ئەم بەشە باس لە دادگاییکردنی "ڕۆشنبیر و شارەزاکان" دەکات، جەخت لەوە دەکاتەوە کە خوێندن یان سەرزەنشتی ئەخلاقییان بۆ کەسانی تر، ئەوان لە دادگاییکردنی ڕاستودروستی خودا بۆ گوناهەکانی خۆیان بەدەر ناکات. ئەمە جەخت لەوە دەکاتەوە کە خۆڕاگری خودا بانگهێشتێکە بۆ تۆبە، نەک پشتگیریکردنی گوناه، و تاکەکان "تووڕەیی کۆدەکەنەوە" بەهۆی بێ تۆبەیییانەوە. لە کۆتاییدا، هەمووان بەپێی کردارەکانیان و ئەو ڕووناکییەی کە هەیانبوو دادگایی دەکرێن، جا چ لە ڕێگەی یاسای ڕوونەوە بێت یان ڕووناکی ویژدان و سروشتەوە، کە دادپەروەری بێلایەنی خودا نیشان دەدات.
لە شازدە ئایەتی یەکەمی بەشی داهاتوودا چینێکی تر دەخرێتە ڕوو: ئەویش جیهانی ڕۆشنبیری و شارستانیەتە. بێگومان لەناو خوێندەوارەکاندا، شوێنکەوتووانی سیستەمە فەلسەفییە جیاوازەکاندا، پیاوانێک دەدۆزرێنەوە کە ژیانێکی ئەوەندە ڕاستودروست بەڕێوەدەبەن کە دەتوانن بێنە بەردەم خودا و داوای بەرەکەتی ئەویان لێبکەن لەسەر بنەمای چاکەی خۆیان! بێگومان کەسانێک هەبوون کە بانگەشەیان دەکرد بە بێزاری و قێزەوە سەیری بێشەرمی قێزەونی جەماوەری نەزان بکەن، بەڵام ئایا ژیانی تایبەتییان پیرۆزتر یان پاکتر بوو لەوانەی کە بەو شێوەیە بە دەنگی بەرز سەرزەنشتیان دەکرد؟
ئێستا نۆرەی ئەوانە، بە قسەیەک، بانگ بکرێنە دادگا، لەوێ نێردراوەکە بێ ترس تۆمەتباریان دەکات لەبەردەم دادگای شکۆداری "یەزدانی ڕاستودروست، کە ڕاستودروستی خۆشدەوێت."
کەواتە ئەی مرۆڤ، تۆ هەرکەسێک بیت کە حوکم دەدەیت، بێ پاساویت، چونکە لەوەی تۆ حوکم دەدەیت بەسەر کەسێکی تردا، خۆت مەحکوم دەکەیت، چونکە تۆی حوکمدەر هەمان کار دەکەیت.
فەلسەفە شوێنکەوتووەکەی لە خۆشگوزەرانی جەستەیی ناپارێزێت. ناسینی خراپە بە پێویست هێزی زاڵبوون بەسەر خراپەکەدا نییە. کلتوور دڵ پاک ناکاتەوە و پەروەردەش سروشت ناگۆڕێت؛ و دژی ئەنجامدەری خراپەیە کە حوکمی خودا بەپێی ڕاستی دەدرێت. ستایشکردنی چاکە لە کاتێکدا خراپە ئەنجام دەدرێت ڕەنگە یارمەتی مرۆڤ بدات لەگەڵ هاوڕێکانی تێپەڕێت، بەڵام ناتوانێت فریوی ئەو بدات کە چاوەکانی پاکترن لەوەی ناڕەوایی ببینێت.
بە توندی دەپرسێت،
ئایا تۆ وا بیر دەکەیتەوە، ئەی مرۆڤ، کە حوکمی ئەوانە دەدەیت کە کاری لەو شێوەیە دەکەن و خۆشت هەمان شت دەکەیت، کە تۆ لە سزای خودا ڕزگارت دەبێت؟ یان سووکایەتی بە دەوڵەمەندیی چاکەی و خۆڕاگری و درێژخایەنیی ئەوی دەکەیت؛ بەبێ ئەوەی بزانیت کە چاکەی خودا تۆ بەرەو تۆبە دەبات؟
مرۆڤەکان مەیلیان هەیە وا بزانن خودا چاوپۆشی لە ڕێگاکانیان دەکات، ئەگەر "سزا دژ بە کارێکی خراپ بە زوویی جێبەجێ نەکرێت،" لە کاتێکدا ئەو بە بەزەیی و پشوودرێژییەوە چاوەڕێ دەکات بۆ ئەوەی مرۆڤەکان دەرفەتیان هەبێت ڕووبەڕووی گوناهەکانیان ببنەوە و دان بە تاوانەکانیاندا بنێن، بەو شێوەیە بەزەیی بەدەست بهێنن. لە جیاتی ئەوەی ئەمە بکەن، دوای ڕەقی و نە تۆبەکردنی دڵەکانیان، مرۆڤەکان، کە نیعمەتی خودایی کاری تێ نەکردوون،
تووڕەیی بۆ خۆیان کۆدەکەنەوە بۆ ڕۆژی تووڕەیی و ئاشکرابوونی دادوەریی ڕاستودروستی خودا، کە بەپێی کردەوەکانی هەر مرۆڤێک پاداشتی دەداتەوە.
چەند دەربڕینێکی جیدییە ئەمە- "کۆکردنەوەی گەنجینە"، یان کۆکردنەوە، "تووڕەیی بۆ ڕۆژی تووڕەیی!" چەند گونجاو بوو وەڵامەکەی ژنە ڕەشپێستە پیرە هەژارەکە کە کاتێک گاڵتەی پێدەکرا بە گەمژەیی باوەڕهێنان بە "دەریاچەی ئاگر و گۆگرد" چونکە "هیچ بڕێکی لەو شێوەیە لە گۆگرد لە یەک شوێندا نادۆزرێتەوە،" بە جیدی هاواری کرد،
هەموو کەسێک گۆگردی خۆی لەگەڵ خۆی دەبات!
ئاها، هەر ئەوەیە! هەر یاخیبوویەک لە خودا، هەر گوناهبارێک لە دژی ڕووناکی، هەر پێشێلکارێک بۆ ویژدانی خۆی، گۆگردی خۆی لەگەڵ خۆیدا هەڵدەگرێت! ئەو چارەنووسی خۆی دروست دەکات.
بە شێوەیەکی دروست، پێموایە، دەبێت ئایەتەکانی ڕۆما 2:7-15 بە لاوەکی دابنێین، نەک تەنها ڕۆما 2:13-15، وەک لە وەرگێڕانی پەسەندکراودا ئاماژەی پێکراوە. لەو ئایەتانەدا بنەما گەورەکانی دادوەری دانراون کە دەبێت بۆ هەمیشە بێدەنگ بکات ئەو کەسەی گومان دەکات کە خودا بە ناڕاستودروستی تۆمەتبار دەکات چونکە هەندێک ڕووناکی و ئیمتیازاتیان هەیە کە ئەوانی تر بەدەستی ناهێنن.
حوکم دەبێت
“بەپێی ڕاستی” و “بەپێی کردارەکان.”
مرۆڤەکان دادوەری دەکرێن بەو ڕووناکییەی کە هەیانبووە، نەک بەو ڕووناکییەی کە هەرگیز نەیانزانیوە. ژیانی هەتاهەتایی پێشکەش دەکرێت بە هەموو ئەوانەی کە
بە پشوودرێژییەوە بەردەوامبوون لە چاکەکردندا، بەدوای شکۆ و ڕێز و نەفەوتاندا بگەڕێن.
(تێبینی بکە کە نەمرێتی نییە، بەڵکو نەفەوتانە. جیاوازییەکە زۆر گرنگە، هەرچەندە هەردوو زاراوەکە زۆرجار لە وەشانی ڕێگەپێدراودا تێکەڵ دەکرێن.) ئەگەر هەر کەسێک ئەو تایبەتمەندییەی هەبووایە، ئەوە دەیسەلماند کە کارێکی خودایی لە ڕۆحدا هەبووە؛ بەڵام مرۆڤی سروشتی لە کوێیە کە بەو شێوەیە دەژی؟ باشە کەواتە،
"بۆ ئەوانەی کە مشتومڕکەرن و گوێڕایەڵی ڕاستی ناکەن، بەڵکو گوێڕایەڵی ناڕەوایی دەکەن،" لە ڕۆژی حوکمدا تەنها "تووڕەیی و خەشمی، تەنگانە و ئازار، بەسەر هەموو گیانێکی مرۆڤێکدا کە خراپە دەکات،" بەسەردا دەسەپێنرێت.
چ جولەکەی خاوەن ئیمتیاز بێت یان غەیرە جولەکەی نەزان.
کەواتە، خودا بە شێوەیەکی بێ جیاوازی مامەڵە لەگەڵ هەموو مرۆڤەکان ناکات؛ بەڵکو ڕووناکی دراو دەبێتە ئەو پێوەرەی کە بەهۆیەوە دادگایی دەکرێن. کەس ناتوانێت گلەیی بکات، چونکە ئەگەر یەکێک تەنها "شوێن تیشکەکە بکەوێت"، ئەوا ڕووناکی پێویست دەدۆزێتەوە بۆ ڕێنماییکردنی هەنگاوەکانی و مسۆگەرکردنی ڕزگارییەکەی. ئەگەر، بە ڕووناکی سروشت، مرۆڤەکان هەست بە بەرپرسیارێتی خۆیان بکەن بەرامبەر بە دروستکەرەکەیان، ئەوا ئەو خۆی بەرپرسیار دەکات بۆ ئەوەی ڕووناکی زیاتریان پێبدات بۆ ڕزگاری ڕۆحەکانیان.
لە لای ئەودا جیاوازی نییە لە نێوان کەسەکاندا. چەند مافەکان زیاتر بن، بەرپرسیارێتیش زیاتر دەبێت. بەڵام لەو شوێنەی مافەکان بەراورد بە کەمترن، ئەو سەیری پیاوانی نەزان دەکات بە هەمان گرنگی و بەزەیی نەرم و نیانەوە وەک ئەوانەی کە بارودۆخی دەرەوەیان بە باشتر دەردەکەوێت.
"هەموو ئەوانەی بێ یاسا گوناهیان کردووە، بێ یاساش لەناو دەچن، هەروەها هەموو ئەوانەی بە یاسا گوناهیان کردووە، بە یاسا دادگایی دەکرێن."
هیچ بنەمایەک ناتوانێت لەوە دروستتر بێت. مرۆڤەکان بەرپرسیارن لەوەی کە دەیزانن، یان لەوانەیە بیزانن ئەگەر بیانەوێت. ئەوان بەهۆی نەزانییەوە مەحکوم ناکرێن، مەگەر ئەو نەزانییە ئەنجامی ڕەتکردنەوەی بەئەنقەستی ڕووناکی بێت.
"مرۆڤەکان تاریکییان خۆشدەوێت زیاتر لە ڕووناکی، چونکە کردەوەکانیان خراپن."
ئایەتە لاوەکییەکانی ڕۆما 2:13-15 جەخت لەسەر ئەو بنەمایە ڕوونە دەکەنەوە کە پێشتر بەو شێوەیە بەهێزە دانراوە. دادگاییکردن بەپێی کردارەکانە. زانینی یاسا و سەرپێچی کردنی تەنها سزاکە زیاد دەکات. جێبەجێکارانی یاسا ڕەوا دەکرێن، ئەگەر کەسێکی وا هەبێت. بەڵام لە شوێنێکی ترەوە فێر دەبین کە لەم ڕوانگەیەوە هەمووان ون دەبن، چونکە
بە کردەوەکانی یاسا هیچ جەستەیەک لەبەرچاوی ئەودا پاساو نادرێت.
جولەکە شانازی دەکرد بەوەی کە خاوەنی سروشە خوداییەکانە و پێی وابوو کە ئەمە وای لێدەکات لەپێشتر بێت لە نەتەوەکانی غەیرە جولەکەی دەوروبەری. بەڵام خودا خۆی بێ شایەت بەجێ نەهێشتووە؛ بۆ ئەم نەتەوانە ئەو هەم ڕووناکی ویژدان و هەم ڕووناکی سروشتی داوە. ئەوان نیشان دەدەن
کاری یاسا نووسراو لە دڵیاندا.
سەرنج بدە، وا نییە کە یاسا لە دڵیاندا نووسرابێت. ئەوە لەدایکبوونەوەی نوێیە، و بەرەکەتێکی تایبەتی پەیمانی نوێیە. ئەگەر یاسا لەوێ نووسرابووایە، ئەوا ڕاستودروستییەکەی جێبەجێ دەکرد. بەڵام کاری یاسا شتێکی تەواو جیاوازە.
یاسا تووڕەیی دەهێنێتە کایەوە.
ئەوە یەکێکە
"خزمەتی مەحکومکردن"
و گوناهبارانی ناجولەکە کە هەرگیز گوێیان لە یاسای سینا نەبووە، هەستێکی مەحکومبوون لەسەریانە کاتێک بە پێچەوانەی فەرمانەکانی ویژدانی خوداییان کە لە ناخیاندا چێنراوە، دەژین، کە شایەتییان بۆ دەدات یان دژیان دەوەستێتەوە-
تۆمەتبارکردن یان پاساوهێنانەوە بۆ یەکتر.
Ev delîlek ceribandinî ye ku ew li ser bingeha berpirsiyariyê ne û ku Xwedê dê di dadgehkirina wan de rastdar be di wê roja pîroz de dema ku Mirov Mesîh Îsa dê li ser dadgeha mezin a serdeman rûne û niyeta veşartî û çavkaniyên tevgerê eşkere bike. Pawlos dibêje ev "li gor mizgîniya min e." Ew diyar dike ku Yê Xaçkirî dê di dadgeha mezin a dawîn de li ser text rûne.
"خودا ڕۆژێکی دیاریکردووە کە تێیدا جیهان بە دادپەروەری دادوەری دەکات، بەهۆی ئەو پیاوەی کە خۆی دەستنیشانی کردووە؛ کە لەبارەیەوە دڵنیایی داوەتە هەموو مرۆڤەکان بەوەی کە ئەو لە مردووان هەڵیستاندووەتەوە" (کردارەکان 17:31).
لەگەڵ هەموو ئەوەی کە نێردراوەکە سەبارەت بە گوناهکاری و داڕمانی گەلانی بێگانە نووسیبووی، جا دڕندە بن یان زۆر شارستانی، جوولەکە بە تەواوی ڕازی دەبوو. ئەوان بوون
“سەگەکان،”
لە دەرەوەی پەیمانی ئیبراهیمی،
بێگانەکان بە هاوبەشگەی ئیسرائیل.
حوکمەکەیان دادپەروەرانە بوو، چونکە ئەوان دوژمنی خودا و گەلی هەڵبژێردراوی خۆی بوون. بەڵام لەگەڵ عیبرانییەکاندا بە شێوەیەکی تر بوو. ئەوان هەڵبژێردراوانی یەزدان بوون، ئەو ڕەگەزە هەڵبژێردراوەی کە خودا یاسا پیرۆزەکەی پێدابوون و بە نیشانەی زۆری بایەخدانی تایبەتی خۆی ڕێزی لێگرتبوون. بۆیە ئەوان وا بیریان دەکردەوە، لەبیرکردنی ئەوەی کە باوەڕبوون بە فێرکردنی ڕاست سوودی نییە ئەگەر ڕاستودروستی کرداری پشتگوێ بخرێت یان فەرامۆش بکرێت.
نێردراوەکە لەناکاو سەدوقییە شانازییخوازە دنیاییەکە و فریسییە خۆڕازیکراوەکە بانگ دەکات بۆ دادگا، و دەست دەکات بە تۆمەتبارکردنیان لەگەڵ نەتەوە بێڕێزلێگیراوەکان. ئایەتەکانی ڕۆما ٢:١٧-٢٩ لێکۆڵینەوەی گەلی هەڵبژێردراومان پێ دەدەن.
"سەیری بکە،" ئەو هاوار دەکات، "تۆ بە جوو ناودەبرێیت، و پشت بە یاسا دەبەستیت، و شانازی بە خودا دەکەیت، و ویستی ئەوی دەزانیت، و شتە نایابەکان پەسەند دەکەیت (یان، شتە جیاوازەکان تاقی دەکەیتەوە؛ سەیری پەراوێز بکە)، کە لە یاساوە فێرکراویت؛ و دڵنیایت کە خۆت ڕێبەری کوێران، ڕووناکی ئەوانەی لە تاریکیدان، فێرکەری گێلەکان، مامۆستای منداڵان، کە شێوەی زانین و ڕاستیت لە یاسادا هەیە" (ئایەتەکانی ڕۆما ٢:١٧-٢٠).
لەو دەستەواژە بلیمەتانەدا، ئەو پوختەی هەموو بانگەشەکانیانی دەکاتەوە. و کاتێک دەڵێم بانگەشەکان، مەبەستم خۆنواندنەکان نییە. ئەمانە ئەو شتانە بوون کە ئەوان شانازییان پێوە دەکرد و تا ڕادەیەکی زۆر ڕاست بوون. خودا خۆی بۆ ئەم گەلە ئاشکرا کردبوو وەک بۆ هیچ گەلێکی تر نا، بەڵام ئەوان هەڵە بوون لەوەی کە وایان دەزانی ئەمە لە سزای بێبەشیان دەکات ئەگەر نەتوانن پەیمانەکەی بپارێزن. ئەو زۆر پێشتر فەرمووبووی،
"تەنها ئێوەم ناسیوە لەناو هەموو بنەماڵەکانی زەوی؛ بۆیە سزاتان دەدەم لەسەر هەموو گوناهەکانتان" (عامۆس 3:3).
ئیمتیاز بەرپرسیارێتی زیاد دەکات. وەک ئەوان وایان دەزانی، لای نادات. زانینی فەرمایشەکانی خودا پێوەرێکی دادوەری بە یەهوودییەکان بەخشی کە کەسانی تر نەیانبوو. کەواتە، ژیانیان چەند پیرۆزتر دەبوو! ئایا ئیسرائیلییەکان گەلێکی ڕاستودروستتر بوون لە نەتەوەکانی دەوروبەریان؟ بەڵکو بە پێچەوانەوە، بە شێوەیەکی دڵتەزێنتر شکستیان هێنا لەوانەی کە ڕووناکی کەمتر و ئیمتیازی کەمتریان هەبوو.
بە تیژی ڕۆحی خودا ڕاستییەکە بە تەواوی دەگەیەنێت سەبارەت بە دۆخی ڕاستەقینەیان، لە چوار پرسیاردا کە داڕێژراون بۆ ئاشکراکردنی نهێنییە هەرە قوڵەکانی دڵیان و بۆ دەرخستنی گوناهە شاراوەکانی ژیانیان.
کەواتە تۆ کە فێری کەسێکی تر دەکەیت، ئایا خۆت فێر ناکەیت؟
تۆ ئەوەندە دڵنیایت کە گونجاوی بۆ فێرکردنی نەزانەکان، ئایا گوێت لەو فەرمانە گرتووە کە لە یاساکەدا دراوە؟ بێ وەڵام!
تۆی کە بانگەواز دەکەیت مرۆڤ نابێت بدزێت، ئایا خۆت دەدزیت؟
بە درێژایی جیهانی کۆن، یەهوودییەکە بە دزە گەورەکە دادەنرا، هەموو فێڵێکی ژیرانەی قەرزدەر و سووخۆری بەکاردەهێنا بۆ ئەوەی کڕیارەکانی لە سامانەکانیان داببڕێت. ڕاستە، بەهۆی بێئومێدییەوە، بێگانەکە بە خۆبەخشانە خۆی خستە دەستی قەرزدەری یەهوودییەوە، بەڵام کاتێک وای دەکرد، دەیزانی کە مامەڵە لەگەڵ کەسێک دەکات کە هیچ میهرەبانی و بەزەییەکی نییە بۆ قەرزدارێکی هەژار کاتێک قەرزدارەکە سەگێکی بێگانەی ڕق لێبووگ بوو. یەهوودییەکە جارێکی تر بێدەنگە.
"تۆ کە دەڵێیت پیاوێک نابێت زینا بکات، ئایا خۆت زینا دەکەیت؟"
داوێنپیسیی لەوپەڕی خراپیدا تاوانێکی نامۆ نەبوو لە ئیسرائیل، وەک تۆمارە خوداییەکان دەیسەلمێنن و وەک مێژوو شایەتی دەدات. خراپەکە لە خودی سروشتی مرۆڤدایە. لە دڵەوە دێنە دەرەوە داوێنپیسی، هەوەسبازی، و هەموو شتێکی گڵاو. لەم ڕووەوە جوولەکە هێندەی دراوسێ نەجوولەکەی تاوانبارە. هیچ وەڵامێکی نییە.
ڕەنگە تیژترین خاڵ لە کۆتا پرسیاردا بێت لە هەموویان.
"تۆ کە قێزت لە بتەکان دەبێتەوە، ئایا تۆ پیرۆزی دەشکێنیت؟"
وشەی وەرگێڕدراوی "پیرۆزی شکاندن" بەڕاستی واتای "بازرگانیکردن بە بتەکانەوە" دەگەیەنێت. ئەمە تاوانێک بوو کە جولەکە بە شێوەیەکی تایبەت تاوانبار بوو تیایدا. هەرچەندە ڕقی لە بتەکان بوو، بەڵام زۆرجار ناسرابوو وەک نێوەندگیرێک کار بکات لە فرۆشتنی بتە دزراوەکان لە پەرستگاکانی گەلێکی داگیرکراو و ئەوانەی ئامادە بوون لە ناوچەکانی تردا بیانکڕن. تەنانەت تۆمەتبار کرابوو بە شێوەیەکی ڕێکخراو تاڵانکردنی پەرستگاکان و پاشان فرۆشتنی بتەکان. نووسەری شارۆچکەی ئەفەسۆس ئەمەی لەبەرچاو گرتبوو کاتێک وتی،
“ئێوە ئەم پیاوانەتان هێناوەتە ئێرە، کە نە دزی پەرستگاکانن (نەک کڵێساکان)، و نە سووکایەتیپێکەری خواژنی ئێوەن” (کردارەکان 19:37).
بۆیە ئەمە بەڕاستی لێدانێکی ڕاستەوخۆ بوو، کە یەکسەر کەسایەتییە دووڕووەکەی ئەو پیاوەی ئاشکرا کرد کە بانگەشەی ڕق لێبوونەوەی لە بتپەرستی و هەموو کارەکانی دەکرد، کەچی خۆی بە دوور نەدەگرت لە قازانجکردنی دارایی لەسەر حسابی بتپەرستەکان بە شێوەیەکی ئەوەندە تەواو ناڕاستگۆیانە.
کەواتە نێردراو جەخت لەو تۆمەتبارکردنە زۆر گەورەیە دەکاتەوە!
“چونکە ناوی خودا لەنێو نەتەوەکاندا بەهۆی ئێوەوە ناوزڕێنراوە، وەک نووسراوە” (ئایەتی ڕۆما ٢:٢٤).
ئەمە پێغەمبەرەکانی خۆیان ڕایانگەیاندبوو، و ئەو تەنها جەخت دەکاتەوە لەسەر ئەوەی کە کتێبی پیرۆز و ویژدانەکانیان پشتڕاستی کردبووەوە.
متمانەکردن بە خەتەنەکردن، کە نیشانەی پەیمانی ئیبراهیمییە، لە کاتێکدا بە شێوەیەکی گۆشتییانە دەژیان، تەنها خۆهەڵخەڵەتاندن بوو. ڕێوڕەسمەکان سوودیان نییە ئەگەر ئەوەی ڕێوڕەسمەکە باسی دەکات پشتگوێ بخرێت. نەجووی خەتەنەنەکراو، ئەگەر بە ڕاستودروستی لەبەردەم خودا بڕوات، بە خەتەنەکراو دادەنرێت، لە کاتێکدا نیشانەی پەیمانەکە لەسەر گۆشتی جوویەک تەنها سزاکەی زیاد دەکات ئەگەر لە دژی یاسا بژی.
ئەوە واقیعەتە کە لای خودا گرنگە. جووی ڕاستەقینە (و "جوو" کورتکراوەی "یەهودا"یە، بە واتای "ستایش") ئەو کەسە نییە کە تەنها بە لەدایکبوونێکی سروشتی وایە، یان بە پابەندبوونێکی دەرەکی بە ڕێوڕەسمەکان، بەڵکو ئەو کەسەیە کە دڵی خەتەنەکراوە، کە گوناهەکانی خۆی لەبەرچاوی پەروەردگار هەڵسەنگاندووە، و ئێستا هەوڵ دەدات بەپێی ویستی ئاشکراکراوی خودا بڕوات.
"ستایشی ئەوەی (تێبینیی یاریی وشەی جوو بکە) لە مرۆڤەوە نییە بەڵکوو لە خوداوەیە" (ئایەتەکانی ڕۆما ٢:٢٦-٢٩).