Chapter 1: # شوێنەوارە بەناوبانگەکان و سەرسوڕهێنەرە سروشتییەکانی جیهان لێرەدا لیستێک لە هەندێک شوێنەواری بەناوبانگ و سەرسوڕهێنەری سروشتی لە وڵاتە جیاوازەکانەوە خراوەتەڕوو: ## ئەمریکای باکوور * **ویلایەتە یەکگرتووەکان**: * پردی دەروازەی زێڕین (سان فرانسیسکۆ، کالیفۆرنیا) * پەیکەری ئازادی (شاری نیویۆرک) * گراند کانیۆن (ئەریزۆنا) * **کەنەدا**: * تاڤگەکانی نایاگرا (هاوبەشە لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان) * **مەکسیک**: * چیچن ئیتزا ## ئەمریکای باشوور * **بەڕازیل**: * پەیکەری مەسیحی ڕزگارکەر (ڕیۆ دی جانیرۆ) * **پیرۆ**: * ماچو پیچو * **ئیکوادۆر**: * دوورگەکانی گالاپاگۆس * **ڕووباری ئەمازۆن**: (چەندین وڵات دەگرێتەوە، بە پلەی یەکەم بەڕازیل، پیرۆ، ئیکوادۆر، کۆڵۆمبیا، بۆلیڤیا، ڤەنزوێلا، گویانا، سورینام، گویانا فەڕەنسی) ## ئەورووپا * **فەڕەنسا**: * تاوەری ئیفڵ (پاریس) * مۆزەخانەی لووڤەر (پاریس) * **ئیتاڵیا**: * کۆلۆسیۆم (ڕۆما) * کڵێسای سانت پیتەر (شاری ڤاتیکان، ڕۆما) * **شانشینی یەکگرتوو**: * بیگ بێن و کۆشکی وێستمینستەر (لەندەن، ئینگلتەرا) * ستۆنهێنج (ئینگلتەرا) * **ئەڵمانیا**: * دەروازەی براندنبێرگ (بەرلین) * **ئیسپانیا**: * ساگرادا فامیلیا (بەرشەلۆنا) * **یۆنان**: * ئەکرۆپۆلیسی ئەسینا (ئەسینا) * پارتینۆن (ئەسینا) * **شاری ڤاتیکان**: * کڵێسای سانت پیتەر (ڕۆما، ئیتاڵیا) ## ئاسیا * **چین**: * دیواری گەورەی چین * **هیندستان**: * تاجی مەحەل (ئاگرا) * **ژاپۆن**: * تۆکیۆ سکایتری (تۆکیۆ) * چیای فوجی * کینکاکو-جی (کیۆتۆ) * **میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان**: * بورج خەلیفە (دوبەی) * **ڕووسیا**: * کاتدراڵی سەینت باسیل (مۆسکۆ) * **کەمبۆدیا**: * ئەنگکۆر وات * **تورکیا**: * ئایا سۆفیا (ئیستانبوڵ) * گۆڕستانی هالیکارناسۆس * **ئوردن**: * پەترا * **ئیسرائیل**: * دەریای مردوو (هاوبەشە لەگەڵ ئوردن) * **عێراق**: * باخچە هەڵواسراوەکانی بابل (بابل) ## ئەفریقا * **میسر**: * هەڕەمەکانی جیزە * هەڕەمی گەورەی جیزە * ئەبوو هۆڵ * پەرستگای کەرنەک (لوکسۆر) * دۆڵی پاشاکان * **ئەفریقای باشوور**: * چیای تەخت (کەیپ تاون) * **تانزانیا**: * سێرێنگێتی * **زامبیا/زیمبابوی**: * تاڤگەکانی ڤیکتۆریا * **پەنەما**: * کەناڵی پەنەما (هەرچەندە لە ڕووی جوگرافییەوە ئەمریکای ناوەڕاستە، بەڵام زۆرجار لەگەڵ ئەفریقا/ئەمریکاکان بۆ لیستە جیهانییەکان پۆلێن دەکرێت) * **بیابانی سەحرا**: (چەندین وڵات لە سەرانسەری باکووری ئەفریقا دەگرێتەوە) ## ئۆقیانووسیا * **ئوسترالیا**: * خانووی ئۆپێرای سیدنی (سیدنی) * بەربەستی گەورەی شیلان ## سەرسوڕهێنەرە سروشتییە جیهانییەکان / سەرسوڕهێنەرە کۆنەکانی جیهان * **چیای ئێڤەرست**: (نیپاڵ/چین) * **شەفەقی باکوور**: (ناوچەکانی جەمسەری باکوور) * **شەفەقی باشوور**: (ناوچەکانی جەمسەری باشوور) * **کۆلۆسۆسی ڕۆدس**: (یۆنان) * **چرادانی ئەسکەندەرییە**: (میسر) * **پەیکەری زیووس لە ئۆڵۆمپیادا**: (یۆنان)