ئەم لێکدانەوەیە لەسەر کتێبی عوبەدیا، پێشبینییە کورت بەڵام گرنگەکەی دەربارەی لەناوچوونی ئەدۆم و ڕزگاربوونی یەعقوب شی دەکاتەوە. ئەدۆم وەک جۆرێک لە جەستە و یەعقوب وەک مرۆڤی نوێ لێکدەداتەوە، تیشک دەخاتە سەر هەڵبژاردنی یەعقوب لەلایەن خوداوە بۆ بەرەکەتی ئیبراهیمی وەک نموونەیەک بۆ بنەما خوداییەکان. دەقەکە وردەکاری دەدات لەسەر لووتبەرزی ئەدۆم و دوژمنایەتی مێژوویی بەرامبەر ئیسرائیل، کە لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی لەناوچوونی تەواوی پێشبینیکراوی.
تێبینییەکانی ئایرۆنساید لەسەر کتێبە هەڵبژێردراوەکانتێبینییەکانی ئایرۆنساید
لە یەک بەشدا خودا ئەو بەشەی خزمەتی عوبەدیا پێغەمبەری بۆ ئێمە بەرجەستە کردووە کە ئەو پێشبینی کردبوو بۆ ئامۆژگاری و بنیاتنانمان دەبێت. هەرچەندە کورتە، بەڵام بیست و یەک ئایەتەکەی پڕن لە فێرکردنی پێویست، و باش دەبێت لەلایەن هەموو پیرۆزێکی خوداوە لە دڵدا جێگیر بکرێن.
عوبەدیا کێ بوو، لە کوێ لەدایک بوو، لە چ هۆز و خێزانێکی ئیسرائیل بوو، پیشەکەی چی بوو، و کەی بە دیاریکراوی ژیاوە – هەموو ئەمانە ئەو شتانەن کە خودا پێی خۆش نەبووە ئاشکرایان بکات. عوبەدیایەک هەبوو لە دەرباری پاشا ئاحاب، کە ئێمە زانیاریمان هەیە لەسەر چاودێری کردنی ئەو بۆ پێغەمبەرە چەوساوەکانی خودا؛ بەڵام نابێت لەگەڵ نووسەری ئەم کتێبە بچووکەی ئێستا لەبەردەستماندایە تێکەڵ بکرێت. عوبەدیاکانی تر بە کورتی باس کراون لە کتێبی یەکەمی و دووەمی ڕووداوەکاندا؛ بەڵام ئایا هیچ کامیان هەمان پێغەمبەرن، هیچ ڕێگایەکمان نییە بۆ دیاریکردنی – و بە هیچ شێوەیەک گرنگ نییە کە ئێمە بزانین. پەیامەکەیە، نەک گەیەنەرەکەی، کە خودا دەیەوێت ئێمە پێی سەرقاڵ بکات.
شازدە ئایەتی یەکەم باس لە گوناه و لەناوچوونی ئەدۆم دەکەن. پێنج ئایەتی کۆتایی باس لەو ڕزگارییە دەکەن کە دێتە سەر بنەماڵەی یەعقوب کاتێک بنەماڵەی عیسۆ دەکەوێت و چیتر هەڵناستێتەوە.
زۆر وانەی گرنگ پەیوەستن بە مێژووی دوو کوڕەکەی ئیسحاق و هی ماڵەکانی خۆیان. پێش لەدایکبوونی هەر یەکێک لە منداڵەکان، خودا یاقوبی هەڵبژارد و گوتی:
پیرەکە خزمەتی بچووکەکە دەکات.
نیعمەتێکی هەڵبژاردن بوو، و بێگومان نیعمەتێکی سەرسوڕهێنەر! چونکە کێ هێندەی یەعقوبی ترسنۆک ناشایستە بوو؛ و کێ، لە هەندێک ڕوانگەی دنیاییەوە، شایەنی سەرسامبوون بوو زیاتر لە عیسۆی ئازا و دڵفراوان؟ بەڵام خودا یەعقوبی هەڵبژارد، و بەم شێوەیە مەبەستی نیعمەتەکەی خۆی دەرخست. با خوێنەر ڕوون بێت لەسەر ئەوەی لێرەدا باسی لێوە دەکرێت. پرسیارەکە ئەوە نەبوو کە یەعقوب بۆ بەهەشت هەڵبژێرێت و عیسۆ بۆ دۆزەخ ڕەت بکاتەوە. زانایانی ئایینی وا خەونیان بینیوە؛ بەڵام کتێبی پیرۆز بەم شێوەیە قسە ناکات. خودا یەعقوبی هەڵبژارد بۆ ئەوەی میراتگری بەرەکەتی ئیبراهیم بێت، و پارێزەری بەڵێنەکە بێت. بەو کارە عیسۆی خستە ژێر دەسەڵاتی براکەی. جێبەجێکردنی بنەمایەک بوو کە زۆرجار لە کتێبی سەرەتای دروستبووندا بەدی دەکرێت – لادانی گەورەکە، و پێدانی مافی نۆبەرەیی بە بچووکەکە؛ بەم شێوەیە بیرمان دەهێنێتەوە کە خودا هەمیشە مرۆڤی یەکەم لا دەبات بۆ ئەوەی مرۆڤی دووەم بکاتە یەکەم. چونکە
"ئەوەی ڕۆحییە یەکەم نەبوو، بەڵکو ئەوەی سروشتییە؛ و دواتر ئەوەی ڕۆحییە" (1 کۆرنسۆس 15:46).
ئەم نهێنییە لە حاڵەتەکانی قایین و هابیل، ئیسماعیل و ئیسحاق، عیسۆ و یەعقوب، ڕوبێن و یوسف، و مەنەشە و ئەفرایمدا باس کراوە.
بەپێی ئەمە، عیسۆ و ئەو نەوەیەی کە ناوی ئەوی هەڵگرتووە لە کتێبی پیرۆزدا وەک نموونەی جەستە دەردەکەون؛ یەعقوبیش، وەک مرۆڤی نوێ فێری زاڵبوون دەبێت بە ڕێگەی ڕاهێنان. کاتێک لە دوایین کتێبی پەیمانی کۆندا خودا کۆتایی دەکاتەوە، وەک بڵێی، سەبارەت بە هەردوو خێزانەکە، ئەو ڕایدەگەیەنێت،
"من خۆشم ویستووە یاقوب، و ڕقم لێ بووە عیسۆ."
لە خوێندنەوەی پێغەمبەرایەتیی ئۆبەدیا، دەتوانین بە درێژایی مانایەکی نموونەیی و سروشتیش ببینین. ئەوەی دەربارەی ئەدۆم گوتراوە، یەکدەگرێتەوە لەگەڵ مەحکوومکردن و سزای کۆتایی جەستە – ئەو شتە قێزەونەی کە هەمیشە خۆی بە گەورە دەزانێت، تەنانەت لە دڵی باوەڕدارانیشدا، دژی هەموو ئەوەی کە هی خودایە، بەڵام لە کۆتاییدا بە تەواوی لەناو دەبرێت و دەبێت بە شتێک وەک ئەوەی هەرگیز بوونی نەبووبێت. سەرکەوتنی داهاتووی بنەماڵەی یەعقوب، لە ڕۆژی شکۆمەندیی شانشینەکەدا، ئاماژە بە فراوانبوون و بەرەکەتی کۆتایی دەکات کاتێک جەستە بۆ هەمیشە بەسەردا زاڵ دەبێت، و تەنها مرۆڤی بەپێی خودا دەمێنێتەوە.
لە پەروەردگارەوە ڕاپۆرتێک هاتبوو سەبارەت بە ئەدۆم، لە ئەنجامدا باڵوێزێک نێردرا بۆ ناو نەتەوەکان، بە مەبەستی هەڵستاندنی سوپاکانیان دژی کێوی عیسۆ. هەرچەندە جارێک زۆر بەهێز بوو، بەڵام دەبوو لەناو ئەواندا بچووک بکرێتەوە و زۆر ڕیسوا بکرێت.
ئیدۆم هەمیشە دوژمنی ئیسرائیل بووە، هەروەک چۆن جەستە بەردەوام دژی ڕۆح ئارەزوو دەکات. کاتێک کارەسات هاتە سەر ماڵی یەعقوب، ئیدۆم دڵخۆش بوو. بەڵام ئێستا سزای بێبەزەییانە دەبوو بەسەریدا ببارێت. بێ گومان، ئەمە تا کاتی کۆتایی بەردەوام دەبێت؛ چونکە تەنها پێش ئەوەی شانشین دابمەزرێت، دەسەڵاتی ئیدۆم بە تەواوی تێکدەشکێنرێت. گەلێک لە نەوەکانی لە ئیدومیا نیشتەجێ دەبن لە ڕۆژی دوا گەورەترین هاوپەیمانی دژی ئیسرائیل؛ بەڵام ئەوان ڕووخێنرێن: و کاتێک پاشماوەی جیهان لەژێر فەرمانڕەوایی مەسیحدا دەهێنرێتە ناو بەرەکەتەوە، ئەوان لەژێر ئاسمانەوە دەسڕێنەوە.
وەک چۆن لەگەڵ جەستەدا بوو، ئاواش لەگەڵ ئیدۆمدا؛ لووتبەرزییەکەی قابیلی بەرگەگرتن نەبوو. لە بەرزاییەکانی ئیدومی و قەڵا بەردینەکانی خۆیدا نیشتەجێ بوو، خۆی بە نەبەزێنراو و پارێزراو لە هەموو هێرشێک دەزانی. بەڵام یەهۆڤا ڕایدەگەیەنێت،
"لووتبەرزیی دڵت فریوی داویت... گەرچی خۆت وەک هەڵۆ بەرز بکەیتەوە، و گەرچی هێلانەکەت لەنێو ئەستێرەکاندا دابنێیت، لەوێوە دەتخەمە خوارەوە" (ئایەتەکانی ٣، ٤).
هیچ هێزێک ناتوانێت سەرکەوێت کاتێک کاتی دیاریکراوی پەروەردگار بۆ لەناوبردنی ئەو دێت. ئیدۆم کەوتووەتە ژێر مەحکومکردنی شەیتان، خۆی بەرز دەکاتەوە و بەدوای شکۆمەندی خۆیدا دەگەڕێت. لەلایەن بوونەوەرەکەوە، ئەمە یاخیبوونە دژی خودا، و ناتوانێت بێ سزا بێت.
وە وێرانییەکەی وەک ئەوە نایەت کە دزەکان شکاندبێتیان بۆ دزین، چونکە ئەگەر بەسیان هەبووایە، شتێکیان دەهێشتەوە؛ بەڵام لەو ڕۆژەی کە شتە شاراوەکانی عیسۆ دەدۆزرێنەوە، هیچ پاشماوەیەک نامێنێت. لەناوچوونەکەی تەواو دەبێت (ئایەتەکانی ٥، ٦). بەهۆی هاوپەیمانەکانی خۆیەوە فریودراو، و لەلایەن ئەوانەی متمانەی پێکردبوون ناپاکیی لێکراو، داناکان لە کێوی عیسۆ لەناودەبرێن، و پیاوە بەهێزەکانی تێمان بێ هیوا دەبن. کەس ناپارێزرێت، بەڵکو هەموویان بە کوشتن لەناودەبرێن (ئایەتەکانی ٧-٩).
توندوتیژییەکەی دژی براکەی یەعقوب، بە باشی شایستەی مامەڵەیەکی توند بووە. کاتێک ئیسرائیل لە میسر هاتە دەرەوە، هیچ پەیوەندییەکی خزمایەتی نەبوو کە دڵی پاشای ئەدۆم نەرم بکات بەرامبەر حاجییەکانی کەنعان، بەڵکو ناچار بوون بە دەوری خاکەکەیدا بگەڕێن، بەمەش ماندووبوون و شەکەتییەکی زۆریان بۆ گەشتەکەیان زیاد کرد. لەو ڕۆژەوە، نەوەی عیسۆ هەمیشە دوژمنی سەرسەختی گەلی هەڵبژێردراوی یەهوە بوون.
کاتێک کاتی بەڵای یەعقوب هاتە کایەوە، ئەدۆم بە بێباکییەوە لە لایەک ڕاوەستا، دڵخۆش بوو بەو ڕیسواییەی کە براکەی تووشی ببوو. وێرانیی ئۆرشەلیم نەک خەمی بۆ دروست کرد، بەڵکو خۆشی. ئەو هاوبەش بوو لەگەڵ بابلییەکان لە فڕێدانی تیروپشک بۆ دابەشکردنی تاڵانەکە (ئایەتەکانی ١٠، ١١). هەموو ئەمانە چاوی یەهوڤا بینیبووی، و ئەوە تاوانێک بوو لای ئەو، چونکە بە تەواوی پێچەوانەی ئەو خۆشەویستییەیە کە دڵخۆش نابێت بە خراپە، بەڵکو دڵخۆش دەبێت بە ڕاستی. سزاکەی بریتییە لە:
”نەدەبوو تەماشای ڕۆژی براکەت بکردایە لەو ڕۆژەی کە کەوتە ناخۆشی؛ نەدەبوو دڵخۆش بوویتایە بە نەوەکانی یەهودا لە ڕۆژی وێرانبوونیاندا؛ نەدەبوو لووتبەرزانە قسەت بکردایە لە ڕۆژی تەنگانەدا. نەدەبوو بچوویتایەتە ناو دەروازەی گەلەکەم لە ڕۆژی کارەساتەکەیاندا؛ بەڵێ، نەدەبوو تەماشای چەرمەسەرییەکانیان بکردایە لە ڕۆژی کارەساتەکەیاندا؛ نەدەبوو لە سەر ڕێگاوبان ڕاوەستابایە، بۆ ئەوەی ڕێگای هەڵاتووەکانی ببڕیتایە؛ نەدەبوو ئەوانەی مابوونەوە ڕادەست بکردایە لە ڕۆژی تەنگانەدا” (ئایەتەکانی ١٢-١٤).
لەبەر ئەوەی بە شێوەیەک هەڵسوکەوتی کردبوو کە تەواو پێچەوانەی هەموو هەستێکی برایانە بوو، دەبوو ئەوە بدوورێتەوە کە چاندبووی، و سزایەکی بێ بەزەییانە بەم زووانە پێی دەگەیشت، تاوەکو دەربارەی ئیدۆم دەوترا،
“ئەوان دەبن وەک ئەوەی هەرگیز نەبووبن” (ئایەت. ١٥، ١٦).
کاتێک نەتەوەکانی تر، وەک میسر، ئاشوور، و تەنانەت سەدۆم و عەمۆراش، نۆژەن دەکرێنەوە و دەهێنرێنە ناو بەرەکەتەوە لە شانشینی هەزار ساڵەدا، ئەدۆم دەکەوێت و هەرگیز هەڵناسێتەوە.
لەمەدا، چەند وێنەیەکی گونجاومان هەیە بۆ عەقڵی جەستەیی و لەناوچوونی کۆتاییەکەی! هەمیشە دوژمنی ژیانی نوێی بەخشراو بە منداڵانی خودا، چونکە ملکەچی یاساکەی نییە، وەک لە سروشتی خۆیدا ناتوانێت وا بێت؛ شادمان بە بێدینی، و سەری لوتبەرزی بەرز دەکاتەوە لە دژی هەموو شتێکی پیرۆز، چەندە خەم و ئازارێکی شاراوە بوونی تێچووە بۆ هەموو پیرۆزێکی ویژدانپاک! بەڵام زوو فڕێ دەدرێتە خوارەوە بۆ ئەوەی جارێکی تر هەڵنەسێتەوە؛ زوو جەستەکانی ڕیسوایی ئێمە دەکرێن بە وێنەی جەستەی شکۆمەندی مەسیح؛ و پاشان جەستە و گوناه... بۆ هەتاهەتایە ون دەبن.
هەندێک هەن کە بە بێکارانە خەون بە لەناوبردنێکی ئێستایی مێشکی جەستەیی دەبینن، یان کورتەڕێگایەک بۆ کەنعان بەناو خاکی ئەدۆمدا؛ بەڵام هەمووی فریودانێکە. لەناوچوونی عیسۆ دێت کاتێک مەسیح دەردەکەوێت بۆ فەرمانڕەوایی کردن، وەک چۆن کۆتایی هاتنی جەستە لە باوەڕداردا دێت لە کاتی کڕینەوەی جەستەکانمان کاتێک وەک خۆی دەبن.
هاوکات لەگەڵ کەوتنی ئیدۆم، ڕزگاریی ئیسرائیل دەبێت، کاتێک
"لەسەر چیای سییۆن ڕزگاری دەبێت، و پیرۆزی دەبێت" (یان، پیرۆز دەبێت).
ئینجا یەعقوب دێتە ناو میراتی ڕاستەقینەی خۆیەوە، و ماڵی عیسۆ دەخوات، وەک چۆن ئاگر کا دەخوات، هەتا
هیچ پاشماوەیەک لە ماڵی عیسۆ نامێنێتەوە؛ چونکە پەروەردگار فەرموویەتی (ئایەتەکانی ١٧، ١٨).
لەو ڕۆژەدا خاکی هەموو دوژمنانی پێشوویان، کە بۆ ماوەیەکی زۆر وەک دڕکێک بوون لە لایان، دەبێتە موڵکی ئیسرائیل،
“و پاشایەتییەکە هی خودا دەبێت” (ئایەتەکانی ١٩-٢١).
با بڕوادار بە دڵنیاییەکی پڕ لە خۆشییەوە چاوەڕێی ئەو کاتە بکات کە جەستە و هەموو ئەوەی ئێستا بێزاری و ناڕەحەتی دروست دەکات بۆ هەمیشە لەناودەبرێت، و تەنها مەسیح بەرز ڕادەگیرێت.
هەروا بێت، وەرە، خوداوەند عیسا.