ئەم بەشە باس لە ئەرکەکانی مەسیحی دەکات لە جیهاندا، جەخت لەسەر ملکەچبوون بۆ دەسەڵات، ئامادەیی بۆ کارە چاکەکان، و نەرمونیانی بەرامبەر بە هەمووان دەکاتەوە، بە پێچەوانەی دۆخی گوناهکاری پێشووی مرۆڤایەتی. ڕوونیدەکاتەوە کە ڕزگاری لە ڕێگەی بەزەیی خودا و نوێبوونەوەی ڕۆحی پیرۆزەوە دێتە دی، نەک کارەکانی مرۆڤ، کە دەبێتە هۆی پاساودان و ژیانی هەتاهەتایی. باوەڕداران هان دەدرێن بەردەوام بن لەسەر کارە چاکەکان، دووربکەونەوە لە مشتومڕی گەمژانە، و ڕەتکردنەوەی بیدعەتچییە بەردەوامەکان، لەگەڵ کۆتا ڕێنمایی تایبەتی و سڵاوەکان.
تیتۆس 3:1-15
بیریان بخەرەوە کە ملکەچی دەسەڵاتداران و حاکمان بن، گوێڕایەڵی دادوەران بن، ئامادە بن بۆ هەموو کارێکی چاک، قسەی خراپ لەسەر هیچ کەسێک نەکەن، شەڕانگێز نەبن، بەڵکو نەرمونیان بن، هەموو لەسەرخۆییەک بەرامبەر هەموو خەڵک نیشان بدەن. چونکە خۆمان لە ڕابردوودا گەمژە بووین، گوێڕایەڵ نەبووین، فریو درابووین، خزمەتی ئارەزوو و خۆشییە جۆراوجۆرەکانمان دەکرد، لە خراپە و حەسودیدا دەژیان، ڕقمان لە یەکتر بوو و ڕقمان لێ دەبووەوە. بەڵام دوای ئەوەی چاکە و خۆشەویستی خودای ڕزگارکەرمان بەرامبەر مرۆڤ دەرکەوت، نەک بە کارە ڕاستودروستەکان کە ئێمە کردوومانە، بەڵکو بەپێی بەزەیی خۆی ڕزگاری کردین، بە شوشتنەوەی نوێبوونەوە و نوێکردنەوەی ڕۆحی پیرۆز؛ کە بە زۆری بەسەرماندا ڕژاندی لە ڕێگەی عیسای مەسیحی ڕزگارکەرمانەوە؛ بۆ ئەوەی بە نیعمەتی ئەو بێتاوان کراین، میراتگر بین بەپێی هیوای ژیانی هەتاهەتایی. ئەمە قسەیەکی دڵسۆزانەیە، من دەمەوێت تۆ بەردەوام جەختی لەسەر ئەم شتانە بکەیتەوە، بۆ ئەوەی ئەوانەی باوەڕیان بە خودا هێناوە، وریابن بۆ ئەنجامدانی کاری چاکە. ئەم شتانە بۆ خەڵک چاک و سوودبەخشن. بەڵام دوور بکەوەرەوە لە پرسیاری گەمژانە و ڕەچەڵەک و مشتومڕ و کێشە لەسەر یاسا؛ چونکە ئەوان بێسوود و پووچن. پیاوێک کە بیدعەتچییە، دوای یەکەم و دووەم ئامۆژگاری ڕەتی بکەرەوە؛ چونکە دەزانیت کەسێکی لەو جۆرە گومڕا بووە و گوناه دەکات، خۆی حوکم دراوە. کاتێک ئارتێماس یان تیخیکۆسم نارد بۆ لات، بە پەرۆشەوە وەرە بۆ لام بۆ نیکۆپۆلیس: چونکە بڕیارم داوە لەوێ زستان بکەمەوە. زێناس پارێزەرەکە و ئەپۆلۆس بە پەرۆشەوە بەڕێ بکە، بۆ ئەوەی هیچ شتێکیان کەم نەبێت. با ئەوانیش فێر بن کاری چاکە بکەن بۆ پێداویستییەکان، بۆ ئەوەی بێ بەرهەم نەبن. هەموو ئەوانەی لەگەڵ منن سڵاوت لێ دەکەن. سڵاو لەوانە بکە کە بە باوەڕەوە خۆشیان دەوێین. نیعمەت لەگەڵ هەمووتاندا بێت. ئامین. (ئایەتەکانی 1-15)
لە بەشی سێیەمدا پەیوەندیی مەسیحی لەگەڵ جیهانی دەرەوەدا هەیە. نابێت داوای هاووڵاتیبوونی ئاسمانی بکات بۆ ئەوەی خۆی لە بەرپرسیارێتییەکانی وەک هاووڵاتییەکی زەمینی ڕزگار بکات. هەمان نێردراو کە بۆ فیلیپییەکان نووسییەوە، «هاووڵاتیبوونی ئێمە لە ئاسمانە،» لە چەند بۆنەیەکدا خۆی بە هاووڵاتییەکی ڕۆمانی ڕاگەیاند، و مافەکانی بەو هۆیەوە داوا کرد.
بۆیە تیتۆس دەبوو فێری ئەم کریتییە بێئارامانە بکات کە ملکەچی دەسەڵاتی گونجاو بن، هەمیشە ئامادە بن بۆ بەشداریکردن لە هەر شتێکدا بۆ خێری کۆمەڵگا؛ قسەی خراپ لەسەر کەس نەکەن، بەڵکوو نەرمونیانی و دڵنەرمی مەسیح بۆ هەمووان دەربخەن.
ئەمە بێگومان بەو مانایە نییە کە مەسیحی خۆی لە سیاسەتدا نوقم بکات. تەنها گڵاو دەبێت ئەگەر هەوڵی بدات، و لەو شتەدا سەرکەوتوو نابێت کە هەوڵی بۆ دەدات. لوت نەیتوانی بارودۆخی سەدۆم پاک بکاتەوە بە خۆکاندیدکردن بۆ پۆست، و زۆر مەسیحی بۆیان دەرکەوتووە کە بێ سوود بووە بۆیان هەوڵ بدەن ڕێگری لە شەپۆلی خراپە بکەن بە بوون بە سیاسەتمەدار. بەڵام مەسیحی دەبێت نموونەی خواناسی بێت لە بەرپرسیارێتییە شارستانییەکانیدا. دەبێت گوێڕایەڵی یاسا بێت و باجەکانی بە ڕاستگۆیی بدات، یان سەرانە وەک ئەوەی پێویست بێت، و نوێژ بۆ هەموو ئەوانە بکات کە لە پۆستی دەسەڵاتدان. پاشان، دەبێت ئامۆژگارییەکەشی لەبیر بێت، "[بەقەدەر ئەوەی لە توانایدایە]، چاکە لەگەڵ هەموو مرۆڤەکاندا بکات." بۆیە دەبێت گرنگی بە هەر شتێک بدات کە بۆ بەرەکەت و خێری مرۆڤایەتی بێت. بەڵام ئەمە ڕێگەی پێنادات بەشداری لە پلان و پیلانگێڕییەکاندا بکات کە بە ئاشکرا دژی ووشەی خودان، هەرچەندە لەوانەیە بە دەنگی بەرز وەک بۆ بنیاتنانی مرۆڤایەتی ستایش بکرێن. بەڵام بە بەخشندەیی، بە ڕاستگۆیی ژیان، و بە گرنگیپێدانی بەزەییانە بە هاوڕێکانی، دەبێت فێرکردنەکانی مەسیح بەرز بنرخێنێت.
بەهۆی ئەم جۆرە ڕەفتارەوەیە کە مەسیحییەکان بۆ جیهان دەسەلمێنن کە ئەوان بەڕاستی دروستکراوێکی نوێن لە مەسیح عیسادا. کاتێک هەبوو کە ئێمە وەک ئەوانی تر بووین، "گەمژە، گوێڕایەڵنەبوو، فریودراو، خزمەتکاری [ئارەزووە ناپیرۆزە جۆراوجۆرەکان] و خۆشییەکان، لە خراپە و حەسادەتدا دەژیان، ڕق لێبوو و ڕقیان لە یەکتر دەبووەوە." هەموومان بە هەمان ڕادە تاوانبار نەبووین، بەڵام هەموومان ملکەچی خودا نەبووین، خۆسەر بووین، و لە گوێڕایەڵنەبووندا دەژیان بۆ ووشەکەی.
بەڵام ئەو بە نیعمەتەوە ڕزگاریی ئێمەی گرتە ئەستۆ. نەک لەبەر ئەوەی کە لە کۆتاییدا ئەوەندە خەمبار بووین بە گوناهکاریی خۆمانەوە کە ئارەزووی ئەومان دەکرد، بەڵکو ئەو بە میهرەبانییە بێسنوورەکەیەوە هاتە خوارەوە بۆ ئەو شوێنەی کە ئێمە تێیدا بووین. "خۆشەویستیی خودای ڕزگارکەرمان بەرامبەر مرۆڤ،" بە واتای وشەیی "مرۆڤدۆستیی خودا"یە.
خودا خۆشەویستی مرۆڤەکانە، و لەبەر ئەوەی زۆر خۆشیویست، کوڕەکەی نارد تاکو ببێتە کەفارەت بۆ گوناهەکانمان. و بەم شێوەیە ڕزگارکراوین نەک بە شایستەیی خۆمان- "نەک بە کارە چاکەکانی خۆمان کە کردوومانە، بەڵکو بەپێی بەزەیی خۆی ڕزگاری کردین، بە شوشتنەوەی نوێبوونەوە، و نوێکردنەوەی ڕۆحی پیرۆز."
شوشتنەکە بریتییە لە جێبەجێکردنی وشەی خودا بۆ دڵ و ویژدان، بەم شێوەیە لە ڕێگەی هێزی ڕۆحەوە، سروشتی نوێ بەرهەمدێنێت. دوای ئەوەی بەم شێوەیە لە ڕەفتاری کۆنمان شۆراینەوە، ڕۆژانە لەلایەن ڕۆحی پیرۆزەوە نوێ دەکرێینەوە، کە خودا بە زۆری بەسەرماندا ڕژاندوویەتی لە ڕێگەی عیسای مەسیحی ڕزگارکەرەکەمانەوە.
و مەبەستی خودا لەم کارکردنە لە پێناو ئێمە و لە ناوماندا ئەوە بوو کە ئێمە، کە بە نیعمەتی ئەوەوە ڕاستکراوینەتەوە، بكرێینە میراتگر بەپێی هیوای ژیانی هەتاهەتایی.
هەموو باوەڕدارێک ئێستا ژیانی هەتاهەتایی هەیە وەک خاوەندارێتییەکی ئێستا. سەرەڕای ئەوەش، هان دەدرێین دەست بگرین بە ژیانی هەتاهەتاییەوە وەک بابەتێکی ئەزموونی کرداری، و دواتر لەگەڵ هاتنی خوداوەند عیسای مەسیحمان، دەچینە ناو ژیانی هەتاهەتاییەوە بە تەواوی کامڵییەوە.
من ئێستا ژیانی هەتاهەتاییم هەیە لە جەستەیەکی فەوتاودا. لەو ڕۆژەدا جەستە، ڕۆح، و گیان بە تەواوی دەچنە سەر شێوەی کوڕە پیرۆزەکەی خودا. ئەوە ژیانێکی ڕاستەقینە دەبێت.
جێگەی پرسیارە ئایا سەرەتای ئایەتی ٨ ئاماژە بەوە دەکات کە پێشتر لە ئایەتەکانی ٤-٧دا خراوەتە بەردەممان، یان ئایا پێشەکییە بۆ ئەو وشانەی کە دوای خۆی دێن.
ئەگەر بە شێوەی دووەم وەریگرین، ئەوا هاوسەنگ دەبێت لەگەڵ یەکەم تیمۆساوس ١:١٥، کە تێیدا دەخوێنینەوە، "ئەمە وتەیەکی ڕاستە، و شایەنی هەموو قبوڵکردنێکە، کە مەسیح عیسا هاتە جیهان بۆ ڕزگارکردنی گوناهباران." لێرەدا پێمان دەوترێت، "ئەمە وتەیەکی ڕاستە، و من دەمەوێت تۆ بەردەوام جەخت لەسەر ئەم شتانە بکەیتەوە، تا ئەوانەی باوەڕیان بە خودا هێناوە، وریابن بۆ پاراستنی کارە چاکەکان." هەموو شتێکی لەم جۆرە باش و سوودبەخشن بۆ مرۆڤەکان.
بەڵام سەرقاڵبوون بە بیردۆزە بێهوودەکان هیچ بەهایەکی نییە بۆ ژیانێکی پیرۆز، و بۆیە دەخوێنینەوە: "بەڵام خۆت بەدوور بگرە لە پرسیارە گەمژانەکان، و شەرەفنامەکان، و مشتومڕەکان، و کێشمەکێشەکان لەسەر یاسا؛ چونکە بێسوود و بەتاڵن." ئاسانە مرۆڤ خۆی تەرخان بکات بۆ بەرگریکردن لە هەندێک بۆچوون کە لە بنەڕەتدا ڕەوشتێکی پیرۆزکەرییان نەبێت، بەڵام خزمەتکاری مەسیح ئامۆژگاری کراوە کە خۆی بەدوور بگرێت لە هەموو شتێک کە تەنها سروشتێکی مشتومڕاوی بێت، و پێش هەموو شتێک، ئاوەدانیی گەلی خودا لەبەرچاو بگرێت.
ئایەتەکانی 10-11 پەیوەندی بە کەسێکەوە هەیە کە ئەم ئامۆژگارییانە ڕەت دەکاتەوە. «لە کەسێکی بیدعەچی دوای یەکەم و دووەم ئامۆژگاری، دوور بکەوە، چونکە دەزانیت کەسێکی وا گۆڕاوە و تاوان دەکات، لەلایەن خۆیەوە حوکم دراوە.»
گومڕا لە ڕاستیدا کەسێکی دووبەرەکی دروستکەرە، زیاتر خەمی کۆکردنەوەی لایەنگرانە بۆ خۆی و پاراستنی تێڕوانینێکی تایفەگەرییە بۆ ڕاستی، نەک پابەندبوون بە تەواوی وەحییەوە و داواکردنی بەرەکەتی هەموو گەلی خودا. خولیای تایبەتی ئەو ڕەنگە ڕاست بێت یان نا، بەڵام ئەو بەکاری دەهێنێت بۆ دروستکردنی قوتابخانەیەکی بیروڕا.
پیاوێکی وا دەبێت لێی دووربکەوێتەوە دوای ئەوەی دوو جار ئامۆژگاری کراوە بۆ ئەوەی واز لە ڕەفتارەکەی بهێنێت. هەمان وشەیە کە لە 1 تیمۆساوس 4:7؛ 1 تیمۆساوس 5:111 تیمۆساوس 5:11؛ و 2 تیمۆساوس 2:23 هاتووە، و لەو دەقانەدا وەرگێڕدراوە بە "ڕەتکردنەوە" و "خۆپاراستن".
لێرەدا هیچ ئاماژەیەک نییە بۆ دوورخستنەوەی پیاوەکە لە کەنیسە. فێرکردنی هەڵە کە دژی ڕاستیی بنەڕەتییە، مەبەست نییە، بەڵکو پیاوی ناکۆک دەبێت ڕەت بکرێتەوە؛ بە واتایەکی تر، خەڵک نابێت گوێی لێ بگرن. ئەنجامەکە ئەوە دەبێت، ئەگەر ئەو سوور بێت لەسەر ڕێچکەکەی، کە لە کۆتاییدا خۆی دەچێتە دەرەوە.
ئایەتەکانی کۆتایی هەموویان تایبەتن بە ژیانی کەسییەوە. پۆڵس خەریکە یان ئارتێماس یان تیخیکۆس دەنێرێت بۆ کریت بۆ ئەوەی تیتۆس ئازاد بکات، کە دواتر دێتە لای لە نیکۆپۆلیس، چونکە لەوێ نێردراوەکە بڕیاری دابوو زستان بکاتەوە.
زێناس، پارێزەرەکە – ڕەنگە پارێزەرێکی جووی گۆڕاو بێت، واتە، مامۆستایەکی یاسای موسا، یان (ئەوەی لە ناوی ناجووەکەیەوە زیاتر ئەگەری هەیە) پارێزەرێکی یاسایی کە بووەتە خزمەتکاری مەسیح – و ئەپۆلۆس بە ئاشکرا ئەوانیش سەردانی کریتیان کردبوو. تیتۆس ئامۆژگاری کرا کە یارمەتییان بدات لە گەشتەکەیاندا، بە بینینی ئەوەی کە لە شتە کاتییەکاندا گرنگییان پێدرابوو، بۆ ئەوەی لە پێویستیدا نەهێڵرێنەوە.
خۆدی پیرۆزەکان هاندەدرێن کە لە پیشە بەسوودەکاندا کار بکەن بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانیان. وا دیارە ئەمە واتا ڕاستەقینەکەی ئامۆژگارییەکە بێت. مەسیحییەکە دەبێت دوور بکەوێتەوە لە تەنها پیشە قازانجخوازەکان یان سەرچاوەکانی بژێوی، ئەگەر بەڕاستی نەبن بە "پیشەی ڕاستگۆیانە" بۆ خێری مرۆڤایەتی.
پۆڵس و هاوڕێکانی سڵاو لە تیتۆس دەکەن، سڵاوی خۆیان دەنێرن بۆ هەموو ئەوانەی کە لە باوەڕدا خۆشیان دەوێن.
نامەکە بە بەرەکەتی پۆڵسیی باو کۆتایی دێت، «نیعمەت لەگەڵ هەمووتاندا بێت. ئامین.»