕ لەسەر ئەمە وەستاوە، و بەم شێوەیە لە زۆر دڵەڕاوکێ و نیگەرانی ڕزگاری دەبێت. سروشت تووشی ترس و وروژان دەبێت، لەکاتێکدا باوەڕ ئارام و بێدەنگە. سروشت سوپای ئاشوور دەبینێت: باوەڕ سەیری خودای جەنگەکان دەکات. هەموو بەشەکانی ١٩ و ٢٠ی ٢ پاشایان دەکرێت بە سوودەوە لەم پەیوەندییەدا بخوێنرێنەوە، چونکە ئەوان دیمەنە ڕاستەقینەکان وەسف دەکەن کە بەشی یەکەمی پێشبینییەکەی ناحوم ئاماژەی پێدەکات.
ئایەتی سێیەم زۆر شتی بەنرخی تێدایە بۆ ڕۆحی ئازارچەشتوو، هەروەها ئاگادارکردنەوەیەکی جیدی بۆ ئەو کەسەی خۆی ڕەق دەکاتەوە دژی تەمبێکردن. پەروەردگار درەنگ تووڕە دەبێت و خاوەن هێزێکی گەورەیە، ناتوانێت چاوپۆشی لە گوناه بکات. ئەو لێخۆشبوونی لێ ناکات، یان خراپەکاران بە بێتاوان دانانێت. لە کۆنەوە، خودا بە موسای ڕاگەیاندبوو کە ئەو بوو
“بەڕەحم و بەخشندە، پشوودرێژ، و پڕ لە چاکە و ڕاستی، ڕەحمەت بۆ هەزاران کەس دەپارێزێت، تاوان و سەرپێچی و گوناه دەبەخشێت، و بە هیچ شێوەیەک تاوانبار پاک ناکاتەوە” (دەرچوون ٣٤:٥-٧).
وەک چۆن پڕە لە خۆشەویستی – بەڵێ، هەرچەندە خۆی خۆشەویستییە – کەچی ئەو ڕووناکیشە: بۆیە گوناه دەبێت دادگایی بکرێت. لێرەدایە کە خاچ دێتە کایەوە. بەڵام تەنانەت بۆ ئەو کەسانەش کە لەوێ لێخۆشبوونیان دۆزیوەتەوە، خودا خراپەی دادگایی نەکراو قبوڵ ناکات؛ و ئەگەر ئێمە خۆمان دادگایی نەکەین، دەبێت لەلایەن ئەوەوە دادگایی بکرێین؛ چونکە
کاتێک دادگایی دەکرێین، لە لایەن خوداوە سەرزەنشت دەکرێین، بۆ ئەوەی لەگەڵ جیهان مەحکوم نەبین (1 قۆڕنتۆس 11:32).
دەرچوون 34:6 بۆ ئاگادارکردنەوەی گوناهبارە. ناحوم 1:3 بۆ ئاسوودەیی پیرۆزەکانە. بەڵام بنەماکە هەر یەکە؛ چونکە جا لە حاڵەتی مرۆڤەکان بە گشتی بێت، یان لە حاڵەتی منداڵەکانی بە تایبەتی، چاوی پیرۆزی هیچ شتێک تێناپەڕێنێت هەتا هەموو شتێک دادوەری دەکرێت. بەڵام ئەگەر گێژەڵوکە و زریان وا دەربکەون کە نزیکە لە داپۆشین، و بۆ باوەڕدار ئاسمان بە هەور ڕەش دەربکەوێت، خۆشە بزانرێت کە یەزدان ڕێگای خۆی هەیە لە هەموو ئەوەی کە زۆر ترسناک دەردەکەوێت، و هەندێک جار زۆر خۆسەرانە. بای زریان تەنها وشەکەی ئەو بەجێدەهێنێت، و
هەورەکان تۆزی پێیەکانی ئەون.
سەیر بکە سەرەوە، ئەی گیانی ئازیز و تاقیکراو و سەرلێشێواو؛ چونکە ئەو هەر لەسەروو ئەو هەورە قورسەکانی خەمەوەیە. وەک چۆن تۆزی دوور دەست نیشانەی نزیکبوونەوەی ڕێبوارێک دەکات پێش ئەوەی شێوەکەی لەسەر ڕێگای وشک ببینرێت، بە هەمان شێوە هەورەکان باس لە نزیکبوونەوەی ئەو دەکەن کە هەموو خەمەکانت دەزانێت و بە خۆشەویستییەوە دێت بۆ وشککردنەوەی فرمێسکەکانت. بە قسەی ئەو، دەریای گێژەڵوکاو سەرکۆنە دەکرێت و ڕووبارەکانی خەم و پەژارە ئارام دەکرێنەوە، هەروەک چۆن لە کۆندا ئەو دەریای سووری وشک کرد و ئاوەکانی ئوردنی گەڕاندەوە. هەموو دروستکراوەکان دەبێت دان بە هێزی ئەودا بنێن، و هەموو توخمەکان ملکەچی دەسەڵاتی ئەو بن. کەس ناتوانێت لەبەردەم تووڕەیی ئەودا بوەستێت و بەرگەی ڕۆژی قینی ئەو بگرێت. بەڵام ئەو باشە، قەڵایەکە لە ڕۆژی تەنگانەدا،
“و ئەو دەیناسێت ئەوانەی متمانەی پێ دەکەن” (ئایەت. ٤-٧).
چەندە دڵنەوایی دەبوو قسەی وا بۆ حزقیا و گەلەکەی، کە لە قودس گەمارۆ درابوون، ترساو و سووکایەتی پێکراو لەلایەن ئاشوورییە لووتبەرزەکەوە، کە هەوای پیس دەکرد بە کفرەکانی دژی یەهۆڤا!
ڕابشاکە و سەنناخەریب کەم دەیانزانی کە شەڕەکە لە ڕاستیدا لەگەڵ کێدا دەکرێت. کەم دەیانتوانی تێبگەن کە ئۆرشەلیم زۆر دوای ئەوەی نەینەوا دەبێتە کۆمەڵێک وێرانە، گەشە دەکات. بەپێی ئیشایا ١٠:٥ بۆ ١٩، ناحوم لە ئایەتەکانی ٨ بۆ ١٠دا بە وردی ئەو شێوازەی پێشبینی کرد کە شاری شاهانەی سەر دیجلە تێدا وێران دەکرێت. مێژووی دونیایی شایەتی خۆی لە تۆمارەکانی کتێسیاسدا دەدات کە لە کاتێکدا جەژنێکی سەرخۆشی بەڕێوە دەچوو، دەروازەکانی لافاوی شارەکە بەهۆی بەرزبوونەوەیەکی کتوپڕی ڕووبارەوە ڕاماڵران، و بناغەکانی کۆشکەکەش بەو شێوەیە تواندرانەوە. سوپای بابلییەکان، کە ماوەیەک بوو گەمارۆیان دابوو، لە ڕێگەی ئەو کەلێنەی دروستکرابوو چوونە ژوورەوە، و بە ئاگر سووتاندیان، لە کاتێکدا دانیشتووە سەرخۆشەکان بە بێهودەیی هەوڵی ڕاکردنیان دەدا. بڕوانە بەشی ٣:١١.
دەبێت ئەوە کۆتایی نەینەوای لووتبەرز بێت. لەم نێوەندەدا یەکێک لەوێوە هاتبوو، ڕاوێژکارێکی بەلیاڵ، پیلانی خراپەی لە دژی یەزدان دادەڕشت (ئایەتی ١١). ئەمە وەسفی خودایە بۆ سەنناخەریبی لووتبەرز، کە دەکرێت بە باشی وەک نموونەیەک لە دوایین ئاشووریی مەزن سەیر بکرێت، کە زۆر جار لە پێشبینییەکاندا بیر لێکراوەتەوە.
بەڵام هەموو شانازییەکانی بێ سوود بوون: یەهۆڤا ڕێگەی دابوو بە داگیرکردنەکەی وەک سزایەک بۆ گوناهەکانی جوودا. ئەو کاریگەرییەکەی بینیبوو. حزقیا و میرەکانی لەبەردەمیدا ملکەچ ببوون. ئێستا خودا بۆیان کار دەکات. هەرچەندە ئازاری دابوون، بەڵام چیتر وا ناکات. سوپاکانی ئاشووری بە هەناسەی دەمی ئەو لەناوچوون، و سەنناخەریب خۆی دوای ماوەیەکی کەم بە شێوەیەکی قێزەون کوژرا، وەک ئایەتی 14 ڕایگەیاندبوو کە وا دەبێت، بە دەستی کوڕەکانی خۆی. بڕوانە ئیشایا 37:36-38.
ڕزگاربوو لەو مەترسییەی کە هەڕەشەی کردبوو، یەهودا دەیانتوانی جەژنەکانیان بە ئاشتی بگرن، دڵخۆش بوون بەو خزمەتە دیاریکراوەی دڵخۆشی کە یەهۆڤا ناردبووی. باسی نێردراوەکانی لە ئیشایا ٥٢:٧ بە نزیکەیی بە هەمان زمان کراوە. ڕەنگە ناحوم و ئیشایا پێکەوە جەژنیان گێڕابێت کاتێک دوژمن بەو شێوەیە لەناو برا، و فراوانبوون بە یەهودا بەخشرا.
ڕزگاربوو و شادمان، داوایان لێدەکرێت پەیمانەکانیان جێبەجێ بکەن، چونکە ئەو لەشکرەی کە کەمێک پێشتر ترس و تۆقانی خستبووە ناو گیانیانەوە، چیتر بە خاکەکەدا تێناپەڕی.
کێ ناتوانێت لە هەموو ئەمانەدا وێنەیەکی سەرسوڕهێنەر نەبینێت بۆ دەستپێکی بەرەکەتی هەزار ساڵە، کاتێک دوا هاوپەیمانی دژی ئیسرائیل تێکشکێنراوە، و خوداوەند یەسووع خۆی بە پێی جوانەوە دادەبەزێتە سەر کێوەکان بۆ ڕاگەیاندنی ئاشتییەک کە چیتر تێکناچێت!