بەشی ١٨ی کتێبی بینین وردیلەکانی سروشتی ناپیرۆز و چارەنووسی کۆتایی بابل دەخاتەڕوو، سیستەمێکە کە وەسف دەکرێت بەوەی کە بە ناو پێکهاتەی شارستانی و بازرگانی شارستانییەتدا بڵاوبووەتەوە. دەقەکە بابل بە جیهانی مەسیحییەتی لادەر دەناسێنێت، بەتایبەتی پاپایەتی، جەخت لەسەر کاریگەریی مێژوویی و بەردەوامی دەکاتەوە لەڕێگەی ئاراستەکردنی شەیتانی، بتپەرستی، و بازرگانیخوازییەوە. پێشبینی وێرانبوونی بابل دەکات لە کۆتایی سەردەمی تەنگانەدا و بانگەوازێک بۆ باوەڕداران دەکات بۆ ئەوەی لە بنەماکانی جیاببنەوە.
لە بەشی پێشوودا هەوڵمدا بابلی سروشەکە دیاری بکەم. هەوڵمدا نیشان بدەم چۆن بەستراوەتەوە بە بابلی پەیمانی کۆنەوە، ئەو شارە ڕاستەقینەیەی لە خاکی کلدانییەکان لە دەشتی شینار بوو. ئەم بەشە وردەکاری زیاتر دەدات سەبارەت بە سروشتی ناپیرۆزی و چارەنووسی ترسناکەکەی. هەروەها تێگەیشتنێکی باشترمان دەبێت لەبارەی ئەو شێوازە سەرسوڕهێنەرەی کە بنەماکانی بەناو شارستانیدا بڵاوبوونەتەوە، کاریگەری لەسەر تەواوی پێکهاتەی شارستانی و بازرگانی ئەو سەردەمە داناوە کە تێیدا دەژین. دەبێت هەموو ئەم بنەمایانە لەناو ببرێن بۆ ئەوەی ڕێگە خۆش بکەن بۆ بارودۆخێکی بەرزتر و دڵخۆشتر بۆ کۆمەڵگا کە لەگەڵ گەڕانەوەی خودا دەست پێبکات.
ئایەتە سەرەتاییەکانی بەشی ١٨ هاوکاتە لەگەڵ پەیامی فریشتەی دووەم لە پەڕتووکی بینین ١٤:٨ و حوکمی حەوتەمین جام دەناسێنێت، وەک لە بەشی ١٦:١٩ پێشبینی کراوە. بابل بەم شێوەیە بەردەوام دەبێت تا کۆتایی سەردەمی تەنگانە. لەناوبردنی لەلایەن دڕندەکە و دە پاشاکەیەوە هەوڵێکی شێتانەی کۆتایی دەبێت بۆ ڕزگارکردنی خۆیان لەم کابووسە ترسناکە، تەنها پێش ئەوەی لەناو ببرێن بە دەرکەوتنی خودا بە شکۆوە. دژە-مەسیح جەستەگرتنی ساختەی نەوەی ژنەکە دەبێت و بەو شێوەیە لەلایەن مەسیحییەتی لادەر و جوولەکایەتیی لادەرەوە قبوڵ دەکرێت. بەم شێوەیە شاکارەکەی شەیتان وا دەردەکەوێت هەموو شتێک دەباتە پێشەوە تا نەوە ڕاستەقینەکەی ژنەکە لە بەهەشتەوە دەردەکەوێت. ئەو لەگەڵ هەموو پیرۆزەکانی دادەبەزێت، بۆ سەرسامیی دوژمنانی و خۆشیی قەشە پیرۆزە چەرمەسەرەکانی، پاشماوەی چەوساوەی ئیسرائیل و ئەوانەی لە نەتەوەکانەوە شاهێدییەکەیان وەردەگرن لەو ڕۆژەدا. ئەمانە ئەو کەسانە نین کە لەم سەردەمی نیعمەتە ئێستایەدا پەیامی ئینجیلیان ڕەتکردووەتەوە؛ تەنها ئەوانەن کە ئەو پەیامەیان پێنەگەیشتووە تا دوای بەرزبوونەوەی کڵێسا. دووەم تسالۆنیکی ٢ شایەتییەکی ڕوون و قایلکەر دەدات لەسەر ئەم جیاوازییە.
وێناکردنی بابلی ڕووخاو وەک شوێنی نیشتەجێبوونی ئەهریمەنەکان، قەڵای ڕۆحە خراپەکان، و قەفەزەی باڵندە ناپاکەکان، وێنەیەکی زۆر ڕوونە (١٨:٢). بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش کۆتاییەکی ترسناکی هەڵگەڕانەوە وێنا دەکات. ئەوەی بانگەشەی ئەوە دەکات کە بووکی مەسیحە، و بڕیارە کفرئامێزەکانی دەردەکات وەک ئەوەی لەژێر ڕێنمایی ڕۆحی خودا بێت، تەنها وەک سیستەمێکی ئیلهام وەرگیراو لە شەیتان و لەلایەن ئەهریمەنەوە ئاراستەکراو دەبینرێت. هەموو شتێکی ناپیرۆز لەم سیستەمەدا گەشە دەکات، و پیاوانی خراپەکار دەتوانن پەناگە بدۆزنەوە و پارێزراون لە بڵاوکردنەوەی دۆکترین و کردارە خراپەکانیان. پاپایەتی لە ڕابردوودا بە تەواوی وەڵامی ئەمەی داوەتەوە، و سروشتی نەگۆڕ ماوەتەوە تا ئەم ساتە. لە ڕووی کردارییەوە مەحاڵە مێژوویەکی قێزەونتر لەوەی پاپاکانی سەدەکانی ناوەڕاست و نێردراوەکانیان بدۆزرێتەوە. نووسەرێکی کاسۆلیکی ڕۆمانی بوو کە دەربارەی ئەم قۆناغە وتی،
"ساڵنامەکانی کەنیسە ساڵنامەکانی دۆزەخن."
پەندەکە،
"گەندەڵی باشترین شت، خراپترین گەندەڵییەکانە."
بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش لە مێژووی کەنیسەدا ڕوون کراوەتەوە. نزیکەی مەحاڵە باوەڕ بکرێت کە ئەو کەنیسەیەی پۆڵسی نێردراو نامەکانی بۆ ناردووە، لە چەند سەدەیەکدا، تێک بچێت بۆ کەنیسەی ڕۆمانی وەک ئێستا ناسراوە. بەڵام ئەمە نهێنیی بابلە، وەک پێشتر بینیمان. تەنانەت سەرسوڕهێنەرترە کە کەنیسەکانی چاکسازی، کاتێک لەم سیستەمە قێزەونە ڕزگار کران، ئێستا بە هیوای ئاشتەوایی لەگەڵیدا بن، بەو ئاسانییە ڕابردووە ترسناکەکەی لەبیر بکەن و چاوپۆشی لە بانگەشە خراپەکانی ئێستای بکەن! ئێمە لە ئەمریکا، و براکانمان لە بەریتانیا، ڕۆما لە باشترین شێوەیدا دەبینین، چونکە خەڵک بە ئاسانی ئەوە ناکەن لە ڕووناکیدا کە لە تاریکیدا دەیکەن. بەڵام وەک وتراوە،
“کەسایەتی ئەوەیە کە مرۆڤێک لە تاریکیدا چییە”
; دەتوانین ئەم سیستەمە بە هەمان بنەما تاقیبکەینەوە. ئەگەر دەتەوێت سروشتی ڕاستەقینەی کاتۆلیکییەت بزانیت، بڕۆ بۆ ئەو خاکانەی کە ڕووناکی ڕیفۆرم بە زەحمەت پێی گەیشتووە. سەیری وڵاتانی باشووری خۆمان بکە، کۆمارە گەورەکانی ئەمریکای لاتین، لەوێ پاپایەتی سەدان ساڵە کۆنترۆڵی کردووە و ڕەوشتی خەڵکی ژەهراوی کردووە. لەوێ ئەنجامەکانی بابلییەت دەبینیت کە مەسیحییەتی ڕۆشنبیر کۆنترۆڵی نەکردووە. چ گۆمێکی پیسی ترسناکی گوناهە. لەوێ بتپەرستی بە قێزەونترین شێوە حوکمڕانی دەکات. مزگێنی فێرکردنێکی قەدەغەکراوە، کە بە تەواوی قەدەغە دەکرێت ئەگەر کڵێسا دەسەڵاتی تەواوی هەبووایە وەک جاران.
لە پەیمانی کۆندا، بتپەرستی بە زینای ڕۆحی دادەنرێت. لە پەیمانی نوێدا، یەکگرتنێکی ناپیرۆزی کڵێسا و جیهانە. ئەمڕۆ هەردووکیان لەم سیستەمە خراپەدا دەبینین. کێ هێندە بێشەرمانە بتپەرستە وەک ڕۆما؟ بە نهێنی بازنەی کاریگەریی خۆی فراوان دەکات و بەردەوام دەبێت تا ژنە سوورەکە دووبارە سواری دڕندەکە دەبێتەوە – تا کڵێسا زاڵ دەبێت بەسەر دەوڵەتدا. بە ڕێگەی فێڵبازانە هەوڵ دەدات
ئەمریکا بکە بە کاسۆلیکی,
و کاری چاکسازیی ئایینی لە ئینگلتەرا هەڵوەشێنێتەوە.
بازرگانیخوازی هەمیشە لەژێر پشتیوانی پاپاکاندا گەشەی کردووە. ئەمە چەکێکی بەهێزی دیکەیە کە ڕۆما باش دەزانێت چۆن بەکاری بهێنێت. بازرگانی خواوەندی سەردەمی ئێستای پڕ لە گەرموگوڕییە، و هەموو شتێک دەبێت قوربانی ئەو بێت. بابلی داهاتوو نەک تەنها کڵێسایەکی گەورەیە، بەڵکو سیستەمێکی بازرگانی گەورەشە. خەڵک لە کۆتاییدا ڕوو دەکەنە ئەو بۆ چارەسەری ئەو کێشانەی کە ئێستا سەریان لێ شێواندوون. لە کاتێکدا کە ئەو دوژمنی ڕاگەیەندراوی سۆسیالیزمە، خۆشحاڵە بەوەی کە لە لایەکەوە بە پشتیوانی چینی کرێکاران و لە لایەکی دیکەوە بە پارێزەری سەرمایە دابنرێت. ئەو بەهرەیەکی ڕاستەقینەی هەیە بۆ بازرگانی.
«لە ڕۆما،» لوتەر هاواری کرد، «هەموو شتێک دەفرۆشن. باوک دەفرۆشن، و کوڕ دەفرۆشن، و ڕۆحی پیرۆز دەفرۆشن.»
نیشانەی سیمۆنی لەسەر نێوچاوانیەتی و هەموو ئەوانەی دەیانەوێت خودا شکۆدار بکەن، دەبێت دوور بکەونەوە لە بنەماکانی و لێی ڕابکەن.
هەڵەکەی بەلعم
بانگەوازی ئایەتی ٤، ئەگەر بە دروستی لێی تێبگەم، تەنها هۆشدارییەک نییە بۆ پیرۆزەکان لە ڕۆژێکی داهاتوودا کە لەوانەیە لە مەترسیی فریودانیدا بن لەلایەن ئەو. بەڵکو پەیامێکیشە بۆ هەموو ئەوانەی کە ئێستاش سروشتی ڕاستەقینەی ئەو دەناسنەوە. جیاکردنەوە لە خراپە زۆر پێویستە بۆ هەموو ئەوانەی کە دەیانەوێت پەسەندکردنی پەروەردگاریان هەبێت. ئەمە ئەو بانگەوازە بوو کە چاکسازانی سەدەی شازدەهەم بیستیان. بەڵام، بەداخەوە، زۆرێک لەوانەی کە وا گریمانە دەکرێت جێنشینی ئەوان بن، بە ڕۆح گەڕاونەتەوە بۆ ئەوەی کە باوکانیان جێیان هێشتبوو. ئەمڕۆ زۆر جلوبەرگی بابلی لەناو خێمەکانی پرۆتستانتدا شاردراونەتەوە یان تەنانەت لەسەر شانی پرۆتستانتەکان نمایش دەکرێن. چۆن دەتوانین گەڕانەوەیەکی بەرفراوان بۆ ئەو بنەما و کردارانە ڕوون بکەینەوە کە جارێک قێزەون بوون بۆ ئەوانەی شانازییان بەوەوە دەکرد کە کتێبی پیرۆز و تەنها کتێبی پیرۆز ئایینی پرۆتستانتەکانە. کتێبی پیرۆز کاریگەریی خۆی لەسەر ویژدانی خەڵک لەدەست دەدات چونکە ئیلهام و دەسەڵاتی بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕەت دەکرێتەوە لەلایەن ئەوانەی کە بە سوێندێکی پیرۆز سوێندیان خواردووە کە فێری بکەن و بەرگری لێ بکەن. پێویست ناکات سەرسام بین کە ڕێگا و فێرکردنە بابلییەکان دیسانەوە باو دەبنەوە. پیاوان شتێکی جێگیر، شتێکی بێهەڵەیان دەوێت؛ و ئەگەر نەیانتوانی وشەی بێهەڵەی خودای زیندوویان هەبێت، ئەوا ڕوو دەکەنە کڵێسایەک کە بانگەشەی بێهەڵەیی دەکات.
بەڵام کاتژمێری حوکمی خودا بە خێرایی نزیک دەبێتەوە. ئەو بۆ هەتاهەتایە نابێتە بینەرێکی بێدەنگ بۆ هەموو ئەم قێزەونانە. بەم زووانە ئەو کاسەکانی تووڕەییەکەی دەڕێژێتە سەر بابلی ڕۆحی، وەک چۆن لە کۆندا لەسەر شاری بتپەرستی لەسەر فورات کردی.
چونکە گوناهەکانی گەیشتوونەتە ئاسمان، و خودا تاوانەکانی لەبیر نەچووەتەوە (5).
پاشان بڕیارەکە کە لە ئایەتەکانی ٦-٧دا تۆمارکراوە دەردەچێت.
بەراوردکردنی پێشبینییەکانی ئیشایا و یەرمیا سەبارەت بە کەوتنی بابلی کۆن نیشان دەدات کە چەند بە ڕوونی چارەنووسی هاوتا ڕۆحییەکەی لەوێدا پێشتر وێنا کراوە. لە چەند حاڵەتێکدا هەمان وێنەی یەکسان بەکارهاتوون. ئەمەش وای لە هەندێک ڕاڤەکار کردووە وا گومان ببەن کە چارەنووسی شاری ڕاستەقینە کۆتایی نەهاتووە. بۆیە هەندێک وا فێر دەکەن کە بابل دووبارە لە شوێنە کۆنەکەیدا دروست دەکرێتەوە. بڕیارە بۆ چەند ساڵێک وەک پایتەختی ئایینی و بازرگانی جیهان گەشە بکات، تەنها بۆ ئەوەی بۆ دوایین جار لە کاتی یان ڕاستەوخۆ پێش دووەم هاتنی خودا لەناو ببرێت. ئەم مامۆستایانە بە گشتی هاوڕان لەوەی کە ئەم بابلی نۆژەنکراوە دەکەنە شوێنی دژە-مەسیح. بە گشتی، ئەوان ئەویان بە ئیمپراتۆری داهاتووی جیهان دەناسێنن. بەڵام پێم وایە ئێمە پێشتر نیشانمان داوە کە بەراوردێکی وردی نووسراوەکانی پەیمانی کۆن و نوێ لەسەر ئەم بابەتانە ئەم بۆچوونە قابیلی قبوڵ ناکات. شاری کۆن کەوتووە و چیتر هەڵناسێتەوە. ئەو سیستەمەی کە جێگەی گرتەوە بڕیارە لەلایەن خوداوە دادوەری بکرێت و بە هەمان شێوەی ڕاستەقینە وەک پێشینەکەی لەناو ببرێت، بەپێی ئایەتی ٨.
هەرچەندە خودا دە پاشا و دڕندەکە بەکار دەهێنێت بۆ ئەوەی ئەمە ڕووبدات، ئەوان خۆیان شیوەن بۆ کەوتنی دەکەن، کاتێک بە ترسەوە دەبینن کە تەواوی پێکهاتەی شارستانییەت لەگەڵیدا دەڕووخێت (٩-١٠). شتێکی لەم شێوەیە لە ڕۆژانی شۆڕشی فەڕەنسا بینراوە و بە ڕادەیەک لە مێژووی نوێتردا بینراوە. لەگەڵ وێرانبوونی کەنیسە، گرنگ نییە چەند گەندەڵ بووبێت، هەڵوەشاندنەوەی هەموو بەربەستە کۆمەڵایەتییەکان هاتە ئاراوە. لافاوێک لە بێسەروبەری و توندوتیژی وا دەردەکەوت کە هەموو نەتەوەکە بخاتە ناو وێرانبوونەوە. تەنانەت ناپلیۆنی یەکەم پێویستیی دووبارە دامەزراندنەوەی کەنیسەی بینی – هەرچەندە زۆربەی دەسەڵاتی لێسەندراوەتەوە – لەسەر ئەو بنەمایەی کە ئایینێکی لاواز باشترە لە هیچ نەبوون بۆ جڵەوکردنی جەماوەر.
کەواتە دەتوانین بە ئاسانی تێبگەین چۆن ڕووخانی بابل ترسێکی گەورە بەسەر هەموو ئەوانەدا دەهێنێت کە بە هەر شێوەیەک پەیوەندییان پێوەی هەبووە. ڕووخانەکەی وادەکات پاشاکانی زەوی، ئەوانەی کە چێژیان لە لایەنگریی ئەو وەرگرتووە، شیوەن بۆی بکەن و بۆی بگرین کاتێک دووکەڵی سووتانەکەی دەبینن. لە دوورەوە وەستاون، هاوار دەکەن،
ئای، ئای ئەو شاره گەورەیە بابل، ئەو شاره بەهێزە! چونکە لە یەک کاتژمێردا حوکمەکەت هات (10).
پێدەچێت هاوکات لەگەڵ ڕووخانی سیستەمەکە، ڕووخانی ئەو شارەش بێت کە کورسییەکەی تێدا بووە. بە کردارێکی خودا، ڕەنگە وەک بوومەلەرزەیەکی گەورە، بۆ هەمیشە وێران دەکرێت. ئەو پایتەختە لووتبەرز و خۆبەزلزانەی کە نازناوی
شاری هەمیشەیی
بۆ دوو هەزار ساڵە بێگومان مەحکومە بە لەناوچوون بەهۆی بێدینی و لووتبەرزیی قێزەونییەوە. ڕاستییەکی ناسراوە کە تەواوی باشووری ئیتاڵیا سروشتێکی گڕکان-ئاسای تایبەتی هەیە. خاکەکە خۆی پێدەچێت
“بە ئاگر خەزن کراوە،”
بۆ بەکارهێنانی دەستەواژەیەکی کتێبی پیرۆز کە لە 2 پیتەر 3:7 (وەرگێڕانی وشەیی) بۆ ئاسمان و زەوی بە گشتی بەکارهاتووە. بە شێوەیەکی زۆر سەرنجڕاکێش ئەمە ڕاستە بۆ دەوروبەری ڕۆما، و لەوانەیە هێشتا ببێتە هۆکاری وێرانبوونی تەواوی. لە حاڵەتێکی وادا دەستەواژەکە
دووکەڵی سووتانەکەی
ڕەنگە زۆر زیاتر وشەیی بێت لەوەی هەندێک پێیان وابووە.
ئەم ئایەتانە شیوەنێکی شکۆدار پێشکەش دەکەن و شایەنی سەرنجدانێکی وردترن لەوەی شوێنی سنووردارمان ڕێگەی پێدەدات. ئەوان وێنای وێرانبوونی سیستەمی بازرگانیی گەورە دەکەن کە مرۆڤەکان بە گرنگیپێدانێکی زۆرەوە بنیاتی دەنێن و هەندێک بە خۆشەویستییەوە وەک چارەسەری هەموو ئەو ئاژاوەگێڕییانە دەیبینن کە ئەو هەموو ناڕەحەتییەیان لە نێوان نەتەوەکاندا دروست کردووە. چەند جار پێش سەرهەڵدانی جەنگی جیهانی یەکەم گوترا کە کرێکاران شەڕ ناکەن و سەرمایەداران جورئەت ناکەن. بانگەشەی ئەوە کرا کە زۆر شت لە مەترسیدا بوو؛ بەڵام هەموو ئەو پێشبینییانە چەندە درۆ دەرچوون. بەڵام دەتوانین دڵنیا بین کە کاتێک کۆتایی دێت، بۆ ماوەیەک هەوڵێکی زۆر دەدرێت بۆ بنیاتنانی سیستەمێکی دارایی کە جیهانی بێت و نەتەوەکان لە پەیوەندییەکانی بەرژەوەندیی بازرگانیی هاوبەشدا یەکبخات. دەزانین کە هەموو ئەو پلانانە مەحکومن بە نائومێدی، چونکە وشەی پێغەمبەرایەتی بە ڕوونی شکستی پێشبینی کردووە. هیچ ئاشتییەکی هەمیشەیی نییە تا میری ئاشتی دەبێتە فەرمانڕەوا لە نێوان نەتەوەکاندا. بۆیە لەم بەشەی ئێستای کتێبەکەماندا ڕێگەمان پێدراوە، وەک بڵێی، ئامادە بین و سەیری کەوتنی بابل بکەین و گوێمان لە بازرگانەکانی بێت کە شیوەن بۆ چارەنووسی خۆی و زیانە زۆرەکانی خۆیان دەکەن. کاتێک کاڵاکانی خشتە دەکرێن، ئێستا کەس نییە بیکڕێت، تێبینی دەکەین لە نێو شتە بەنرخەکاندا کە باس کراون، جەستە و ڕۆحی مرۆڤەکانن – نەک تەنها
"کۆیلەکان،"
وەک لە وەشانی کینگ جەیمسدا هاتووە. و ئەمە شتە ترسناکەکەیە دەربارەی بابل. بازرگانی کردووە بە جەستە و ڕۆحی فریودراوەکانیەوە. ڕوویان وەرگێڕاوە لە نیعمەتە دەوڵەمەندەکە کە لە ئینجیلدا ئاشکرا کراوە، هەوڵیان داوە بیکڕن ئەوەی خودا بە خۆڕایی پێشکەشی دەکرد. لە کۆتاییدا بۆیان دەردەکەوێت کە ڕۆحی خۆیان فرۆشتووە بە سیستەمێکی دڵڕەق و چاوچنۆک کە بێ ویژدان و بێ بەزەییە وەک گۆڕ. چەند ترسناک دەبێت لێپرسینەوەکە لە بەردەم دادگای خودا بۆ ئەوانەی بەرپرسیارن لەم فریودانە ترسناکانە!
سەیر نییە کە کەوتنی بابل خۆشی دەهێنێتە ئاسمان، هەرچەندە دانیشتوانی زەوی لە خەمێکی خۆپەرستانەدا تێوەدەگلێنێت.
"شاد بن بەسەریدا، ئەی ئاسمان، و ئێوە ئەی حەوارییە پیرۆزەکان و پێغەمبەران؛ چونکە خودا تۆڵەی ئێوەی لێ کردەوە" (20).
خوێنی ئەوانی وەک ئاو ڕژاندبوو، بەڵام تۆڵەی خودا، هەرچەندە وادیارە ماوەیەکی زۆر خەوتووە، لە کۆتاییدا بەئاگا دێتەوە. هەموو ڕۆحێکی ڕاستودروست خودا ڕەوا دەبینێت کاتێک ئەو بە تووڕەیی و قینەکەیەوە سەردانی دەکات، بەو حوکمانەی کە لەم ئایەتانەدا هێمایان بۆ کراوە.
ئەو وێنەیەی لە یەرمیا ٥١:٦٣-٦٤ بەکارهاتووە، لە بینین ١٨:٢١ دووبارە کراوەتەوە. فریشتەیەکی بەهێز دەبینرێت بەردێکی گەورە فڕێدەداتە ناو دەریا. ئەم بەردە، وەک بەردێکی گەورەی ئاش، هێمایەکی گونجاوە بۆ ئەو هێزە نهێنییەی کە بۆ ماوەیەکی زۆر نەتەوەکانی تێکشکاندبوو و پیرۆزەکانی خودای لەژێر خۆیدا وردوخاش کردبوو.
چەند جدی و قورس و کاریگەرن قسەکانی فریشتەکە لە ئایەتەکانی ٢١-٢٣. چەند بە جدی جیاوازن لەگەڵ گریان و شیوەنەکانی بازرگانانی زەوی، کە تەنها خەم و پەژارەیان ئەوەیە کە ئیتر هیچ کەسێک کاڵاکانیان ناکڕێتەوە.
ئەوە لەناوبردنی گەورەترین پیلان و کارەکانی مرۆڤە، بۆ ئەوەی ڕێگا خۆش بکات بۆ ئەوەی کە لە هزری خودا بووە و لە ڕێگەی پێغەمبەرەکانییەوە لە سەرەتای جیهانەوە بەڵێنی پێدراوە. قابیل لەبەردەم پەروەردگار چووە دەرەوە و شارێکی دروست کرد دوای کوشتنی براکەی هابیل. ئەمە سەرەتای شارستانییەتی شانازیپێکراوی مرۆڤ بوو. هەموو هونەر و زانستەکان سەرچاوەیان لەوێ بوو. پیشەوەرانی بڕۆنز و ئاسن لەوێ بوون. بازرگانی و ئاڵوگۆڕ، بەدواداچوونی سامانی ناڕەوا لەوێ دەستی پێکرد. ئەوانەی کەفارپ و ئۆرگانیان دەژەند ئەوانیش لەوێ نیشتەجێ بوون. مۆسیقا کوڕە ماندووەکانی قابیل سەرسام دەکرد کاتێک هەوڵیان دەدا خۆیان دڵخۆش بکەن و ئەم جیهانە سەرنجڕاکێش بکەن دوور لە خودا.
پەروەردگار هەموو ئەمانەی لە لافاوەکەدا سڕییەوە، بەڵام دیارە کە حام، کوڕی نوح، هەمان ڕێگەی فێر ببوو. جیهان وەک سیستەمێکی ڕێکخراوی شتەکان، دوور لە خودا، دەستپێکێکی نوێی لە خێزانەکەی ئەودا هەبوو. بینیمان کە نمرود شارێک و بورجێکی دروست کرد، و بوو بە شاری دایک کە شارەکانی تر لێیەوە دەرچوون و شارستانیەتێکی بێخودا و خۆپەرستیان بنیات نا. ئەو سیستەمە لە کۆتاییدا پەروەردگاری شکۆمەندی لە خاچ دا. تۆمەتەکەی لە سەرووی سەرییەوە بە عیبری، زمانی ئایین؛ یۆنانی، زمانی کلتوور؛ و لاتینی، زمانی سیاسەتی جیهان نووسرابوو – جیهان، وەک خۆی، لە دژی خودا و مەسیحەکەی ڕیز کرابوو. و ئەمە ئەو جیهانەیە کە دەگاتە لووتکەی خۆی لە بابلی گەورەدا. گەورەترین بلیمەتەکانی کە زەوی تا ئێستا بەرهەمی هێناوە، سەرپەرشتی دەکەن، تەنها بۆ ئەوەی لەلایەن خوداوە دادگایی بکرێن بەهۆی دوژمنایەتییە سەرسەختەکەی بەرامبەر بە هەموو شتێکی پیرۆز و ڕەتکردنەوەی بەردەوامی کوڕەکەی. ڕووخانی ڕێگا خۆش دەکات بۆ دامەزراندنی شانشینی خودا و فەرمانڕەوایی ڕاستودروستی و ئاشتی، کە مرۆڤایەتی ماوەیەکی زۆرە ئاهی بۆ هەڵدەکێشێت. شاری مرۆڤ دەبێت بڕوخێت بۆ ئەوەی جێگا بۆ شاری خودا بکاتەوە کە بۆ هەتاهەتایە دەمێنێتەوە. بۆیە شادی لە بەهەشتدا بە ڕووخانی بابل.
“و تێیدا”-واتە، لە بابل-“خوێنی پێغەمبەران و پیرۆزان و هەموو ئەوانەی لەسەر زەوی کوژران دۆزرایەوە” (24).
ئەم ئایەتە کۆتاییەی بەشی ١٨ دەبێ ڕوونی بکاتەوە کە لە کاتێکدا ڕۆما میراتگری نهێنییەکانی بابلی کۆنە، لە هەمان کاتدا سیستەمێکی جیهانیی گشتگیرە بۆ لادان لە دین. ئەمە، و تەنها ئەمە، بە تەواوی مەرجەکانی ئەم ئایەتە کۆتاییە دەهێنێتە دی. کاتێک خودا داوای خوێن دەکاتەوە، هەمووی بە دەستی بابلی گەورە ڕژاو دەدۆزێتەوە. چونکە، ئەگەر مرۆڤ لە ئامادەبوونی پەروەردگار دەرنەچووبایە، ئەم زەوییە هەرگیز بە خوێنی مرۆڤ پیس نەدەبوو؛ برایەتی و ڕاستودروستی لە هەموو شوێنێک باڵادەست دەبوون. کەواتە بابل تاوانبارە بە هەموو گەندەڵی و توندوتیژییەک کە مێژووی ڕەگەزی مرۆڤیان تاریک کردووە؛ خۆی بووە هۆی مردنی مەسیحی خودا. با نیعمەت بدرێت بە هەمووان کە ئەم پەیامەیان پێدەگات.
"لە ناوەڕاستی بابەلۆن ڕابکەن، و هەر پیاوێک گیانی خۆی ڕزگار بکات" (ئیرمیا ٥١:٦).