ڕۆژژمێری خوێندنەوەکان
دووشەممە، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ ئەوچوارەمحەفتەی دوای جەژنی قیامەت
ڕیکلامی ڤیدیۆیی
ڕیکلام
ڕیکلام
ڕیکلام
سەرنج!
بە خۆڕایی لە کاتێکدا یارمەتی دروستکردنی کڵێسا و پشتگیریکردنی قەشەکان دەدات لە ئۆگەندا.لێرە کلیک بکە بۆ زانینی زیاتر!
ماڵ»لێکدانەوەکانی کتێبی پیرۆز»ئینگلیزی»تێبینییەکانی ئایرۆنساید»ئیستێر
لێکدانەوەکانی کتێبی پیرۆز ئەستێر ٣ ===========================
تێبینییەکانی ئایرۆنساید لەسەر کتێبە هەڵبژێردراوەکان تێبینییەکانی ئایرۆنساید --------------------------------------------------
ئێستێر 2ئێستێرئێستئەستێرئێست 4
گەڕان بۆ...
پرسیار لە خوارەوە بنووسە:
سندووقی سەرچاوەکان
وەشانی چاپ پوختە مافی بڵاوکردنەوە پەرتووکناسی
نووسەرانی دیکە
بەشی 3
خەشمی عەمالیقی، و فەرمانی لەناوچوون
هامان ئێستا دەهێنرێتە سەر شانۆ، کە شوێنێکی گەورەی لە کتێبەکەدا داگیرکردووە، و تا ئەمڕۆش لەلایەن هەموو جوولەکەکانەوە نەفرەتی لێدەکرێت: "هامان، کوڕی هەمەداسای ئەگاگی، دوژمنی جوولەکەکان،" نازناوی گرنگی ئەوە. کاتێک ناوی ئێستاش دەهێنرێت، جوولەکە ئۆرتۆدۆکسەکان تف دەکەن و نەفرەتی لێدەکەن، یادەوەرییەکەی ئەوەندە قێزەونە.
«لەدوای ئەم شتانە پاشا ئەحشوێرۆش هامانی کوڕی حەمەداسای ئەگاگی بەرز کردەوە و پێشی خست، کورسییەکەی لەسەرووی هەموو میرەکانی ترەوە دانا کە لەگەڵی بوون» (ئایەتی ١). ئەگاگ ئەو ناوە بوو کە بە پاشاکانی عەمالیق دەدرا، ئەو گەلەی کە «یەزدان هەتاهەتایە تووڕەیی لێیانە». کەواتە هامان، عەمالیقییەکی شاهانەیە – کۆتا کەسی بنەماڵە شانازیکەرەکەیەتی کە پلەیەکی کاریگەری و دەسەڵاتی هەبێت؛ چونکە بە مردنی ئەو و دە کوڕەکەی، ناوی عەمالیق، بەپێی فەرمایشتی یەهۆڤا، لەژێر ئاسمانەوە سڕایەوە.
بۆ تێگەیشتن لە هۆکاری هەڵوێستی نەگۆڕی مۆردەخای سەبارەت بە هامان، پێویستە بڕوانینە مێژووی ئەم گەلە جەنگاوەر و بێدینە.
لە پەیدابوون 36:12 سەرچاوەی عەمالیق دەدۆزینەوە، کە باوکی ئەو هۆزە بوو کە دواتر ناوی ئەوی هەڵگرت. «و تیمنا کەنیزەی ئەلیفاز، کوڕی عیسۆ بوو؛ و ئەو عەمالیقی لە ئەلیفاز بوو.» بڕوانە هەروەها 1 کتێبی ڕووداوەکان 1:36.
عەمالیق، کەواتە، لە عیسۆوە سەری هەڵدا، کە ئەدۆمە. عیسۆ هەمیشە نموونەیەکە لە جەستە. تەنانەت پێش لەدایکبوونی دووانەکە عیسۆ و یەعقوب، ئەوان پێکەوە ململانێیان دەکرد – وێنەی جەستە کە ئارەزووی دژی ڕۆح دەکات و ڕۆحیش دژی جەستە. عیسۆ نۆبەرەیە، و پاشان یەعقوب؛ چونکە «ئەوەی یەکەمە ڕۆحانی نییە، بەڵکو سروشتییە؛ و پاشان ئەوەی ڕۆحانییە» (1 کۆرنسۆس 15:46).
ئەمە دووبارە و دووبارە لە نووسراوە پیرۆزەکاندا خراوەتەڕوو، کە نۆبەرەکان وەلا دەنرێن بۆ ئەوەی ڕێگا خۆش بکرێت بۆ یەکێک کە لە جێگەی پیاوی دووەم بێت یان پیاوی دووەم دەربخات. قایین وەلا دەنرێت، و هابیل، کە لە سێسدا زیندوو کرایەوە، شوێنی پێشەنگی پێدەدرێت. ئیسماعیل دەبێت دەربکرێت بۆ ئەوەی ئیسحاق ڕێزی لێبگیرێت. مەنەشەش، ڕێگا بۆ ئەفرایم خۆش دەکات، وەک چۆن یوسف شوێنی نۆبەرەی پێدرابوو لە پێش ڕوبێنەوە.
نووسەری تێبینییەکانی ناو بایبڵی ژمارەیی ئاماژەی بە لێکچوونی نزیک لە دەنگ و واتادا کردووە لە نێوان ئادەم و ئەدۆمدا. ئەدۆم تەنها ئادەمی کۆنە کە زیندوو کراوەتەوە، و عەمالیقیش لێیەوە سەرچاوە دەگرێت.
ئەی، کەواتە چی لە جەستەوە دێت؟ تەنها ئارەزوو و هەوەسە ناخوداییەکان. لەمانە عەمالیق نموونەیە. «کە هەموومان لە کاتی ڕابردوودا لەناو ئەواندا ژیانمان بەسەر دەبرد، بە ئارەزووەکانی جەستەمان، ویستەکانی جەستە و مێشکمان جێبەجێ دەکرد؛ و بە سروشت منداڵی تووڕەیی بووین، وەک ئەوانی تر» (ئەفەسۆس ٢:٣).
لە پەیدابوون 14:7 دا عەمالیقییەکان دەبینینەوە، کە گەشەیان کردبوو بۆ هۆزێکی بەرچاو و لە دۆڵەکانی باشووری فەلەستین نیشتەجێ بوون، تێوەگلابوون لە ململانێ گەورەکانی باڵادەستیی ئیلامی. بەڵام کاتێک دواتر باس دەکرێن، کەسایەتی ڕاستەقینەیان دەبینین. لە حەڤدەهەمی دەرچووندا وەک یەکەم دوژمنی ئیسرائیل دەردەکەون، و دواتر بوونە دوژمنێکی زۆر بەردەوام. خودا تەنها ماوەیەکی کەم بوو گەلەکەی لە ستەمکاری دڵڕەقی میسری ڕزگار کردبوو. بە خوێن پارێزراو، جەژنی پەسخەیان بە متمانەیەکی پیرۆز خواردبوو لە کاتێکدا گەورە خوداوەندەکانی میسری دادگایی کرد و نۆبەرەی ئەوانەی کە وشەکەی ئەویان سووکایەتی پێکردبوو لێیدا. بە هێز ڕزگارکراو، بە سەرکەوتنەوە بەناو دەریای سووردا ڕابەرایەتی کرابوون، و لە کەناراوەکانی ڕۆژهەڵات گۆرانی خۆشییان دەوت کاتێک هێزی دوژمنیان شکاو بینی، و زانییان کە ئەوان گەلی کڕدراوی یەهوڤان. ئەو خستیانییە ژێر چاودێری خۆی، و خۆی بەرپرسیار کرد لە هەموو پێداویستییەکانیان. ئاوەکانی مارای شیرین کرد، و لە ژێر سێبەری ئیلیمدا فێنکی کردنەوە. نانی لە ئاسمانەوە پێدان، و قەلەڕەشەی کاتێک داوای گۆشتیان کرد.
بەڵام ئەوان نەیانتوانی بزانن کێ بوو کە مامەڵەیان لەگەڵ دەکرد. کاتێک لە ڕفیدیم جێگیر بوون، «ئاو نەبوو بۆ خەڵکەکە بیخۆنەوە.» ئەوان گلەییان لە موسا کرد، و تۆمەتیان خستە پاڵی کە هێناونیەتە دەرەوە بۆ ئەوەی بە تینوێتی بیانکوژێت. بەڵام خودا، کە هەمیشە بە نیعمەتی پاک کار دەکات، تاوەکوو، بە متمانەبەخۆبوونی خۆیان، خۆیان خستە ژێر یاساوە، بە موسای فەرموو، «پێش خەڵکەکە بڕۆ، و لەگەڵ خۆتدا هەندێک لە پیرانی ئیسرائیل ببە؛ و گۆچانەکەت، کە پێی لە ڕووبارەکەت دا، بیخەرە دەستتەوە و بڕۆ. سەیری بکە، من لەوێ لەسەر بەردەکە لە حۆریب لەبەردەمتدا دەوەستم؛ و تۆ لە بەردەکە دەدەیت، و ئاو لەوێوە دێتە دەرەوە، بۆ ئەوەی خەڵکەکە بیخۆنەوە. و موسا بەو شێوەیە کردی لەبەرچاوی پیرانی ئیسرائیل» (دەرچوون ١٧:٥، دەرچوون ١٧:٦).
وێنەیەکی جوانە، بێگومان، و بە ئاسانی تێدەگەیەنرێت لەسەر بنەمای دوو نووسراوی پەیمانی نوێ. «ئەو تاشەبەردە مەسیح بوو» (1 کۆرنسۆس 10:4). «عیسا وەستا و هاواری کرد و گوتی: «ئەگەر کەسێک تینوویەتی، با بێتە لام و بخواتەوە...» بەڵام ئەمەی دەربارەی ڕۆحەکە گوت، ئەوەی ئەوانەی باوەڕیان پێی هێنابوو وەری بگرن، چونکە هێشتا ڕۆحی پیرۆز نەدرابوو، لەبەر ئەوەی عیسا هێشتا شکۆدار نەکرابوو» (یۆحەننا 7:37، یۆحەننا 7:39). خاچەکە دەبوو بێت پێش ئەوەی وەک مرۆڤێک شکۆدار بکرێت. ئەو تاشەبەردە پیرۆزە دەبوو بە گۆچانی دادوەری لێی بدرێت پێش ئەوەی ڕۆحی پیرۆز بێت بۆ تێرکردن و پڕکردنەوەی هەموو ئەوانەی دەیانخواردەوە. ئەمە ئەو دیمەنە نهێنییەی حۆریبە کە قسەی لەسەر دەکات. ئیسرائیل بە شێوەیەکی نموونەیی ئاوی زیندوو دەخۆنەوە. دڵنیام کێشەکانیان ئێستا بۆ هەمیشە کۆتایی هاتووە! ئاه، دەبوو وابوایە؛ بەڵام، بەداخەوە، وا نەبوو. لەم ساتەدا دەخوێنینەوە، «ئینجا عەمالیق هات و لە ڕفیدیم لەگەڵ ئیسرائیل جەنگا.» و بەم شێوەیە ئارەزووەکانی جەستە هەمیشە دەبنە ڕێگر لە بەهرەمەندبوونی باوەڕدار لە کاریگەرییە فێنککەرەوەکانی ڕۆحی پیرۆز. مەسیحییەکە گەمارۆ دراوە بە دوژمنێکی بێوچان و پڕ لە ڕق کە کاری خۆی کردووە بەوەی ئەگەر بکرێت، لەو بەرەکەتە بێبەشی بکات کە بە مافی خۆیەتی.
ئەمە ئەو شتەیە کە وشەکە لە گالاتییەکان 5:16، گالاتییەکان 5:17 ئاماژەی پێدەکات: "کەواتە، من ئەمە دەڵێم: بەپێی ڕۆح بڕۆن، ئەوا ئارەزووی جەستە بەجێناهێنن. چونکە جەستە دژایەتی ڕۆح دەکات، و ڕۆحیش دژایەتی جەستە دەکات: ئەمانەش دژ بەیەکترن؛ بۆ ئەوەی (وەرگێڕانی وشە بە وشە) ئەو شتانە نەکەن کە دەتانەوێت."
چۆن ئەو پیرۆزەی بەو شێوەیە گیرۆدە بووە، ڕزگاری و سەرکەوتن بەدەست دەهێنێت؟ تەنها بە کوشتنی ئارەزووەکانی جەستەی کە لەسەر زەوین. بەڵام ناتوانێت ئەمە بە هێزی خۆی بکات. بۆیە موسا بە یەشوع دەڵێت: «پیاوانمان بۆ هەڵبژێرە و بڕۆن، لەگەڵ عەمالیق شەڕ بکەن: سبەی من لەسەر لووتکەی گردەکە دەوەستم، گۆچانی خودام بە دەستەوە دەبێت.» وێنەیەکی جوانە، بێگومان، بۆ نێوەنگیرە گەورەکەمان لە سەرەوە، «کە هەمیشە دەژی بۆ ئەوەی نێوەنگیرمان بێت.» هارون و حور دەبوو دەستەکانی موسا بەرز ڕابگرن، بەڵام خوداوەندە پیرۆزەکەمان پێویستی بە کەس نییە بەو شێوەیە یارمەتی بدات. داكۆكیكردنی ئەو هەمیشە بەردەوامە. تکاکانی ئەو بۆ پیرۆزەکانی بێ پچڕانن، و بەم شێوەیە دەتوانێت هەمیشە هەموو ئەوانە ڕزگار بکات کە بەهۆی ئەوەوە دێنە لای خودا. «ئەمەیە ئەو سەرکەوتنەی بەسەر جیهاندا زاڵ دەبێت، تەنانەت باوەڕەکەشمانە» (1 یۆحەننا 5:4).
لەم یەکەمین بۆنەی ڕق و هێرشی عەمالیق دژی گەلەکەی بوو کە "پەروەردگار بە موسای فەرموو: ئەمە لە کتێبێکدا بنووسە بۆ یادگاری، و لە گوێی یەشوعدا دووبارەی بکەرەوە: چونکە من بە تەواوی یادی عەمالیق لەژێر ئاسماندا دەسڕمەوە. و موسا قوربانگایەکی دروست کرد، و ناوی لێنا یەهۆڤا-نیسی: چونکە گوتی: لەبەر دەست لەسەر تەختی یاه، یەهۆڤا لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر لەگەڵ عەمالیقدا شەڕی دەبێت" (دەرچوون ١٧:١٤-١٦ – خوێندنەوەی پەراوێز). ئەمە گوناهە ترسناکەکەی عەمالیق بوو. ئەو، ئەگەر بکرێت، یەهۆڤای لەسەر تەختەکەی دادەماڵی، و دەسەڵاتەکەی داگیر دەکرد. بە هەمان شێوە ئارەزووە جەستەییەکان، کە دژی ڕۆح شەڕ دەکەن، پیرۆزەکە دادەماڵن و لە جێگەی ئەودا فەرمانڕەوایی دەکەن.
لە ژمارەکان ١٤:٤٤، ژمارەکان ١٤:٤٥ ئیسرائیل گوێڕایەڵی فەرمایشتی پەروەردگاری نەکرد، و بوێرییان کرد بچنە سەر لووتکەی گردەکە بە هێزی خۆیان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی دوژمنەکانیان. "ئینجا عەمالیقییەکان هاتنە خوارەوە... و شکستیان پێهێنان، هەتا حۆرمە." ئەو ساتەی کەسێکی پیرۆز لە فەرمانی خودا لادەدات خۆی دەخاتە ژێر دەسەڵاتی جەستە. هیچ سەلامەتییەک نییە جگە لە گوێڕایەڵی وشەکە.
بەلعام لە ژمارەکان ٢٤:٢٠دا پێشبینیی لەناوچوونی ئەم دوژمنە لووتبەرزە دەکات. "کاتێک سەیری عەمالیقی کرد، مەتەڵەکەی هەڵگرت و گوتی: عەمالیق یەکەم نەتەوە بوو؛ بەڵام کۆتاییەکەی ئەوە دەبێت کە بۆ هەتاهەتایە لەناو بچێت." موساش، لە دوا ئەرکی خۆیدا بۆ گەل، دەڵێت: "لەبیر مەکە عەمالیق چی لێ کردی لە ڕێگا، کاتێک لە میسرەوە هاتنە دەرەوە؛ چۆن لە دواوە پێی گەیشتیت، تەنانەت هەموو ئەوانەی لە دواتەوە لاواز بوون" (هەمیشە ئەوانەن کە دەبنە نێچیری ئارەزووەکانی جەستە)، "کاتێک ماندوو بوویت؛ و لە خودا نەترسا. بۆیە دەبێت... یادی عەمالیق لەژێر ئاسمانەوە بسڕیتەوە؛ لەبیری مەکە" (دووەم یاسا ٢٥:١٧-١٩).
ئێمە بە درێژی ئاماژە بەو ناخۆشیانە ناکەین کە عەمالیق لە ڕۆژانی دادوەراندا بەسەر ئیسرائیلدا هێنای، تەنها داوا لە خوێنەر دەکەین سەرنج بدات کە هەر کاتێک گەل بە وزەی باوەڕ و نزمبوونی خۆ-حوکمدان هەستانەوە، هەموو هێزی عەمالیق شکێنرا. خوێندنەوەی بە ئارامی و بە وردی لێکۆڵینەوە لە دادوەران ٥:٦ و ١٠ لەسەر ئەم بابەتە کارێکی بەسوود دەبێت.
سەبارەت بەو فەرمانەی بە شا شاول درا لە ڕێگەی ساموئێلەوە، لە 1 ساموئێل 15:0، ئێمە گێڕانەوەی ئیلهامبەخشی فەرمانی خودا و شکستی شاول لە جێبەجێکردنی وەردەگرین. زۆر فێرکەرە، هەروەها جێگەی سەرنجێکی تایبەتە، لە پەیوەندیدا بە خوێندنەوەی ئێمە بۆ کتێبی ئیستێر. فەرمان بە شاول درا کە «بڕۆ و عەمالیق لێبدە، و هەموو ئەوەی هەیانە بە تەواوی لەناو ببە، و لێیان خۆش مەبە.»
بەڵام، بەداخەوە، هەرچەندە پاشا گەنجەکە سەرکەوتنێکی سەرسوڕهێنەری بەدەستهێنا، و "هەموو گەلەکەی بە لێواری شمشێر بە تەواوی لەناوبرد،" ئەو ئاگاجی بەزەیی پێدا؛ و هامان شایەتە کە ئەویش بە هەمان شێوە شکستی هێنا لە لەناوبردنی باقی بنەماڵەی شاهانە. ئەگەر شاول دڵسۆز بوایە بۆ خودا، و گوێڕایەڵییەکی تەواوی بۆ وشەکەی نیشان بدایە، هامان هەرگیز نەدەهاتە سەر گۆڕەپانەکە. بێدڵسۆزییەکەی شاول پیلانەکەی "دوژمنی جولەکەکان"ی کردە شتێکی مومکین، و نەتەوە هەڵبژێردراوەکەی خستە بەردەم لەناوچوون. چ سەرکەوتنێک دەبوو بۆ شەیتان ئەگەر، لە جیاتی "لەناوچوونی تەواوی" عەمالیق، ئیسرائیل لەناو نەتەوەکاندا ڕیشەکێش کرابایە!
لێرەدا وانەیەکی جیدی هەیە. گوناهی لێ نەپرسراو، ئارەزووە خراپەکانی بێ لەناوبردن، دواتر دەبێتە هۆی کێشەیەکی گەورە. ئایا خوێنەر ئاگاداری ئەوەیە کە خۆی خەریکی ئارەزوویەکی جەستەیی دەکات – شتێک، ڕەنگە، کە کوشتنی قورس دیار بێت، چونکە زۆر خۆشەویستە لای، و لەگەڵ ئەوەشدا، زۆر بێ بایەخە؟ دڵنیا بە، ئەگەر لێی نەپرسرێتەوە، دەبێتە هۆی کارەساتێکی گەورە. ڕەنگە بۆ چەندین ساڵ بە بێ سەرنج تێپەڕێت، بەڵام ڕۆژێک دێت کە ئەویش، وەک هامان، بە هێزەوە هەڵدەستێت؛ و باش دەبێت ئەگەر ئەوکاتە نەبێتە هۆی تێکشکانێکی ڕەوشتی و ڕۆحی. ئایا باوەڕدارێکی گەنجە کە ئەم دێڕانە دەبینێت؟ قسەی ڕۆحی پیرۆز بۆ تیمۆساوس بیربهێنەوە، "لە ئارەزووە گەنجییەکانیش ڕابکە." هەر ئارەزوویەکی ناپیرۆز کە لە ڕۆحدا قبوڵ بکرێت، دەبێت لە کۆتاییدا ببێتە هۆی لەناوبردنی قوتابێتییەکەت، و تێکشکاندنی شایەتییەکەت.
شموئیل هیچ بەزەییەکی بە ئاگاجدا نەهات؛ بەڵام هەندێک لە منداڵەکانی – ڕەنگە تەنها یەکێکیان، و ئەویش، لەوانەیە، کۆرپەیەکی لاواز و بچووک – لێی ڕزگاریان بوو؛ و سەیری بکە، نزیکەی شەش سەد ساڵ دواتر، عەمالیقییەکی شاهانە و نەوەیەکی بنەماڵەی قیش، باوکی پاشا شاول، ڕووبەڕووی یەکتر دەبنەوە!
حامان لەپێش هەموو میرەکان پێشکەوتووە، چونکە گۆشت باش دەزانێت چۆن ڕێگەی خۆی بۆ پێشەوە بکاتەوە. هەمووان لەبەردەمی کڕنۆش دەبەن و دەسەڵاتی ئەویان قبوڵە، جگە لە پیاوێکی پیر و کۆڵنەدەر، کە بچووکە لە قەبارەدا و نەناسراوە لەنێو گەورەکاندا. "هەموو خزمەتکارانی پاشا، ئەوانەی لە دەروازەی پاشا بوون، کڕنۆشیان برد و ڕێزیان لە حامان گرت: چونکە پاشا وا فەرمانی دابوو دەربارەی ئەو. بەڵام مۆردەخای کڕنۆشی نەبرد و ڕێزی لێ نەگرت" (ئایەتی ٢).
لە هیچ کاتێکدا بەرزبوونەوەی ڕەوشتی مۆردەخای بەرزتر نەبووە وەک لەم ساتەدا. ئەو چیتر پیاوە فێڵباز و سیاسییەکەی بەشی دوو نییە. ئەو وەک پیاوێک دەدرەوشێتەوە کە لەسەر فەرموودەی خودای هەتاهەتایی دەوەستێت، با ئەنجامەکان هەرچییەک بن. چیتر مەیلی نییە گەلەکەی و خزمەکانی بشارێتەوە. ئەو وا لە هەمووان دەکات بزانن کە ئەو جوولەکەیە. بەو پێیە ناتوانێت کڕنۆش بۆ دوژمنە ئاشکرایەکەی یەهۆڤا ببات. یەزدان تووڕەیی هەیە بەرامبەر عەمالیق. هەروەها، لە بنەڕەتدا، مۆردەخای دەڵێت. ئەو لەگەڵ خودایە. لە ئێستاوە ئەو کەسایەتییەکە کە چێژبەخشە بۆ بیرکردنەوە لێی.
"ئینجا خزمەتکارانی پاشا، ئەوانەی لە دەروازەی پاشا بوون، بە مۆردەخایان گوت: «بۆچی فەرمانی پاشا پێشێل دەکەیت؟»" (ئایەتی ٣). لای ئەوان وادیارە سەرچاوەی گەمژەیی و کەللەڕەقییە. ئێمە نایخوێنینەوە کە هیچ کەسێکی تر، تەنانەت لە نەتەوەکەی خۆیشی، هێندەی ئەو ملکەچ نەبووبێت. بۆچی، لانیکەم، سەری دانەنەوێنێت؟ بۆچی لەگەڵ خەڵکەکە نەڕوات؟ بۆچی خۆی بە شێوەیەکی ناخۆش دیار بکات بە کەللەڕەقییە تایبەتەکەی؟ پیاوانی باشتر لەو، ڕەنگە، کڕنۆشیان بۆ هامان، سەرۆک وەزیری پاشا، بردبێت. بۆچی دەبێت ئەوەندە تەسکبین بێت کە ئەوە نەکات؟ لە وەڵامی هەموو ئەمانەدا مۆردەخای ڕەنگە وەڵامی دابێتەوە: خودا قسەی کردووە. ئەو ڕایدەگەیەنێت کە هەتاهەتایە تووڕەیی بەرامبەر عەمالیق دەبێت. من لەگەڵ ئەوم. گرنگ نییە ئەوانی تر چی دەکەن، من دەبێت بەوە بکەم کە لە کتێبەکەدا نووسراوە.
"جا ڕوویدا، کاتێک ڕۆژانە قسەیان لەگەڵ دەکرد، و گوێی لێ نەدەگرتن، کە بە حامانیان وت، بۆ ئەوەی بزانن ئایا کارەکانی مۆردەخای جێگیر دەبن یان نا؛ چونکە پێیانی گوتبوو کە ئەو جوولەکەیە" (ئایەتی ٤). ئێستا هیچ خۆدزینەوەیەک نییە: هەموو شتێک لە کۆتاییدا ئاشکرا بوو. دادوەرەکەی دەروازەی پاشا یەکێکە لە دیلە سووککراوەکان، و ئەو مەترسیی لەدەستدانی ناوبانگ و پلە دەکات، بەڵێ، تەنانەت ژیانی خۆشی، لە جیاتی ئەوەی ناپاک بێت بەرامبەر ڕاستیی خودا.
خزمەتکارانی پاشا دەیانەوێت بزانن ئایا کارەکانی مۆردەخای جێگیر دەبن یان نا. بێگومان جێگیر دەبن، چونکە ئایا ئەو لەگەڵ خودا و بۆ خودا نییە، کە "دەتوانێت وای لێبکات جێگیر بێت؟" هیچ کەسێک هەرگیز ناکەوێت کە بۆ خودا کار دەکات. هێزی ئەو بەسەر هەموو شتێکدا زاڵە. ڕەنگە ڕێگە بە تاقیکردنەوە و ناخۆشی بدات، بەڵام "هەرچییەک لە خوداوە لەدایک بێت، بەسەر جیهاندا زاڵ دەبێت." ئەو ڕاستە کە لەگەڵ خودایە.
کاتێک حامان گوێبیستی ئەو سووکایەتییە دەبێت کە بەو شێوەیە پێی کراوە، "پڕ دەبێت لە تووڕەیی." دەبێت تۆڵەی خۆی لەو جووە بێشەرمە بکاتەوە کە بەو شێوەیە ڕەتیدەکاتەوە دان بە ناوبانگیدا بنێت: بەڵام "پێی شەرم بوو تەنها دەست بۆ مۆردەخای ببات؛ چونکە گەلی مۆردەخاییان پێ نیشاندابوو: لەبەر ئەوە حامان هەوڵی دا هەموو ئەو جوولەکانە لەناوببات کە لە سەرانسەری پاشایەتی ئەحشوێرۆشدا بوون، تەنانەت گەلی مۆردەخاییش" (ئایەتەکانی 5، 6). ئای چ پشێوییەک بوو ئەو جووە بچووکە سەرکەشە ئێستا دروستی کردبوو! ئەگەر دەبێت ئەو جۆرە باوەڕە بەهێزانەی هەبێت، بۆچی نەیدەتوانی بۆ خۆیانی بهێڵێتەوە، و بە دوورکەوتنەوە لە ڕێگەی حامان، خۆی و هەموو گەلەکەی لەوە بپارێزێت کە ببنە مایەی بێزاری بۆ ئەو؟ نەیدەتوانی خۆی لەگەڵ دابونەریتەکانی سەردەم بگونجێنێت؟ ئایا نەیدەزانی کە ئێستا شتەکان جیاوازن لەوەی لە ڕۆژانی موسا، دادوەرەکان، و ساموێلدا بوون؟ ئایا ئەمە ئەو شێوازە نییە کە پیاوان ئەمڕۆ بیر دەکەنەوە؟ و بێگومان، زۆر کەس لە سەردەمی مۆردەخایدا بەو شێوەیە بیریان دەکردەوە: بەڵام بە هەموویان دەیتوانی وەڵامێکی سەرکەوتووانە بداتەوە، "ئەرکی منە گوێڕایەڵی خودا بم، و ڕێز لە وشەکەی بگرم. هەموو دەرئەنجامەکان بە ئەو دەسپێرم."
ئەمەیە کە هەمیشە پیاوی خودا لە هەموو سەردەمەکاندا تایبەتمەندییەتی. ئەم ڕۆحە بوو کە نوحی ڕاگرت لە شایەتیدان دژی جیهانێکی گەندەڵ و گوناهخواز لە کاتێکدا کەشتییە گەورەکەی لەسەر وشکانی دروست دەکرد. بەم وزەی باوەڕەوە موسا میسری بەجێهێشت؛ کالێب هاواری کرد، "ئێمە بە باشی دەتوانین زاڵ بین؛" گیدیۆن بە چرا و گۆزەوە چوو بۆ جەنگ؛ داود شەڕی زەبەلاحێکی زرێپۆشی کرد بە قەستەوانەی شوان و بەرد؛ یەهۆشافات گۆرانیبێژانی خستە پێشەوەی سوپاکەی لە کاتێکدا ئەوانی تر سەربازی سوارەیان دادەنا؛ دانیال پەنجەرەکانی کردەوە بۆ ئەوەی نوێژ بۆ خودای ئاسمان بکات؛ و پۆڵس ژیانی خۆی بۆ گەورەی خاچدراو و بەرزکراوە تەرخان کرد، و ڕەتی کردەوە خۆی بگونجێنێت لەگەڵ داواکارییەکانی پیاوانی سەردەمەکەی. هەروەها بەم ڕۆحی ملکەچبوونە بۆ ڕاستییە ئاشکراکراوەکە، ئەتاناسیۆس دوورخستنەوەی قبوڵ کرد نەک ملکەچ بێت بۆ ئاریانیزمی ئەو سەردەمە؛ ساڤۆنارۆلا سەرپێچی بەرپرسە بێڕەوشت و زێڕکۆکەرەکانی کڵێسا و دەوڵەتی کرد؛ لوتەر "نەخێر!"ە بەهێزەکەی خۆی وت لەبەردەم ئیمپراتۆر و قەشەکان و گەورەکانی ئیمپراتۆرییەتەکە؛ فارێل وێنە پیرۆزکراوەکانی فڕێدایە ناو ڕووبارەکە لەناو قەشە تووڕەکان و خەڵکدا؛ نۆکس شاژنێکی هێنایە لەرزین؛ و پەیماننامەچییەکان زیاتر حەزیان لەوە بوو وەک دڕندەکانی کێڵگە ڕاو بکرێن نەک خاوەندارێتی دەسەڵاتی ڕۆحیی پاشا و قەشە گەندەڵەکان بکەن؛ و کۆمەڵێکی زۆر، "کە جیهان شایەنیان نەبوو،" ڕەتیان کردەوە چۆک دابدەن یان مل کەچ بکەن بۆ یاسادانانی ناپیرۆز، خورافی، و مرۆیی، کە وشەی خودایان بێ کاریگەر کرد.
پیاوانی لەم شێوەیە دڵنیان کە لەلایەن بەرژەوەندیخوازە ملکەچەکانی سەردەمی ئێستاوە، بە جوداخواز و جیابووەوە و شتی تر ناویان لێ دەنرێت. بەڵام با ئەوانە دڵخۆش بن بەوەی بزانن کە خودا ڕازییە، و لە گرژیی ڕوخسار ناترسن، و بەدوای ڕەزامەندیی گۆشت و خوێندا ناگەڕێن.
پیلانی زەبەلاحی هامان بۆ لەناوبردنی نەتەوەی جوو شایستەی هاندەرە گەورەکەیەتی، ئەو ماری کۆنە، کە ئیبلیس و شەیتانە. ئەگاگیی شاناز تەنها بووکەڵەیەک بوو لە دەستی ئەودا. هامان دەیویست تۆڵە بکاتەوە بۆ ئەو سووکایەتییەی بە کەرامەتی کرابوو: ئیبلیس هەوڵی دەدا بەڵێنەکانی خودا پووچەڵ بکاتەوە. دوژمنە ترسناکەکەی خودا و مرۆڤ بە باشی دەیزانی کە یەهۆڤا ڕایگەیاندبوو کە لە ماڵی داودەوە یەکێک هەڵدەستێت کە سەری ئەو دەشکێنێت – یەکێک کە "ئەو کەسە لەناودەبات کە دەسەڵاتی مردنی هەبوو، واتە ئیبلیس، و ئەوانە ڕزگار دەکات کە لە ترسی مردنەوە، هەموو ژیانیان لە ژێر کۆیلایەتیدا بوون." ئەو نەتەوەیە لەناوچوو - ڕزگارکەرە بەڵێندراوەکە نەیدەتوانی دەربکەوێت، و ووشەی خودا پووچەڵ و بێ بایەخ دەبوو. دووبارە و سێبارە هەوڵی دابوو ئەمە بەدی بهێنێت. کاتێک دەستی شاول ڕمەکەی فڕێدا بۆ داودی گەنج، شەیتان بوو کە ئیلهامی پێدا، بەڵام خودا بوو کە گۆرانیبێژەکەی لە لێدانەکە پاراست، بۆ ئەوەی بژی و ببێتە پارێزەری بەڵێنەکە. کاتێک شاژنی خراپەکار عەتەلیا هەوڵی دا هەموو نەوەی شاهانە لەناوببات، ئیبلیس بوو کە ئەو بیرە ترسناکەی خستە مێشکییەوە، بەڵام خودا بوو کە یۆئاشی ساوای لە حەوشەکانی پەرستگادا بەخێو کرد.
و بەم شێوەیە ئێستا هەمان ڕۆحی گڵاو بوو کە نەتەوەیەکی دەکردە قوربانی بۆ ئەوەی ڕێگری لە هاتنی ڕزگارکەر بکات؛ وەک لەو ڕۆژەدا کە ئەو ڕووداوە زۆر پێشبینیکراوە بەڕاستی ڕوویدا بوو، هەوڵیدا، لە ڕێگەی هێرۆدەوە، لە تەمەنی منداڵیدا لەناوی ببات بە کوشتنی منداڵانی بێتڵەحم، تەنها بۆ ئەوەی جارێکی تر فریو بدرێتەوە؛ چونکە خودا کوڕەکەی خۆی ئاراستەی خاکێکی دوور کرد.
دەکرێت هەندێک تێگەیشتن لە سامان و کاریگەریی حامان وەربگیرێت لەو نزیکییەی کە لە نێوان ئەو و پاشادا دەرکەوتووە لە ئایەتەکانی ٨ تا ١١دا، هەروەها لەو بڕە زۆرەی زیو کە پێشکەشی کرد بۆ جێبەجێکردنی پلانە خۆشەویستەکانی: دە هەزار تالانت لەو سەردەمەدا کە ئێستا نزیکەی بەهای بیست ملیۆن دۆلاری هەیە.
خورافاتی ئەویش لە ئایەتی ٧دا دەردەکەوێت. وەک زۆرێک لە ستەمکارانی پێشوو و دواتریش، زۆر باوەڕی بە ڕۆژە بەختەوەر و ناڕێکەوتەکان هەبوو؛ بۆیە پیاوە ژیرەکانی -ئەوانەی بازرگانییان بە سادەیی دەربارە ئارەزوومەندەکانەوە دەکرد- هێنا بۆ ئەوەی تیروپشک بکەن، کە بە عیبری پێی دەگوترا پور، بۆ دیاریکردنی ڕۆژێکی گونجاو کە هەموو نیشانەکان لەبار بن بۆ ئەنجامدانی کۆمەڵکوژییە گەورەکەی. بەو شتەی کە بە لای خۆیەوە بە چاکەی خوداوەندەکان دادەنا (چونکە وەک فارسەکان، گومانی لێدەکرێت کە یەکتاپەرست بووبێت)، چووە بەردەم پاشا، و بە نواندنی نیگەرانی بۆ بەرژەوەندییەکانی دەوڵەت، گوتی: "گەلێک هەیە بەسەر هەموو پارێزگاکانی شانشینەکەتدا بڵاوبوونەتەوە و پەرتەوازە بوون؛ یاساکانیشیان جیاوازە لە هەموو گەلان؛ هەروەها یاساکانی پاشاش ناپارێزن: بۆیە لە قازانجی پاشا نییە کە ڕێگەیان پێبدات بژین." وە، وەک ئەوەی بە گەورەیی دڵێکەوە بێت، پێشنیاری کرد دە هەزار تالنت زیو بدات بۆ ئەوەی پاشا لەو خەڵکە ناپەسەندە ڕزگار بکات. بە بێباکییەوە، بەبێ ئەوەی تەنانەت ناوی ئەو ڕەگەزەش بپرسێت کە ئاماژەی پێکراوە، ئەحشوێرۆش، بەو بێباکییەی بەرامبەر بە ژیانی مرۆڤ کە لە خەرخەسدا زۆر باو بوو، "ئەنگوستیلەکەی لە دەستی داکەند و دایە حامان کوڕی حەمەداسای ئەگاگی، دوژمنی جوولەکەکان،" و گوتی، لە کاتێکدا کە وای دەکرد، "زیوەکە دراوە بە تۆ، خەڵکەکەش، بۆ ئەوەی هەرچییەک بە باشی دەزانیت لەگەڵیاندا بیکەیت" (ئایەتەکانی ٨-١١).
لەسەر ئەمە، حامان کات بەفیڕۆ نادات، بەڵکو دەستبەجێ نووسەرەکانی پاشا بانگ دەکات، و ڕاگەیاندنێک دەردەکات، کە بە ئەنگوستیلەی پاشا مۆرکراوە، بۆ ئەوەی "بە پۆستەکان بۆ هەموو پارێزگاکانی پاشا بنێردرێت، بۆ لەناوبردن، کوشتن، و فەوتاندنی هەموو جوولەکەکان، گەنج و پیر، منداڵی بچووک و ژنان، لە یەک ڕۆژدا، تەنانەت لە ڕۆژی سێزدەیەمی مانگی دوازدەهەم، کە مانگی ئادارە" (ڕێکەوتی دیاریکراو بە تیروپشک)، "و بۆ ئەوەی دەستکەوتی خەڵکەکە وەک تاڵان ببەن" (ئایەتی ١٣). بەم شێوەیە هەموو نەتەوەکە تەرخان کرابوو بۆ لەناوبردن، و لەژێر یاسا نەگۆڕەکانی مادەکان و فارسەکاندا-هەمان ئەو یاسایانەی کە یەشتییان هێشتبووەوە وەک بێوەژنێکی تەنیا، و کە هیچ هەڵوەشاندنەوەیەکی قبوڵ نەدەکرد.
بۆ هەموو گەلێک هەواڵەکە بڵاوبووەوە، هانی دەدان خۆیان بۆ ئەو ڕۆژە ئامادە بکەن. "و پاشا و هامان،" وەک ئەوەی کۆمەڵکوژی ملیۆنان کەس تازە نەخشەی بۆ دانەنرابوو و مۆر نەکرابوو، "دانیشتن بۆ خواردنەوە؛ بەڵام شاری شوشەن سەرلێشێواو بوو" (ئایەتی ١٥).
ئەستێر ئەست ٢ئێستێرئێستئێستێر 4
پەراوێزەکان: