ئەم بەشەی پەندەکان جیاوازی دەکات لە نێوان ڕاستودروستەکان و بەدکاران، تیشک دەخاتە سەر دەرئەنجامەکانی کردار و هەڵوێستەکانیان. جەخت دەکاتەوە کە ویژدانێکی تاوانبار ترس دەهێنێت، لە کاتێکدا ڕاستگۆیی و گوێڕایەڵی خودا دەبێتە هۆی متمانە و تێگەیشتن. دەقەکە هەروەها باس لە کاریگەری سەرکردایەتی، مەترسییەکانی ستەمکاری، بەهای هەژاریی ڕاستگۆیانە بەسەر سامانێکی ناڕەوا، و پێویستی دڵێکی پاک دەکات بۆ ئەوەی نوێژ گوێی لێ بگیرێت.
پەندەکان ٢٨:٠
هیچ کەسێک هێندەی ئەوانە ترسنۆک نییە کە ویژدانێکی تاوانباریان پێیە. ئەوان لە بیرکردنەوەکانی خۆیان دەترسن و سێبەرێکیش دەیانترسێنێت. ئایەتی یەکەم بەراوردیان دەکات لەگەڵ ڕاستودروستان.
28:1
هەندێک پیاو لە ترسێکی بەردەوامدا دەژین لە ئەنجامەکانی گوناهەکانیان. بەڵام ئەوانەی بۆ ڕازی کردنی خودا دەژین و بە ڕاستی لەبەردەم خەڵکدا دەڕۆن، ئیلهامی متمانەیەکی پیرۆز و ئازایەتییەکی نزیکەی سەروو مرۆییان پێدەدرێت. کاتێک پیاو و ژنە سروشتییە لاواز و ترسنۆکەکان لە پێناوی مەسیحدا شەهید کران، ئەوان ئازاتر بوون لە شێرێک کە ڕووبەڕووی دوژمنەکانی دەبێتەوە. سوپای سوورییەکان بەراورد بکە لەگەڵ ئەلیشای پێغەمبەر (2 پاشایان 7:6-7؛ 2 پاشایان 6:8-17).
28:2
وشەی سەرپێچی (kjv) لەم ئایەتەدا واتای یاخیبوون لە دەسەڵاتی یاسایی دەگەیەنێت. کاتێک گەلێک ڕەتیدەکەنەوە دان بە دەسەڵاتدارانی ئێستادا بنێن کە لە لایەن خوداوە دانراون، ئەگەری هەیە ڕووبەڕووی پیلانی خراپی سەرکردەی جۆراوجۆر ببنەوە، بەتایبەتی لە ماوەی بێسەروبەریدا. هەر فەرمانڕەوایەک حەسودی بەوی دیکە دەبات، کە دەبێتە هۆی ماوەیەکی پشێویی بێ یاسا.
بە پێچەوانەی دۆخێکی ناجێگیری لەو شێوەیە، وڵاتێک بەختەوەرە کە لەلایەن حاکمێکی دانا و تێگەیشتووەوە حوکمڕانی دەکرێت کە بۆ ماوەیەکی درێژ لەسەر کورسی دەسەڵاتەکەی دەمێنێتەوە.
لەنێو عەرەبەکاندا، نەفرەتێکی ترسناک لەم وشانەدا شاراوەیە: "با خودا شێخەکانتان زۆر بکات." هیچ گەلێک یان وڵاتێک ناتوانێت گەشە بکات کاتێک ڕووبەڕووی گۆڕانکاریی بەردەوام لە دەسەڵاتی جێبەجێکاردا دەبێتەوە. دۆخی یەهودا، دوای دوورخستنەوەی سدکیا، نموونەیەکی گونجاوی ئەمەیە، وەک زۆربەی مێژووی دادوەرانیش.
28:3
پیاوانی نەناسراو، کاتێک بەناکاو بەرزدەکرێنەوە بۆ پۆستی متمانە و باوەڕپێکراو، ئەگەری هەیە زۆر توندتر بن لەگەڵ ئەوانەی چینی پێشوویان، وەک لە کەسێک کە لە چینێکی جیاوازدا لەدایک بووبێت. وا دیارە هیچ بەزەیی و سۆزێکیان نییە، و دەکرێت بە بارانێکی بەهێز بچوێنرێن کە لەبری یارمەتیدانی بەرهەم بۆ پێگەیشتن، هەموو تۆوەکان دەشواتەوە و هیچ خواردنێک ناهێڵێتەوە. باجگرەکانی سەردەمی خوداوەندمان ئەم کەمی هەستەیان بۆ چینە هەژارەکان نیشاندا و لەلایەن خەڵکەوە ڕقیان لێدەگیرایەوە. خۆیان ئەندامی ڕەگەزی هەڵبژێردراو بوون و بۆیە لەلایەن دەسەڵاتی ڕۆمانییەوە ڕقیان لێدەگیرایەوە و سووکایەتییان پێدەکرا. کەچی خزمەتی هەمان ئەو دەسەڵاتەیان دەکرد و پۆستەکانیان وەک ئامرازێک بەکاردەهێنا بۆ چەوساندنەوەی هاونیشتمانییە هەژارەکانیان. سەیری ناڕەزایەتی زەکا بکە، کە ڕایدەگەیەنێت بەپێی نەریتی ئاسایی کاری نەکردووە (لۆقا ١٩:٨).
28:4-5
ئاساییە ئەو پیاوانەی خۆیان وازیان لە یاسا هێناوە، ستایشی ئەوانە بکەن کە بە هەمان ڕێگەی خواردا دەڕۆن. کاتێک پیاوێک هەمیشە ئامادەیە پاساو بۆ بێدادی کەسانی تر بهێنێتەوە، بە گشتی ویژدانی ناڕەحەتی خۆی ئاشکرا دەکات. ئەوانەی بە ڕاستودروستی دەڕۆن، دەتوانن ئەوانە تاوانبار بکەن کە وا ناکەن، چونکە ئەوانەی باوەڕی ڕەوشتییان هەیە دەتوانن بابەتەکان بە دروستی لێکبدەنەوە.
مرۆڤە خراپەکان کوێرن بەرامبەر دادپەروەریی ڕاستەقینە بەهۆی گوناهی ژیانی خۆیانەوە. ئەوانەی هەمیشە خودا دەخەنە پێشیان و بۆ شکۆمەندییەکەی دەژین، توانای تێگەیشتنیان لە هەموو شتێک هەیە -نەک بە مانایەکی بێسنوور، بەڵکو هەموو شتێک کە پەیوەندی بە پاکی ژیان و دادوەریی ڕاستەوە هەیە. سەیری ڕۆح-تەدهینکراوەکانی 1 یۆحەننا 2:20، 1 یۆحەننا 2:27 بکە.
٢٨:٦
هەژارە ڕاستگۆکان دەتوانن دڵنەوایی وەربگرن لە هەڵسەنگاندنی خودا بۆیان. لە چاوی ئەودا ئەوان زۆر زیاتر پەسەندکراون لە دەوڵەمەندە گومڕاکان. هەژاری بەڕاستی تاقیکردنەوەیەکی سەختە و زۆرجار خەمێکی زۆری تێدایە؛ بەڵام بەراورد ناکرێت بە ناخۆشیی پیاوە دەوڵەمەندە بێخوداکە کە با دەچێنێت بۆ ئەوەی گەردەلول دروێنە بکات. بەراورد بکە دایڤس و لازارۆس (لۆقا 16:19-31).
28:7
باوکێک دڵخۆشییەکی زۆر دەدۆزێتەوە کاتێک بەرەکەتدار دەبێت بە کوڕێکی وریای دڵسۆز کە هەوڵ دەدات فەرمانەکانی خودا و یاساکانی مرۆڤەکان لە پێناوی خودا بپارێزێت. لە ڕێگەی گوێڕایەڵییەکەیەوە ژیری ڕاستەقینە نیشان دەدات. باوکی کوڕێکی سەرکێش و بێباک کە هاوڕێکانی لە نێو پیاوانی ئاژاوەگێڕدا دەدۆزێتەوە، بەهۆی ڕەفتاری خراپی کوڕەکەیەوە شەرمەزار دەبێت. چەند دەوڵەمەندە ئەو نیعمەتەی کە باوکەکەی لە لوقا ١٥:٠ ڕێنمایی کرد بۆ ئەوەی بچێتە دەرەوە بۆ پێشوازیکردن لە کوڕێکی لەو شێوەیە "کاتێک هێشتا لە دوورەوە بوو." وێنەیەکی بەنرخە لەو خۆشییەی کە دڵی باوکی ئاسمانی پڕ دەکات کاتێک گەڕیدەیەکی هەژار دەگەڕێتەوە، کە ژیانی بەدبەخت و گوناهکاری ماوەیەکی زۆرە خودای دروستکەری شەرمەزار کردووە.
28:8
زۆرداری و چاوچنۆکی هەردووکیان لەبەرچاوی خودا قێزەونن. قەرزدان بە سووی زۆر ڕەنگە لە چاوی پیاوانی بێ بنەما بازرگانییەکی باش بێت؛ بەڵام ئەو سامانەی بەو شێوەیە بەدەست دێت، سوودی بۆ خاوەنەکانی نابێت. کاتێک لە باشترین کاتی ژیانیاندا لێیان دەسەندرێتەوە، سامانەکەیان بۆ ئەوانە بەجێدەهێڵن کە خەمیان بۆ هەژارانە. سەیری ووشەی خودا بکە بۆ پیاوە دەوڵەمەندەکانی ڕۆژانی کۆتایی (یاقوب 5:1-6). هەروەها ئیرمیا 17:11 بخوێنەرەوە.
28:9
خودا هەرگیز بەڵێنی نەداوە گوێ لە نوێژ بگرێت ئەگەر دڵ لەبەردەمی ئەودا ڕاست و دروست نەبێت. زەبوورنووسەکە دەڵێت،
"ئەگەر لە دڵمدا گوناهـ بگرم، یەزدان گوێم لێ ناگرێت" (زەبوور ٦٦:١٨).
ئەو ئایەتەی ئێستا لێی ورد دەبینەوە، ئەم ڕاستییە گرنگە پشتڕاست دەکاتەوە. بێ سوودە بەدوای وەڵامی نوێژدا بگەڕێین کاتێک ڕەتیدەکەینەوە گوێڕایەڵی ئەوە بین کە خودا بۆ فێرکردنمان نووسیویەتی. ئەو ویستی پیرۆزی خۆی لە وشەکەیدا ئاشکرا کردووە. هەموو شتێکی پێویست بۆ فێرکردنی باوەڕدار لەسەر ڕاستودروستی لەوێدا ئاشکرا کراوە. لەو شوێنەی خودا بەڕاستی لێی دەترسێنرێت، وشەکەی کێشی خۆی دەبێت، و ڕۆحی گوێڕایەڵ ژیانی خۆی بەپێی ئەوە ڕێکدەخات. کاتێک ئەمە حاڵەتەکە بێت، نوێژ قبوڵ دەبێت و وەڵامێکی خێرا وەردەگرێت؛ بەڵام کاتێک وشەکە ڕەتدەکرێتەوە یان سووکایەتی پێدەکرێت، ئەوەی بە نوێژ دادەنرێت تەنها قێزەونێکە لەلای پەروەردگار. سەیری پەیامەکەی یەحزقیال بکە بۆ پیرانی خۆسەرپێچی ئیسرائیل کە هاتبوون پرسیار لە یەهۆڤا بکەن (یەحزقیال ٢٠:١-٣).
28:10
سەیری تێبینییەکە بکە لەسەر پەندەکان ٢٦:٢٧. بە ئەنقەست لادانی هەنگاوەکانی ڕاستودروستان لە ڕێگای ڕاستودروستیی ڕەوشتییەوە، تووڕەیی خودای بە شێوەیەکی زۆر جدی و ترسناک بەسەردا دێت. خوداوەند عیسا فەرموویەتی،
“هەرکەسێک یەکێک لەم بچووکانە تووشی لەنگەری بکات کە باوەڕیان بە من هێناوە، باشترە بۆی کە بەردەهاڕێک بە ملییەوە هەڵبواسرێت و لە قووڵایی دەریا نوقم بکرێت” (مەتتا ١٨:٦).
چەند ترسناکە گوناهـ لە دڵی کەسێکدا کە بە ئەنقەست پیلان دەگێڕێت بۆ ئەوەی هەر کەسێک لە گوێڕایەڵیکردنی دەنگی یەزدان دووربخاتەوە! کەچی زۆر کەس بەم شێوەیە گوناهیان کردووە و تووڕەیی خودایەکی پیرۆزیان زانیوە. ئەو شتی باش دەدات بە ڕاستودروستان، بەڵام سزای ئەو کەسە دەدات کە گومڕایان دەکات. بەلعام تاوانباری ئەم سەرپێچییە قێزەونە بوو و سزاکەی خێرا و دڵنیا بوو (بینین 2:14؛ ژمارەکان 31:16).
28:11
لووتبەرزی و خۆبەزلزانی زۆرجار هاوڕێیەتی سامانێکی زۆر دەکەن. سامان هەستێکی دیاریکراوی ئاسایش و سەربەخۆیی لە خودا بە دەوڵەمەندەکان دەبەخشێت، کە ژینگەیەکە وێرانکەرە بۆ ڕۆحی لووتبەرز. بەڵام تێگەیشتن بەهایەکی زۆر زیاتری هەیە لە موڵک و ماڵی زۆر. هەژارێک کە تێگەیشتنی هەیە، باڵاترە لە دراوسێ دەوڵەمەندەکەی. خودا گەورەکان، دەوڵەمەندەکان، بەهێزەکان، یان خانەدانەکانی هەڵنەبژاردووە، بەڵکو "هەژارانی ئەم جیهانە دەوڵەمەند بە باوەڕ" (یاقوب ٢:٥). بڕوانە ١ کۆرنسۆس ١:٢٦-٢٨ و بەشی یەکەمی پەندەکان ١٠:١٦.
٢٨:١٢
بڕوانە تێبینییەکانی سەر پەندەکانی سلێمان ١١:١٠؛ پەندەکانی سلێمان ٢٩:٢؛ و ئایەتی ٢٨ی ئەم بەشە. سەرکەوتنی ڕاستودروستان دڵخۆشی و متمانە دەبەخشێت بەوانەی کە نیگەرانن لەسەر سەقامگیری و خۆشگوزەرانی دەوڵەتێک. بەڵام کاتێک خراپەکاران فەرمانڕەوایی دەکەن، ترس و دڵەڕاوکێ هەیە، کە تەنانەت پیاوانی متمانەپێکراویش ناچار دەکات خۆیان بشارنەوە نەوەک ببنە قوربانی ڕق و کینەی سیاسی.
ماوەیەکی زۆرە مرۆڤەکان چاوەڕێیان کردووە و لە ئازاردا ناڵەیان کردووە بۆ سەرکەوتنی داهاتووی ڕاستودروستەکە. پاشایەتییەکەی بە شکۆیەکی گەورەوە دەست پێ دەکات، کاتێک هەموو زەوی دێتە ناو بەرەکەتەوە. تا ئەو کاتە، پاشایەتییەکانی ئەم جیهانە دەبێت بکەونە ژێر نادڵنیایی و گۆڕانکارییەکانەوە لەبەر ڕەتکردنەوەی پاشا ڕاستەقینەکە. حوکمڕانیی بەدبەختی شاول وێنەی سەردەمی ئێستایە؛ حوکمڕانییەکانی داود و سلێمان وێنەی حوکمڕانیی شکۆمەندی داهاتووی مەسیح دەکێشن.
٢٨:١٣
گەورەترین هەڵەیەک کە گیانێک دەتوانێت تاوانبار بێت، هەوڵدانە بۆ شاردنەوەی گوناه و سەرپێچی. بەڵام پیاوان بەردەوام خۆیان دەپارێزن لەوەی بە ڕاشکاوی قسە بکەن و دان بە دۆخی ڕاستەقینە و کردارەکانیاندا بنێن. سروشتی دەردەکەوێت بۆ مرۆڤی کەوتوو (هەر لەو ڕۆژەوەی کە دایک و باوکی یەکەممان هەوڵیاندا ڕووتی خۆیان بە گەڵای هەنجیر بشارنەوە) کە هەوڵ بدات شەرمەزارییەکەی بشارێتەوە، بە هیوای خۆپاراستن لە دەرئەنجامە دادپەروەرانەکانی گوناهەکەی. بەڵام ووشەی خودا بە ڕوونی ئەو ڕاستییە ئاشکرا دەکات کە ئەوەی خۆی پاساو دەدات، لە کۆتاییدا مەحکوم دەکرێت. ئەوەی لەگەڵ خودا دەوەستێت و خۆی مەحکوم دەکات، ئەوەیە کە لە هەموو شتێک بێتاوان دەکرێت.
دانپێدان شێوازێکی خودایی دیاریکراوە بۆ بەدەستهێنانی ویژدانێکی پاک، نەک دانپێدان بە نێوەندگیرێکی مرۆیی، بەڵکو بە خودا خۆی.
"ئەگەر دان بە گوناهەکانماندا بنێین، ئەو دڵسۆز و دادپەروەرە بۆ ئەوەی گوناهەکانمان لێ خۆش بێت، و لە هەموو ناڕاستییەک پاکمان بکاتەوە" (1 یۆحەننا 1:9).
بنەمای لێخۆشبوونمان کەفارەتی پەروەردگارمان عیسای مەسیحە. چونکە بە نیعمەتێکی زۆر، ئەو سزای گوناهبارانی لە کەلڤاری هەڵگرت و خوێنی بەنرخی خۆی ڕشت بۆ لابردنی گوناه، خودا دەتوانێت
"دادپەروەر بێت، و ڕاستکەرەوەی ئەو کەسەی کە باوەڕی بە عیسا هێناوە" (ڕۆما ٣:٢٦).
بێگومان، دانپێدان بە واتای دانپێدانێکی گشتی بە گوناهکاری و خراپی ژیان نایەت، کە بۆ ئاسوودەکردنی ڕۆح دەرببڕدرێت. دانپێدانی ڕاستەقینە تۆبەکردنێکی ڕاستەقینە و خۆحوکمدانی تێدایە. بۆیە لێرە پێمان دەوترێت کە ئەو کەسەی
دانیان پێدا دەنێت و وازیان لێ دێنێت بەزەیی پێدا دێتەوە.
پیاوی تۆبەکەر چیتر باوەش ناکات بەو زنجیرانەی کە بەندیان کردووە، بەڵکوو ئارەزووی ڕزگاری تەواو دەکات لێیان. ئەو دێتە لای خودا بە نیگەرانی ڕاستەقینەوە دەربارەی ڕێگا ناپیرۆزەکانی، بیرەکانی، و قسەکانی، بە پەرۆشەوە داوای نیعمەت دەکات بۆ ئەوەی وازیان لێ بهێنێت و بە ڕاستودروستی بڕوات لەبەردەم خودا. بەڵام ناتوانێت ئەمە بە تەنیا خۆی بکات. تەنیا کاتێک کە پشت بە ئیمانێکی سادە دەبەستێت لە کاری تەواوکراوی مەسیحدا و خۆی ڕادەستی خودا دەکات وەک یەکێک کە ئێستا لە مردووان هەستاوەتەوە، دەتوانێت بەسەر ئەو گوناهانەدا زاڵ بێت کە ژیانی تێکداوە و نزیک بووە لەوەی ڕۆحی تیا ببات.
داود بە شێوەیەکی زۆر بەنرخ وێنای ئەو گۆڕانکارییە دەکات کە بەسەر پیاوێکدا دێت کاتێک واز لە شاردنەوەی تاوانەکانی دەهێنێت و دێتە ناو ڕووناکی ئامادەبوونی خودا و دان بەواندا دەنێت لەبەردەمی ئەودا. تەنها ئەوکات دەتوانرێت بەختەوەریی لێخۆشبوونی سەرپێچییەکان و داپۆشرانی گوناهەکان بزانرێت. بڕوانە زەبوورەکان ٣٢:٠.
کاتێک مرۆڤێک هەوڵ دەدات گوناهی خۆی داپۆشێت، زیاد دەکات بۆ لیستە ترسناکەکە، چونکە ڕەتیدەکاتەوە گوێڕایەڵی ئەو فەرمانە بێت کە بۆ هەموو مرۆڤەکان لە هەموو شوێنێک دەردەچێت و بانگیان دەکات بۆ تۆبە کردن. بەڵام کاتێک خودا گوناه دادەپۆشێت، بە کاریگەری و بە تەواوی دەکرێت و هەرگیز بۆ هەتاهەتایە دەستکاری ناکرێت.
28:14
بڕوانە تێبینی لەسەر پەندەکان 23:17. ئەم ئایەتە زۆر بە گونجاوی بەدوای ئایەتی پێشوودا دێت. ئەوەی لێی خۆشبووە و بەو زانیارییە شادمانە، ئێستا بەرپرسیارە کە لە ترسی خودا بژیێت. ئەوەی کەمتەرخەم دەبێت و نوێژ ناکات، کە وشەی خودا پشتگوێ دەخات و دڵی ڕەق دەکات بەرامبەر بە تەمبێکردن، تووشی کێشە و خەمێکی زۆر دەبێت؛ چونکە
"ئەوەی پەروەردگار خۆشی دەوێت، تەمبێی دەکات" (عیبرانییەکان 12:6).
ئەوەی هەمیشە لە خودا دەترسێت، لە خۆبەزلزانین و متمانەبەخۆبوون ڕزگاری دەبێت. ئەو بە گوێڕایەڵی بەپێی ویستی ئاشکراکراوی خودا دەڕوات. چیتر لەوە ناترسێت کە بەهۆی گوناهەکانییەوە دادگایی بکرێت، بەڵکو دەترسێت نەوەک ڕۆحی پیرۆزی خودا لە ناخیدا خەمبار بکات و ناوی ڕزگارکەر و پەروەردگارەکەی ناشرین بکات. ئەم ترسە تەندروستە بوو کە یوسفی پاراست کاتێک ڕووبەڕووی تاقیکردنەوەیەک بووەوە کە هەر کەسێک متمانەی بە هێزی خۆی بکردایە، تێکی دەشکاند (پەیدابوون 39:9).
28:15-16
فەرمانڕەوایەکی خراپ دان بەو خودا باڵایەدا نانێت کە ڕێگەی پێداوە پلە بەرزەکەی بەدەستەوە بگرێت. تەنیا گرنگی بە تێرکردنی ئارەزووە کەسییەکانی خۆی دەدات، وەک ئاخاب کاتێک بە نادادپەروەرانە دەستی بەسەر ڕەزەکەی نابۆتدا گرت (پاشایانی یەکەم ٢١:٠). ستەمکردن لە هەژاران و دادپەروەرانە فەرمانڕەوایی نەکردن، فەرمانڕەوایەکی لەو جۆرە وەک دڕندەیەکی کێوییە کە بەربووبێتە ناو خەڵکەوە.
کەمی ژیری ڕاستەقینە، وای لێدەکات کە تێناگات ئاسایشی تەختەکەی پەیوەستە بە خۆشگوزەرانی خەڵکەکەیەوە؛ بۆیە بە دەستێکی قورس فەرمانڕەوایی دەکات تا هەموو دڵەکان لێی دوور دەکەونەوە. ئەم جۆرە ڕەفتارە لە چاوچنۆکی و ئارەزووی گەورەکردنی خودەوە سەرچاوە دەگرێت. ئەو کەسەی ڕقی لەم ئارەزوو خراپەیە بێت و ڕەتیدەکاتەوە کۆنترۆڵی بکات، سەقامگیری ماڵەکەی مسۆگەر دەکات و ڕۆژەکانی درێژ دەکاتەوە. شاول و داود بەراورد بکە. هەروەها تێبینییەکانی پەندەکانی سلێمان 28:12 ببینە.
28:17
تاوانباریی کوشتنی بە ئەنقەست یان یارمەتیدان لە کوشتنی پیاوێکی بێتاواندا، بارێکی ترسناک دەخاتە سەر ویژدان کە ڕەنگە کەسێک بەرەو خۆکوشتن ببات. ئەمە بەتایبەتی لە ئیسرائیلدا وا دەبوو. بکوژە تاوانبارەکە، کاتێک نەیدەتوانی شارێکی پەناگە بدۆزێتەوە، پێی باشتر دەبوو بە دەستی خۆی بمرێت وەک لەوەی ڕووبەڕووی تۆڵەسێنەر ببێتەوە. یەهودای خائین بە تەواوی نموونەی ئەم پەندە بوو.
28:18
ڕزگاریی ڕۆح نییە کە لەم ئایەتەدا مەبەستە. کەس ناتوانێت گوناهی ڕابردوو بسڕێتەوە و لەبەردەم خودا ڕەوا بکرێت بە ڕاستودروستی ژیان کردن. ئێمە پێشتر ئاماژەمان بەمە داوە لەسەر لێکدانەوەکانمان بۆ 28:13. ئەم ئایەتە ئاماژە بە ژیانی کردەیی ڕۆژانە دەکات لە نیعمەتی ڕزگارییەکەماندا. ئەو کەسەی بە سووربوونەوە بە پەروەردگارەوە دەنووسێت، بە ڕاستودروستی لەبەردەمی دەڕوات، لە زۆر شکست و خەم ڕزگاری دەبێت کە ئەگینا دەبوو بەرگەی بگرتایە ئەگەر بەدوای ئارەزووەکانی خۆیدا بڕۆیشتایە. ئەو کەسەی ڕاستکردنەوەی ووشەی خودا ڕەتیدەکاتەوە و بە سەربەخۆیی ڕێگای خۆی دەگرێتەبەر، بە شانازی و خۆبەسەربوونەوەی دڵیەوە دەڕوات، تووشی کەوتنێکی لەناکاو دەبێت. گومڕاییەکەی دەبێتە هۆی کارەساتێکی چاوەڕواننەکراو. چەندەها پیرۆز ئەمەی بە خەمەوە سەلماندووە! بەداخەوە ئێمە هێواشین لە فێربوون لەوەی خودا خۆی ئاشکرای کردووە یان لە شکستەکانی ئەوانی تر! لەنێو پێغەمبەراندا، دانیال و یۆنا بە شێوەیەکی بەرچاو جیاوازن وەک نموونەی دوو لێدوانەکە لەم دوو دێڕەدا.
٢٨:١٩
بڕوانە تێبینییەکانی 28:7 و 12:11. لە عیبرییە ڕەسەنەکەدا هاوتاییەکی سەرنجڕاکێش هەیە لە هەردوو بەشەکەی ئەم پەندەدا. موێنشەر ئەم ئایەتە وەردەگێڕێت و دەڵێت،
ئەوەی زەوییەکەی دەکێڵێت، بە نان تێر دەبێت؛ بەڵام ئەوەی دوای کەسانی پووچ دەکەوێت، بە هەژاری تێر دەبێت.
یەکێکیان، بە تێکۆشانەوە، پڕ دەبێت لەوەی کە بۆ گەشەکردنی پێویستە؛ ئەوی دیکە، بەهۆی گێلی و پشتگوێخستنییەوە، پڕ دەبێت لە خەم و بەقەد دەوڵەمەندیی دراوسێکەی هەژار دەبێت. ئەوە ڕێکەوت نییە کە یەکێک سەرکەوتوو دەکات، لە کاتێکدا ئەوی دیکە شکست دەهێنێت. بە سادەیی جیاوازی نێوان پابەندبوونێکی پشوودرێژانە و دڵسۆزانە بە ئەرک و دەستبەرداربوونی خۆکۆنتڕۆڵە بۆ شوێنکەوتنی شتی بێ بەها. ئەم دوو چینە لە هەموو شوێنێک لە دەوروبەرمانن.
ئەوانیش لە بواری ڕۆحیدا دەدۆزرێنەوە. دوو گەنج دان بە مەسیحدا دەنێن. لە ڕۆژی گۆڕانکارییەکەیەوە، یەکێکیان بە ویژدانەوە خۆی لە جیهان بە شێوازە جیاوازەکانییەوە جیا دەکاتەوە و خۆی تەرخان دەکات بۆ بەخێوکردنی دڵسۆزانەی کێڵگەکانی نووسینە پیرۆزەکان. لە ئەنجامدا ئەو لە نیعمەت و لە زانیندا گەشە دەکات. گیانەکەی، کە بە نان تێر و ڕازی کراوە، ئەوەی هەیە کە دەتوانێت لەگەڵ گیانە هەژارەکانی دەوروبەریدا هاوبەشی بکات. ئەوی دیکە، کە هەمان دەرفەتی هەیە، لەگەڵ جیهان سازش دەکات، دوای هاوڕێیەتی پووچەکەی دەکەوێت، بایەخ بە کتێبی پیرۆزەکەی نادات، و لە ڕووی ڕۆحییەوە برسی دەبێت. لە کۆتاییدا ئەو بە تەواوی لە قوتابێتییەکەیدا تێکدەشکێت و هەرگیز هیچ شتێک بۆ خودا ناکات. پرسیارێکی جدییە ئایا هەر ڕزگار کرابێت. خەڵک سەرسام دەبن بە جیاوازی نێوان ئەو دووانە؛ بەڵام هیچ شتێکی سەرسوڕهێنەر نییە بۆ پیاوی خودا کە سەرنجی شێوازی ژیانی تایبەتی خۆیان دەدات. کەسێکی نیوە-دنیایی هەرگیز ناگاتە ئاستی تیمۆسیۆس. گەنجی دڵسۆز و سازشنەکەرە کە دەبێتە هێزێک بۆ خودا و بە شتە باشەکان ڕازییە.
28:20
پیاوێکی باوەڕدار لەم دنیایەدا بە ئەگەری زۆر سامانێکی زۆر کۆناکاتەوە. ئەو دەوڵەمەند دەبێت بە گەنجینەی ئاسمانی و پڕ دەبێت لە بەرەکەت تەنانەت بە واتای دنیاییش؛ چونکە ئەو کەسەی بۆ خودا کار دەکات، دەتوانێت پشت بە خودا ببەستێت کە بۆی کار بکات. بەڵام، ئەگەر بەدەستهێنانی سامان بکرێتە ئامانجی ژیانی، ئەوا بێتاوان دەرناچێت کاتێک لێپرسینەوەی لێدەکرێت لەسەر شێواز و کردەوە دڕکاوییەکانی. پیلانە ساختەکان ڕەنگە وا دەربکەون کە بەسەر خۆڕاگریی ماندوونەناسدا سەردەکەون، بەڵام ئەنجامی کۆتایی بەهای ماندوونەناسی و بێبەهایی فێڵ دەسەلمێنێت. بە خێرایی دەوڵەمەندبوون نزیکەی بەڵگەیەکی دڵنیایە بۆ نادادپەروەرییەک لە شوێنێک. مەسیحی دەبێت خۆی لەو ڕێگایە بپارێزێت. زۆر باشترە بە بەراورد هەژار بیت، بەڵام ویژدانێکی باش بپارێزیت، وەک لەوەی پەلە بکەیت بۆ دەوڵەمەندبوون و هەستی هاوبەشی لەگەڵ خودا لەدەست بدەیت. سەیری پەیامی ئیسایا بکە بۆ سەرمایەدارە بێویژدانەکانی سەردەمی خۆی. ئەوان وادیار بوو هێندەی پارەپەرستانی ئەمڕۆ دەربارەی سوودەکانی قۆرخکردنی بازرگانی بۆ خۆیان دەزانی (ئیسایا ٥:٨-١٠). سەیری تێبینییەکان بکە لەسەر پەندەکان ٢٣:٤؛ پەندەکان ٢٢:١، پەندەکان ٢٢:١٦؛ پەندەکان ٢٧:٢٤؛ پەندەکان ٢٨:٢٢.
٢٨:٢١
سەیری تێبینییەکانی پەندەکان 18:5 بکە. ناڕاستگۆ و بێ بنەما، ئەو کەسەی لە بڕیاردانیدا لایەنگری نیشان دەدات، تەنها سەیری قازانجی خۆی دەکات. ئەو ئامانجەکانی دادپەروەری تێکدەدات بۆ بچووکترین شت ئەگەر بۆ سوودی دیاری خۆی بێت. پێغەمبەرە درۆزنەکانی ئیسرائیلییە پەرتەوازەبووەکان لایەنگرییان لە پەیامەکانیاندا نیشان دەدا لە پێناو "پارچە نانێک" کاتێک یەحزەقیال فەرمانی پێکرا دژیان پێشبینی بکات (یەحزەقیال 13:17-19).
٢٨:٢٢
سەیری تێبینییەکانی 20:21 و ئایەتی 20ی ئەم بەشە بکە. چاوێکی خراپ (KJV) چاوێکی چاوچنۆکە و باری دڵ نیشان دەدات. پیاوێکی چاوچنۆک، کە تامەزرۆی دەوڵەمەندبوونە، کارەساتە دڵنیاکان لەبیر دەکات کە دڵنیایە تووشی دەبن لە حکومەتی ڕاستودروستی خودا. بیر لە میکا 6:12 و مەتتا 19:23-24 بکەرەوە.
28:23
سەیری تێبینییەکانی پەندەکان ١٩:٢٥؛ پەندەکان ٢٠:١٩؛ پەندەکان ٢٦:٢٨؛ پەندەکان ٢٧:٦ بکە. لە ئێستادا، پیاهەڵدێر ڕەنگە دڵی ئەو کەسە خۆش بکات کە ستایشی دەکات؛ بەڵام ئەو کەسەی بە دڵسۆزییەوە سەرزەنشتی خراپەکارێک دەکات، زیاتر بە نرخ دەبێت کاتێک کاتی بیرکردنەوە هەبێت. هیچ چاکەیەک بۆ کەسێک ناکرێت کاتێک هەڵەکانی پەردەپۆش دەکرێن، و وا لێدەکرێت لە گوناهەکەیدا هەست بە ئاسوودەیی بکات. ئەو کەسەی دەچێتە لای خراپەکارێک، بە نەرمی و لە ترسی خودا، بە ئاواتەوە کە ئەو ڕێگا ناپیرۆزەکانی خۆی تاوتوێ بکات، ڕەنگە لە سەرەتادا تووڕەیی و ناڕەزایی دروست بکات؛ بەڵام کات و ویژدان لەگەڵیدا دەبن. ئەنجامی کۆتایی ئەوە دەبێت کە زیاتر لە پیاهەڵدێرەکە بە نرخ دەزانرێت. پیتەر نووسی دەربارەی "برا خۆشەویستەکەمان پۆڵس" دوای ئەو تاقیکردنەوە سەختەی لە ئەنتیکیا تێپەڕاند (٢ پیتەر ٣:١٥).
28:24
بڕوانە تێبینییەکانی پەندەکان ١٩:١٣، پەندەکان ١٩:٢٦. ئەم پەندە باس لە گەنجێک دەکات کە هەست دەکات مافی خاوەندارێتی موڵکی دایک و باوکی هەیە، هەمووی لەسەر خۆی خەرج دەکات. هیچ هەستێکی بەرپرسیارێتی نییە بۆ خۆشگوزەرانییان و کاتێک پرسیاری لێدەکرێت دەربارەی ئەرکەکەی بە بوێری بێتاوانی خۆی ڕادەگەیەنێت. ئەم گەنجە وەک تاوانبارێک ڕەفتار دەکات کە خاوەندارێتی خەڵکی تر وێران دەکات. فەریسییەکان، سەرەڕای هەموو ئاییندارییەکەیان، پیت و ڕۆحی ئەم وشەیەیان پێشێل دەکرد بە یاسای قوربانەکەیان (مەرقۆس ٧:١١).
28:25-26
سەیری تێبینییەکانی پەندەکان 13:10 و 18:12 بکە. پیاوێکی لووتبەرز بە ئاسانی ناکۆکی دروست دەکات. لووتبەرز و دڵنیا لە خۆی، بە بوێری دژایەتی خەڵکی متمانەپێکراوتر دەکات، ئارامییان لێ دەبڕێت هەتا بە ویستی خۆی دەگات. هەرگیز وانەی بێ متمانەیی بە جەستە فێر نەبووە. بە ڕۆحی سەرسەختی و ڕەفتاری گوماناوی، بڕێکی بێ وەسف زیان دەگەیەنێت لەناو گەلی خودا. بە توندی جیاوازە لەگەڵ ئەو کەسەی لە عیسا فێر بووە، کە نەرمونیان و دڵنزمە. پیاوی ڕۆحانی دەکرێت متمانەی پێ بکرێت لەگەڵ خۆشگوزەرانی و لە ژیانیدا نموونەی ئەوە دەنوێنێت کە خۆی تەرخان کردووە بۆ گەورە. تەنها خودا دڵی مرۆڤ دەزانێت و پاداشت دەکات
"پیاوێک بەپێی ڕەفتاری" (یەرمیا ١٧:٩-١٠، وەرگێڕانی نێودەوڵەتی نوێ).
پیاوێک کە بە کزی دەڕوات، بە دانایی دەڕوات و لە زۆر تەڵە دەرباز دەبێت. سەیری هەڵسەنگاندنی پەروەردگار بۆ دڵ بکە وەک لە یۆحەننا ٢:٢٣، یۆحەننا ٢:٢٥دا وێنا کراوە.
28:27
سەیری تێبینییەکانی پەندەکانی سلێمان 14:21؛ پەندەکانی سلێمان 21:13؛ و ئایەتی 8ی سەرەوە بکە. یەکێک لە بەڵگەکانی دەستێوەردانی خودا لە کاروباری مرۆڤەکاندا ئەوەیە، ئەوەی بەزەیی بە هەژاراندا دێتەوە هەرگیز بەو کارە زیان ناکات. بەڵام ئەوەی ڕەتیدەکاتەوە سەرنجی بارودۆخە خەمناکەکەیان بدات و هەموو موڵک و ماڵی خۆی بۆ خۆی کۆدەکاتەوە، لە کۆتاییدا خەم و ئازار دەدۆزێتەوە. خودا خۆی بەرپرسیار دەکات بۆ ئەوەی هەموو ئەوەی بە هەژاران دەدرێت بە سوودەوە بیداتەوە. ئەوان لەم جیهانەدا جێهێڵراون بۆ تاقیکردنەوەی دڵی ئەوانەی لە بارودۆخی باشتردان. بەرەکەت لەسەر خێرخوازانە؛ نەفرەت لەسەر ئەو پیاوەیە کە دڵی بۆ هەژاران نییە و تەنها بیر لە چێژوەرگرتنی خۆی دەکاتەوە لە کاتێکدا ڕێگە بەوانی تر دەدات ئازار بچێژن. سەیری فەرمانڕەوا دەوڵەمەندە گەنجەکە بکە (لۆقا 18:18-27). بەراوردی بکە لەگەڵ 11:25.
28:28
بڕوانە 28:12. کاتێک پیاوانی خراپ لە دەسەڵاتدان، هیچ شتێک پارێزراو نییە، و پیاوانی ئاشتی و ئارامی خۆیان دەشارنەوە، لەوە دەترسن کە بە ئاشکرا ببینرێن. بەڵام کاتێک ناڕاستەکان دەڕووخێنرێن، ڕاستودروستەکان لە هەموو شوێنێک بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکەن، متمانەیان بە سەلامەتی ماڵ و کەلوپەلەکانیان هەیە. سەیری دۆخی ئیسرائیلییەکان بکە لە ڕۆژانی دەسەڵاتی فەلەستینییەکان، و بارودۆخی گۆڕاویان کاتێک یۆناتان ستەمکارە خراپەکانیانی ڕووخاند (1 ساموێل 13:6؛ 1 ساموێل 14:22).