ئەم لێکدانەوەی بەشە لەسەر ناحوم ٢ وردەکاری وێرانکردنی پێشبینیکراوی نەینەوا لەلایەن بابلییەکانەوە دەخاتەڕوو، جەخت لەسەر بەدیهاتنی پێشبینی کۆن دەکاتەوە. بە شێوەیەکی زیندوو هێرشەکە وەسف دەکات، لەوانەش "مەشخەڵە گڕگرتووەکانی" گالیسکەکان و ڕۆڵی گرنگی ڕووبارە قەڵەو بووەکە لە شکاندنی بەرگرییەکانی شارەکەدا. دەقەکە بە ئاماژەدان بە وێرانکاری تەواوی نەینەوا کۆتایی دێت، کە ئەوەندە ورد و تێروتەسەل بوو کە شوێنەکەی بۆ چەندین سەدە ون بوو، وردبینی پێشبینییەکانی ناحومی پشتڕاست کردەوە.
گرنگە، لە خوێندنەوەی پێغەمبەراندا، جیاوازی بکەین لە نێوان ئەو بەشانەی کە سەرەتا پەیوەندییان بە ڕووداوگەلێکەوە هەیە کە زۆر لەمێژە هاتوونەتە دی، و ئەوانەشی کە بە تەواوی پەیوەندییان بەوەوە هەیە کە هێشتا لە داهاتوودایە. پێشبینیی هاتووەتە دی بەڵگەیەکی یەکلاکەرەوەیە بۆ ئیلهامی خودایی کتێبی پیرۆز. ئەوەی کە باس لەوە دەکات کە هێشتا دێتە دی، "ڕووناکییەکە لە شوێنێکی تاریکدا دەدرەوشێتەوە،" کە خوێنەری دیندار توانا دەکات بەهایەکی گونجاو بدات بە هەموو ئەوەی لە دەوروبەری خۆی دەیبینێت.
لە لایەکی ترەوە، هەموو پێغەمبەرایەتییەک یەک گشتێکی پێکەوە بەستراوە و دەبێت بە لەبەرچاوگرتنی ئەو خاڵە بخوێنرێتەوە کە هەمووی ئاماژەی پێدەکات – ڕۆژی داهاتووی پەروەردگار. بەڵام بۆ زۆر گەل و نەتەوە ئەو ڕۆژە پێشتر هاتووە. ڕێڕەوی ژیانیان کۆتایی هاتووە. تاوانە فرەچەشنەکانیان حوکم دراون؛ و شارستانییەتەکانیان لەناوچوون.
شکۆمەندیی نەینەوا بۆ زیاتر لە دوو هەزار و پێنج سەدە تەنها یادگارییەک بووە. ئەوەی کە وا بێت لەلایەن ناحومەوە لانیکەم سەدەیەک پێش ئەوەی قسەکانی بە شێوەیەکی ترسناک لە داگیرکردنی بابلییەکاندا جێبەجێ ببن، پێشبینی کرابوو. ئەمە بە وردی لە بەشەکانی 2 و 3دا باسکراوە، کە بەشێکە لە نووسینە پیرۆزەکان (و بە گشتی لە ئەدەبیاتدا) بێ وێنەیە لە وێناکردنی ڕوون و ورد و گەرموگوڕیی شیعریدا.
"ئەوەی تێکدەشکێنێت،" سەرکردەی سوپاکانی کەلدانی، لە بینینێکدا دەبینرێت، کە بەرەو نەینەوا دێت، بە شانازییەوە لە شکۆمەندیدا لەسەر کەنارەکانی دیجلە حەساوەتەوە. کە نمرود دایمەزراندووە، هەروەک شاری بابلی ڕکابەری فوراتیش، یەکێکیان جیهان نیشان دەدات بە گەورەیی و سەربەخۆیی لە خودا؛ ئەوی دیکەشیان، جیهانی ئایینی، لانەی خورافات و ڕێوڕەسمی نەریتی. پێویستە یەکەمیان لەبەردەم هێزی بەرزبووەوەی دووەمیاندا بکەوێت، هەروەک چۆن، سەدان ساڵ دواتر، بتپەرستی ناچار بوو خۆی بدات بە دەست مەسیحییەتێکی ناپیرۆز و ساختە، کە وادیار بوو بە تەواوی پێداویستییەکانی مرۆڤ لە گەندەڵییە بێئومێدکەرەکەیدا پڕ دەکاتەوە. کەچی زۆرجار دەبێتە پرسیارێک بۆ خوێندکاری بیرمەند، کامیان خراپتر بوو، جیهانێکی بێ خودا، یان جیهانێک بە بیرۆکەیەکی چەوت سەبارەت بە خودا، کە لە تاریکیی خورافاتی سەدەکانی ناوەڕاست و نەزانینی نووسراوە پیرۆزەکانی ڕاستیدا پێچرابووەوە؟
با نینەوا هەوڵی بەرگری لە خۆی بدات چۆنێک بێت، هیچ هێزێک ناتوانێت ڕێگری لە سزای شایستە و پڕ لە دادپەروەری بکات (ئایەتی 1). خۆی ئامرازێک بوو کە بەکارهات بۆ سزادانی شکۆمەندی یەعقوب؛ بەڵام ئێستا، لەبەر ئەوەی ئەوان سزادراون، بێباوەڕەکان نابێت دەرباز بن. ئەمە ئەو بنەمایەیە کە لە 1 پەترۆس 4:17، 1 پەترۆس 4:18دا ڕاگەیەندراوە – دادگایی لە ماڵی خوداوە دەست پێدەکات. ئەی ئەوانەی کە نایناسن چی؟ ئەگەر ئەو هیچ شتێک تێناپەڕێنێت لەبەر ئەوەی لەلایەن خۆیەوە ئەنجامدراوە، چەند پیرۆزە ئەو ڕۆژەی کە خراپەکاران دەبێت وەڵامی هەموو بێ یاساییەکانیان بدەنەوە! ئەگەر هێزەکانی خراپە ڕێگەیان پێبدرێت کە لقەکانی ڕەزی چاندنی یەهوڤا تێکبدەن، کێ دەتوانێت ڕێگری لە وێرانبوونی درەختە کێوییەکانی دارستانەکە بکات؟ (ئایەتی 2).
سروشتی سامناک و ترسێنەری هێرشی کۆتایی بۆ سەر نەینەوا بە ڕوونی لە ئایەتەکانی ٣ تا ٥ وەسف کراوە. لەبەر ئەوەی ئەم بڕگەیە زۆرجار بە شێوەیەکی خەیاڵی لێکدراوەتەوە، من بە تەواوی دەیهێنمەوە، بۆ ئەوەی بە ڕوونی لە پەیوەندییە ڕاستەقینەکەیدا دەربکەوێت.
قەڵغانی پیاوە بەهێزەکانی سوور کراوە، پیاوە ئازاکان بە سوور پۆشراون؛ گالیسکەکان بە مەشخەڵی گڕگرتووەوە دەبن لە ڕۆژی ئامادەباشیەکەیدا، و دار سنەوبەرەکان بە ترسناکی دەهەژێنرێن. گالیسکەکان لە شەقامەکاندا هەڵدەچن، ئەوان لە ڕێگا فراوانەکاندا یەکتر دەکووتن؛ ئەوان وەک مەشخەڵ دەردەکەون، ئەوان وەک بروسکەکان ڕادەکەن.
ئەوە وێناکردنێکی سەرنجڕاکێشە بۆ ئەو ئاژاوە کێوییەی کە بە ناچاری باڵی کێشابوو کاتێک هۆردەکانی بابل و هاوپەیمانە میدییەکانیان ڕژانە ناو شاری مەحکوم بە لەناوچوونەکە. لێرەدا چی هەیە کە ئاماژە بێت بۆ ئەو لێکدانەوە سەیر و زۆرەملێیەی کە زۆرجار دەخرێتە سەر دەقێکی ئەوەندە ڕوون؟ ئەگەر ئەوەندە بۆچوونێکی باو نەبووایە، کێ دەیتوانی بڕوا بکات کە پیاوانی ژیر هەوڵ بدەن لە وشەی وادا ئاماژە بە هێڵی ئاسنین، ئۆتۆمبێلی کارەبایی، و ئۆتۆمبێل ببینن! کەچی وتار خوێندراونەتەوە و کتێب نووسراون کە تێیاندا ئەو ئامێرە میکانیکییانە ڕاگەیەندراون کە جێبەجێکردنی ئەم بەشەی پێشبینییەکەی ناحومن.24 ئەوە نموونەیەکە لەو شێوازە بێباکانەیەی کە پیاوان کتێبی پیرۆزی پێ دەخوێننەوە؛ چونکە، بە ڕوونی، "ڕۆژی ئامادەکارییەکەی" ڕۆژی وێرانبوونی نەینەوا بوو؛ و "عەرەبانەکان بە مەشخەڵی گڕگرتوو،" کە "وەک بروسکەکان" دەڕۆیشتن، عەرەبانەکانی جەنگی بابلییە سەرکەوتووەکان بوون.
بەرامبەر بەو هێرشە سامناکە، پاشای نەینەوا بە بێهودەیی هەوڵی دا پیاوە گەورەکانی کۆبکاتەوە. سەرخۆش بوون، لە ئەنجامی جەژنە ناپیرۆزەکانیانەوە، لە ڕۆیشتنیاندا هەڵدێران کاتێک پەلەیان دەکرد بۆ لای دیوارەکە، تەنها بۆ ئەوەی بزانن کە ئێستا زۆر درەنگ بوو بۆ هەوڵدان بۆ بەرگری (ئایەتی ٥). بەرزبوونەوەی ڕووبارەکە دەروازە ئاوییە لاوازبووەکانی کردەوە؛ لافاوەکان بناغەکانی کۆشکەکەیان ڕووخاند، و هیوای بەرگرییان بێ سوود کرد (ئایەتی ٦).
دیۆدۆرۆس سیکولوس کۆتایی گەمارۆکە بە زمانی خوارەوە وەسف دەکات:
پێشبینییەکی کۆن هەبوو کە نەینەوا داگیر ناکرێت تاوەکو ڕووبارەکە دەبێتە دوژمنی شارەکە. و لە سێیەمین ساڵی گەمارۆکەدا، ڕووبارەکە بەهۆی بارانبارینی بەردەوامەوە ئاوسا، و لافاوی گرت بەسەر هەموو بەشێکی شارەکەدا، و دیواری بۆ ماوەی بیست فەرلۆنگ ڕووخاند؛ پاشان پاشا، بەو پێیەی پێشبینییەکە هاتبووە دی، و ڕووبارەکە ببووە دوژمنی شارەکە، کۆمەڵێکی گەورەی سووتاندنی لە کۆشکەکەدا دروست کرد، و هەموو سامان و کەنیزەک و خواجەکانی کۆکردەوە، خۆی و کۆشکەکەی لەگەڵ هەموویان سووتاند؛ و دوژمن لەو کەلێنەوە چوونە ژوورەوە کە ئاوەکان دروستیان کردبوو و شارەکەیان گرت.
بەم شێوەیە بە توندوتیژی لووتبەرزیی نەینەوا شکێنرا و "حوزاب" ("دامەزراو") بە دیل برا. بە شانازییەوە وای بیر دەکردەوە کە خۆی بۆ هەمیشە دامەزراوە، بەڵام کۆتاییەکەی هاتبوو چونکە خۆی لە دژی پەروەردگار بەرز کردبووەوە (ئایەتی ٧).
ئایەتەکانی ٨ تا ١٣ زۆر ڕوونن بۆ ئەوەی پێویستیان بە لێکدانەوە بێت. بە زمانێکی ڕوون و ئاشکرا، وەسفی ئەو وێرانییە دەکەن کە دوای ڕووخاندنی تەواوی ئەو شارە هات کە شکۆمەندترین شاری جیهان بوو. وشەکان ئەوەندە بە وردی هاتنە دی، کە بۆ چەندین سەدە شوێنی نینەوا ون بوو، تاوەکو لە سەدەی ڕابردوودا، لەیارد و ڕۆلینسۆن هەڵکۆڵین و دۆزینەوەیان ئەنجامدا کە پاشماوەی شارێکی گەورەیان هێنایە ڕووناکی، ئەوەندە گەورە کە هیچ کەسێک نەیدەتوانی چیتر گومان لە ڕاگەیاندنەکانی یۆنا و ناحوم بکات سەبارەت بە شکۆ و شکۆمەندییەکەی، و لەناوبردنەکەی کاتێک لەوپەڕی شکۆمەندیدا بوو.
شایەد باش بێت ئاماژە بەوە بکرێت کە شێری ئایەتەکانی ١١، ١٢ پاشاکەیە؛ و شێرەکان و مێشێرەکان ماڵباتەکەی بوون کە لەگەڵی لەناو گڕی کۆشکەکەیدا لەناوچوون.