ئەم بەشە باس لە قۆناغی "تەنگانەی گەورە" دەکات، سەرنج دەخاتە سەر ڕۆڵی یەکێتی و دامەزراندنی شانشینی خودا. تیشک دەخاتە سەر سروشتی جیاوازی ڕۆحی مرۆڤ و پێشبینی گەمارۆیەکی داهاتووی قودس دەکات لەلایەن نەتەوە جیاوازەکانەوە، لەوانە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی زیندووکراوە، دژە مەسیح، و هێزەکانی باکوور و باشوور. دەقەکە باس لە شکستی کۆتایی ئەم دوژمنانە دەکات، کە دەبێتە هۆی دووبارە بنیاتنانەوەی قودس و کۆکردنەوەی هۆزەکانی ئیسرائیل لەژێر فەرمانڕەوایی مەسیحدا.
بەشی 12.
سێ بهشی کۆتایی نزیکهی تهواوی پهیوهندییان بهو ماوهیهوه ههیه که ناونراوه به چهرمهسهریی گهوره، یان کاتی تهنگانهی یهعقوب، لهگهڵ دامهزراندنی شانشینهکه دوای ئهوه. سهرنجمان پێشتر ئاڕاستهی ئهو وهرزه کورت بهڵام گرنگه کراوه لهوهی که سهبارهت به دژهمەسیح سهرنجمان داوه. ئهوه ئاکامی ڕهوشتیی ڕهتکردنهوهی خوداوهند یهسووعه، و دهبێته کۆتا دهرخستنی حکومهتیی تووڕهیی یههوه بههۆی ئهو ههڵه زۆر گهورهیهی لهلایهن یههوداوه کراوه.
ئەو لە یەکەم ئایەتدا باسی خۆی دەکات وەک ئەوەی کە ئاسمانەکان بڵاو دەکاتەوە، و بناغەی زەوی دادەنێت، و ڕۆحی مرۆڤ لە ناوی دروست دەکات.
ئەم بڕگەیەی دوایی شایستەی سەرنجی وردی ئێمەیە. خودا ڕۆحی مرۆڤ لە ناوی دا دروست دەکات. کەواتە ڕۆح قەوارەیەکە کە جیاواز لە جەستە بوونی هەیە. نابێت لەگەڵ هەناسە تێکەڵ بکرێت، و تەنها وەک مێشکیش نییە. مێشک یەکێکە لە کارکردەکانی ڕۆح، چونکە شوێنی ژیرییە.
“کێ شتەکانی مرۆڤ دەزانێت، جگە لە ڕۆحی مرۆڤ کە تێیدایە؟ بە هەمان شێوە، شتەکانی خودا هیچ مرۆڤێک نایزانێت، جگە لە ڕۆحی خودا.” (یەکەم قۆرینتیۆس ٢:١١)
لە ڕووی لۆژیکییەوە مەحاڵە کەسایەتی ڕۆحی مرۆڤ ڕەت بکەیتەوە و بە هەمان شێوە کەسایەتی ڕۆحی خودا ڕەت نەکەیتەوە. ڕۆح مرۆڤی ڕاستەقینەیە، کە لە کاتی ژیاندا لە جەستەدا نیشتەجێیە، و لە کاتی مردندا خێمەی جەستە دادەنێت و بە ڕووتی دەردەچێت بۆ جیهانی نەبینراو، کە جوولەکەکان پێی دەڵێن شیئۆل، و یۆنانییەکان پێی دەڵێن هادیس. ئەمە گۆڕ نییە، بەڵکو دۆخی ڕۆحە کۆچکردووەکانە، چ ڕزگاربووبن یان ونبووبن. ڕۆحی باوەڕدار "لە جەستە دوورە و لەگەڵ پەروەردگارە." هی ئەوانەی ڕزگارنەبوون "لە ئازاردایە،" بەڵام چاوەڕێی دادگاییکردنی کۆتاییە، کاتێک "مردن و هادیس دەڕژێنرێنە ناو دەریاچەی ئاگرەوە" (بینین ٢٠:١٥).
سەددووسییەکانی هەموو جۆرێک نکۆڵی لە کەسایەتی ڕاستەقینەی ڕۆح دەکەن، وەک شتێکی نەبینراو کە لەناو ئەو مرۆڤەدا دروست بووە کە چاومان پێی دەکەوێت. خودا ئەم دروستکردنە تایبەتە بە دروستکردنی ئاسمان و زەوییەوە دەبەستێتەوە.
"خودا یەزدان ئاوا دەفەرموێت، ئەوەی ئاسمانەکانی دروست کرد و بڵاوی کردنەوە؛ ئەوەی زەوی بڵاو کردەوە و ئەوەی لێی دێتە دەرەوە؛ ئەوەی هەناسە دەداتە خەڵکی سەر زەوی، و ڕۆحیش دەداتە ئەوانەی تێیدا دەڕۆن" (ئیشایا 42:5).
لێرە هەناسە و ڕۆح بە ڕوونی لێک جیاکراونەتەوە. یەکێکیان کاتییە، ئەوی تریان بۆ هەمیشە دەمێنێتەوە. ڕاستە، وەک بڵێین، ئەم لێدوانە سەبارەت بە ڕۆحی مرۆڤ لێرەدا بە شێوەیەکی لاوەکی خراوەتەڕوو؛ بەڵام سەرەڕای ئەوەش، زۆر گرنگە و پارێزگارییەکی ڕوونە لە دژی سەدوقییەت، ئەگەر بە وریاییەوە بیر لێ بکرێتەوە.
لە ئایەتی 2دا قودس، ناوەندی هەموو ڕێگاکانی خودا سەبارەت بە زەوی، دەناسێنرێت، و گەمارۆدانێک باس دەکرێت، کە بە ڕوونی هی ڕۆژانی کۆتاییە. قودس ئەوکاتە دەبێتە پەرداخێکی لەرزین، یان سەرگەردانی – واتە، خواردنەوەیەکی سەرخۆشکەر – بۆ هەموو نەتەوەکان. بە ئارەزوویەکی نزیکەی شێتانە بۆ کۆنترۆڵکردنی شارە کۆنەکە کە لەلایەن هەمووانەوە وەک کلیلەکەی ڕۆژهەڵات ناسراوە، هەوڵی بێهیوایانە دەدەن بۆ بەدەستهێنانی سەروەری بەسەریدا. بەڵام ئەوکاتە، وەک چۆن بە درێژایی سەدەکان بووە، بەردێکی قورس دەردەچێت. هەموو نەتەوەیەک کە خۆی پێوە قورس بکات لەگەڵیدا لەناو دەچێت، تەنانەت ئەگەر هاوپەیمانییەکیش بۆ ئەم مەبەستە لە نێوان هەموو گەلانی زەوی پێشبینیکراودا دروست بکرێت (ئایەتی 3).
بەڵام، ژمارەیەک هێز دەبن، کە هەر یەکەیان بۆ خۆی کار دەکات، لە کاتی تەنگانەدا. ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی زیندوو دەکرێتەوە لە شێوەی دە شانشین کە بە خۆبەخشانە پێکەوە یەکدەگرن، و پشتیوانی خۆیان پێشکەش دەکەن بەو کەسایەتییە بێدینەی کە لە بەشی یەکەمی وهحی ١٣:٠ ناودێرکراوە بە دڕندە، کە پایتەختەکەی لە ڕۆما دەبێت، و بە شانازییەوە پێی دەوترێت شاری هەتاهەتایی. لە ئۆرشەلیم خۆیدا دژە-مەسیح فەرمانڕەوایی دەکات، دوای ئەوەی پەیمانێکی هێرشبردن و بەرگری لەگەڵ دڕندەکەدا بەستووە. ئەو دڕندەی دووەمی وهحی ١٣:٠ـە، کە خۆی وەک بەرخی خودا نیشان دەدات، بەڵام قسە ئەژدیهاییەکەی سروشتی ڕاستەقینەی ئاشکرا دەکات.
دژی ئەو، وەک لە دانیال ١١:٠دا پێشبینی کراوە، دوو هێزی ڕکابەر خۆیان دادەنێن، هەوڵدەدەن ئۆرشەلیم بەدەستبهێنن و ئەو و یەکتر لەناوببەن، واتە، پاشاکانی باکوور و باشوور. واتە، هێزێکی میسری گرنگییەکی دیار بەدەستدەهێنێت و چاوی لە فەلەستین دەبێت لەو کاتی تەنگانەیەدا، بەڵام لەلایەن هێزێکی باکوورییەوە بەرەنگاری دەکرێتەوە کە لەو خاکەدا نیشتەجێیە کە ئێستا پێی دەوترێت تورکیا لە ئاسیا. ئەمە هەمان ئاشوورییەکەیە کە زۆر جار باس کراوە.
لە باکووری دوورتر ئیمپراتۆرییەتی گەورەی گۆگ دەبێت، دوژمنی کۆتایی کە دێتە سەر قودس، کە بێگومان ڕووسیایە، هەمیشە دوژمنی سەرسەختی جوولەکەکان بووە، و بە پەرۆشییەوە چاوی لە خاکەکەیانە. کۆتایی ئەم هێزە لە یەحزەقیال ٣٨:٠ و ٣٩ پێشبینی کراوە.
هاوپەیمانییەکی تر لە پەرتووکی بینیندا باس کراوە وەک "پاشاکانی ڕۆژهەڵات،" یان، "هەڵهاتنی خۆر؛" بەڵام وا دیارە هۆردەکانی ئەم نەتەوانە بە زەحمەت دەگەنە خاکەکە پێش ئەوەی سزاکە دابارێت. گرنگە کە ژاپۆن ناودەبرێت بە شانشینی خۆری هەڵهاتوو. کێ دەتوانێت بڵێت کە ترسی ئیمپراتۆری ئەڵمانیا لە "مەترسیی زەرد" لەسەر شتێکی بەهێزتر نییە وەک کابوسێکی سیاسی؟
لە کاتی کۆتاییدا، سوپای بەهێز لە هەموو لایەکەوە لە دژی قودس کۆدەبنەوە، تەنها پێش دەرکەوتنی مەسیح بە شکۆوە. ئەوان لە شەڕە گەورەکەی هەرمەگەدۆن پێکدادەدەن، کە لەمێژە لەلایەن پێغەمبەرانەوە پێشبینی کراوە، و بە کورتی لە ئایەتەکانی 4 و 5 وێنا کراوە، بەڵام بە وردی زیاتر لە بەشی 14 و لە بینین 19:0 وەسف کراوە.
لەدوای تێکشکانی تەواوی هەموو دوژمنانی ئیسرائیل، حکومەت بەتین لە یەهودا جێگیر دەکرێت، و ئۆرشەلیم بە شکۆیەکی بێ وێنە دووبارە بنیات دەنرێتەوە، و گەلێکی ڕزگارکراو و دڵخۆش تێیدا نیشتەجێ دەبن (ئایەتی 6).
دە هۆزەکە دوای دامەزراندنی شانشینەکە کۆدەکرێنەوە. سەرەتا خێمەکانی یەهودا ڕزگار دەکرێن، پاشان ماڵی داود لێیان جیا دەکرێتەوە، و یەکێک لێیان هەڵدەبژێردرێت، کە وەک شازادە-جێنشین لەسەر زەوی کار دەکات بۆ کوڕی ڕاستەقینەی داود کە لە ئاسمانەوە فەرمانڕەوایی دەکات. دواتر، وەک لە چەندین نووسراوی پیرۆزەوە فێر دەبین، دە هۆزەکە ڕێگای سەهیۆن دەپرسن و لە هەموو ئەو وڵاتانە دەگەڕێنەوە کە لێیان دەرکراون.
بەم شێوەیە ئەو دەوڵەتە نموونەییە دەگاتە دی، کە ماوەیەکی زۆرە پێشبینی کراوە لەلایەن پێغەمبەرە ئیلهامپێدراوەکانەوە، کاتێک پەروەردگار خۆی دەبێتە پارێزەری گەلەکەی، و لاوازترینیان وەک داود دەبێت، پارێزەری قارەمانی ئازادییەکانی ئیسرائیل، کە ماڵەکەی لە پەیوەندی ڕاستەوخۆدا دەبێت لەگەڵ ئاسمان، بەم شێوەیە تیۆکراسییەکی پاک لەسەر زەوی دادەمەزرێنێت، کاتێک هەموو دوژمنێک لەناو دەبرێت و ئاشتی و نیازپاکی لە هەموو شوێنێک باڵادەست دەبێت (ئایەتەکانی ٧، ٨).
هەموو ئەمانە گەلی هەڵبژێردراو زۆر لەمێژە دەیتوانی چێژی لێوەرگرێت، ئەگەر تەنها گوێڕایەڵی بانگەوازی ڕۆحیان بکردنایە بۆ تۆبە، وەک لە کردارەکان بەشی 2دا هاتووە. ئەوە بانگەوازێک بوو بۆ خۆ-دادگاییکردن و خۆ-شۆڕکردنەوە لەبەردەم یەهۆڤادا بەهۆی تاوانی نەتەوەییانەوە، کە خاچکردنی مەسیح بوو. هەموو بەرەکەتەکانیان چاوەڕێی ئەمە دەکەن، کە نیشانەی چوونە ژوورەوەیان دەبێت بۆ ڕاستی بەهای کەفارەتی کاری خوداوەند عیسا. تەنها ئەوکات بە ڕۆح گەیشتبنە جەژنی گەورەی مانگی حەوتەم، کە ڕۆژی ڕاستەقینەی کەفارەتە.
لەم بارەیەوە فێرکردنی گرنگ هەیە لە بەشی ٢٣ی پەرتووکی لێڤییەکان. لەوێ ساڵنامەی ساڵانەی حەوت جەژنە گەورەکەمان هەیە. ڕۆژی شەممە وەک هێمای پشوو ناسێنراوە کە دوای هەموو سەردەمەکان دێت کاتێک ڕەوتی کات کۆتایی دێت، وەک لە پەرتووکی عیبرانییەکان 3:10-19؛ پەرتووکی عیبرانییەکان 4:1-11پەرتووکی عیبرانییەکان 4:1-11 ڕاگەیەندراوە.
پەسخە پێشاندەری خاچە، هەر وەک پێمان وتراوە کە
"مەسیح پەسخەی ئێمە لە پێناوی ئێمە قوربانی کرا."
ئەمە دەستبەجێ بەدوای جەژنی نانی فەتیرەدا دێت؛ بۆیە ئەو دەقەی ئاماژەی پێکراوە بەردەوام دەبێت لە گوتن،
"کەواتە با جەژنەکە بکەین، نەک بە هەویرترشی کۆن، نە بە هەویرترشی خراپە و بەدکاری، بەڵکو بە نانی فەتیرەی دڵسۆزی و ڕاستی." (1 قۆرینتیۆس 5:7، 1 قۆرینتیۆس 5:8).
ئەمە بانگەوازی تۆبەکردن دەخاتەڕوو، کە ئێستا بۆ جولەکە و گەلان بە یەکسانی درێژکراوەتەوە، ئەوانەی لەژێر خوێنی پەنابەخشی بەرخی سەربڕاودا ئارام دەگرن، دەبێت بە پیرۆزی لە هەموو خراپەیەک جیا ببنەوە، و چاوەڕێی کاتی تەواوی ڕزگاربوونەوەیان دەکەن.
بەڵام ئەمە بە پێویست ئاماژە بە بانگەوازە ئاسمانییەکە ناکات؛ بۆیە دواتر دەگەینە ڕۆژی پەنتەکۆست، یان جەژنی هەفتەکان، کاتێک قوربانییەکی نوێی ژەمەخۆراکی لەبەردەم یەهۆڤا پێشکەش کرا، کە ڕاستیی ئێستای ئەو نهێنییەی دەردەخست کە هەرگیز ئاشکرا نەکرابوو تا ڕەتکردنەوەی کۆتایی گەواهیی یەزدان و نێردراوانی لەلایەن ئیسرائیلەوە وەک نەتەوەیەک. سەرنج بدە کە ئەمە لە مانگی سێیەمدا بوو.
پاشان پشوویەکی درێژ هەیە، تا مانگی حەوتەم. ئێستا، وەک ڕوونە کە پەنتیکۆست بانگکردنی گەلێک بۆ ناوی گەورە لەنێو نەتەوەکاندا لەخۆدەگرێت، دیارە کە هەموو جەژنەکانی مانگی حەوتەم بەتایبەتی ئاماژە بە ئیسرائیل دەکەن کاتێک تەواوبوونی نەتەوەکان دێتە ناوەوە، و کەڕەنای بانگکردنەوە جارێکی تر گەلی زەمینی خودا بانگ دەکات بۆ ئەوەی لە دەوری خۆی لە خاکی باوباپیرانیان کۆببنەوە. ئەو کەڕەنایە لێدەدرێت کاتێک کڵێسا بۆ ئاسمان بەرز کراوەتەوە. ئەمە جەژنی کەڕەناکان بە جوانی وێنای دەکات. ئەوە بەئاگاهاتنەوەی ئیسرائیلە کاتێک پەردەکە دەست بە لادان بکات. (بڕوانە ڕۆما ١١:٠، و هتد.). پاشان بانگەوازەکە دێت بۆ خۆبچووککردنەوە و پەشیمانی دڵ بۆ گوناهە ترسناکەکەیان، کە لە خاچدا دەرکەوت، و بە ڕەتکردنەوەی ڕۆحی پیرۆز تەواو بوو. ئەمە، بۆ ئەوان، ڕۆژی گەورەی کەفارەتە. سەدەکانی درێژ تێپەڕیوون لەوەتەی قوربانییەکە خوێنی ڕژا، بەڵام ئەوان هەرگیز ڕۆژی ڕۆژووگرتن و ئازاردانی ڕۆحیان نەگرتووە کە خودا لەگەڵ پێشکەشکردنی قوربانییەکەدا یەکی خست بۆ ئەوەی کەفارەت بۆ ڕۆحەکانیان بکات.
بۆ ئەمە دێن لە کاتی تەنگانەی قووڵیاندا، تەنها پێش دەرکەوتنی خاچکراوەکە بە شکۆمەندی باوکی، و هەموو پیرۆزەکانی لەگەڵیدا. کەواتە، ئەمە ئەو شین و گریانەیە کە لە پەرتووکی بینین 1:7 ئاماژەی پێکراوە، و لێرە، لە ئایەتەکانی 10 بۆ 14. لەو دەقە بینینئامێزەدا دەخوێنینەوە،
"ئەوەتا، ئەو بە هەورەکانەوە دێت؛ و هەموو چاوێک دەیبینێت...و هەموو هۆزەکانی زەوی بەسەریدا شیوەن دەکەن."
مەبەست گریان بە ترسەوە نییە، بەڵکوو شیوەنی پڕ ئازاری پاشماوەی بەئاگاهاتوو کاتێک تێدەگەن لە بێدینییە ترسناکەکە کە باوباپیرانیان تاوانبار بوون تێیدا بە خاچکردنی پەروەردگاری شکۆمەندی.
خودی خودا بەسەر بنەماڵەی داود و دانیشتووانی ئۆرشەلیم ڕۆحی نیعمەت و پاڕانەوەکان دەڕێژێت، و
"سەیری من دەکەن کە کونجیان کردووم، و بۆی دەگرین، وەک چۆن یەکێک بۆ تاکە کوڕەکەی دەگریێت، و تاڵ دەبن بۆی، وەک چۆن یەکێک بۆ نۆبەرەکەی تاڵ دەبێت" (ئایەت 10).
وشەی "سەیرکردن" ڕەنگە بە "تێڕامان" وەرگێڕدرێت. ئەمە ئاماژەیە بۆ سەرنجێکی قووڵ، تەماشاکردن بە وردبینی، بۆ ئەوەی هەموو هێڵێکی ڕوخساری ئەو لەسەر ڕۆحیان جێگیر بێت. ڕوخساری جارێک شێوێنراوی، دەستە کون کراوەکان و لایەکەی – هەمووی بە شێوەیەکی هەمیشەیی لەسەریان نەخشێنراو دەبێت. کاتێک بەم شێوەیە فێر دەبن کە ئەو کەسەی وەک تاوانبار و کفرکەر ڕەتکرایەوە، لە ڕاستیدا خوداوەندی شکۆمەندی بوو، خەم و پەشیمانییان بێسنوور دەبێت.
ئێمە دوو وێنەی پەیمانی نوێمان هەیە بۆ ئەم دیمەنە: تۆماس نێردراو، کە پێی دەوترا دیدیمۆس (دووانەکە)، باوەڕی هێنا کاتێک بینی. لە پاشماوەی یەهودا، دووانەکەی تر – ڕێگەم پێدەدەی بڵێم؟ – دێتە پێشەوە، بە هەمان شێوە بێباوەڕ دەبێت تا نیشانەکانی ڕم و بزمارەکان بسەلمێنن کە قایلکەرن.
پاشان لە شاولى تارسوسدا نموونەیەکی باڵای هەمان پاشماوەمان هەیە. بە ڕقەوە لە ناوى یەسووع، بە ڕێگای خۆیدا دەچوو، بە پەرۆشییەوە هەموو ئەوانەی دەچەوساندەوە کە ئەو ناوەیان خۆشدەویست، تاوەکو بە ڕووناکییەک لە ئاسمانەوە ڕاگیرا: چاوەکانی، کە لە شکۆمەندی زەوی کوێر ببوون، سەیری پیرۆزترین شوێنیان دەکرد؛ و لەوێ، لەسەر تەختی خودا، ناسرانییەکەی دەبینێت! بەم شێوەیە ئەو یەکێک بوو کە پێش کات لەدایک بوو؛ واتە، پێش ئەو کاتەی کە، بە بینینێکی هاوشێوە، پاشماوەکە دەهێنرێتە گریان، وەک ئەو کردی،
خودایە، دەتەوێت چی بکەم؟
ڕۆژ و شەوانی تاریکییەکەی هاوتای ئەو ماوەی ماتەمینییەیە کە لێرەدا خراوەتەڕوو.
"لەوە ڕۆژەدا ماتەمینییەکی گەورە لە قودس دەبێت، وەک ماتەمینییەکەی هادادرەمۆن لە دۆڵی مەگیدۆن" (ئایەتی ١١).
ئاماژەکە بە گشتی وا دادەنرێت کە بۆ خەمێکی گەورەیە کە بەسەر یەهودادا هات کاتێک یۆسیا کوژرا، لە هەمان دۆڵدا کە پەروەردگار هێشتا دەردەکەوێت بۆ دادگاییکردنی سوپاکانی ڕق لێبووانی گەلە زەمینییەکەی. مەگیدۆن، بێگومان، هەرمەگیدۆنە، دۆڵی سەربڕین، لە وهحی ١٦:١٦.
لە ئایەتەکانی ١٢ تا ١٤ خەڵکەکە دابەش کراون بەسەر چین و توێژە جیاوازەکاندا. بنەماڵەی ماڵی داود، پاشایەتیی یەهودا، بە جیا شین دەگێڕن. ماڵی ناسان، هەمان ئەو پێغەمبەرەی کە جارێک داودی لەسەر گوناهەکەی سەرزەنشت کرد، ئەوانیش بە جیا شین دەگێڕن. پاشان بنەماڵەکانی لێڤی و شیمعی، یان شیمۆن، هەن، کە جارێک لە خراپەکاریدا یەکیان گرتبوو، ئێستا هەر یەکەیان بەشدارن، هەرچەندە بە جیا، لە دانپێدانانی هاوبەشدا لەبەر گوناه.
کەواتە هەموو خێزانێک بەشداری دەکات لە ئازاری ڕۆحدا کە درێژ دەبێتەوە تا دەرکەوتنی شکۆداری ئەو کە ماوەیەکی زۆر لەمەوبەر بە خوێنی خۆی چوو بۆ پیرۆزگای ئاسمانی.
جەژنێکی تر کۆتایی بە زنجیرەکە دێنێت لە لاوییەکان 23:0. لەوە، بەشی 14ی پێغەمبەرەکەمان باسی دەکات؛ بۆیە وازی لێدێنم تا دەگەینە ئەو بەشە.